BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG DƯƠNG THỊ NGỌC VÀNG ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG MẤT NGỦ, TĂNG HUYẾT ÁP VÀ TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ CỦA BỆNH NHÂN NGOẠI TRÚ TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN U MINH THƯỢNG, TỈN[.]
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
DƯƠNG THỊ NGỌC VÀNG
ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG MẤT NGỦ, TĂNG HUYẾT ÁP
VÀ TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ CỦA BỆNH NHÂN NGOẠI TRÚ TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN U MINH THƯỢNG,
TỈNH KIÊN GIANG NĂM 2020
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
Hà Nội, năm 2020
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
DƯƠNG THỊ NGỌC VÀNG
Mã HV: C01354
ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG MẤT NGỦ, TĂNG HUYẾT ÁP
VÀ TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ CỦA BỆNH NHÂN NGOẠI TRÚ TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN U MINH THƯỢNG,
TỈNH KIÊN GIANG NĂM 2020
Chuyên ngành: ĐIỀU DƯỠNG
Mã Số: 8.72.03.01
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
HƯỚNG DẪN KHOA HỌC GS,TS.TRƯƠNG VIỆT DŨNG
Hà Nội, năm 2020
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ quý báu của các thầy cô, các anh chị, các em và các bạn Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tôi xin được bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới: Ban Giám hiệu, Phòng đào tạo sau Đại học, Bộ môn Điều dưỡng Trường Đại học Thăng Long đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn
Xin trân trọng cảm ơn GS TS Trương Việt Dũng cùng các thầy cô giáo
đã giảng dạy, hết lòng giúp đỡ, động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn tốt nghiệp
Xin chân thành cảm ơn Ban giám đốc Trung Tâm Y Tế Huyện U Minh Thượng, lãnh đạo khoa khám bệnh đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn
Xin cảm ơn những người bệnh và gia đình người bệnh đã hợp tác và cho tôi những thông tin quý giá trong quá trình nghiên cứu
Xin chân thành cảm ơn Bố Mẹ, gia đình, anh chị em, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn ở bên cạnh động viên và giúp đỡ tôi học tập, làm việc và hoàn thành luận văn
Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong suốt quá trình thực hiện đề tài, song có thể còn có những mặt hạn chế, thiếu sót Tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp và sự chỉ dẫn của các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 10 tháng 12 năm 2020
Học viên
Dương Thị Ngọc Vàng
Trang 4CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
LỜI CAM ĐOAN
Kính gửi:
Phòng Đào tạo Sau đại học - Trường Đại học Thăng Long
Bộ môn Điều dưỡng - Trường Đại học Thăng Long
Hội đồng chấm luận văn Thạc sỹ
Tôi là Dương Thị Ngọc Vàng, học viên lớp Cao học Điều Dưỡng, khóa
học 2018 - 2020 tại Trường Đại học Thăng Long xin cam đoan:
1 Đây là nghiên cứu của tôi, thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của
GS TS Trương Việt Dũng
2 Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn trung thực và khách quan, do tôi thu thập và thực hiện
3 Kết quả nghiên cứu của luận văn này chưa được đăng tải trên bất kỳ một tạp chí hay một công trình khoa học nào
Hà Nội, ngày 10 tháng 12 năm 2020
Học viên
Dương Thị Ngọc Vàng
Trang 5MỤC LỤC
Trang
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3
1.1 Khái quát về huyết áp và bệnh tăng huyết áp 3
1.1.1 Định nghĩa về huyết áp (HA) 3
1.1.2 Triệu chứng lâm sàng tăng huyết áp 3
1.1.3 Cận lâm sàng của người bệnh tăng huyết áp 4
1.1.4 Chẩn đoán tăng huyết áp 4
1.1.5 Các yếu tố nguy cơ đối với bệnh tăng huyết áp 6
1.1.6 Biến chứng của tăng huyết áp hoặc tổn thương cơ quan đích
do THA 7
1.1.7 Điều trị tăng huyết áp 7
1.1.8 Các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp 7
1.2 Định nghĩa về mất ngủ 7
1.2.1 Phân loại giấc ngủ 8
1.2.2 Yếu tố nguy cơ 9
1.3 Vai trò chăm sóc của điều dưỡng viên đối với bệnh nhân tăng huyết áp và mất ngủ 16
1.3.1 Tiếp đón người bệnh 16
1.3.2 Hướng dẫn bệnh nhân 16
1.3.3 Tư vấn về sức khỏe 17
1.4 Các nghiên cứu trong và ngoài nước về vấn đề tăng huyết áp 18
1.4.1 Nước ngoài 18
1.4.2 Trong nước 19
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 21
2.1 Đối tượng nghiên cứu 21
2.1.1 Tiêu chuẩn lựa chọn nghiên cứu 21
2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ 21
2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu: 21
2.3 Thiết kế nghiên cứu 21
2.4 Cỡ mẫu 22
Trang 62.5 Phương pháp chọn mẫu 22
2.6 Phương pháp thu thập số liệu 22
2.6.1 Mô tả quy trình nghiên cứu 22
2.6.2 Công cụ thu thập số liệu 23
2.7 Các biến số nghiên cứu 24
2.8 Các khái niệm, thước đo, tiêu chuẩn đánh giá 26
2.9 Phương pháp thu thập và phân tích số liệu 27
2.10 Đạo đức nghiên cứu 27
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ 28
3.1 Đặc điểm chung của bệnh nhân 28
3.2 Đặc điểm lâm sàng , CLS của THA 30
3.3 Đặc điểm về giác ngủ và tình trạng mất ngủ 35
3.4 Kiến thức về một số yếu tố nguy cơ THA 37
3.5 Tuân thủ điều trị THA và yếu tố liên quan đến TTĐT 40
3.6 Kết quả điều trị và chăm sóc lên tình trạng huyết áp 45
3.7 Kết quả điều trị liên quan đến tuân thủ điều trị và một số yếu tố khác 46 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 50
4.1 Đặc điểm chung của bệnh nhân 50
4.2 Kiến thức và nguy cơ THA 53
4.3 Tuân thủ điều trị THA và yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị 55
4.4 Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của THA 59
4.5 Đặc điểm về giấc ngủ và tình trạng mất ngủ 61
4.6 Kết quả điều trị và chăm sóc lên tình trạng huyết áp, tỷ lệ huyết áp về mục tiêu 62
4.7 Kết quả điều trị liên quan đến tuân thủ điều trị và một số yếu tố khác 64 KẾT LUẬN 67
KHUYẾN NGHỊ 70 TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 7DANH MỤC VIẾT TẮT
TT Phần viết tắc Phần viết đầy đủ
2 BMI Body Mass Index (Chỉ số khối cơ thể)
11 WHO World Health Organization (tổ chức Y tế thế giới)
Trang 8DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1: Các ngưỡng chẩn đoán tăng huyết áp theo từng cách đo 4
Bảng 1.2: Phân độ THA theo Hiệp hội THA Thế giới, 2020 5
Bảng 1.3: Phân độ tăng huyến áp theo Hội Tim Mạch Việt Nam năm 2015 5
Bảng 3.1 Đặc điểm nhân khẩu học của bệnh nhân 28
Bảng 3.2 Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng của đối tượng NC 30
Bảng 3.3 Đặc điểm về bệnh tăng hyết áp của bệnh nhân 32
Bảng 3.4 Kết quả điện tâm đồ của bệnh nhân 33
Bảng 3.5 Triệu chứng THA với các thành phần mất ngủ và mức chênh lệch HA 33
Bảng 3.6 Mức độ mất ngủ của bệnh nhân 35
Bảng 3.7 Chất lượng giấc ngủ của bệnh nhân 35
Bảng 3.8 Các yếu tố liên quan đến mức độ mất ngủ 36
Bảng 3.9 Mức độ mất ngủ của bệnh nhân trước và sau điều trị, chăm sóc 36
Bảng 3.10 Kiến thức của bệnh nhân về các yếu tố nguy cơ bệnh THA 38
Bảng 3.11 Kiến thức của bệnh nhân về các tai biến bệnh THA 39
Bảng 3.12 Thực trạng tuân thủ điều trị của bệnh nhân 40
Bảng 3.13 Các yếu tố tuân thủ điều trị theo giới 40
Bảng 3.14 Liên quan giữa tuân thủ điều trị và giới tính 41
Bảng 3.15 Liên quan giữa tuân thủ điều trị và nhóm tuổi 41
Bảng 3.16 Liên quan giữa mức độ tư vấn của NVYT với tuân thủ điều trị nhóm tuổi 42
Bảng 3.17 Liên quan giữa mức độ tư vấn của NVYT với tuân thủ điều trị theo giới 42
Bảng 3.18 Liên quan giữa mức độ tư vấn của NVYT với tuân thủ điều trị 43
Bảng 3.19.Tác động của tư vấn đến tuân thủ điều trị 43
Bảng 3.20 Một số yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị 44
Trang 9Bảng 3.21 Liên quan giữa tuân thủ điều trị tới chất lượng giấc ngủ tổng thể
và tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu sau 1 tháng điều trị và chăm sóc 45
Bảng 3.22 Kết quả điều trị và chăm sóc sau 1 tháng 46
Bảng 3.23 Tuân thủ điểu trị liên quan đến kết quả điều trị và chăm sóc 46
Bảng 3.24 Giới tính liên quan đến kết quả điều trị và chăm sóc 46
Bảng 3.25 Tuổi liên quan đến kết quả điều trị và chăm sóc 47
Bảng 3.26 Nghề nghiệp liên quan đến kết quả điều trị và chăm sóc 47
Bảng 3.27 Học vấn liên quan đến kết quả chăm sóc 47
Bảng 3.28 Thời gian mắc bệnh liên quan đến kết quả chăm sóc 48
Bảng 3.29 BMI liên quan đến kết quả chăm sóc 48
Bảng 3.30 Chất lượng giấc ngủ liên quan đến kết quả chăm sóc 48
Bảng 3.31 Mối liên quan giữa tuân thủ uống thuốc theo toa với kết quả điều trị 49
Bảng 3.32 Một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị, chăm sóc lên chất lượng giấc ngủ 49
Trang 10DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
Sơ đồ 1.1 mất ngủ 9
Biểu đồ 3.1 Nhóm tuổi đối tượng nghiên cứu 29
Biểu đồ 3.2 Nghề nghiệp đối tượng nghiên cứu 29
Biểu đồ 3.3 Triệu chứng chóng mặt 31
Biểu đồ 3.4 Kiến thức chung của bệnh nhân về bệnh THA 37
Trang 111
ĐẶT VẤN ĐỀ
Bệnh tim mạch là nguyên nhân chính gây tử vong trên thế giới Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất của bệnh tim mạch là tăng huyết áp [1] Tăng huyết áp là một trong những vấn đề chính trên thế giới Căn bệnh này quan trọng do tỷ lệ phổ biến cao, nhưng mối quan tâm quan trọng là kiểm soát bệnh hiện đang ở mức rất thấp [5] Một trong những lý do kiểm soát huyết áp còn thấp là do tuân thủ điều trị của người bệnh chưa tốt [6] [7] Thêm vào đó, mất ngủ cũng là chứng bệnh đồng mắc của THA, mất ngủ vừa làm trầm trọng thêm tình trạng THA và nó cũng nặng thêm do huyết áp cao [16 ] [18 ] [ 19]
Ở Việt Nam, tăng huyết áp và mất ngủ là hai bệnh ngày càng phổ biến
Đa số các trường hợp tăng huyết áp ầm thầm, không có biểu hiện gì rõ ràng
kể cả người còn trẻ và người cao tuổi, một số người tăng huyết áp, đặc biệt là người tuổi cao gây ra các triệu chứng đau đầu, chóng mặt, khó chịu, bồn chồn khiến người bệnh hay trằn trọc lo âu khó đi vào giấc ngủ hoặc ngủ ít, không sâu, hay thức giấc mỗi một đêm Tuy nhiên chúng tôi chưa thấy có nghiên cứu nào về mối liên quan giữa THA và mất ngủ ở nước ta Theo các chuyên gia y học, tăng huyết áp, bệnh tim mạch và mất ngủ có mối liên hệ mật thiết, chặt chẽ với nhau [17] [22] Khi thức, vận động, tim và mạch máu phải hoạt động nhiều để đưa máu đi khắp các hệ cơ quan trong cơ thể và hồi lưu máu về tim và khi ngủ, tim được nghỉ ngơi nhiều hơn, các hoạt động khác ít hoạt động hoặc nghỉ ngơi hẳn Như vậy, nếu ít ngủ, thiếu ngủ, ngủ chập chờn hoặc mất ngủ kéo dài, thường xuyên, tim và hệ mạch máu phải hoạt động nhiều hơn nên dễ gây ra các rối loạn dẫn đến bệnh tăng huyết áp, tim mạch, nếu sẵn
có tăng huyết áp, bệnh tim mạch, mất ngủ kéo dài sẽ làm bệnh tăng nặng thêm, thậm chí gây biến chứng [17] [23] [24] Hàng năm trên thế giới có tới 75% số bệnh nhân THA không được điều trị một cách có hiệu quả Để kiểm soát huyết áp, vấn đề tuân thủ điều trị đóng vai trò quan trọng [21] [23] [51]
Trang 122
Ở Việt Nam, tỉ lệ mắc bệnh THA và mất ngủ ngày càng gia tăng nhưng việc chẩn đoán và điều trị sớm bệnh THA gặp rất nhiều khó khăn, ngay cả khi đã
có chẩn đoán thì sự tuân thủ điều trị và mức huyết áp kiểm soát thường không đạt yêu cầu [15]
Do đó để góp phần vào việc nâng cao chất lượng điều trị bệnh THA của bệnh viện đặc biệt là trên đối tượng bệnh nhân tăng huyết áp kèm mất ngủ,
chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá tình trạng mất ngủ, tăng huyết áp và tuân thủ điều trị của bệnh nhân ngoại trú, tại trung tâm Y tế huyện U Minh Thượng, tỉnh Kiên Giang năm 2020” với các mục tiêu
1 Mô tả tình trạng tăng huyết áp, tình trạng mất ngủ của bệnh nhân điều trị ngoại trú, tại Trung tâm y tế huyện U Minh Thượng năm 2020
2 Mô tả thực trạng tuân thủ điều trị của bệnh nhân tăng huyết áp kèm theo mất ngủ liên quan đến chăm sóc và một số yếu tố khác