Bản-tin-NCKH-số-6-Tháng-6.2019

bản tin nghiên cứu khoa học BẢN TIN ĐIỆN TỬ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC RESEARCH BULLETIN SỐ 6 THÁNG 6/2019 VOLUME – JUNE 2019 LƯU HÀNH NỘI BỘ ® Bản tin này được tổng hợp từ các báo cáo, đề tài nghiên cứu[.]

BẢN TIN ĐIỆN TỬ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

RESEARCH BULLETIN

SỐ 6 - THÁNG 6/2019 - VOLUME: – JUNE 2019

LƯU HÀNH NỘI BỘ

® Bản tin này được tổng hợp từ các báo cáo, đề tài nghiên cứu

định kỳ hàng tháng liên quan đến lĩnh vực kinh tế tài chính – ngân

hàng của các tổ chức quốc tế WB, ADB, IMF, BIS và thông tin kết

quả nghiên cứu của các đề tài cấp nhà nước, cấp ngành của NHNN,

các Bộ, ngành TW của Việt Nam, các thông tin Hội thảo của các

Viện nghiên cứu, trường đại học, ấn phẩm khoa học của các NXB

có uy tín tại Việt Nam phù hợp với quy định pháp luật về báo chí

và bản quyển

® Mọi quan điểm, nội dung trong Bản tin đều được dịch hoặc

căn cứ vào thông tin khoa học chính thống, chỉ có hàm ý cung cấp

thông tin tham khảo mà không phản ánh ý kiến hay quan điểm của

Ban Biên tập cũng như của Viện CLNH Người đọc chỉ nên sử

dụng Bản tin nội bộ như là thông tin tham khảo

khoahocnganhang.org.vn

────

Liên hệ Email:

research.bsi@sbv.gov.vn

NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM

Địa chỉ:

Tầng 9, tòa nhà 504 Xã Đàn,

quận Đống Đa,

Tp Hà Nội

FinTech trong Tài

Thay đổi tình trạng

dễ bị tổn thương tại châu Á: rủi ro lan truyền và rủi ro hệ

thống

Các thị trường vốn nội bộ trong các tập đoàn kinh doanh và

sự lan truyền các cú sốc về cung tín dụng

Nghiên cứu thảo luận

những điểm mạnh và

điểm yếu tiềm năng của

học máy trong đánh giá

rủi ro tín dụng Chi tiết

Tác giả nghiên cứu

sự tương tác giữa chính sách tiền tệ của các quốc gia phát hành tiện

tệ quốc tế lớn (USD, EUR và JPY) và các chính sách an toàn vĩ

mô được áp dụng tại các

hệ thống ngân hàng tại quốc gia cho vay Chi tiết

Nghiên cứu cho thấy các thị trường phát triển

có thể đóng vai trò là cầu nối cho các thị trường mới nổi tiếp cận mạng lưới tài chính toàn cầu, vượt qua việc thông tin bất cân xứng tồn tại giữa các thị trường mới nổi và mạng lưới toàn cầu Chi tiết

Sử dụng dữ liệu đăng

ký kinh doanh của Trung Quốc, tác giả chỉ

ra rằng các thị trường vốn nội bộ trong các tập đoàn kinh doanh có thể lan truyền các cú sốc về cung tín dụng cho các công ty con của chính Chi tiết

Sự nổi lên của các thị

trường vốn nội địa tài

trợ vốn cho doanh

nghiệp

"Để tăng năng suất lao động và đảm bảo tăng trưởng bền vững

ở châu Á, điều quan trọng là cung cấp tài chính thông suốt cho các doanh nghiệp nhỏ

và vừa

"

Thông qua kiểm

nghiệm trường hợp của

Đông Á, nghiên cứu

là cung cấp tài chính thông suốt cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa Chi tiết

TIỀN ĐIỆN TỬ - PHÂN TÍCH SO SÁNH CÁC QUY ĐỊNH TẠI LIÊN MINH CHÂU ÂU,

HOA KỲ VÀ UKRAINE

Để phân tích các quy định quản lý việc phát hành và sử dụng tiền điện tử tại châu Âu, Mỹ và Ukraina, đầu tiên, cần phải nghiên cứu kỹ lưỡng từng định nghĩa về tiền điện tử và xác định các cấu phần hình thành nên tiền điện tử ở mỗi một khu vực pháp lý này Tiếp theo, phân tích những người có thể phát hành tiền điện tử, các yêu cầu chính đối với những người này, và cách thức quản lý việc phát hành tiền điện tử tại Liên minh châu Âu, Mỹ và Ukraine Chương này sẽ lần lượt thảo luận về mỗi một vấn đề trên và cung cấp tổng quan về khuôn khổ pháp lý đối với việc phát hành tiền điện tử ở các khu vực pháp lý nói trên Chi tiết

NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC THÔNG TIN ĐỀ TÀI TRONG NƯỚC

ĐTNH.005/17

Mối quan hệ giữa cạnh tranh và ổn định

hệ thống ngân hàng Việt Nam giai đoạn

2008 - 2016: Nghiên cứu thực nghiệm

(Chi tiết)

ThS Hà Tú Anh, Trưởng phòng, Vụ Ổn định tiền tệ - tài chính, NHNN

ĐTNH.017/17

Nghiên cứu mức độ đánh đổi của bộ ba bất khả thi và gợi ý cho Việt Nam (Chi tiết)

PGS.TS Tô Kim Ngọc, Nguyên phó Giám đốc, Học viện Ngân hàng

ĐTNH.007/18

Giáo dục tài chính - kinh nghiệm quốc tế

và khuyến nghị chính sách cho Việt Nam

(Chi tiết)

TS Nguyễn Tường Vân - Học viện ngân hàng

HỘI THẢO KHOA HỌC ẤN PHẨM KHOA HỌC

VBF GIỮA KỲ 2019: VAI TRÒ CỦA CỘNG

ĐỒNG DOANH NGHIỆP TRONG PHÁT TRIỂN

NHANH GẮN VỚI BỀN VỮNG (Chi tiết)

ĐỐI MẶT TƯ BẢN (Chi tiết)

HỘI THẢO KHOA HỌC CHÍNH SÁCH TÍN

DỤNG HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG XANH

TẠI VIỆT NAM (Chi tiết)

FINTECH 4.0 (Chi tiết)

VIỆN CHIẾN LƯỢC NGÂN HÀNG – NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 1

BẢN TIN NGHIÊN CỨU QUỐC TẾ

1 FinTech trong Tài chính toàn diện: Ứng dụng học máy trong đánh giá rủi ro tín dụng (FinTech in Financial Inclusion: Machine Learning Applications in Assessing Credit Risk)

Nguồn: IMF

Tác giả: Majid Bazarbash

Chủ đề nghiên cứu: Nghiên cứu hoạt động của các định chế tài chính

Ngày xuất bản: 17/05/2019

Những tiến bộ gần đây trong công nghệ kỹ thuật số và dữ liệu lớn đã cho phép FinTech (công nghệ tài chính) nổi lên như là một giải pháp đầy hứa hẹn để cắt giảm chi phí tín dụng và tăng cường tài chính toàn diện Tuy nhiên, phương pháp học máy – cốt lõi của FinTech mảng tín dụng vẫn là một điều bí ẩn cho những những người không phải dân kỹ thuật Nghiên cứu này đóng góp cho những nghiên cứu trước đây bằng cách thảo luận những điểm mạnh và điểm yếu tiềm năng của học máy trong đánh giá tín dụng thông qua (1) trình bày các ý tưởng cốt lõi và các kỹ thuật phổ biến nhất của học máy cho những người không phải dân kỹ thuật; và (2) thảo luận thách thức chính trong phân tích rủi ro tín dụng FinTech trong mảng tín dụng có tiềm năng thúc đẩy tài chính toàn diện và có khả năng vượt trội trong chấm điểm tín dụng truyền thống bằng cách (1) tận dụng các nguồn dữ liệu phi truyền thống để cải thiện đánh giá hồ sơ người đi vay; (2) thẩm định giá trị tài sản đảm bảo; (3) dự báo triển vọng thu nhập; và (4) dự báo những thay đổi trong điều kiện chung Tuy nhiên, do vai trò trung tâm của dữ liệu trong phân tích học máy, thông tin liên quan cần phải được đảm bảo, đặc biệt trong trường hợp thay đổi cấu trúc lớn, khi những người đi vay có thể làm giả một số chỉ số nhất định, và khi không giải quyết được các vấn đề về sự bất cân xứng thông tin đối với các đại lý

Để tránh việc loại trừ và tái phân bổ tài chính số, không nên sử dụng các biến tạo ra sự phân biệt đối xử để đánh giá xếp hạng tín dụng

Tải về toàn văn tại đây

Trở lại trang đầu

2 Tương tác giữa chính sách tiền tệ và chính sách an toàn vĩ mô tác động thế nào tới cho vay ngân hàng xuyên biên giới? (How does the interaction of macroprudential and monetary policies affect cross-border bank lending?)

Nguồn: BIS

Tác giả: Előd Takáts & Judit Temesvary

Chủ đề nghiên cứu: Nghiên cứu chính sách tài chính ngân hàng

Ngày xuất bản: 01/05/2019

Tác giả kết hợp cơ sở dữ liệu của BIS về các dòng cho vay xuyên biến giới với các

dữ liệu quốc tế về các quy định an toàn vĩ mô Tác giả nghiên cứu sự tương tác giữa chính sách tiền tệ của các quốc gia phát hành tiện tệ quốc tế lớn (USD, EUR và JPY)

và các chính sách an toàn vĩ mô được áp dụng tại các hệ thống ngân hàng tại quốc gia cho vay.Tác giả tìm thấy các tương tác tác đáng kể Chính sách vĩ mô chặt chẽ hơn ở

VIỆN CHIẾN LƯỢC NGÂN HÀNG – NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 2

nước sở tại giảm nhẹ tác động của chính sách tiền tệ của nước phát hành tiền tệ lên việc cho vay Ví dụ, thắt chặt an toàn vĩ mô ở Anh làm giảm nhẹ tác động tiêu cực của việc thắt chặt tiền tệ của Mỹ đối với việc cho vay qua ngân hàng xuyên biên giới bằng USD

từ các ngân hàng Anh Ngược lại, chính sách vĩ mô dễ dàng hơn khuếch đại các tác động Kết quả có ý nghĩa kinh tế

Tải về toàn văn tại đây

Trở lại trang đầu

3 Thay đổi tình trạng dễ bị tổn thương tại châu Á: rủi ro lan truyền và rủi ro hệ thống (Changing Vulnerability in Asia: Contagion and Systemic Risk)

Nguồn: ADB

Tác giả: Dungey Mardi; Kangogo Moses; Volkov Vladimir

Chủ đề nghiên cứu: Nghiên cứu chính sách tài chính ngân hàng

Ngày xuất bản: 30/05/2019

Bài viết này cho thấy mạng lưới tài chính quốc tế đã phát triển như thế nào khi châu

Á trở thành một thị trường ngày càng quan trọng kể từ năm 2000 Bài viết theo dõi tiến trình này thông qua cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 1997-1998, cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 và khủng hoảng nợ Châu Âu Nghiên cứu cho thấy các thị trường phát triển có thể đóng vai trò là cầu nối cho các thị trường mới nổi tiếp cận mạng lưới tài chính toàn cầu, vượt qua việc thông tin bất cân xứng tồn tại giữa các thị trường mới nổi và mạng lưới toàn cầu Các tác giả khuyến nghị các cơ quan quản lý tài chính nên thận trọng trong việc áp dụng các chính sách chung có thể mang lại lợi ích không tương xứng cho các thị trường mới nổi lớn hơn

Tải về toàn văn tại đây

Trở lại trang đầu

4 Các thị trường vốn nội bộ trong các tập đoàn kinh doanh và sự lan truyền các

cú sốc về cung tín dụng (Internal Capital Markets in Business Groups and the Propagation of Credit Supply Shocks)

Nguồn: IMF

Tác giả: Yu Shi; Robert M Townsend; Wu Zhu

Chủ đề nghiên cứu: Nghiên cứu chính sách tài chính ngân hàng

Ngày xuất bản: 21/05/2019

Sử dụng dữ liệu đăng ký kinh doanh của Trung Quốc, tác giả chỉ ra rằng các thị trường vốn nội bộ trong các tập đoàn kinh doanh có thể lan truyền các cú sốc về cung tín dụng cho các công ty con của mình Trung bình cứ 16,7% tăng trưởng tín dụng của ngân hàng địa phương tại nơi các cổ đông doanh nghiệp đặt trụ sở, thì đầu tư cho công

ty con tăng lên 1% giá trị tài sản cố định hữu hình, đóng góp cho 71% (7%) tỷ lệ đầu tư trung vị (trung bình) tại các công ty này Tác giả lập luận rằng trao đổi vốn cổ phần là một kênh thông qua đó các cổ đông doanh nghiệp truyền các cú sốc tín dụng ngân hàng cho các công ty con và đồng thời đưa ra những bằng chứng thực tế để hỗ trợ cho kênh này

VIỆN CHIẾN LƯỢC NGÂN HÀNG – NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 3

Tải về toàn văn tại đây

Trở lại trang đầu

5 Sự nổi lên của các thị trường vốn nội địa tài trợ vốn cho doanh nghiệp (The Rise

of Domestic Capital Markets for Corporate Financing)

Tải về toàn văn tại đây

Trở lại trang đầu

6 "Để tăng năng suất lao động và đảm bảo tăng trưởng bền vững ở châu Á, điều quan trọng là cung cấp tài chính thông suốt cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa (To enhance productivity and ensure sustainable growth in Asia, it is vital to provide smooth financing to SMEs.)

Nguồn: ADB

Tác giả: Nemoto; Naoko Yoshino; Naoyuki

Chủ đề nghiên cứu: Nghiên cứu kinh tế

Ngày xuất bản: 15/05/2019

"Các doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế châu

Á và chiếm khoảng 70% lực lượng lao động và GDP trong khu vực Để tăng năng suất

và đảm bảo tăng trưởng bền vững ở châu Á, điều quan trọng là cung cấp tài chính thông suốt cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa Theo truyền thống, các ngân hàng thương mại

ở châu Á coi các khoản cho vay các doanh nghiệp nhỏ và vừa là rất rủi ro so với chi phí giao dịch cao Tuy nhiên, các công nghệ mới bao gồm công nghệ sổ cái phân tán, điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo đang trở thành một phương tiện cung cấp các dịch vụ tài chính nhanh hơn và thuận tiện hơn, lại hiệu quả về chi phí Đổi mới về kỹ thuật số

VIỆN CHIẾN LƯỢC NGÂN HÀNG – NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 4

cũng giúp các doanh nghiệp nhỏ và vừa dễ dàng tiếp cận tài chính theo nhiều kênh khác nhau

Cuốn sách này nhằm mục đích xác định và phát triển ý tưởng về cách sử dụng các công nghệ mới để thúc đẩy tài trợ cho SME Cuốn sách giúp khuyến khích các tổ chức tài chính và nhà đầu tư phát triển các công cụ phân tích rủi ro tín dụng mới, tăng cường nguồn cung tín dụng và thúc đẩy tăng trưởng bền vững cho khu vực SME Ngoài ra, cuốn sách khám phá cách các nhà hoạch định chính sách và các thành viên tham gia thị trường có thể tối đa hóa lợi ích trong khi giảm thiểu các rủi ro tiềm ẩn phát sinh từ kỷ nguyên kỹ thuật số mới Các thông điệp này rất quan trọng đối với khu vực công và tư

ở châu Á

Tải về toàn văn tại đây

Trở lại trang đầu

VIỆN CHIẾN LƯỢC NGÂN HÀNG – NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 5

NGHIÊN CỨU CHUYÊN SÂU Tiền điện tử - Phân tích so sánh các quy định tại Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ và

Ukraine

Trường Đại học trung ương châu Âu

Tháng 4/2014

(Kỳ 4)

3.1.2 Mua lại tiền điện tử

Một trong những giao dịch quan trọng nhất của tiền điện tử là việc mua lại đồng tiền này bởi nhà phát hành theo yêu cầu của người sử dụng Theo Chỉ thị Tiền điện tử, “Các Nước thành viên sẽ đảm bảo rằng, theo yêu cầu của người nắm giữ tiền điện tử, nhà phát hành tiền điện tử mua lại tại bất cứ thời điểm nào và tại mức mệnh giá, giá trị tiền

tệ của tiền điện tử được giữ lại” Những yêu cầu như vậy nhằm mục đích đặc biệt hướng tới “việc giữ vững niềm tin của các nhà nắm giữ tiền điện tử” và bảo vệ họ trước những mất mát tài chính Chỉ thị Tiền điện tử đặc biệt đưa ra một loạt các quy tắc áp dụng cho việc mua lại này

Đầu tiên, các hợp đồng được ký giữa nhà phát hành tiền điện tử và người nắm giữ tiền điện tử phải thiết lập được “các điều kiện về mua lại, bao gồm các khoản phí có liên quan” Ngoài ra, các điều kiện này phải được thông báo cho người nắm giữ tiền điện tử trước khi người này tham gia vào bất kỳ hợp đồng ràng buộc nào với bên phát hành tiền điện tử hoặc chấp nhận một đề xuất ràng buộc nào

Thứ hai, nhìn chung việc mua lại này phải được miễn phí Nếu việc mua lại có tính phí thì chỉ trên một số lượng giới hạn các trường hợp được nêu trong Chỉ thị tiền điện tử và chỉ trong trường hợp việc trả phí này đã được đề cập trong hợp đồng

Ngoài ra, Chỉ thị tiền điện tử cho phép người nắm giữ tiền điện tử yêu cầu nhà phát hành mua lại tất cả số tiền điện tử mà anh ta nắm giữ hoặc mua lại một phần số tiền này Tuy nhiên, trong một số trường hợp được nêu trong Chỉ thị Tiền điện tử, tất cả các tiền điện tử phải được mua lại từ người đang nắm giữ

Dựa trên những điều khoản này, Chỉ thị tiền điện tử đang tăng cường việc bảo vệ những người nắm giữ tiền điện tử Tuy nhiên, đồng thời, thiết lập các điều kiện về việc mua lại, Chỉ thị cũng để một khoảng trống khi việc áp dụng quy định được thể hiện rằng

“quyền mua lại của một người, mà không phải là người tiêu dùng, người mà chấp nhận tiền điện tử sẽ tuân thủ hợp đồng giữa nhà phát hành tiền điện tử và người đó” Do đó,

VIỆN CHIẾN LƯỢC NGÂN HÀNG – NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 6

việc bảo vệ người nắm giữ tiền điện tử theo Chỉ thị tiền điện tử vẫn chưa phải tuyệt đối Những người, mà không phải là khách hàng, cần từng người đồng ý với các điều khoản mua lại có liên quan với nhà phát hành tiền điện tử Hơn nữa, họ có thể không thể yêu cầu mua lại tiền điện tử họ nắm giữ theo một số lượng và theo các điều kiện mà họ mong muốn

3.2 Nước Mỹ

3.2.1 Những quy tắc chung về giao dịch với tiền điện tử

UMSA không đưa ra một quy định cụ thể về các giao dịch với giá trị được lưu trữ Tuy nhiên, UMSA đã thiết lập một số quy tắc chung có liên quan đến việc thực hiện kinh doanh chuyển giao tiền Ví dụ, UMSA dự đoán rằng các nhà chuyển tiền được cấp phép

có thể thuê các đơn vị được ủy quyền cung cấp các dịch vụ tiền tệ, bao gồm chuyển tiền, dựa trên danh nghĩa của họ Những đại diện được ủy quyền này sẽ hoạt động dựa trên một hợp đồng với bên được cấp giấy phép, nếu như được cho phép Cụ thể, UMSA nhấn mạnh rằng “người được ủy quyền không thể cung cấp các dịch vụ tiền tệ nằm ngoài phạm vi các hoạt động được phép thực hiện theo hợp đồng giữa bên được ủy quyền và bên được cấp giấy phép, ngoại trừ hoạt động mà trong đó bên được ủy quyền được cấp quyền tham gia theo (UMSA)” Do đó, khi thiếu vắng các văn bản ủy quyền khác, hợp đồng với bên được cấp phép sẽ là văn bản chủ yếu xác định phạm vi quyền hạn của bên được ủy quyền

Một số bang thực thi UMSA, ví dụ như Texas, luật của bang này đặc biệt phát triển các điều khoản của UMSA quy định về hoạt động chuyển tiền thông qua một bên được ủy quyền Cụ thể, Đạo luật Các dịch vụ Tiền tệ bang Texas chú trọng vào các bước mà bên được cấp giấy phép phải thực hiện trước khi anh ta cho phép một người trở thành người nhận ủy quyền của mình (ví dụ, việc áp dụng các chính sách đặc biệt cho bên nhận ủy quyền để đảm bảo rằng bên này tuân thủ các chính sách hiện hành, ký hợp đồng với bên nhận ủy quyền, kiểm tra bên nhận ủy quyền), một số điều khoản tối thiểu cần phải được

đề cập trong hợp đồng với bên nhận ủy quyền (ví dụ liên quan đến việc sử dụng tiền của bên nhận ủy quyền…), cũng như một loạt các quy tắc khác mà bên nhận ủy quyền hợp pháp phải tuân thủ

Ngoài ra, về quy định liên bang đối với các hoạt động kinh doanh tiền tệ, 31 CFR 1022.380 (d) yêu cầu các đơn vị này phải “chuẩn bị và duy trì danh sách các đại lý của mình” và phải cung cấp thông tin cho bên FinCEN khi có yêu cầu

VIỆN CHIẾN LƯỢC NGÂN HÀNG – NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 7

Hơn nữa, tại nơi mà việc mua hoặc sử dụng các phương tiện tương đương tiền điện tử của Mỹ có liên quan đến việc chuyển giao các quỹ điện tử dưới Đạo luật Chuyển giao Quỹ Điện tử, những hoạt động chuyển giao như vậy sẽ được thực hiện với điều kiện tuân thủ các điều khoản của Đạo luật Cụ thể, Đạo luật có các quy tắc đặc biệt có liên quan đến các công cụ lưu trữ giá trị như chứng chỉ quà tặng, thẻ quà tặng của các cửa hàng, thẻ trả trước được sử dụng thường xuyên Ví dụ, Đạo luật thiết lập các yêu cầu về việc công bố một số dữ liệu cho khách hàng trước khi mua các công cụ này, các điều kiện mà trong đó một số khoản phí (ví dụ như các khoản phí do không hoạt động hoặc

ít sử dụng) có thể bị thu có liên quan đến các công cụ đó… Các điều khoản này được đặt ra chủ yếu để bảo vệ khách hàng mua và sử dụng những công cụ tương đương tiền

3.2.2 Mua lại tiền điện tử

Câu hỏi là bằng cách nào và liệu rằng các công cụ tương đương tiền điện tử của Mỹ (ví

dụ, công cụ lưu trữ giá trị, theo như định nghĩa của UMSA) có thể được mua lại bởi nhà phát hành để đổi lấy tiền theo cách thức tương tự như việc mua lại tiền điện tử tại Liên Minh Châu Âu hay không là một câu hỏi mơ hồ UMSA không thể tự trả lời câu hỏi này

Phân tích về các thuật ngữ và định nghĩa được sử dụng tại UMSA khiến câu hỏi về việc mua lại giá trị được lưu trữ không có câu trả lời Như đã thảo luận tại Mục 1.2.1, “giá trị được lưu trữ”, một trong những thuật ngữ chính được UMSA sử dụng, đã được định nghĩa là “giá trị tiền tệ mà được chứng thực bởi một ghi nhận điện tử” Thuật ngữ “giá trị tiền tệ” mà định nghĩa trên có nhắc đến, có nghĩa là “một phương tiện trao đổi, có thể được mua lại bằng tiền hoặc không” Do đó, theo những định nghĩa này, mặc dù giá trị tiền tệ có thể thường được trao đổi lấy hàng hóa và dịch vụ (những mục đích chính của giá trị tiền tệ), vẫn không chắc chắn rằng nó có được mua lại bằng tiền bởi bên phát hành theo cách mà tiền điện tử được mua lại bởi nhà phát hành tại Liên minh Châu Âu hay không

VIỆN CHIẾN LƯỢC NGÂN HÀNG – NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 8

Những vấn đề này có vẻ mơ hồ hơn nữa khi mà Anita Ramasatry trong bài báo của bà

“Các nhà phát hành tiền điện tử phi ngân hàng: quy định an toàn theo góc nhìn mang tính so sánh”, đã thảo luận cụ thể về khía cạnh của tiền điện tử là “chứng chỉ điện tử”

mà có thể được sử dụng để thanh toán các giao dịch trên mạng, nhưng lại có thể không được đổi lấy tiền thật

Tuy nhiên, sự thiếu vắng một quy định rõ ràng về vấn đề này trong UMSA và các định nghĩa mơ hồ về các thuật ngữ được sử dụng trong đó không nên được xem là tự động loại trừ việc mua lại giá trị được lưu trữ của nhà phát hành để đổi lấy tiền Hơn nữa, điều này có thể được xem là giúp các nhà phát hành được tự do hơn và có nhiều lựa chọn hơn cho sự hợp tác giữa các nhà phát hành và khách hàng

Ngoài ra, không có quy tắc rõ ràng nào về việc mua lại giá trị lưu trữ bởi nhà phát hành được nêu bởi các điều khoản trong các đạo luật quản lý các công cụ mà có thể được xem là gần với giá trị được lưu trữ ( như thẻ quà tặng của cửa hàng, thẻ trả trước được

sử dụng thường xuyên), ví dụ như 12 CFR 1005.20 (Quy tắc E) và 15 U.S Code

16931-1, ngoại trừ một mục tham khảo ngắn gọn là các thẻ trả trước được sử dụng chung có thể được sử dụng tại các máy ATM Mặc dù đối với khách hàng, tác động của việc sử dụng thẻ trả trước dùng chung tại các ATM để rút tiền có thể ở một mức độ nào đó gần giống với việc mua lại các công cụ này bởi nhà phát hành, những quy tắc này vẫn không thể được xem là thiết lập và quy định rõ ràng quy trình mua lại giá trị được lưu trữ, do

đó, cũng giúp cho các nhà phát hành được tự do hơn trong việc quản lý các điều khoản

về phát hành các sản phẩm của họ, tuy nhiên lại lại làm cho người sử dụng thiếu chắc chắn hơn đối với các sản phẩm này

3.3 Ukraina

3.3.1 Những quy tắc chung về các giao dịch với tiền điện tử

Tương tự như Liên minh Châu Âu và Mỹ, việc quản lý các giao dịch với tiền điện tử tại Ukraina rất ít ỏi Tuy vậy, luật Ukraina đã đặt ra một loạt các quy tắc để quản lý hoạt động kinh doanh của các nhà phát hành tiền điện tử

Cụ thể, luật Ukraina cho phép các nhà phát hành tiền điện tử thuê các đại lý trên cơ sở hợp đồng Bao gồm:

- “Đại lý phân phối” thực hiện “phân phối tiền điện tử” Chỉ các đơn vị pháp nhân (và không phải là cá nhân) có thể trở thành các đại lý phân phối;

VIỆN CHIẾN LƯỢC NGÂN HÀNG – NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 9

- “Đại lý cung cấp” cung cấp “các phương tiện cho các thiết bị điện tử bổ sung tiền điện tử”;

- “Đại lý thực hiện trao đổi” thực hiện “các hoạt động trao đổi tiền điện tử”, ví dụ như trao đổi tiền điện tử do một nhà phát hành phát hành với tiền điện tử được phát hành bởi một nhà phát hành khác;

- “Đại lý thanh toán” mà “chấp nhận tiền điện tử được đổi lấy tiền mặt/các khoản phi tiền mặt” Những yêu cầu đặc biệt cũng được đặt ra cho các đại lý thanh toán Theo Quy định về tiền điện tử, chỉ “các tổ chức tài chính ngân hàng và phi ngân hàng có giấy phép của “Ủy ban Quốc gia thực hiện quản lý nhà nước về các thị trường dịch vụ tài chính”

có thể trở thành một đại lý thanh toán

Hơn nữa, ở Ukraina, Quy định về tiền điện tử dự đoán trước khả năng tạo ra một “hệ thống tiền điện tử” mà bao gồm “tổng hợp các mối quan hệ giữa các nhà phát hành, nhà vận hành, đại lý, thương nhân và người sử dụng trong mối liên hệ với việc phát hành, lưu thông và mua lại tiền điện tử” Nhìn chung, đó là một tổng hòa của các yếu tố phối hợp cho các mục đích phát hành, phân phối, lưu thông và sử dụng tiền điện tử Như đã được đề cập ở trên, các nhân tố của một hệ thống thanh toán tiền điện tử bao gồm nhà phát hành, nhà vận hành thực hiện các chức năng hoạt động và kỹ thuật theo thỏa thuận với nhà phát hành, các đại lý cũng hoạt động theo thỏa thuận với nhà phát hành, các thương nhân là những đơn vị kinh doanh và các doanh nghiệp chấp nhận tiền điện tử như một công cụ thanh toán dựa trên thỏa thuận với nhà phát hành hoặc với một đại lý phân phối, và những người sử dụng tiền điện tử Để tạo ra một hệ thống và phát hành tiền điện tử như vậy, một người có ý định đó cần phải nắm rõ các quy tắc của hệ thống tiền điện tử đã được chấp thuận bởi NBU

Tuy nhiên, cần phải chú ý rằng mặc dù hoạt động của các hệ thống tiền điện tử có thể

có lợi cho các nhà phát hành tiền điện tử và các thành viên khác của hệ thống về mặt kinh doanh, trên thực tế số lượng các hệ thống tiền điện tử mà những quy tắc của các

hệ thống đó đã được chấp thuận bởi NBU là rất nhỏ

3.3.2 Mua lại tiền điện tử

Tương tư như Liên minh châu Âu và đối lập với Mỹ, tại Ukraine việc mua lại tiền điện

tử được quy định rõ ràng bởi Quy định Tiền điện tử ở đó thể hiện một cách trực tiếp và

rõ ràng rằng “đơn vị phát hành có nghĩa vụ thực hiện việc mua lại tiền điện tử mà mình phát hành theo yêu cầu của người nắm giữ.” Tiền điện tử có thể được mua lại trực tiếp

từ khách hàng bằng tiền mặt hoặc các khoản phi tiền mặt, hoặc trong trường hợp việc

VIỆN CHIẾN LƯỢC NGÂN HÀNG – NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 10

mua lại là từ các pháp nhân kinh doanh, việc thanh toán sẽ được thực hiện thông qua chuyển khoản tới tài khoản ngân hàng hàng của họ Theo luật Ukraine, tiền điện tử sẽ được xem là đã được mua lại từ thời điểm người nắm giữ tiền điện tử yêu cầu mua lại nhận được tiền thanh toán của mình

Thực tế là luật Ukraine khiến cho việc mua lại tiền điện tử dựa theo yêu cầu của của người nắm giữ gắn chặt với đơn vị phát hành là một lợi thế rõ ràng và không thể chối

bỏ của cách tiếp cận quản lý của Ukraine đối với tiền điền tử Cần lưu ý rằng trong một

số trường hợp đơn vị phát hành các công cụ tương tự tiền điện tử Ukraine (các công cụ khác không được quản lý theo luật Ukraine, nên không đặt ra trách nhiệm mua lại đối với các đơn vị phát hành chúng) theo hợp đồng với người sử dụng các công cụ đó đồng

ý rằng họ có thể có quyền, và không có nghĩa vụ, để mua lại các công cụ đó Đối với thông lệ đó, nghĩa vụ của các đơn vị phát hành đối với việc mua lại tiền điện tử theo yêu cầu của người nắm giữ được quy định trực tiếp bởi Quy định Tiền điện tử tạo thêm

sự bảo vệ cho người sử dụng tiền điện tử nhằm nâng cao tính an toàn của toàn thị trường tiền điện tử Ukraine

3.4 Kết luận

Sau khi phân tích quy định về các giao dịch với tiền điện tử tại Liên minh châu Âu, Mỹ

và Ukraine, có thể nhận thấy một số điểm khác biệt trong cách tiếp cận của các nhà làm luật đối với vấn đề này Tuy nhiên, cũng có nhiều điểm tương đồng Thứ nhất, cần lưu

ý rằng trong mỗi một khu vực pháp lý này, các nhà làm luật đều quan tâm đặc biệt tới

sự hợp tác của các đơn vị phát hành tiền điện tử với các đại lý và thực hiện một phần hoạt động kinh doanh của mình qua chúng Trong mỗi một khu vực pháp lý luật pháp thiết lập các yêu cầu nhất định đối với các đại lý và sự hợp tác với chúng Sự quan tâm đặc biệt nên dành cho các quy tắc của châu Âu đối với các đại lý tham gia tại các nước thành viên khác và các cuộc kiểm tra được cơ quan có thẩm quyền thực hiện trước khi bắt đầu các hoạt động của các đại lý Điều này tỏ ra rất quan trọng để đảm bảo sự an toàn của thị trường tiền điện tử tại Liên Minh châu Âu thông qua đảm bảo sự vận hành hoàn hảo của tất cả người chơi trên thị trường

Về các sự khác biệt trong các quy định của pháp luật về các giao dịch với tiền điện tử tại Liên Minh châu Âu, Mỹ và Ukraine, sự khác biệt chính là sự thiếu vắng quy định rõ ràng về việc mua lại tiền điện tử bởi đơn vị phát hành tại Mỹ Mặc dù điều này có thể được xem là tạo nhiều tự do hơn cho các đơn vị phát hành trong hoạt động kinh doanh của họ và, đặc biệt là thương thảo mối quan hệ của họ với khách hàng, việc thiếu vắng

VIỆN CHIẾN LƯỢC NGÂN HÀNG – NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 11

các yêu cầu về việc phải mua lại bắt buộc tiền điện tử có thể coi như tước bỏ từ khách hàng một trong những biện pháp bảo đảm an toàn, khả năng chấm dứt quan hệ với đơn

vị phát hành tiền điện tử tại bất kỳ thời điểm nào và nhận lại tiền mặt hoặc phi tiền mặt cho những khoản tiền điện tử được mua lại Trong vấn đề này, cách tiếp cận của Liên minh châu Âu và Ukraine (mặc dù có một số bất lợi nhất định) dường như có lợi hơn cho khách hàng

4 Bảo vệ người sử dụng trong các giao dịch bằng tiền điện tử

Chương này sẽ cung cấp một cái nhìn toàn cảnh tóm lược về các quy tắc có thể được áp dụng để bảo vệ người sử dụng tiền điện tử tại Liên minh châu Âu, Mỹ và Ukraine Thêm vào đó, phần này sẽ thảo luận các quy trình khiếu nại hiện có tại các khu vực pháp lý nói trên

4.1 Liên minh châu Âu

4.1.1 Các quy tắc Bảo vệ người sử dụng Tiền điện tử

Tại Liên minh châu Âu, có thể phân biệt một số nhóm quy tắc chính được thiết kế để bảo vệ người sử dụng tiền điện tử Nhóm đầu tiên bao gồm các yêu cầu đa dạng về việc cung cấp cho người sử dụng các thông tin trước khi tham gia vào quan hệ hợp đồng ràng buộc với đơn vị phát hành tiền điện tử Các yêu cầu như vậy không được tập hợp trong một đạo luật đơn nhất, mà được thiết lập tại nhiều văn bản khác nhau Ví dụ, các yêu cầu như vậy nằm trong Chỉ thị tiền điện tử (chính là, các thông tin về các điều kiện mua lại tiền điện tử và các chi phí phải đóng cho người sử dụng) và trong chỉ thị Dịch

vụ Thanh toán áp dụng cho các tổ chức tín dụng và các tổ chức tiền điện tử (chính là, trong trường hợp đi đến kết luận một hợp đồng khung, người sử dụng phải được cung cấp các thôn tin về nhà cung cấp dịch, mô tả dịch vụ được cung ứng, các loại phí và lệ phí có thể áp dụng, …1)

Nhóm các quy tắc thứ hai đề cập tới các nội dung hợp đồng giữa đơn vị phát hành tiền điện tử và người nắm giữ tiền điện tử Một mặt, các hợp đồng như vậy phải bao gồm các điều khoản bắt buộc nhất định, nhưng, một mặt khác, các hợp đồng với người sử dụng2 không được bao gồm các điều khoản không công bằng, chẳng hạn như các điều khoản “không được đàm phán một cách cá nhân” (tức là được dự thảo bởi đơn vị phát hành tiền điện tử và được đề xuất dùng cho tất cả cả khách hàng của nó như một phần của một hợp đồng tiêu chuẩn) và “mâu thuẫn với yêu cầu về thiện chí… gây ra sự mất

1 Theo Chỉ thị Tiền điện tử

2 Theo Chỉ thị Dịch vụ Thanh toán

VIỆN CHIẾN LƯỢC NGÂN HÀNG – NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 12

cân bằng lớn trong quyền và nghĩa vụ của các bên phát sinh trên cơ sở hợp đồng, gây thiệt hại cho người tiêu dùng”.3 Đây là các điều khoản hạn chế quyền của người tiêu dùng, đặt ra các hình phạt không tương xứng lên người tiêu dùng, tạo điều kiện cho các nhà cung cấp dịch vụ đơn phương điều chỉnh hợp đồng,… Tuy nhiên, đây không phải

là danh sách đầy đủ các điều khoản hợp đồng không công bằng Các điều khoản không công bằng của hợp đồng sẽ không có tính ràng buộc người tiêu dùng.4

Hơn nữa, ngoài các điều khoản không công bằng, người tiêu dùng cũng được bảo vệ chống lại nhiều hình thức hoạt động thương mai sai lệch và quá khích,5 chẳng hạn như,

“tạo ấn tượng rằng người tiêu dùng không thể rời khỏi những điều trên cho tới khi hợp đồng được hình thành”, đây là một thông lệ thương mại quá khích

Ngoài ra, quyền của người tiêu dùng theo các hợp đồng mà các khoản thanh toán theo

đó được thực hiện bằng tiền điện tử cũng sẽ được bảo vệ trong Liên minh châu Âu.6

4.1.2 Thủ tục khiếu nại

Chỉ thị Tiền điện tử không đặt ra các quy trình khiếu nại và bồi thường cho người nắm giữ tiền điện tử Tuy nhiên, nó đề cập tới các quy trình liên quan của Chỉ thị Dịch vụ Thanh toán thể hiện rằng các quy tắc được đặt ra trong đó “sẽ áp dụng có điều chỉnh cần thiết cho các đơn vị phát hành tiền điện tử”.7

Theo Chỉ thị Dịch vụ Thanh toán, các nước thành viên phải thiết lập quy trình “cho phép… người sử dụng và các bên liên quan, bao gồm hiệp hội người tiêu dùng, gửi khiếu nại tới cơ quan có thẩm quyền về… các vi phạm bị cáo buộc” theo các điều khoản luật quốc gia được áp dụng

Thêm vào đó, các nước thành viên phải nhìn thấy trước các hình phạt theo luật quốc gia được áp dụng trong trường hợp vi phạm,8 cũng như đảm bảo “các quy trình khiếu nại

và bồi thường ngoài tòa án được hiệu quả và đầy đủ cho việc xử lý các tranh chấp”9trong trường hợp có tranh chấp

5 Chỉ thị 2005/29/EC của Nghị viện và Hội đồng châu Âu ngày 11/5/2005

6 Bảo vệ đó được hỗ trợ bởi, cụ thể là, Chỉ thị 2011/83/EU ngày 25/10/2011 về quyền người

tiêu dùng

7 Chỉ thị Tiền điện tử

8 Theo Chỉ thị dịch vụ thanh toán

9 Theo Chỉ thị dịch vụ thanh toán