Nói về Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc Người có bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm, Chính Thi
Trang 1Van dé - Su kién
Soe lập và lim theo lot Bac day
CAN KIEM LIÊM CHÍNH, CHÍ CÔNG VO TU
PHAN VIET DUNG
Ngươi luôn nhắc nhở cán bộ, đang
viên và mọi tầng lớp nhân dân
phải “cần kiệm liêm chính, chí công vô tư”
Nói về Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chủ tịch
Hồ Chí Minh viết:
“Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu,
Đông
Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam,
Bắc
Người có bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm,
Chính
Thiếu một mùa, thì không thành trời
Thiếu một phương, thì không thành
đất
Thiếu một đức,
người”!
Cần kiệm liêm chính là nền tảng đạo
đức cách mạng và cũng là nền tảng đạo
đức xã hội mới
Chữ Cần, theo Bác: “Cần tức là siêng
năng, chăm chỉ, cố gắng, dẻo dai Tục ngữ
ta có câu: Nước chảy mãi, đá cũng mòn
Kiến tha lâu cũng đầy tổ Nghĩa là Cần
thì việc gì, dù khó khăn mấy cũng làm
được ” Cần trong trong đời sống của mỗi
người là thể hiện tính siêng năng “Siêng
học tập thì mau biết Siêng làm thì nhất
định thành công” Siêng năng cần cù
không chỉ cần thiết cho mỗi cá nhân mà
mọi người phải cần, cả nước đều phải cần:
“Người siêng năng thì mau tiến bộ Cả nhà
siêng năng thì chắc ấm no Cả làng siêng
năng thì làng phổn thịnh Cả nước siêng
năng thì nước mạnh giàu” Khi nói về đức
tính siêng năng, Bác cũng phê phán thói
lười biếng: “Lười biếng là kẻ địch của chữ
Cần Vì vậy lười biếng cũng là kẻ địch của
dân tộc”
( Ó rong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh,
TẠP CHÍ VĂN HÓA QUẢNG BÌNH - SỐ 5 e 2020
Chữ Kiệm, “Kiệm là thế nào?” Bác giải
thích: “Là tiết kiệm, không xa xỉ, không
hoang phí, không bừa bãi” Cần và Kiệm
có mối quan hệ mật thiết với nhau, Bác viết: “Cần với kiệm phải đi đôi với nhau
như hai chân của con người Cần mà không
kiệm, “thì làm chừng nào xào chừng ấy”
Cũng như một cái thùng không có đáy;
nước đổ vào chừng nào chảy hết ra chừng
ấy, không lại hoàn không Kiệm mà không
cần, thì không tăng thêm, không phát
triển được ” Quan điểm kiệm của Bác cũng rất biện chứng: “ Tiết kiệm không phải là bủn xin Khi không nên tiêu xài
thì một đồng xu cũng không nên tiêu Khi
có việc đáng làm, việc ích lợi cho đồng bào, cho Tổ quốc, thì dù hao bao nhiêu công, tốn
bao nhiêu của cũng vui lòng Như thế mới
đúng là kiệm Việc đáng tiêu mà không
tiêu là bún xin, chứ không phải là kiệm”
Bác còn nhắc nhở, tiết kiệm phải chống xa xỉ: “Ăn sang mặc đẹp trong lúc đồng bào
đang thiếu cơm thiếu áo là xa xỉ Vì vậy,
xa xÏ là có tội với Tổ quốc, với đồng bào”
Chữ Liêm, Bác viết: “Liêm là trong sạch
không tham lam Ngày xưa, dưới chế độ
phong kiến, những người làm quan không
duc khoét của dân, thì gọi là Liêm, chữ lêm
ấy chỉ là nghĩa hẹp Ngày nay, nước ta là dân chủ cộng hòa, chữ liêm có nghĩa rộng
hơn; là mọi người đều phải liêm” Bác cũng
giải thích mối quan hệ giữa chữ Liêm với
chữ Cần, chữ Kiệm: “Chữ Liêm phải đi đôi
với chữ Kiệm Cũng như chữ Kiệm phải đi
đôi với chữ Cần Có Kiệm mới Liêm được,
vì xa xỉ mà sinh tham lam ” Liêm là một đức tính mà mọi người phải tự rèn luyện
mình dưới chế độ mới, riêng đối với cán bộ,
đảng viên càng phải thực hiện bằng được
Trang 2Whites Arg tt cắn bộ, đẳng viên ta đã bô ra anh ding, gương many’
ies pee ae
Van dé - Su kién
QUẾn SẠGH GHỦ NGHĨA GÁ NHÂN,| NÂNG GAO ĐẠO ĐỨU GÁOH MẠNG
——tt-==
: Bang viên đi triive, lang nitoee theo sau
khen chân thành ¿ mô 2x a3 ệb aha $5 ha Jerse ron,
26 a not 2 ee ia đã SEE chy Me
Trai qua 39 nim đấu tranh oanh liệt, lầm - 6Éeh mạng | thing Tan
thanh ‘céng, khang chién 18 thứ nhất “thẳng igi, và: ngày nay vừa
chiến đấu chống ci ©, vừa xây đựng chủ nghiã xã hội ở miền
Bắc, nhân đân 6 ee Dang ta- tà ngàn 1ãàh đạo ret sang
suốt, đã đưa đân tộé ta' tiến lên Không ngừng tử thẳng lợi nay đến
thắng igi khác Trong lịch sử đấu tranh của Đảng và trong mọi hoạt,
động hang ngày, nhấp lã trên mặb trên chiến đấu và sản xuất; -bầm 2⁄2/-
an Khô de
đi tritec, “hửơng thụ đi sau và đã lâm nên những ÿbảnh tích rất vẻ
vang [Đảng ta đã đão tạo một thế bệ thanh ách m » gai
cũng như trai, rất as hái ding cam trong mọi công táo Š ung: 18
những bông hoa tươi thẩm của chủ nghia anh hùng cách mạng Nhận
đân ta và Đảng ba rất ze hdo cổ những ngừơi con ce si đồng như thé
Bong bên cạnh đồng chỶ tốt ay, 9 cổ nột số-_m&
Ất cấn bộ, đẳng viên mã đạo đức, TH chất còn thấp kếm,
Họ meng nặng chủ nghĩa - cả nhân, việc gì cũng nghĩ đến lợi Ích
riêng của mình tritoc net Họ Tiêu 1o oy mọi ngơi" mã chỉ muốn
Do cá nhân chủ nghia &@ maYSa vao tham 6, hủ hoá anes nat, xa hoa
HQ tham danh trục lợi, thích a Sig, Wi al yên hành Họ 9 bự dai,
cơi thửơng tập ee khinh’ quận chungy no chon — bình “thần
Nhân đân ta thừửơng nổi :
Cũng do cá nhân chủ _-ghiZ Tụ ni
ông, chấp hanh đúng, z, done se chÝnh sắch củá Dine và Nhà 'nữơc;
Tm Tại, đo cổ nhân nhân chủ nghia ma phem mọi 1chuyết-điêm sai lầm,
Một trang bản thảo bài viết “Nâng cao đạo đức
cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân” của
Chủ tịch Hồ Chí Minh (bút danh T.È) đăng trên
báo Nhân Dân ngày 03/02/1969 - Ảnh: Tư liệu
liêm khiết để phục vụ nhân dân, phục vụ
đất nước Đối với cán bộ, Bác còn chỉ rõ:
“Liêm là không tham danh vị, không tham
sống, không tham tiền, không tham sắc
Người cán bộ đã dám hy sinh cho Tổ quốc,
hy sinh cho đồng bào, hy sinh vì nghĩa, thì
không tham gì hết” Bác lên án những cán
bộ hư hỏng “tìm dịp phát tài, hoặc xoay
tiền của Chính phủ, hoặc đục khoét nhân
dân Đến khi lộ ra, bị phạt thì mất hết cả
danh giá, mà của phi nghĩa đó cũng không
được hưởng Vì vậy, những người trong
công sở phải lấy chữ Liêm làm đầu”
Chữ Chính, Bác viết: “Chính nghĩa là
không tà, nghĩa là thang than, đứng đắn
Điều gì không thẳng than, đứng đắn, tức
là tà” Bác cũng đã giải thích mối quan hệ
giữa bốn đức tính Cần Kiệm Liêm Chính
rằng: “Cần, Kiệm, Liêm là gốc rễ của
Chính Nhưng một cây cần có gốc rễ, lại
cần có cành, lá, hoa, quả mới là cây hoàn
toàn Một người phải Cần, Kiệm, Liêm,
nhưng còn phải Chính mới là người hoàn
toàn” Bác cho rằng trên trái đất có hàng
triệu người song số người ấy chỉ chia làm hai hạng người thiện và ác Trong xã hội
có trăm công nghìn việc, song những công
việc ấy có thể chia làm hai thứ việc chính
và việc tà Làm việc chính là người thiện, làm việc tà là người ác Vì vậy, “Siêng năng
(cần), tằn tiện (kiệm), trong sạch (liêm),
chính là thiện Lười biếng, xa xỉ, tham
lam là tà, là ác” Đối với cán bộ, đảng viên
nhất là những người làm việc công, Bác
dạy rằng: “Phải có công tâm, công đức, chớ
đem của công dùng vào việc tư Chớ đem người tư làm việc công Việc gì cũng phải
công minh chính trực, không nên vì tư ân,
tư huệ, hoặc tư thù, tư oán Mình có quyền
dùng người thì phải dùng những người có
tài năng, làm được việc Chớ vì bà con bầu
bạn, mà kéo vào chức nọ chức kia Chớ vì
sợ mất địa vị mà dìm kẻ có tài năng hơn mình Phải trung thành với Chính phủ,
với đồng bào Chớ lên mặt làm quan cách
mệnh”
Người cán bộ làm được cần, kiệm, liêm, chính là người chí công vô tư tức là chính tâm, chính nhân Một người có chính tâm, chính nhân là người luôn đặt lợi ích của
nhân dân, của Tổ quốc, của Đảng lên trên hết Bác viết: “Vì lợi ích chung của Đẳng,
của cách mạng, của giai cấp, của dân tộc
và của loài người mà không ngần ngại hy
sinh tất cả lợi ích riêng của cá nhân mình
Khi cần thì sẵn sàng hy sinh cả tính mạng
của mình cũng không tiếc”
Để chí công vô tư Bác dạy phải rèn luyện đạo đức cách mạng “Có đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn, gian khổ, thất bại cũng không sợ sệt, rụt rè lùi bước Có
đạo đức cách mạng thì gặp thuận lợi và
thành công cũng vẫn giữ vững tinh thần
gian khổ, chất phác, khiêm tốn, “lo trước thiên hạ, vu1 sau thiên hạ”, lo hoàn thành
nhiệm vụ cho tốt chứ không kèn cựa về mặt hưởng thụ, không công thần, không quan
liêu, không kiêu ngạo, không hủ hoá”
Cùng với việc rèn luyện đạo đức cách
mạng, chí công vô tư là phải chống chủ
TẠP CHÍ VĂN HÓA QUẢNG BÌNH - SỐ 5 e 2020
Trang 3nghĩa cá nhân vì “Chủ nghĩa cá nhân là việc
gì cũng chỉ lo cho lợi ích của riêng mình,
không quan tâm đến lợi ích chung của tập
thể “Miễn là mình béo, mặc xác thiên hạ
gầy” Nó là mẹ đẻ ra tất cả mọi tính hư, nết
xấu như lười biếng, suy bì, kiêu căng, kèn
cựa, nhút nhát, lãng phí, tham ô, ” Bác
cho rằng, chủ nghĩa cá nhân như thứ cô dại
không cần chăm sóc cũng mọc lu bù, sinh
sôi nảy nở rất dễ, còn đạo đức cách mạng,
thì phải rèn luyện gian khổ mới có được
Không chỉ đối với từng cá nhân, chủ nghĩa
cá nhân còn là mối nguy hại cho Đẳng cho
dân tộc, Bác viết: “Một dân tộc, một đẳng,
và mỗi con người, ngày hôm qua là vĩ đại,
có sức hấp dẫn lớn, không nhất định hôm
nay và ngày mai vẫn được mọi người yêu
mến và ca ngợi, nếu lòng dạ không trong
sáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân”
Chính vì vậy, thực hành chí công vô tư là
phải “kiên quyết quét sạch chủ nghĩa cá
nhân, nâng cao đạo đức cách mạng”
Suốt một đời vì nước, vì dân Bác luôn
nêu tấm gương sắng cần kiệm liêm chính,
chí công vô tư Tuổi trẻ ra đi tìm đường cứu
nước, bôn ba bốn biển năm châu, gặp biết
bao sóng gió cuộc đời nhưng Người vẫn cần
cù, chịu khó học tập, lao động, đấu tranh
kiên trì vì mục tiêu lý tưởng Khi ở trong
tù, nghe tiếng giã gạo, Bác đã viết nên
những vần thơ khẳng định ý chí của người
làm cách mạng: “Gạo đem vào giã bao đau
dén/ Gao giã xong rồi trắng tựa bông/ Sống
ở trên đời người cũng vậy/ Gian nan rèn
luyện mới thành công” Không phải chỉ
mỗi làm việc lớn, làm cách mạng là việc
khó mà trong cuộc sống thường nhật cũng
có nhiều việc khó, nếu không cố gắng thì
không vượt qua được Chuyện kể rằng,
thời Bác hoạt động ở Xiêm (Thái Lan)
hàng ngày phải đi đến các bản làng tuyên
truyền cách mạng Mỗi người đi đường
đều gánh theo hai thùng sắt tây đựng áo
quần, đồ dùng, 10 ký gạo và mắm muối
Trời nắng to, đường đi sỏi đá gập ghềnh,
Bác không quen gánh nặng, chân sưng to,
rồm máu Nhiều người muốn gánh hành lý
TẠP CHÍ VĂN HÓA QUẢNG BÌNH - SỐ 5 e 2020
Vấn đề - Sự kiện
Tấm gương cần kiệm liêm chính, chí công vô tư của Bác luôn tỏa sắng, sống mãi với non sông đất nước Đó là cuộc đời vì nước vì dân, không nghĩ đến bản
thân, không màng danh lợi
cho Bác nhưng Bác bảo rằng: “Thánh hiền
đã dạy: Thiên hạ vô nan sự, nhân tâm tự
bất kiên” Ÿ nói rằng dưới trời này không
việc gì dễ, chỉ sợ lòng người không kiên trì
cố gắng Cứ thế Bác cố gắng đi suốt chặng đường dài Vài hôm sau, chân bước thoăn
thoắt, đôi thùng trên vai Bác như nhẹ hơn,
có lần từ U Đon về Xa Vang đường dài hơn
70 kilômet Bác đi chỉ hết một ngày
Hơn hai mươi năm sau, vào cuối năm
1950, trong một lần gặp gỡ thanh niên xung phong, Bác đã đọc tặng bốn câu:
“Không có việc gì khó/ Chỉ sợ lòng không
bền/ Đào núi và lấp biển/ Quyết chí ắt làm
nên”
Về tấm gương tiết kiệm của Bác, mỗi khi được nghe các đồng chí lãnh đạo, cán
bộ, nhân dân được tiếp xúc, chứng kiến kể
lại làm cho muôn triệu con tim phải thốn
thức Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng kể: “Được Bác mời ăn cơm nhiều lần, nhưng
trong bữa ăn chưa bao giờ Bác đánh rơi
một hạt cơm Bác quý hạt cơm cũng như
quý từng giọt mồ hôi của người lao động”
Có chuyện kể rằng, trong chiến dịch Biên
giới, một lần Bác đi công tác về muộn,
đồng chí bảo vệ nói cô cấp dưỡng nấu cháo
để Bác ăn Đang nằm nghe thấy, Bác ngồi
dậy dặn thêm cô cấp dưỡng: “Cô Mai nấu
cháo cho Bác thì nấu bằng cơm nguội Nấu
cơm nguội vừa chóng chín, chóng nhừ lại
tiết kiệm gạo, khỏi bỏ phí cơm thừa” Bát
cháo hôm ấy vừa sánh vừa nhừ, chị cấp
dưỡng nhìn Bác ăn mà ứa trào nước mắt
Chuyện về đôi dép Bác Hồ được các chiến sĩ cảnh vệ kể lại như một huyền
thoại Đôi dép ấy được làm từ một chiếc lốp
ô tô do bộ đội ta thu được trong trận phục
kích tại Việt Bắc năm 1947 Trên đường
Trang 4Van dé - Su kién
đi công tác Bác nói vui với cán bộ đi cùng:
“Đây là đôi hài vạn dặm trong truyện cổ
tích ngày xưa Đôi hài thần đấy đi đến
đâu mà chẳng được” Đôi dép ấy đã theo
Bác lội suối trèo non đi chiến dịch trong
kháng chiến chống thực dân Pháp, lại theo
Người ra ruộng đến với bà con nông dân,
lên công trường với anh em công nhân,
ra trận địa thăm các chiến sĩ pháo phòng
không 11 năm sau, cũng đôi dép â ấy Bác di
tham An Độ Khi Bác lên máy bay, ngôi 6
buồng riêng, anh em đi theo lập mẹo giấu
dép đi, để sẵn một đôi giày mới Máy bay
hạ cánh xuống sân bay, Bác tìm dép không
thấy, anh em thưa: “Thưa Bác, có lẽ đã cất
xuống khoang hang may bay réi ” Bac
ôn tồn nói: “Bác biết các chú cất dép của
Bác chứ gì Nước ta chưa hoàn toàn độc
lập, nhân dân ta còn khó khăn Bác đi dép
cao su nhưng bên trong lại có đôi tất mới
thế là đủ lắm mà vẫn lịch sự” Thế là anh
em phải trả lại dép cho Bác, vì ở dưới sân
bay quan khách nước chủ nhà đang đợi
Trong suốt thời gian ở Ấn Độ, Bác đi đến
đâu các chính khách, nhà báo, quay phim,
chụp ảnh đều quan tâm đến đôi dép của
Bác - “đôi hài thần kỳ” ấy Không chỉ đôi
dép Bác đi, các đồng chí bảo vệ kể lại, chiếc
xe phục vụ Bác đã cũ, văn phòng xin đổi
xe khác nhưng Bác không cho Lái xe thưa
Bác xe hay bị hỏng hóc, Bác bảo: “Máy móc
có lúc trục trặc, chú cứ bình tĩnh sửa Sửa
xong, Bác cháu ta đi cũng kịp”
Chuyện về tấm gương cần kiệm của Bác
không thể nào kể hết, chỉ biết cứ mỗi lần
được nghe các đồng chí sống gần Bác kể lại
là lòng ta lại thấy thương Bác vô hạn
Tấm gương cần kiệm liêm chính, chí
công vô tư của Bác luôn tỏa sắng, sống
mãi với non sông đất nước Đó là cuộc đời
vì nước vì dân, không nghĩ đến bản thân,
không màng danh lợi Sự hy sinh cao cả
của Bác và các chiến sĩ cách mạng trung
kiên như Bác nói: “Không phải chúng ta
ham chuộng khổ hạnh và bần cùng Trái
lại, chúng ta phấn đấu hy sinh, vì chúng
ta muốn xây dựng một xã hội ai cũng ấm
no, sung sướng” Có lần, sau khi nước nhà
độc lập, tháng 1 năm 1946, trả lời một
phóng viên nước ngoài, Bác nói: “Tôi chỉ
có một ham muốn, ham muốn tột bậc, là
làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào
al cing có cơm ăn, áo mặc, aI cũng được học hành Riêng phần tôi thì làm một cái
nhà nho nhỏ, nơi có non xanh nước biếc,
để câu cá, trồng rau, sớm chiều làm bạn
với các cụ già hái củi, em trẻ chăn trâu, không dính líu gì với vòng danh lợi” Mấy
tháng sau, nói chuyện với đồng bào trước
khi sang Pháp đàm phán, Bác nói: “Bất
kỳ bao giờ, bất kỳ ở đâu, tôi cũng chỉ đeo đuổi một mục đích là làm cho ích quốc lợi dân” Khi bước vào cuộc kháng chiến gian
khổ chống thực dân Pháp xâm lược, cảm
ơn đồng bào chúc thọ ngày 19 tháng 5 năm
1948, Bác nói: “Tôi chỉ có một cách báo đáp
là kiên quyết cùng đồng bào chịu cực, chịu khổ, quyết cùng đồng bào kháng chiến cho đến thắng lợi hoàn toàn, quyết cùng đồng bào tranh lại thống nhất và độc lập thật sự
cho Tổ quốc, quyết cùng đồng bào ra sức
làm thế nào cho con cháu chúng ta bây giờ
và muôn đời về sau được sung sướng và tự
do” Để lại “muôn vàn tình thân yêu” cho
đồng bào, đồng chí, trước lúc ra đi, trong
Di chúc Bác viết: “Suốt đời tôi hết lòng
phục vụ Tổ quốc, phục vụ cách mạng, phục
vụ nhân dân Nay dù phải từ biệt thế giới
này, tôi không có điều gì phải hối hận, chỉ tiếc là tiếc rằng không được phục vụ lâu hơn nữa, nhiều hơn nữa”
Ghi sâu lời Bác dạy trước lúc đi xa: “Mỗi cán bộ, đẳng viên phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm
chính, chí công vô tư Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, người đày tớ thật trung thành
của nhân dân” luôn là yêu cầu cấp thiết
trong công tác xây dựng Đảng; trong việc
học tập, tu dưỡng và rèn luyện của mỗi
một chúng ta m
P.V.D
1 Những câu trích, tư liệu bai viết này được sử dụng
từ sách Tư tưởng Hồ Chí Minh do Ban Tư tưởng -
Văn hóa Trung ương biên soạn năm 2005
TẠP CHÍ VĂN HÓA QUẢNG BÌNH - SỐ 5 e 2020