Noi dung co ban De an chuyen VKS thanh VCT

Quan điểm chỉ đạo đối với việc nghiên cứu đổi mới, hoàn thiện Viện kiểm sát Ban chủ nhiệm đề án xác định, việc nghiên cứu đôi mới, hoàn thiện Viện kiêm sát cần quán triệt các quan điểm

MOT SO NOI DUNG CO BAN CUA DE AN “NGHIEN CUU VIEC CHUYEN VIEN KIEM SAT THANH VIEN CONG TO”

VA DE AN “MO HiNH TO TUNG HÌNH SỰ VIỆT NAM”

TS Lé Hitu Thé Phó Viện trướng Viện K.SND tối cao

I ĐẺ ÁN “NGHIÊN CỨU VIỆC CHUYỂN VIEN KIEM SAT THÀNH VIỆN

CÔNG TÓ”

1 Sự cân thiêt của việc nghiên cứu đê án Nghị quyết số 49-NQ/TW về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020

đề ra yêu cầu: “7rước mắt, Viện kiểm sát nhân dân giữ nguyên chức năng như hiện nay là thực hành quyền công tô và kiểm sát hoạt động tư pháp Viện kiểm sát nhân dân được tô chức phù hợp với hệ thống tô chức Toà án Nghiên cứu việc chuyển Viện kiểm sát thành Viện Công tố, tăng cường trách nhiệm của công tÔ

trong hoạt động điều tr”

Triển khai yêu cầu của Nghị quyết 49-NQ/TW, Ban Chỉ đạo cải cách tư

pháp trung ương đã phân công Ban cán sự Đảng Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Đảng uỷ Công an trung ương chủ trì xây dựng các

đề án về đôi mới tổ chức và hoạt động của Toà án, Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra và giao cho Ban Thư ký tông hợp kết quả nghiên cứu của 3 đề án để xây dựng

thành một đề án chung, trình Bộ Chính trị xem xét, quyết định Cùng với kết quả

nghiên cứu của Ban Cán sự Đảng, Đảng đoàn các Bộ, Ngành, các kết quả nghiên cứu đề án do Ban Cán sự Đảng VKSNDTC thực hiện thời gian qua đã tham mưu kịp thời, làm cơ sở để Bộ Chính trị, Trung ương Đảng ban hành kết luận, chỉ đạo

một số vấn đề liên quan đến các cơ quan tư pháp nói chung và Viện kiểm sát nói riêng Cụ thể, ngày 28/7/2010, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 79-KL/TW kết luận về Đề án đổi mới tổ chức và hoạt động của Toà án, Viện kiểm sát, Cơ

quan điều tra, trong đó nêu rõ “Viện kiểm sát nhân dân có chức năng thực hành quyên cong | tô và kiêm sát hoạt độn 6 tư pháp như hiện nay Tổ chức hệ thông Viện kiêm sát -nhân dân thành 4 cấp, phù hợp với hệ thống tổ chức của Toà án nhân dân ” Đại hội Đại biêu toàn quốc lần thứ XI tiếp tục khẳng định: “Đẩy mạnh việc thực hiện Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, xây dựng hệ thống tư pháp trong sạch, vững mạnh, bảo vệ công lý, tôn trọng và bảo vệ quyển con người Viện kiểm sát được tô chức phù hợp với hệ thống tô chức Toà án, bảo đảm tốt hơn cdc diéu “kiện dé Viện kiểm sát nhân dân thực hiện hiệu quả chức năng thực hành quyên - công fỐ \ và kiểm sát các "hoạt động tự pháp; tang Cường trách nhiệm công tổ tr trong g hoat dong diéu tra, gắn công tố với | ANgf động điều tra”

Để thực hiện đầy đủ nhiệm vụ để ra trong Nghị quyết 49-NQ/TW về

“nghiên cứu việc chuyển Viện kiểm sát thành Viện Công tố”, Ban Chỉ đạo cải

cách tư pháp trung ương yêu cầu Ban Cán sự Đảng VKSND tối cao xây dựng đề

án, báo cáo Ban chỉ đạo vào cuối tháng 12/2011 nhằm khẳng định rõ: trong diéu kiện cụ thể ở nước ta hiện nay, cần tiếp tục duy trì và hoàn thiện mô hình Viện kiểm sát hay cần chuyển Viện kiểm sát thành Viện Công tố

2 Nhiệm vụ của Đề án

Đề án có nhiệm vụ nghiên cứu, làm rõ những vấn đề sau đây:

_ - Lam 16 lich sir hinh thành, vị trí, chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát, Viện Công tố Sự khác biệt giữa mô hình Viện kiểm sát và mô hình Viện Công tố

ở các nước điển hình trên thế giới

- Làm rõ lý do ra đời, quá trình phát triển của Viện kiểm sát ở Việt Nam

Đánh giá tính hợp lý, hiệu quả cũng như những hạn chế, tổn tại của mô hình Viện

kiểm sát ở nước ta hiện nay

- Làm rõ những yêu cầu của việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đây mạnh cải cách tư pháp đặt ra đối với quá trình đối mới,

hoàn thiện Viện kiểm sát

- Đề xuất các phương án đổi mới, hoàn thiện Viện kiểm sát đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyên xã hội chủ nghĩa Việt Nam, cải cách tư pháp

3 Quan điểm chỉ đạo đối với việc nghiên cứu đổi mới, hoàn thiện Viện kiểm sát

Ban chủ nhiệm đề án xác định, việc nghiên cứu đôi mới, hoàn thiện Viện kiêm sát cần quán triệt các quan điểm sau đây:

Một là, quán triệt đầy đủ, đúng đắn, toàn diện các quan điểm, chủ trương của Đảng về cải cách bộ máy nhà nước nói chung và cải cách tư pháp nói riêng thể hiện trong các văn kiện, nghị quyết của Đảng, nhất là quan điểm cải cách bộ

máy nhà nước, cải cách tư pháp thê hiện trong Nghị quyết 49-NQ/TW; Kết luận 79-KL/TW; Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (được bổ sung, phát triển năm 2011) và các văn kiện của Đại hội lần thứ XI

của Đảng, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, quyền lực nhà nước là thống nhất, có

sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện quyển

lập pháp, hành pháp và tư pháp; bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, sự giám sát chặt chẽ của cơ quan dân cử và nhân dân

Hai là, phải trên cơ sở tổng kết thực tiễn, bảo đảm kế thừa truyền thống,

kinh nghiệm hơn 50 năm tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát ở nước ta gop phan quan trong bao đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống

Vi

nhất, thực hiện tốt nhiệm vụ bảo vệ Dang, Nhà nước, bảo vệ các quyên và lợi ích

hợp pháp của công dân

Ba là, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm tổ chức và hoạt động cua co quan kiém sat, co quan cong to cua cac nước trên thê giới, phù hợp với truyền thông văn hoá, điêu kiện chính trị, kinh tê, xã hội cụ thê của nước ta

Bốn là, tiến hành đồng bộ với cải cách lập pháp và cải cách hành chính, với việc đôi mới, kiện toàn các cơ quan tư pháp và phải nhăm nâng cao chât lượng, hiệu lực, hiệu quả của hoạt động tư pháp

Năm là, việc nghiên cứu đổi mới, hoàn thiện Viện kiểm sát phải được tiến hành khẩn trương, tích cực nhưng có bước đi thận trọng, vững chắc; tránh gây

xáo trộn cho hoạt động tư pháp nói chung và hoạt động kiểm sát nói riêng, bảo đảm tính liên tục, hiệu quả của cuộc đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm, vi phạm pháp luật

4 Các phương án đổi mới, hoàn thiện Viện kiểm sát Tổng hợp các quan điểm xung quanh quá trình nghiên cứu, cải cách Viện

kiêm sát, Ban chủ nhiệm đê án xây dựng 2 phương án đôi mới Viện kiêm sát:

>⁄“ Phương án I1: Tiếp tục duy trì mô hình Viện kiểm sát như hiện nay,

đồng thời thực hiện các biện pháp đối mới để tăng cường trách nhiệm của

Viện kiểm sát trong hoạt động điều tra

-Về chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát:

Tiếp tục khắng định Viện kiểm sát thực hiện hai chức năng: thực hành

quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp như quy định của Hiến pháp và

pháp luật hiện hành Đồng thời, cần đổi mới một số cơ chế tố tụng hình sự trong

pháp luật hiện hành và thực hiện đồng bộ các biện pháp đổi mới về tổ chức bộ máy, phương thức hoạt động, đào tạo, bồi dưỡng Kiểm sát viên để Viện kiểm sát

thực sự nâng cao tính chủ động và vai trò quyết định trong thực hiện chức năng

quyền công tố ngay từ khi khởi tố vụ án và trong suốt quá trình tố tụng, tăng

cường trách nhiệm trong kiểm sát các hoạt động tư pháp, kịp thời phát hiện các vi phạm để kiến nghị, yêu cầu khắc phục

- Về vị trí của Viện kiểm sát:

Tiếp tục khẳng định Viện kiểm sát là một hệ thong co quan độc lập trong

bộ máy nhà nước, thống nhất từ trung ương đến địa phương, do Quốc hội lập ra

như quy định của Hiến pháp hiện hành, tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung, thống nhất lãnh đạo trong ngành Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao do Quốc hội bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm

3

Phương án 2: Chuyển Viện kiểm sát thành Viện Công tố, tăng cường trách nhiệm của Viện Công tố trong hoạt động điều tra

- Chức năng, nhiệm vụ của Viện Công tố:

Theo phương án này, xây dựng mô hình cơ quan công tố mạnh, chỉ đạo hoạt động điều tra tương tự như mô hình cơ quan công tố theo truyền thống pháp luật châu Âu lục địa (Điển hình như Đức, Pháp, Italia ) Viện Công tố hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực tố tụng hình sự, thực hiện chức năng thực hành quyền

công tố Viện Công tố tham gia tố tụng hình sự ngay từ khi khởi tố vụ án và trong

suốt quá trình giải quyết vụ án, chịu trách nhiệm trước Chính phủ về hoạt động điều tra, truy tố tội phạm; chỉ thực hiện giám sát việc tuân theo pháp luật đối với hoạt động tạm giữ, tạm giam, thi hành án hình sự của các cơ quan, tô chức, cá nhân được pháp luật trao thâm quyên Trong tố tụng dân sự, chỉ tham gia phiên toà đối với những vụ án mà Chính phủ là một bên đương sự hoặc có đương sự trong vụ án là người chưa thành niên, người có nhược điểm về thê chất hoặc tâm thần mà không có người giám hộ

Viện Công tố giữ vai trò chủ trì việc thực hiện chức năng buộc tội, chịu

trách nhiệm trước Chính phủ về toàn bộ hoạt động đấu tranh phòng, chống tội

phạm Do vậy, hoạt động điều tra của Cơ quan điều tra phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu của hoạt động công tố, giúp Viện Công tố có đủ chứng cứ đề truy cứu trách

nhiệm hình sự đối với người phạm tội, Viện Công tố quyết định toàn bộ các nhiệm vụ tố tụng trong giai đoạn điều tra Để thực hiện đầy đủ vai trò, trách nhiệm này, cần có sự thay đổi căn bản nhiệm vụ, quyền hạn của Viện Công tô

trong tố tụng hình sự theo hướng, một mặt, tiếp thu những nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát đang được quy định trong pháp luật tố tụng hình sự hiện hành,

mặt khác, bố sung một số nhiệm vụ, quyên hạn để tăng cường trách nhiệm của Viện Công tố trong hoạt động điều tra, gan cong tố với hoạt động điều tra, thực hiện chỉ đạo điều tra Cụ thể, Viện Công tố có những nhiệm vụ, quyền hạn sau

đây:

+ Thứ nhất, tự mình hoặc theo đề nghị của Cơ quan điều tra quyết định

việc khởi tố vụ án, khởi tố bị can; áp dụng, thay đổi, huỷ bỏ các biện pháp ngăn

chặn; đình chỉ hoặc tạm đình chỉ điều tra vụ án, đình chỉ hoặc tạm đình chỉ điều tra đối với bị can.

+ Thứ hai, trực tiếp tiến hành điều tra toàn bộ vụ án hoặc tiến hành một số

hoạt động điều tra đối với vụ án hoặc giao cho Cơ quan điều tra thực hiện điều tra toàn bộ vụ án hoặc thực hiện một số hoạt động điều tra với vụ án Trong trường hợp trực tiếp tiến hành điều tra vụ án, có quyền yêu cầu các Điều tra viên phối

hợp điều tra Cơ quan điều tra phải thực hiện đầy đủ, kịp thời các yêu cầu của

Viện Công tố, trường hợp không thể thực hiện đúng thời hạn hoặc đúng yêu cầu

thì phải báo cáo bằng văn bản và nêu rõ lý do

+ Tứ ba, chỉ đạo nghiệp vụ điều tra, chỉ đạo việc thu thập bang chứng buộc tội và gỡ tội một cách khách quan

+ Thứ tư, yêu cầu Thủ trưởng Cơ quan điều tra thay đổi Điều tra viên; nếu hành vi của Điều tra viên có dấu hiệu tội phạm thì khởi tố về hình sự

+ Tứ năm, trên cơ sở kết quả điều tra, quyết định việc truy tố bị can ra toà

hoặc đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án theo nguyên tắc lựa chọn truy tố thay cho nguyên tắc truy tố bắt buộc hiện nay, bảo đảm chính sách hình sự tập trung dau tranh với những tội phạm nghiêm trọng, phức tạp, bảo đảm sự cân bằng giữa lợi ích Nhà nước, lợi ích công cộng và lợi ích cá nhân

+ Thứ sáu, tại phiên toà, Viện Công tố (Công tố viên) có trách nhiệm

chứng minh sự thật của vụ án, tranh luận dân chủ, đối đáp với người bào chữa và những người tham gia tố tụng khác để bảo vệ cáo trạng Trường hợp xét thấy không có căn cứ buộc tội bị cáo thì phải rút toàn bộ quyết định truy tố hoặc chấp nhận toà tuyên không phạm tội

+ Thứ bảy, kháng cáo bản án, quyết định của Toà án cấp sơ thấm, Toà án cấp phúc thẩm

Viện Công tố phải chịu trách nhiệm chính về hiệu quả đấu tranh phòng,

chống tội phạm và những oan, sai trong việc khởi tố, bắt, tạm giữ, tạm giam và các hành vi tố tụng khác do mình quyết định

- Ví trí của Viện Công tô trong bộ máy nhà nước:

Để thực hiện yêu cầu gắn công tố với điều tra, đặt Viện Công tố trong hệ thống cơ quan hành pháp, tương đương với một Bộ thuộc Chính phủ, với vai trò

là cơ quan đại diện cho Chính phủ trong lĩnh vực đấu tranh phòng, chống tội

phạm Tuy nhiên, xuất phát từ chức năng đặc thù là thực hành quyên công tố, cần

bảo đảm tính độc lập của Viện Công tố trong thực thi chức năng, nhiệm vụ, do vậy, cần được tổ chức tương đối đặc biệt so với các Bộ, Ngành khác thuộc khối

5

hành pháp Cụ thể, người đứng đầu ngành Công tố (Viện trưởng Viện Công tố

trung ương) có vị trí tương đối độc lập về hoạt động nghiệp vụ với các Phó Thủ tướng Thủ tướng Chính phủ lãnh đạo Viện Công tố thông qua việc phê duyệt

đường lối công tố trong từng năm và từng giai đoạn, không can thiệp vào việc

điều tra, truy tố các vụ án cụ thê

- Hệ thống tổ chức Viện Công tố:

Tổ chức cơ quan công tố phù hợp với địa hạt tư pháp của Toà án, bao

gồm: Viện Công tố khu vực (số lượng và địa hạt tư pháp tương ứng với số lượng

và địa hạt tư pháp của Toà án nhân dân sơ thẩm khu vực); Viện Công tố tỉnh,

thành phố trực thuộc trung ương: Viện Công tố cấp cao (số lượng và địa hạt tư pháp tương ứng với số lượng và địa hạt tư pháp của Toà án nhân dân cấp cao); Viện công tố trung ương Hệ thống Viện Công tố quân sự được tô chức phù hợp với hệ thống Toà án quân sự

5 Đề xuất của Ban Chủ nhiệm đề án

Ban chủ nhiệm để án cho rằng, trong điều kiện cụ thể của Việt Nam, việc lựa chọn phương án chuyển Viện kiểm sát thành Viện Công tố là không phù hợp, cần tiếp tục duy trì mô hình Viện kiểm sát như hiện nay nhưng cần thực hiện các biện pháp đối mới để tăng cường trách nhiệm của Viện kiểm sát trong hoạt động điều tra, theo sát, găn chặt với hoạt động điều tra, vì các lý do sau đây:

- Thứ nhất, căn cứ vào các quan điểm của Đảng ta về cải cách bộ máy nhà

nước, cải cách tư pháp thể hiện trong các Nghị quyết, Văn kiện Đại hội Đảng,

đặc biệt là quan điểm về xây dựng Nhà nước pháp quyên xã hội chủ nghĩa Việt

Nam được xác định trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (được bổ sung, phát triển năm 2011) và các Văn kiện khác của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI thì bộ máy nhà nước ta được tổ chức và hoạt

động theo nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất Chủ thể duy nhất của quyên lực nhà nước là nhân dân, nhân dân thực hiện quyền lực chủ yếu thông qua

Quốc hội Quốc hội được khẳng định là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất,

các cơ quan Chính phủ, Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đều phái sinh từ Quốc hội và chịu sự giám sát của Quốc hội Quốc hội thực hiện

quyền giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động nhà nước và hình thức trực tiếp

giám sát được thực hiện chủ yếu thông qua nghe Thủ tướng Chính phủ, Chánh án

Toà án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao báo éáo tại

6

kỳ họp Quốc hội Đối với các hoạt động tư pháp cụ thể (điều tra, xét xử, giam

giữ, thi hành án), Quốc hội giao cho Viện kiểm sát tiến hành kiểm sát việc tuân

theo pháp luật Như vậy, trên cơ sở khăng định và quán triệt nguyên tắc quyền

lực nhà nước là thống nhất, không tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc phân quyền; Đảng là là lực lượng duy nhất lãnh đạo Nhà nước và xã hội, chúng ta

không chấp nhận đa nguyên chính trị và đa đảng thì việc tổ chức và duy trì một

hệ thống cơ quan độc lập, bên cạnh chức năng thực hành quyên công tố, chuyên trách thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp như Viện kiểm sát là hợp

lý và rất cần thiết

- Thứ hai, Đảng ta xác định tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát việc

thực hiện quyền lực nhà nước là biện pháp có ý nghĩa quan trọng trong điều kiện

đây mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở nước ta giai đoạn hiện nay

Chính vì vậy, Cương lĩnh (bố sung, phát triển năm 2011) và Nghị quyết Đại hội

XI nêu rõ bdo dam sự kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyên lập pháp, hành pháp và tư pháp Tăng cường các cơ chế giám sát, bảo đảm sự tham gia giám sát của nhân dân đối với hoạt động tư pháp Đề Viện kiêm sát thực hiện hiệu quả chức năng thực hành quyên công tố và kiểm sát các hoạt động

tư pháp, Văn kiện Đại hội XI yêu cầu “bảo đảm tốt hơn các điều kiện đề Viện

kiểm sát nhân dân thực hiện hiệu quả chức năng thực hành quyển công !Ố và

kiểm sát các hoạt động tư pháp” Như vậy, việc tiếp tục duy trì và tăng cường hiệu lực, hiệu quả việc thực hiện chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp là hết sức cần thiết, phù hợp với yêu cầu của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam và cải cách tư pháp

- Thứ ba, xuất phát từ bản chất, đặc điểm của hoạt động tư pháp là hoạt

động thực hiện quyển lực nhà nước (quyền tư pháp) Do vậy, hoạt động tư pháp phải chịu sự kiểm tra, giám sát của nhiều cơ chế khác nhau (bao gồm cả cơ chế giám sát từ bên trong hệ thống và cơ chế giám sát từ bên ngoài hệ thống) Đặc biệt, xuất phát từ tính chất rat đặc thù của hoạt động tư pháp là hoạt động giải quyết vụ án, vụ việc Quá trình đó, các cơ quan tư pháp được pháp luật trao thâm quyên áp dụng các biện pháp cưỡng chế tố tụng (bắt, tạm giữ, tạm giam v.v ) và kết thúc quá trình tư pháp, Toà án có quyền ra các phán quyết ảnh hưởng trực tiếp đến những quyền quan trọng nhất của con người, liên quan trực tiếp đến sinh mệnh chính trị của con người như quyền tự do, quyền sống Do vậy, hoạt động

tư pháp cần và phải chịu sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ của nhiều cơ chế kiểm tra, giám sát khác nhau, đặc biệt là phải thiết lập cho được cơ chế giám sát trực tiếp, thường xuyên, có tính chuyên nghiệp cao Trong điều kiện cụ thể của Nhà nước

ta, cơ chế đó chính là Viện kiểm sát Vì Viện kiểm sát được tổ chức theo nguyên

tắc đặc thù là tập trung thống nhất trong ngành, dưới sự lãnh đạo của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao do

Quốc hội bầu và chỉ chịu trách nhiệm trước Quốc hội Nguyên tắc này bảo đảm cho Viện kiểm sát không phụ thuộc và không chịu áp lực của cơ quan chính

quyền địa phương, tạo cho Viện kiểm sát có lợi thế hơn hắn bất kỳ cơ quan nhà nước nảo trong đấu tranh phòng, chống tội phạm và thực hiện kiểm sát hoạt động

tư pháp Viện kiểm sát có bộ máy từ trung ương đến địa phương, tổ chức phù hợp

với hệ thống Toà án và Cơ quan điều tra các cấp, với lực lượng trên 10.000 cán

bộ, kiểm sát viên được đào tạo cử nhân luật và nghiệp vụ kiểm sát, thường xuyên

được bởi dưỡng kỹ năng, kỹ xảo thực hành quyền công tố và kiêm sát các hoạt động tư pháp Đồng thời, Viện kiểm sát là cơ quan tiến hành tố tụng duy nhất

tham gia vào tất cả các lĩnh vực tư pháp (tư pháp hình sự, tư pháp dân sự, tư pháp hành chính) và có trách nhiệm tham gia vào tất cả các giai đoạn tố tụng (từ khởi

tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án), do vậy, có điều kiện để thực hiện kiêm

sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tư pháp một cách trực tiếp và thường xuyên

- Thứ tư, tông kết hơn 50 năm tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát, nhất là 10 năm thực hiện Hiến pháp năm 1992 (được sửa đổi, bổ sung năm 2001)

và Luật tô chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2002 cho thấy, kết quả hoạt động

thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp có những chuyên

biến mạnh mẽ, tích cực với chất lượng, hiệu quả ngày càng cao Bằng các kết quả

công tác cụ thể đã khẳng định vị trí xứng đáng của Viện kiểm sát trong xây dựng

và phát triển Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, góp phần quan trọng bảo

đảm pháp chế, bảo vệ tính nghiêm minh của pháp luật, được thực tiễn kiêm

nghiệm và chứng minh là cơ chế giám sát tư pháp hữu hiệu

- Thứ năm, qua sơ kết 3 năm thực hiện Nghị quyết 49-NQ/TW, tổng kết 5

năm thực hiện Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004, Đảng và Nhà nước ta đã chỉ rõ

một trong những nguyên nhân làm cho chất lượng xét xử các vụ án dân sự thời

gian qua còn thấp là do chưa có cơ chế giám sát, kiểm sát hiệu quả việc giải

quyết các vụ đn này Đề tháo gỡ những vướng mắc, bất cập nêu trên, Đảng và

Quốc hội đã yêu cầu phải tăng cường vai trò, trách nhiệm của Viện kiêm sát để

kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự Ngày 29/3/2011 vừa qua,

Quốc hội đã thông qua Luật sửa đối, bỗ sung một số điều của Bộ luật tố tụng dân

sự, theo đó, Viện kiểm sát có trách nhiệm tham gia tất cả các phiên họp sơ thâm

đối với các việc dân sự; tham gia các phiên toà sơ thẩm đối với những vụ án do

Toà án tiến hành thu thập chứng cứ hoặc đối tượng tranh chấp là tài sản công, lợi ích công cộng, quyền sử dụng đất, nhà ở hoặc có một bên đương sự là người chưa

thành niên, người có nhược điểm về thể chất hoặc tâm thần (chiếm khoảng 80%

các phiên toà sơ thẩm dân sự) Như vậy, với việc tăng cường trách nhiệm của Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự, một lần nữa khang dinh yéu cầu của Đảng,

Nhà nước và xã hội đối với Viện kiểm sát ngày càng lớn, Viện kiểm sát không

chỉ có trách nhiệm trong lĩnh vực truyền thống là tố tụng hình sự mà còn phải có trách nhiệm cao hơn nữa trong kiểm sát việc giải quyết các vụ việc dân sự nhäm

bảo đảm việc giải quyết vụ án đúng pháp luật, kịp thời Hiện nay, ngành Kiểm sát

đang khẩn trương chuẩn bị mọi điều kiện về tổ chức bộ máy, biên chế cán bộ, tập

huấn nghiệp vụ để triển khai có hiệu quả Luật sửa đổi, bố sung một số điều của

Bộ luật tố tụng dân sự, sẽ bắt đầu có hiệu lực thi hành kế từ ngày 01/01/2012, tạo

sự chuyển biến mạnh mế, tích cực trong giải quyết các vụ việc dân sự, phan dau

hoàn thành tốt nhiệm vụ mà Đảng, Quốc hội và nhân dân tin tưởng giao phó

- Thứ sáu, kiềm sát hoạt động tư pháp có mối quan hệ chặt chẽ, biện

chứng, hữu cơ với hoạt động thực hành quyền công tố Thực hành quyên công tố

phải đáp ứng yêu cầu truy cứu trách nhiệm hình sự đúng người, đúng tội, đúng

pháp luật, không làm oan người vô tội, không bỏ lọt tội phạm Muốn vậy, phải kiêm sát chặt chẽ các căn cứ khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bắt, tạm giữ, tạm giam

theo quy định của pháp luật để quyết định phê chuẩn hoặc không phê chuẩn các quyết định của cơ quan điều tra; kháng nghị bản án, quyết định của Toà án để yêu cầu xét xử bị cáo có tội hoặc minh oan cho người vô tội, trả tự do ngay cho người không phạm tội đang bị giam giữ Như vậy, kiểm sát hoạt động tư pháp có ý nghĩa to lớn, bảo đảm thực hiện mục đích của hoạt động thực hành quyền công

tố Làm tốt chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp cũng chính là nhằm phát huy hiệu lực, hiệu quả chức năng thực hành quyền công tố.

chống lại sức ép hoặc lạm dụng quyền lực từ nhiều phía và những bảo đảm đó giống với những bảo đảm đối với Thâm phán (Đức, Pháp ), thậm chí sự độc lập của Viện Công tố, Công tố viên còn được coi là nguyên tắc Hiến định, ghi nhận trong Hiến pháp và các đạo luật (điển hình như: Arhentina, Bolivia, Bồ Đào Nha,

Columbia, Azerbaigian, Uzbekistan, Belarus, Estony, Latvia, Ba lan ) Cai cach Viện kiểm sát, Viện Công tố ở các nước trên thế giới thời gian qua đều có xu

hướng bảo đảm hơn nữa sự độc lập của thiết chế này

- Thứ chín, phương án chuyên Viện kiểm sát thành Viện Công tố như trình bày trên có ưu điểm là xây dựng được mô hình cơ quan chuyên trách trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, theo sát, gắn chặt với hoạt động điều tra Tuy

nhiên, phương án này có nhiều điểm hạn chế như:

+ Việc chuyển Viện kiểm sát thành Viện Công tố, đặt trong hệ thống cơ quan hành pháp, trực thuộc Chính phủ, vô hình chung đã tạo ra sự lệ thuộc của cơ quan công tố vào nhánh quyền hành pháp, làm giảm sút tính độc lập của cơ quan này trong thực thi chức năng, nhiệm vụ Điều này trái ngược với cải cách Viện

kiểm sát, Viện Công tố ở các nước trên thế giới ngày càng có xu hướng bảo đảm

tốt hơn nữa sự độc lập của cơ quan này, không chỉ độc lập trong hoạt động, mà còn độc lập cả về tổ chức

+ Việc đặt Cơ quan điều tra và Viện Công tố trong cùng hệ thống cơ quan

hành pháp mặc dù có ưu điểm là tạo sự gắn kết giữa công tố với điều tra nhưng

lại có nguy cơ làm giảm sự chế ước của công tố với hoạt động điều tra, dễ tạo sự thống nhất, đồng thuận trong việc truy cứu trách nhiệm hình sự, do vậy có nguy

cơ dẫn đến tình trạng bỏ lọt tội phạm và người phạm tội, nhất là trong điều kiện

đâu tranh đầy cam go, phức tạp với tội phạm tham nhũng thời gian qua

+ Xuất phát từ đặc điểm tổ chức điều tra hình sự hiện nay được giao cho

nhiều cơ quan, đơn vị khác nhau thực hiện, với những phương tiện kỹ thuật rất

phức tạp, hiện đại, do vậy, với hiện trạng cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật trang bị cho ngành Kiểm sát như hiện nay thì việc giao nhiệm vụ chỉ đạo điều tra

là điều hết sức khó khăn

+ Giám sát hoạt động tư pháp vấn đề có tính nguyên tắc Trong điều kiện Viện Công tố chủ yếu chỉ thực hiện hoạt động trong lĩnh vực tố tụng hình sự, thực hiện chức năng truy cứu trách nhiệm hình sự, nhiều ý kiến cho rằng cần giao chức năng giám sát tư pháp cho cơ quan giám sát trực thuộc Quốc hội thực hiện

11