Kinh-nghiem-phan-tich-nguyen-nhan-trong-dau-tranh-tham-nhung-o-TQ

1 KINH NGHIỆM PHÂN TÍCH NGUYÊN NHÂN TRONG ĐẤU TRANH THAM NHŨNG Ở TRUNG QUỐC Lực lượng đấu tranh chống tham nhũng ở Trung Quốc mấy năm gần đây không ngừng lớn mạnh, công tác chống tham nhũng đã thu đượ[.]

KINH NGHIỆM PHÂN TÍCH NGUYÊN NHÂN TRONG ĐẤU

TRANH THAM NHŨNG Ở TRUNG QUỐC

Lực lượng đấu tranh chống tham nhũng ở Trung Quốc mấy năm gần đây không ngừng lớn mạnh, công tác chống tham nhũng đã thu được kết quả khá rõ ràng, nhưng một số hiện tượng tham nhũng vẫn nảy nở lan tràn, xuất hiện xu thế phát triển nhiều hơn, cao hơn Nhiều đồng chí cảm thấy không biết nên làm thế nào Như vậy, căn nguyên xuất hiện hiện tượng trái đạo lý này là ở đâu? Chúng ta thử phân tích vấn đề này

Về căn bản có thể nói, hiện tượng tham nhũng là sản phẩm của chế độ bóc lột, giai cấp bóc lột Trong Hội nghị toàn quốc lần thứ hai Ủy ban Kiểm tra kỷ luật Trung ương năm 1993, đồng chí Giang Trạch Dân đã chỉ ra: “Tham nhũng là một hiện tượng lịch sử Biểu hiện chủ yếu của nó là ăn hối lộ phá kỷ cương, đưa hối lộ, nhận hối lộ, lừa gạt vơ vét tài sản, trao đổi quyền tiền, tiêu tiền của dân, xa hoa trụy lạc Về bản chất, những hiện tượng này có thể gọi là sản phẩm của chế độ bóc lột, giai cấp bóc lột” “Trong điều kiện chế độ xã hội chủ nghĩa, nước ta vẫn còn tồn tại hiện tượng tham nhũng với các nguyên nhân phức tạp Nước ta là một quốc gia có lịch sử phong kiến rất dài, ảnh hưởng của chủ nghĩa phong kiến và các giai cấp bóc lột khác sẽ tồn tại trong một thời gian dài, biểu hiện bằng nhiều hình thức Chúng ta thực hiện mở cửa đối ngoại, học tập và sử dụng tất cả thành quả văn minh hiện đại của các nước trên thế giới kể cả các nước tư bản phát triển, những thư mục nát của chủ nghĩa tư bản cũng theo đó mà xâm nhập vào Chúng ta xây dựng thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, trải qua một quá trình chuyển đổi thể chế cũ-mới vô cùng gian khổ Trong quá trình này, do cơ chế và chế độ chưa kiện toàn, chưa hoàn thiện, trong công việc tồn tại một số kẽ hở và mắt xích yếu, làm cho hiện tượng tham nhũng có thời cơ nảy nở Những năm gần đây, có một số địa phương, một số đơn vị lơi lỏng giáo dục tư tưởng chính trị đối với đảng viên và cán bộ, chủ nghĩa tôn thờ đồng tiền, chủ nghĩa hưởng lạc và chủ nghĩa cực đoan cá nhân phát triển trong một bộ phận Đảng viên và cán bộ cũng là nguyên nhân quan trọng khiến hiện tượng tham nhũng lan tràn”

Có thể thấy, chúng ta phải phân tích nguyên nhân làm cho hiện tượng tham nhũng phát triển lan tràn ở Trung Quốc hiện nay từ góc độ lịch sử, hiện thực, chính trị, kinh tế, tư tưởng Không những phải nhận thức hiện tượng tham nhũng về bản chất mà còn phải kết hợp vơi thực tế của Trung Quốc để nghiên cứu

Theo chủ nghĩa Mác: “Quan điểm duy vật lịch sử coi điều kiện vật chất của một thời kỳ lịch sử nhất định là yếu tố giải thích mọi sự thật và quan niệm lịch sử, mọi vấn đề về chính trị, triết học và tôn giáo”1, do vậy, phân tích hiện tượng tham nhũng trước hết phải phân tích điều kiện lịch sử xã hội của giai đoạn lịch sử nhất định, phải đặt hiện tượng tham nhũng vào bối cảnh lịch sử rộng lớn và điều kiện kinh tế chính trị vĩ mô, đặt trong cả quá trình biến đổi của chính trị, hinh tế xã hội và quan niệm tư tưởng của con người để khảo sát Chỉ có như vậy, chúng ta mới có thể nhận thức rõ nguyên nhân khiến tham nhũng phát triển tràn lan, mới có thể tìm được phương thuốc tốt chữa bệnh tham nhũng

1 Phân tích nguyên nhân tham nhũng trong thể chế kinh tế thời kỳ chuyển đổi

Trong các nguyên nhân thực tế làm cho hiện tượng tham nhũng sinh sôi nảy

nở ở Trung Quốc hiện nay thì nguyên nhân ở lĩnh vực kinh tế là một nguyên nhân quan trọng Kinh tế là cơ sở, là căn nguyên để rất nhiều hiện tượng xã hội dựa vào

dố mà phát sinh và tồn tại Ăngghen chỉ rõ: không nên tìm nguyên nhân cuối cùng dẫn đến mọi biến đổi trong xã hội và chính trị trong đầu óc của con người, trong nhận thức ngày càng tăng của chúng ta đối với chân lý và chính nghĩa vĩnh cửu, mà nên tìm trong sự thay đổi của phương thức sản xuất và phương thức trao đổi, cũng không nên tìm trong triết học có liên quan đến thời đại mà nên tìm trong kinh tế có liên quan đến thời đại Mác cũng đã chỉ ra: Hành vi phạm pháp thường là do nhân tố kinh tế tạo nên, không thay đổi theo ý chí của người lập pháp Có thể nói, sức sản xuất không phát triển là nguyên nhân căn bản nhất để tham nhũng ra đời Trung Quốc đang ở giai đoạn đầu của chủ nghĩa xã hội, sức sản xuất chưa phát triển, hơn nữa trong quá trình xây dựng kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, với điều kiện lịch

sử nhất định của quá trình chuyển đổi giữa thể chế cũ và mới, về khách quan đã tồn tại điều kiện kinh tế và cơ hội dễ làm nảy sinh hiện tượng tham nhũng

1.Trong quá trình chuyển đổi thể chế, nhiều thể chế cùng tồn tại và cùng cạnh tranh lợi ích với nhau đã tạo cơ hội cho một số nguời trao đổi quyền tiền Thể chế công hữu là chủ thể tồn tại song song với sự phát triển của nhiều thể chế khác, là chế độ kinh tế cơ bản trong giai đoạn đầu xã hội chủ nghĩa ở Trung Quốc Điều đó được quy định bởi tính chất chủ nghĩa xã hội ở Trung Quốc và tình hình cụ thể trong giai đoạn đầu của nước ta, phù hợp với trình độ phát triển sức sản xuất xã hội hiện nay của Trung Quốc Sự phát triển của nhiều thành phần kinh tế có tác dụng

quan trọng đối với việc duy trì tốc độ phát triển nhanh của nền kinh tế Trung Quốc Nhưng đồng thời chúng ta cần phải thấy rõ: Kinh tế thị trường là một hệ thống thống nhất, bất kỳ thành phần kinh tế nào cũng đều coi việc dành lợi ích nhất định cho bản thân là mục đích Sự cạnh tranh của các thành phần kinh tế trong điều kiện

cạnh tranh của kinh tế thị trường có thể nói là cuộc cạnh tranh lợi ích cho bản thân

Trong thời kỳ chuyển đổi thể chế kinh tế cũ-mới của Trung Quốc, do sự phát triển của kinh tế thị trường cần có một quá trình nên thể chế kinh tế thị trường vẫn chưa hoàn thiện, cạnh tranh giữa các chủ thể kinh tế vẫn chưa có quy tắc, điều đó tạo cơ hội và điều kiện cho một số người vì lợi ích của bản thân của hoặc của một tập thể nhỏ, trao đổi quyền tiền Các chủ thể hoạt động kinh tế có người vì mục đích giành được nguồn nguyên liệu khan hiếm và bán chạy trên thị trường, thu được lợi ích lớn nhất cho bản thân nên đã tặng quà cho cơ quan hành chính nắm quyền phân phối, lôi kéo quan chức có quyền phân phối vật tư; có người chịu tác động của cạnh tranh đầu tư, tìm mọi cách để có được khoản vay ưu đãi của cơ quan tài chính như vay không phải trả lãi, vay ngân hàng, biến cạnh tranh đầu tư thành cạnh tranh hối lộ; có người vì lợi ích kinh tế của bản thân nghĩ cách lôi kéo cán bộ của các cơ quan thi hành luật kinh tế như thương mại, thuế, biếu món quà nhỏ để thu lợi lớn

Có thể thấy rõ quỹ đạo phát triển của hiện tượng tham nhũng mấy năm gần đây là: Hiện tượng tham nhũng có quy luật lưu động ngành rất rõ rang Nó thường bắt nguồn từ đơn vị kinh tế và ngành kinh tế trực tiếp nắm tiền hoặc có quyền quản

lý phân phối thương mại, vật tư và hạng mục kinh tế Những ngành nào có quyền lực điều chỉnh và can thiệp quá trình vận hành kinh tế, ngành nào có thể trở thành đối tượng để các chủ thể kinh tế ùn ùn kéo đến lôi kéo thì sẽ trở thành điểm nóng để tham nhũng lan tràn Thập kỷ 1980 là thập kỷ tranh giành quyền lực phân phối vật

tư khan hiếm, thập kỷ 1990 là thập kỷ tranh giành quyền lực phát hành chứng khoán

và cho thuê nhà đất, hiện nay là giai đoạn tranh giành quyền lực thị trường cổ phiếu

và kế hoạch hạng mục vốn đầu tư

Cạnh tranh không chỉ diễn ra giữa các thành phần kinh tế mà còn diễn ra giữa các tập thể có lợi ích khác nhau trong cùng một thành phần kinh tế của từng địa phương, từng ngành, từng đoàn thể Hơn nữa, loại cạnh tranh này gần như không có quy phạm nên đã sinh ra hàng loạt các hiện tượng tham nhũng Hiện tượng “tiền đi trước”, “công hối” (dùng tiền công để hối lộ) đã phản ánh sự tranh giành đối với nguồn lực sản xuất quý hiếm như vốn, hạng mục thông tin của các quần thể lợi ích

trong giai đoạn đầu xây dựng thể chế kinh tế thị trường khi thể chế pháp chế chưa hoàn thiện

2.Cơ chế điều tiết vĩ mô không hoàn chỉnh đã tạo điều kiện cho quyền lực bước vào thị trường Xây dựng thể chế kinh tế thị trường, cơ chế điều tiết của nhà nước là điều không thể thiếu Thị trường này có điều bất hợp lý là kẽ hở trong nội tại của nó, điều tiết vĩ mô là yêu cầu tất yếu đối với xã hội hóa sức sản xuất và kinh

tế thị trường Thể chế kinh tế thị trường hoàn thiện phải trên cơ sở phát huy đầy đủ tác dụng phân phối thị trường tài nguyên, đồng thời nhà nước cần vận dụng các biện pháp pháp luật, kinh tế chủ yếu, điều tiết và khống chế vận hành kinh tế để ngăn chặn và sửa chữa hàng loạt những căn bệnh và lỗ hổng xuất hiện trong kinh tế thị trường như công nhân thất nghiệp, lạm phát tiền tệ

Trong quá trình xây dựng thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, sự phát triển của kinh tế thị trường đòi hỏi chính phủ, đặc biệt là các ngành quản lý kinh tế nhà nước có chức năng quản lý hành chính phải chuyển đổi chức năng, từ can thiệp trực tiếp vào hoạt động kinh tế theo thể chế kế hoạch sang phát huy tác dụng điều tiết vĩ mô Nhưng hệ thống điều tiết vĩ mô của Trung Quốc hiện nay vẫn chưa được xây dựng hoàn chỉnh, sự điều tiết và quản lý của nhà nước đối với thị trường vẫn không thích ứng với yêu cầu của kinh tế trị trường, biểu hiện rõ ràng là phương thức quản lý kinh tế của nhà nước đối với hoạt động kinh tế hình thành trong thể chế kinh

tế kế hoạch vẫn chưa có bước chuyển đổi hoàn toàn, nhiều trường hợp vẫn áp dụng biện pháp quản lý hành chính như mệnh lệnh, chỉ thị hành chính trực tiếp để can thiệp vào kinh tế Đây chính là cơ hội để quyền lực bước vào thị trường Quyền lực bước vào thị trường tất sẽ sinh ra các hiện tượng tham nhũng tiêu cực như lãng phí, hiệu quả thấp, tham ô, hối lộ và lạm dụng chức quyền, tư túi Sự can thiệp vào quản

lý của nhà nước ở các lĩnh vực như giá cả, giấy phép, tài khoản… có thể hình thành

“tiền thuê kinh tế” mức lớn Nếu như sự điều tiết và quản lý của nhà nước ở các lĩnh vực này thiếu tính công khai và sáng suốt thì khó giám sát, rất dễ nảy sinh tình trạng trao đổi quyền tiền như đưa hối lộ, nhận hối lộ Nếu như sự tập trung và lung đoạn quyền lực của nhà nước trong một số công trình công cộng và ngành quan trọng cũng như sự kiểm tra giám sát đói với hoạt động kinh tế không được tiến hành quy

củ, tuần tự, nhất là thiếu quy định công khai, thường dẫn đến các hành vi thu phí hỗn loạn, phân bổ hỗn loạn, phạt hỗn loạn Nếu như nhà nước dùng tài sản quốc hữu

có quy mô cực lớn nhưng lại thiếu sự quản lý nghiêm khắc, hữu hiệu thì sẽ nảy sinh các hành vi tham ô tư lợi và lãng phí, dẫn đến mất mát nghiêm trọng tài sản quốc

gia Trong quá trình chuyển đổi thể chế cũ-mới của Trung Quốc, vẫn còn tồn tại một hiện tượng đặc thù: cơ quan Đảng nhà nước lập xí nghiệp kinh doanh Cơ quan nhà nước kiếm “thu nhập”, trực tiếp làm kinh tế tạo thành quan-thương nhất thể, dựa vào quyền thế để kinh doanh buôn bán, dẫn đến hành vi tham nhũng Đồng thời sự độc quyền khu vực và đọc quyền ngành của chính phủ và cơ quan các cấp địa phương cũng là nguyên nhân quan trọng làm nảy sinh hiện tượng vi phạm pháp luật,

và tác phong không lành mạnh

Một đặc trưng quan trọng của hiện tượng tham nhũng ở Trung Quốc hiện nay

là sự trao đổi giữa tiền bạc và quyền lực, chủ yếu là dùng quyền để kiếm tiền trong thể chế chưa thống nhất, chưa hoàn thiện, quyền quản lý kinh tế là dễ bị đục rỗng nhất Vì thế, trong cuộc cải cách hướng đến thể chế kinh tế thị trường, chức năng của nhà nước thay đổi chậm chạp, chắc chắn sẽ tạo cơ hội cho một số người dùng quyền để kiếm tiền

3.Khiếm khuyết của thể chế quản lý trong chế độ cải cách xí nghiệp cũng là nguyên nhân quan trọng đẻ ra tham nhũng Theo mục tiêu xây dựng thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, phương hướng cải cách xí nghiệp quốc hữu của Trung Quốc là xây dựng xí nghiệp hiện đại với đặc điểm cơ bản là: sản xuất và quyền tài sản minh bạch, quyền lợi và trách nhiệm rõ rang, tách rời và rành mạch quyền lực giữa chính quyền và xí nghiệp, quản lý khoa học, làm cho xí nghiệp trở thành thực thể pháp nhân và chủ thể cạnh tranh trên thị trường “độc lập kinh doanh, tự hạch toán lỗ lãi, tự quản lý, tự phát triển” Cục diện chung và xu hướng phát triển cho thấy, xây dựng chế độ xí nghiệp hiện đại có thể sẽ đem đến cơ hội và điều kiện thuận lợi chưa từng có cho cuộc đấu tranh chống tham nhũng Nhưng, chúng ta phải thấy rằng cải cách và cải tạo một xí nghiệp dưới thể chế kế hoạch truyền thống, tức

là chuyển đổi một vật phụ thuộc vào cơ quan hành chính thành chủ thể cạnh tranh thị trường độc lập thì tất phải trải qua một quá trình gian khổ Trong quá trình cải cách này, một số xí nghiệp cũng sẽ áp dụng các thủ đoạn không lành mạnh như lôi kéo, tha hóa để mưu cầu lợi ích cho mình, như vậy sẽ làm nảy sinh và hỗ trọ cho hiện tượng tham nhũng phát triển Vấn đề hối lộ xảy ra tại các xí nghiệp trong mấy năm gần đây liên tục gia tăng, một số xí nghiệp vẫn tồn tại vấn đề trốn thuế lậu thuế Đây là nguyên nhân của một mặt Mặt khác, về nội bộ xí nghiệp, trong quá trình cải cách và kinh doanh,do nhà nước thực hiện phương châm nới lỏng quyền kinh doanh đối với xí nghiệp quốc hữu, lãnh đạo xí nghiệp có quyền tự chủ kinh doanh khá lớn, hơn nữa cơ chế giám sát, đôn đốc của nhà nước đối với người kinh doanh xí nghiệp

chưa kiện toàn, biện pháp giám sát chưa đủ mạnh, tác dụng hạt nhân chính của tổ chức Đảng không được đảm bảo, việc giám sát đối với người kinh doanh chưa đầy

đủ, giám sát của bộ phận giám sát chuyên môn trong nội bộ xí nghiệp yếu kém đã làm cho chúng ta thiếu sự giám sát hiệu quả và cần thiết đối với người lãnh đạo xí nghiệp, tạo điều kiện làm nảy sinh các hiện tượng tham nhũng tiêu cực của xí nghiệp Không ít cán bộ lãnh đạo xí nghiệp lợi dụng cơ hội biển thủ, làm thất thoát tài sản nhà nước, lợi dụng chức quyền để mua lợi, lấy của công làm của tư; không ít cán bộ lãnh đạo xí nghiệp dùng người theo tình cảm cá nhân, tiêu pha lãng phí; còn không ít cán bộ lãnh đạo xí nghiệp thiếu tinh thần trách nhiệm, rơi vào chủ nghĩa quan liêu nghiêm trọng Ví dụ như vậy đã bày ra trước mắt chúng ta rất nhiều 4.Hiện tượng phân phối thu nhập cá nhân không công bằng, không hợp lý cũng tạo cơ hội phát sinh tham nhũng Cùng với quá trình xây dựng thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, thu nhập cá nhân ở Trung Quốc thực hiện theo chế độ phân phối theo lao động là chính, các hình thức phân phối khác cùng tồn tại, kết hợp phân phối theo lao động và phân phối theo yếu tố sản xuất, kiên trì nguyên tắc ưu tiên hiệu quả, chú trọng công bằng Đồng thời, nhà nước khích lệ công dân làm giàu bằng lao động chân chính, kinh doanh hợp pháp Điều đó đã phát huy tác dụng quan trọng đối với việc khắc phục căn bệnh “chủ nghĩa bình quân”, “ăn nồi cơm to” hình thành trong thời kỳ thể chế kinh tế kế hoạch trước đây, đối với lĩnh vực ưu tiên phân phối tài nguyên, thúc đẩy kinh tế phát triển, duy trì ổn định xã hội Nhưng đồng thời với việc phá vỡ xu hướng chủ nghĩa bình quân đã xuất hiện nhiều vấn đề thu nhập

cá nhân không công bằng, không hợp lý khá nghiêm trọng ở Trung Quốc, trong đó không ít người đã luồn lách vào kẽ hở của cải cách mở cửa và kinh tế thị trường, mưu lợi phi pháp, trở thành người phất lên trong thời kỳ mới

Căn cứ vào nguồn tư liệu có liên quan có thể thấy rõ, khoảng cách giàu nghèo

ở Trung Quốc đang ngày càng lớn Trường đại học nhân dân Trung Quốc đã tiến hành điều tra Gini, phát hiện chỉ số Gini phản ánh khoảng cách thu nhập giữ cư dân của Trung Quốc hiện đã lên tới 0,434 (chỉ số Gini là một cách so sánh giá trị chỉ khoảng cách giàu nghèo giữa dân cư, là một tiêu chuẩn để xem xét khoảng cách giàu nghèo của một quốc gia Đây là tiêu chuẩn thông dụng trên thế giới) Suy nghĩ đến ảnh hưởng của vấn đề thu nhập mờ ám và phân phối phi tiền tệ đặc thù của TRung Quốc đối với kết quả phân phối trên thực tế, tỷ lệ khoảng cách thu nhập của

cư dân thực tế còn lớn hơn 0.434 Căn cứ vào tiêu chuẩn thông dụng trên thế giới, nếu như chỉ số Gini đạt 0,6 thì tầng lớp người mới phất và người nghèo khổ sẽ càng

xuất hiện nhiều hơn, dẫn đến biến động xã hội Cho nên 0,6 được gọi là đường cảnh báo Theo so sánh giữa chỉ số Gini 0.434 với các nước khác thì khoảng cách thu nhập hiện nay của Trung Quốc không chỉ cao hơn so với một số nước phát triển, mà còn cao hơn rất nhiều nước đang phát triển Tư liệu cho thấy, khoảng cách thu nhập này vẫn đang tiếp tục kéo dài và dẫn đến sự phản đối, bất mãn của nhân dân Cuộc điều tra đối với 40 thành phố trong cả nước do tổ chức điều tra xã hội của Ủy ban cải cách thể chế nhà nước thực hiện vào tháng 11-1995 đã cho biết 80,3% người dân bất mãn với tình trạng phân hóa giàu nghèo hiện nay

Phân phối không công bằng khiến thu nhập cá nhân của cán bộ nhà nước giảm Lương của cán bộ cơ quan nhà nước cao nhất chỉ tương đương với 90% lương của

xí nghiệp, nếu cộng thêm các khoản tiền thưởng, trợ cấp tự khai thác của xí nghiệp thì khoảng cách giữa mức lương chung của cơ quan nhàn nước so với mức lương chung của xí nghiệp còn lớn hơn nữa Hơn thế, trong thể chế phân phối hiện hành, khi nâng mức lương bình quân của cán bộ công chức nhà nước (bao gồm cả lương chính và thu nhập thực tế) thì mức nâng lương bình quân của cơ quan nhà nước thường thấp hơn mức nâng lương của xí nghiệp, điều đó đã làm tăng khoảng cách thu nhập giữa cán bộ nhà nước và công chức xí nghiệp

Đồng thời việc nâng cao mức tiêu dùng chung của xã hội và sự thay đổi cơ cấu tiêu dùng mấy năm gần đây đã ảnh hưởng lớn đến đời sống của cán bộ công nhân viên chức nhà nước Từ thập kỷ 1990 trở lại đây xã hội Trung Quốc xuất hiện xu hướng tiêu dùng mới như ti vi màu phản quang màn hình lớn, đầu đĩa VCV kiêm chức năng karaoke, camera đi vào tiêu dùng cá nhân, phát triển dùng điều hòa hai cục điều khiển từ xa, xe hơi nhỏ bắt đầu vào các gia đình, đồ dùng, trang sức trong gia đình ngày càng hào nhoáng Đi du lịch, đi karaoke đã trở thành phương thức

“tiêu dùng cao” của một số “nhà tiêu dùng quý tộc” Mà đi đầu trong trào lưu tiêu dùng này lại không phải là công chức mà là hộ cá thể, chủ kinh doanh tư nhân, chủ thầu và một số nhân viên của xí nghiệp cung ứng, nhân viên giao dịch, nhân viên của giao dịch “ba loại vốn”(doanh nghiệp liên doanh Trung Quốc với nước ngoài, doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, doanh nghiệp hợp tác Trung Quốc- nước ngoài) Họ đã cấu thành tầng lớp thu nhập cao của thời đại ngày nay Nó đã tấn công mạnh mẽ vào nhân viên của các cơ quan Đảng, chính phủ Rất nhiều nhân viên trong cơ quan Đảng, chính phủ do khó khăn về kinh tế mà mất dần tình cảm và lòng

tự hào chính trị tốt đẹp trước đây, mất cân bằng trong tâm lý Đồng thời với việc xúc tiến công cuộc cải cách ngành nghề, ngày càng nhiều mục trước đây do nhà nước

chi trả nay chuyển sang cho công nhân viên chức tự đảm nhận một phần hoặc toàn

bộ, một số dịch vụ xã hội mới phải trả tiền hoàn toàn, từ đó đã làm cho chi phí của nhân viên cơ quan Đảng, chính phủ tăng lên, tiền chi ra càng lớn hơn Theo điều tra, chi phí gửi trẻ hoặc thuê người trông trẻ, chi phí cho con cái đi học, chi phí thuê nhà

và mua nhà… đã không còn do nhà nước chi trả, bộ phận tương đương yêu cầu nhân viên Đảng, nhà nước phải bỏ tiền túi ra trả, tạo thành một “lỗ hổng” lớn giữa nhu cầu chi phí và năng lực chi phí của nhân viên cơ quan Đảng, nhà nước

Đặc điểm cương vị của nhân viên cơ quan Đảng, chính phủ đã quyết định những gì họ có và đó chính là những điều người khác cần ở họ, còn cái họ cần lại chính là cái hiện hữu trong những người cầu cạnh họ Đặc điểm tương hỗ về lợi ích

và mất cân bằng nghiêm trọng trong tâm lý như vậy đã thai nghén khả năng hiện thực giải quyết vấn đề trên, đây chính là sự trao đổi quyền tiền, đưa hối lộ nhận hối

lộ Có người đã từng nói ở Hồng Kông muốn kéo một công chức nhà nước “xuống nước” phải tiêu ít nhất là 2 triệu đôla Hồng Kông Bởi anh ta có một tòa nhà, một đứa con có thể đi nước ngoài, bản thân còn có lương hưu Tổng giá trị của tất cả những thứ này đã vượt quá 2 triệu đôla Hồng Kông Cho nên, họ không thể vì mấy nghìn hoặc mấy chục nghìn đôla mà mất đi hai triệu Còn ở Thâm Quyến dùng 20.000 nhân dân tệ đã có thể làm một công chức nhà nước sa ngã, trong nội địa thì khỏi cần phải nói Có cán bộ do được đãi ngộ quá thấp nên ăn một ít, lấy một ít, mua một ít hàng rẻ của mình và người khác đều không thành vấn đề, đây cũng là nhân tố quan trọng sinh ra tác phong không lành mạnh

Nên thấy rằng, phân phối thu nhập không công bằng và hiện tượng tham nhũng có tác động, ảnh hưởng qua lại với nhau Trước hết, phân phối thu nhập xã hội quá bất công trong chừng mực nào đó sẽ gây nên tâm lý một số cán bộ cơ quan Đảng, chính phủ khi so sánh thu nhập của mình với nhân viên khác đã có suy nghĩ rằng nếu có quyền mà không biết tận dụng đến lúc hết thời sẽ uổng phí, chi bằng nhân cơ hội này “kiếm chác”, ra sức dùng quyền để mưu lợi riêng tư Mặt khác, sự lan tràn của hiện tượng tham nhũng khiến thu nhập phi pháp của một loạt người tăng lên, từ đó tăng thêm khoảng cách thu nhập, càng làm tăng tình trạng không cân bằng trong phân phối xã hội Như vậy, giữa phân phối thu nhập bất công và hiện tượng tham nhũng đã hình thành một vòng tuần hoàn ác tính ảnh hưởng lẫn nhau 5.Trong thể chế quản lý kinh tế tồn tại tệ nạn và kẽ hở Cùng với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa trong quá trình cải cách, hoạt động kinh tế của các chủ thể kinh tế vô cùng linh hoạt, còn cải cách thể chế

quản lý kinh tế của chúng ta lại rất chậm chạp, cách rất xa yêu cầu của kinh tế thị trường Chế độ quản lý tài chính của chúng ta hiện nay vẫn còn tồn tại nhiều nhược điểm, sự hỗn loạn của chế độ tài chính thường là khởi nguồn của tham nhũng Lượng quỹ đen lớn không có người giám sát hình thành do nguyên nhân lịch sử đã tạo điều kiện cho một số ít người nhận hối lộ, dùng quyền để mưu lợi Những khiếm khuyết của chế độ thống kê làm cho hiện tượng tính toán giả lan tràn Đãi ngộ của chúng ta đối với nhân viên làm trong cơ quan Đảng, chính phủ, nhất là cán bộ lãnh đạo cao cấp thiếu quy định rõ rang, chế độ thanh toán công tác phí không hợp lý, mua bán, sử dụng văn phòng phẩm và thiết bị không theo một chế độ rõ rang, quản

lý tài sản cố định của đơn vị hành chính vô cùng yếu kém Tất cả những điều này đã tạo điều kiện để một số cán bộ lợi dụng chức quyền mưu lợi

Ngoài ra, theo đà phát triển của kinh tế thị trường, một số tổ chức môi giới trong xã hội phát triển như phòng kế toán, phòng công chính sự vụ, đó là những bộ phận không thể thiếu của kinh tế thị trường Nhưng chúng ta vẫn thiếu quy định và quản lý hữu hiệu đối với những tổ chức trung gian mới phát triển này Có một bộ phận trung gian nhân cơ hội thị trường không ổn định đã tự ý làm xằng làm bậy, trong một chừng mực nào đó đã tạo thuận lợi để một số người tham nhũng

Bản thân thể chế kinh tế xã hội không thể trực tiếp dẫn đến tham nhũng, chỉ có thể chế kinh tế xã hội không hoàn thiện mới tạo điều kiện và cơ hội cho tham nhũng

ra đời Có thể khẳng định, thể chế kinh tế thị trường không ngừng hoàn thiện sẽ có tác dụng khắc phục tham nhũng Đồng thời, chúng ta cũng phải thấy rõ: ảnh hưởng của nhân tố kinh tế không ngừng thay đổi đối với sự sinh tồn và phát triển của tham nhũng Hình thức biểu hiện và đặc điểm của tham nhũng cũng biến động theo sự thay đổi của hoạt động kinh tế xã hội Nguyên nhân căn bản sinh ra tham nhũng là

do sức sản xuất của không phát triển và thể chế kinh tế chưa kịp hoàn thiện Do vậy, tham nhũng và đấu tranh chống tham nhũng sẽ còn phức tạp và tiếp tục tồn tại trong một thời gian dài

2 Phân tích nguyên nhân tham nhũng trong cải cách thể chế chính trị

Chủ nghĩa xã hội và tham nhũng căn bản là không dung hợp với nhau, công nhân viên chức dưới chế độ nhà nước xã hội chủ nghĩa là người phục vụ và là đầy tớ của nhân dân, xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa là tạo điều kiện cho nhân loại bài trừ sạch bóng nạn tham nhũng, nhưng xã hội chủ nghĩa vẫn đang trong quá trình tìm tòi, phát triển Một số cơ chế cụ thể hình thành trong thực tiễn xây dựng xã hội chủ

nghĩa của chúng ta vẫn còn không ít nhược điểm làm hạn chế, ảnh hưởng đến sự phát triển của chúng ta, yêu cầu chúng ta phải cải cách

Sự ra đời, sự lan tràn của hiện tượng tham nhũng ở Trung Quốc liên quan đến

sự chưa hoàn thiện của thể chế kinh tế trong thời kỳ chuyển đổi, cũng có quan hệ nhất định với nhược điểm đang tồn tại và sự chậm chạp của cải cách thể chế chính trị thời kỳ chuyển đổi Chúng ta cũng cần phân tích hiện tượng tham nhũng đang sinh sôi, lan tràn từ góc độ thể chế chính trị

1.Trong quá trình cải cách thể chế chính trị, quyền lực thiếu tính ràng buộc Từ khi cải cách mở cửa, chúng ta tiến hành cải cách cơ cấu thể chế chính trị theo tư tưởng “nới lỏng quyền lực, cởi dây trói” Điều đó có tác dụng rất tốt trong việc phát huy chính trị của các các tầng lớp nhân dân trên các lĩnh vực, nâng cao tính hiệu quả của chính sách Nhưng biện pháp cải cách này cũng có rất nhiều điểm không hoàn thiện Do thiếu tính rằng buộc của chính sách điều phối tương ứng (như hệ thống nguyên tắc, cơ chế giám sát, biện pháp xử lý), kết quả là làm phân tán quyền quyết định, chủ thể quyết định nhiều lên, xuất hiện tình trạng vượt quyền và thiếu tính quy định trách nhiệm tương ứng, xuất hiện nhiều nhân vật gia trưởng Quyền lực tương đối tập trung nhưng lại thiếu giám sát, chế độ quản lý ràng buộc từ trên xuống dưới

bị giảm sút, giám sát từ dưới lên trên có vẻ không có tác dụng, khó phát huy tác dụng, giám sát cùng cấp không chân thực, khiến hiện tượng tham nhũng phổ biến trong phạm vi tương đương Một số tổ chức và cá nhân không thể sử dụng đúng quyền hạn, dùng quyền lực lớn nhỏ trong tay biến sự nghiệp chung thành chuyện nhỏ, hoặc biến việc công thành tư, ra sức trao đổi quyền lực và tiền bạc

Thiếu sự quản lý hiệu quả đối với quyền lực là căn nguyên sâu xa sinh ra hiện tượng tham nhũng ở Trung Quốc hiện nay Nạn tham nhũng lan tràn chứng tỏ thể chế quyền lực hiện hành chưa đủ sức khống chế và quản lý quyền lực tạo không gian để cá nhân hành động tùy tiện, dùng danh nghĩa cá nhân phục vụ lợi ích riêng Một khi quyền lực mất sự khống chế, cộng thêm nguyên nhân kinh tế và xã hội tất

sẽ làm nảy sinh tình trạng lạm dụng Nó phản ánh một số nhược điểm đang tồn tại trong phân phối quyền lực của thể chế chính trị hiện hành ở Trung Quốc Những nhược điểm này, có thể khái quát thành mấy mặt sau đây:

Một là quyền lực quá tập trung Đồng chí Đặng Tiểu Bình đã nói rõ: Quyền lực quá tập trung “tất sẽ tạo thành chủ nghĩa quan liêu, tất sẽ phạm các sai lầm”

“Không ít địa phương và đơn vị đều có nhân vật kiểu gia trưởng, quyền lực của họ không bị hạn chế, người khác đều phải nhất nhất phục tùng, thậm chí tạo thành quan