TOMTAT LUAN VAN SBV- NGO MINH QUOC CUONG

UBND TỈNH TRÀ VINH i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn thạc sỹ Luật Hành chính và Luật Hiến pháp đề tài “Biện pháp bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng từ thực tiễn tỉnh Bình Thuận” là kết quả[.]

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn thạc sỹ Luật Hành chính và Luật Hiến pháp đề tài “Biện pháp bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng từ thực tiễn tỉnh Bình Thuận” là kết quả của quá trình tổng hợp và nghiên cứu nghiêm túc của bản thân tôi dưới sự hướng dẫn nghiên cứu khoa học của PGS.TS Phan Nhật Thanh Các thông tin, báo cáo được trích dẫn trong luận văn là trung thực, chính xác

Trà Vinh, ngày tháng 11 năm 2020

Học viên

Ngô Minh Quốc Cường

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn đến tất cả các giảng viên Trường Đại học Trà Vinh với lòng nhiệt tình và sự tận tụy đã truyền đạt cho học viên những kiến thức về pháp luật cũng như những bài học trong công việc và trong cuộc sống

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến PGS.TS Phan Nhật Thanh, người đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn trong suốt thời gian thực hiện luận văn thạc sĩ

Tôi cũng muốn gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình - những người luôn bên tôi động viên và giúp đỡ trong cuộc sống cũng như trong học tập

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục chữ viết tắt v

Tóm tắt vi

MỞ ĐẦU 1

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3

2.1 Mục tiêu chung 3

2.2 Mục tiêu cụ thể 3

3 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 4

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 6

5 PHẠM VI GIỚI HẠN ĐỀ TÀI 7

6 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT 7

7 KẾT CẤU LUẬN VĂN 7

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐÊ LÝ LUẬN, PHÁP LÝ VỀ CÁC BIỆN PHÁP BẢO VỆ NGƯỜI TỐ CÁO HÀNH VI THAM NHŨNG 8

1.1 KHÁI NIỆM TỐ CÁO HÀNH VI THAM NHŨNG VÀ CÁCH THỨC NHẬN DIỆN CÁC HÌNH THỨC TỐ CÁO HÀNH VI THAM NHŨNG 8

1.1.1 Khái niệm tố cáo và tố cáo hành vi tham nhũng 8

1.1.2 Đặc điểm của tố cáo hành vi tham nhũng và bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng 9

1.1.2.1 Đặc điểm của tố cáo hành vi tham nhũng 9

1.1.2.2 Đặc điểm của bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng 10

1.1.3 Nhận diện các hình thức tố cáo hành vi tham nhũng 13

1.2 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CỦA CÁC BIỆN PHÁP BẢO VỆ NGƯỜI TỐ CÁO HÀNH VI THAM NHŨNG 14

1.2.1 Khái quát các biện pháp bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng……… 14

1.2.2 Khái niệm các biện pháp bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng 14

1.2.3 Đặc điểm các biện pháp bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng 17

1.3 MỤC ĐÍCH BẢO VỆ NGƯỜI TỐ CÁO HÀNH VI THAM NHŨNG 19

1.4 CÁC NHÓM BIỆN PHÁP CHÍNH BẢO VỆ NGƯỜI TỐ CÁO HÀNH VI THAM NHŨNG 20 1.4.1 Bảo vệ bí mật thông tin người tố cáo 20 1.4.2 Bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản, danh dự, nhân phẩm 21 1.4.3 Bảo vệ vị trí công tác, việc làm của người tố cáo, người thân thích của người tố cáo 22 1.5 CHỦ THỂ CÓ THẨM QUYỀN ÁP DỤNG BIỆN PHÁP BẢO VỆ NGƯỜI TỐ CÁO 27 1.6 TRÌNH TỰ THỦ TỤC BẢO VỆ NGƯỜI TỐ CÁO 28 1.7 VAI TRÒ VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI CÓ CÁC CÁC BIỆN PHÁP BẢO VỆ NGƯỜI TỐ CÁO HÀNH VI THAM NHŨNG 29 1.7.1 Vai trò của các các biện pháp bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng 29 1.7.2 Sự cần thiết phải có các các biện pháp bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng 31 1.8 KẾT LUẬN 35

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CÁC BIỆN PHÁP BẢO VỆ NGƯỜI

TỐ CÁO HÀNH VI THAM NHŨNG – TỪ THỰC TIỄN TỈNH BÌNH THUẬN VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN 37

2.1 KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH TỐ CÁO HÀNH VI THAM NHŨNG TẠI TỈNH BÌNH THUẬN 37 2.2 THỰC TRẠNG ÁP DỤNG BẢO VỆ NGƯỜI TỐ CÁO HÀNH VI THAM NHŨNG 39 2.2.1 Thực trạng thực hiện biện pháp bảo vệ bí mật thông tin người tố cáo 40 2.2.2 Thực trạng thực hiện biện pháp bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản, danh dự, nhân phẩm, uy tín và các quyền nhân thân khác của người tố cáo và người thân thích của người tố cáo 46 2.2.3 Thực trạng thực hiện biện pháp bảo vệ vị trí công tác, việc làm 49 2.3 ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CÁC BIỆN PHÁP BẢO VỆ NGƯỜI TỐ CÁO HÀNH VI THAM NHŨNG THỰC TIỄN TỈNH BÌNH THUẬN 51 2.3.1 Những mặt tích cực 51 2.3.2 Những mặt hạn chế và nguyên nhân 54 2.4 NHỮNG GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN VIỆC THỰC HIỆN CÁC BIỆN PHÁP BẢO VỆ NGƯỜI TỐ CÁO HÀNH VI THAM NHŨNG 59

KẾT LUẬN 67 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 69

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

PCTN: Phòng, chống tham nhũng

UBND: Ủy ban nhân dân

XHCN Xã hội chủ nghĩa

BLHS Bộ luật Hình sự

TÓM TẮT

Bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng là phương thức thể hiện dân chủ trực tiếp tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội Chính vì vậy, trong những năm qua Đảng và Nhà nước ban hành nhiều chính sách pháp luật phù hợp nhằm bảo vệ cho công dân phát huy quyền tự do dân chủ Hiến pháp 1959 đến Hiến pháp sửa đổi 2013 đều ghi nhận và thể chế vào Luật Phòng, chống tham nhũng, Luật Tố cáo Cơ sở pháp lý này giúp cho các cơ quan, tổ chức và công dân thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình, nhờ

đó mà nhiều vụ án tham nhũng được phát hiện, xử lý kịp thời thu hồi tài sản cho ngân sách nhà nước và xử lý nghiêm minh nhiều cán bộ từ cấp Trung ương đến địa phương

Tuy nhiên, tình hình tham nhũng ở nước ta diễn ra khắp nơi trên tất cả các lĩnh vực đời sống kinh tế - xã hội bằng nhiều thủ đoạn mới làm cho công cuộc đấu tranh PCTN ngày càng khó khăn hơn Theo đó là tình trạng trả thù người tố cáo hành vi tham nhũng diễn ra rất phổ biến, xâm hại tính mạng sức khỏe, tài sản, danh dự uy tín nhân phẩm, vị trí việc làm của họ Mặc dù pháp luật quy định tương đối rõ cùng với chính sách hỗ trợ tích cực nhưng vẫn đi vào cuộc sống, do nguyên nhân: một số quy định trong pháp luật còn bất cập chậm khắc phục; thiếu các điều kiện đảm bảo cho việc thực hiện pháp luật; việc phát hiện xử lý các hành vi xâm phạm đến người tố cáo chưa được cơ quan chức năng quan tâm Đặc biệt là buông lỏng sự quản lý của các cấp ủy chính quyền trong việc thiếu kiểm tra, giám sát và đôn đốc việc triển khai thực hiện các biện pháp bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng; bên cạnh đó, các cơ quan có thẩm quyền đùn đẩy, né tránh trách nhiệm để mặc cho người tố cáo đối mặt với mọi nguy hiểm nhưng không ai bị truy cứu trách nhiệm Nhiều người đã bất lực phải chấp nhận thiệt thòi, nhưng cũng có nhiều người dũng cảm đấu tranh để được cơ quan, tổ chức khác bảo vệ thành công cho mình

Năm 2018 vừa qua, Quốc hội đã thông qua Luật Phòng, chống tham nhũng 2018

và Luật Tố cáo 2018, mặc dù chế định bảo vệ người tố cáo tại Luật Tố cáo 2018 đã được quy định cụ thể hơn so với Luật Tố cáo 2011, tuy nhiên một vài bất cập trong quy định của Luật cũ vẫn chưa được điều chỉnh tại Luật mới, khiến cho việc khắc phục một số hạn chế trên thực tế chưa có hiệu quả

Do đó, từ kết quả nghiên cứu những vấn đề lý luận, pháp lý về các biện pháp bảo

vệ người tố cáo hành vi tham nhũng và những yêu cầu thực tiễn, cũng như đặc điểm, vai trò và sự cần thiết phải có các biện pháp bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng tại Chương 1, tác giả đã đưa ra thực trạng thực hiện các biện pháp bảo vệ người tố cáo hành

vi tham nhũng từ thực tiễn tỉnh Bình Thuận, thông qua đó đánh giá các mặt ưu điểm và mặt hạn chế để đưa ra những đề xuất, kiến nghị bổ sung và có quy định hướng dẫn cụ thể sao cho pháp luật bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng có sự phù hợp, chặt chẽ

và có tính hiệu quả, đáp ứng với đấu tranh PCTN ở nước ta hiện nay nói chung, tỉnh Bình Thuận nói riêng (Chương 2)

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục, nội dung đề tài gồm 02 chương:

- Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp lý về các biện pháp bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng

- Chương 2: Thực trạng thực hiện các biện pháp bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng – từ thực tiễn tỉnh Bình Thuận và giải pháp hoàn thiện

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Ở nước ta trải qua nhiều thời kỳ trong lịch sử nhưng từ thời xa xưa các triều đại phong kiến đã chú ý ban hành các chính sách, luật lệ để phòng ngừa tham nhũng, chống việc trả thù người tố cáo tham nhũng, bảo vệ người dân Sau khi giành được chính quyền

về tay nhân dân, Nhà nước dân chủ Việt Nam ra đời đã xuất hiện tham nhũng nhiều nơi

ở mức độ khác nhau gắn liền với quá trình phát triển của đất nước Tham nhũng có thể được xem như một tất yếu trong lịch sử xuyên suốt từ kiểu nhà nước cũ và nhà nước mới đương đại, đấu tranh chống tham nhũng có nhiều biện pháp nhưng cách chống có hiệu quả nhất chính là bảo vệ được người tố cáo hành vi tham nhũng Chính vì vậy Đảng

và Nhà nước ta đã rất quan tâm đến việc bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng và coi đây là phương thức thể hiện dân chủ trực tiếp tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội, bảo vệ lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân Xuất phát từ quan điểm đó, Hiến pháp

1959 đã có những quy định về bảo vệ người tố cáo và các bản Hiến pháp 1980, Hiến pháp 1992 và Hiến pháp 2013 của thời kỳ đổi mới được tiếp tục khẳng định “Nghiêm cấm việc trả thù người khiếu nại, tố cáo ”

Thể chế hóa quy định của Hiến pháp, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách pháp luật phù hợp với từng thời kỳ phát triển đất nước, như: Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005 (sửa đổi, bổ sung 2007, 2012) và năm 2018; Luật Tố cáo 2011, 2018; Luật Tiếp công dân 2013; Bộ luật hình 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), Bộ Luật Tố tụng hình sự năm 2015…Đồng thời, Chính phủ ban hành nhiều văn bản hướng dẫn thi hành có liên quan như: Nghị định số 59/2013/NĐ-CP, Nghị định 31/2019/NĐ-CP ngày 10/4/2019 quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành luật tố cáo Bên cạnh đó, chính sách về bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng của Đảng được thể hiện tại Kết luận Hội nghị Trung ương 5 (khóa XI) về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng về công tác phòng, chống tham nhũng lãng phí; Nghị quyết Đại hội Đảng XII lần đầu tiên chỉ rõ: “có cơ chế, chính sách hữu hiệu để khuyến khích khen thưởng và bảo vệ an toàn cho người phát hiện, tố cáo tham nhũng” Năm 2019, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 27-CT/TW ngày 10-01-2019 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác bảo

vệ người phát hiện, tố giác, người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực Điều

đó khẳng định rằng quyết tâm chính trị của Đảng, Nhà nước đối với việc bảo vệ người

tố cáo hành vi tham nhũng và xử lý nghiêm minh các hành vi cản trở quyền tố cáo cũng

như trả thù người tố cáo hành vi tham nhũng Đảm bảo các quyền về con người, quyền công dân được tôn trọng và bảo vệ trên các mặt chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội, trong đó có quyền được bảo vệ khi tham gia trực tiếp quản lý nhà nước bằng quyền

tố cáo hành vi tham nhũng

Bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng hiện nay đang là một yêu cầu cần thiết trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế mà Việt Nam là thành viên Công ước Liên hiệp quốc về phòng, chống tham nhũng đang nỗ lực hoàn thiện các thể chế này Luật Tố cáo 2018 đưa ra 13 hành vi nghiêm cấm xâm phạm đến quyền người tố cáo trong “Đe dọa, trả thù, trù dập người phát hiện, báo cáo, tố giác, tố cáo, cung cấp thông tin về hành vi tham nhũng” Bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng còn được thể hiện trong Luật Phòng, chống tham nhũng 2018, Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 dành riêng một Chương về bảo vệ người tố giác tội phạm, người làm chứng, người bị hại và người tham gia tố tụng khác Kết quả này đánh dấu những bước tiến dài trong quá trình hoàn thiện chính sách pháp luật về bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng, tạo hành lang pháp lý cho mọi công dân, cá nhân thực hiện quyền tố cáo và quyền được bảo vệ khi tham gia trực tiếp vào quản lý nhà nước, quản lý xã hội

Trên cơ sở luật pháp, các cơ quan chức năng, các tổ chức chính trị xã hội và nhân dân đã tham gia đấu tranh phòng, chống tham nhũng, bước đầu có sự chuyển biến tích cực Trong những năm qua, người dân đã biết phát huy quyền dân chủ trong đấu tranh chống các hành vi vi phạm pháp luật, nhân dân không còn thờ ơ với công việc của Nhà nước, ý thức được trách nhiệm của mình và biết đấu tranh góp phần ổn định trật tự xã hội, xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh Đặc biệt là trong công cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng đã xuất hiện nhiều cá nhân tiêu biểu, đại diện cho đông đảo quần chúng nhân dân tích cực trong việc phản ánh, lên án, tố cáo các hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực nơi sinh sống, công tác và làm việc, góp phần to lớn vào việc ngăn ngừa và từng bước đẩy lùi tệ nạn tham nhũng ở nước ta

Tuy vậy, theo báo cáo tổng kết 10 năm thực hiện Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2007, 2012) và sơ kết 05 năm thực hiện Luật Tố cáo năm 2011 cho thấy, tình hình tham nhũng ở nước ta hiện nay vẫn không giảm mà đang diễn biến phức tạp; các vụ việc, vụ án tham nhũng bị phát hiện những năm gần đây giảm

đi rất nhiều so với trước, theo đó người tố cáo hành vi tham nhũng cũng ít dần Điều đó không có nghĩa là chúng ta làm tốt nên tham nhũng giảm mà do chúng ta chưa bảo vệ

được người tố cáo hành vi tham nhũng nên đã làm cho nhiều người biết hành vi tham nhũng e ngại việc tố cáo Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tồn tại hạn chế này nhưng chủ yếu là do một số chính sách pháp luật về bảo vệ người tố cáo tham nhũng hiện nay chưa được cụ thể rõ ràng, nhiều vướng mắc bất cập nhưng chậm sửa đổi, bổ sung; chưa có cơ chế đảm bảo cho việc triển khai thực hiện pháp luật về bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng người có hiệu quả trên thực tế

Chính vì vậy, tác giả chọn vấn đề “Biện pháp bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng từ thực tiễn tỉnh Bình Thuận” làm luận văn Thạc sĩ với hy vọng sẽ góp phần

hoàn thiện chính sách pháp luật về bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng ở nước ta nói chung, tỉnh Bình Thuận nói riêng

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu chung

Trên cơ sở khái quát về quyền con người, quyền công dân và thực tiễn bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng ở nước ta hiện nay, mục đích nghiên cứu là trên cơ sở làm sáng tỏ về thực tiễn về bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng và đề xuất các quan điểm, giải pháp đổi mới và tăng cường hiệu lực, hiệu quả việc bảo vệ người tố cáo hành

vi tham nhũng nhằm góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh PCTN, đáp ứng với yêu cầu phát triển đất nước và hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Nghiên cứu tình hình tổng quan để thu thập, hệ thống hóa, đánh giá các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài, trên cơ sở đó, xác định những kết quả nghiên cứu mà luận văn sẽ kế thừa và chỉ ra những vấn đề còn tồn tại chưa giải quyết hoặc phải tiếp tục nghiên cứu

- Nghiên cứu làm rõ các vấn đề lý luận về bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng, khái niệm, đặc điểm, vai trò, phân loại các biện pháp bảo vệ; khả năng, phạm vi, giới hạn của việc áp dụng các biện pháp bảo vệ; phân tích làm rõ các nhân tố ảnh hưởng đến việc điều chỉnh và áp dụng pháp luật

- Phân tích, thực trạng bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng trong hoạt động quản

lý nhà nước; các quy định của pháp luật và thực hiện việc áp dụng các quy định của pháp luật về bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng trong thực tiễn tỉnh Bình Thuận

- Đánh giá thực trạng các quy định pháp luật và thực hiện việc bảo vệ người tố cáo hành vi tham nhũng hiện nay và chỉ ra đâu là những nguyên nhân của thực trạng