Market Ban tin so 171 Market Ban tin Pho bien kien thuc 129 qxd Cêín thêån khi mua maáy loåc nûúác giaá reã, SOÁ 171 2018 keám chêët lûúång 2 BAÃN TIN PHÖÍ BIÏËN KIÏËN THÛÁC TIN TÛÁC SÛÅ KIÏÅN Chõu tr[.]
Trang 1Cêín thêån khi mua maáy loåc nûúác giaá reã,
SOÁ 171
2018
keám chêët lûúång
Trang 2BAÊN TIN
PHÖÍ BIÏỊN KIÏỊN THÛÂC
TIN TÛÂC - SÛƠ KIÏƠN
Chõu traâch nhiïơm xuíịt baên
TS Phan Tuđng Míơu
Phoâ Chuê tõch Liïn hiïơp caâc
Höơi Khoa hoơc & Kyô thuíơt
Viïơt Nam
Ban Biïn tíơp
NB Ăùơng Vuô Caênh Linh
Nguýîn Höìng Thanh
Nguýîn Minh Thuíơn
NB Tríìn Maơnh Huđng
Trònh bađy:
NGOƠC ANH - DUY ANH
Baên tin xuíịt baên ắnh kyđ
1 söị/thaâng
Moơi thöng tin phaên höìi vïì nöơi
dung xin liïn hïơ
Ban Truýìn thöng vađ
NÖNG - LÍM - NGÛ NGHIÏƠP
KHOA HOƠC THÛÚĐNG THÛÂC
Víơn hađnh phođng thñ nghiïơm triïơu ăö ăađo taơo nhín lûơc cao úê Viïơt Nam 5
Xûê lyâ phïị phuơ phíím tröìng níịm taơo thađnh giaâ thïí hûôu
Phaât hiïơn muöîi mang haơt nhûơa siïu nhoê líy sang thûơc phíím 20
GIA ẰNH - XAÔ HÖƠI
Viïơt Nam - AÂo kyâ vùn baên gia haơn húơp taâc
nghiïn cûâu khoa hoơc 3
Trang 3Thúđi gian húơp taâc keâo
dađi ăïịn nùm 2027, múê
thïm lônh vûơc nghiïn cûâu
hai bïn cuđng quan tím
thay vò an ninh maơng, y tïị
vađ nöng nghiïơp.
Trong khuön khöí
chuýịn thùm chñnh thûâc
Cöơng hođa AÂo cuêa Thuê tûúâng
Chñnh phuê Nguýîn Xuín
Phuâc, Böơ KH&CN Viïơt Nam
vađ Böơ Giaâo duơc, Khoa hoơc
vađ Nghiïn cûâu cuêa Liïn
bang AÂo ăaô kyâ phuơ luơc Baên
ghi nhúâ húơp taâc vïì khoa hoơc
vađ nghiïn cûâu
Lïî kyâ ặúơc thûơc hiïơn
ngađy 15/10, sau cuöơc höơi
ăađm giûôa hai ăoađn Thuê
tûúâng Thuê tûúâng Chñnh phuê
Nguýîn Xuín Phuâc vađ Thuê
tûúâng Sebastian Kurz ăaôchûâng kiïịn Thûâ trûúêngPhaơm Cöng Taơc ăaơi diïơncho Böơ KH&CN Viïơt Namvađ Quöịc vuơ khanh JakobCalice Ăaơi diïơn cho Böơ Giaâoduơc, Khoa hoơc vađ Nghiïncûâu liïn bang AÂo kyâ vùn baêngia haơn húơp taâc, khùỉng ắnhcam kïịt múê röơng thúđi gianhúơp taâc ăïịn 2027
Caâc lônh vûơc hai bïncuđng quan tím seô cuđngnhau húơp taâc nghiïn cûâu,trïn cú súê bònh ăùỉng vađcuđng coâ lúơi Trûúâc ăoâ ViïơtNam vađ AÂo ăaô húơp taâcnghiïn cûâu vïì an ninhmaơng, nöng nghiïơp vađ y tïị
Cöơng hođa AÂo lađ möơttrong nhûông quöịc gia coâmûâc töíng ăíìu tû cho khoa
hoơc, cöng nghïơ/GDP ặânghađng ăíìu úê chíu Íu Hïơthöịng khoa hoơc, cöng nghïơcuêa AÂo ặúơc ăaơi diïơn búêicaâc trûúđng ăaơi hoơc, caâctrung tím nghiïn cûâu maơnhvađ ríịt chuýn síu
Cöơng hođa AÂo cuông lađmöơt trong nhûông lûơa choơnhađng ăíìu cuêa caâc nhađ ăíìu
tû nûúâc ngoađi ăïí ăùơt caâcTrung tím Nghiïn cûâu vađPhaât triïín (R&D) Vò thïị,viïơc húơp taâc seô taơo ăiïìukiïơn thuíơn lúơi cho caâc hoaơtăöơng nghiïn cûâu, chia seêkinh nghiïơm giûôa caâctrûúđng ăaơi hoơc, viïơn nghiïncûâu vađ doanh nghiïơp khoahoơc, cöng nghïơ hai nûúâc
PHÛÚNG NGUÝN
(Theo VNE)
Viïơt Nam - AÂo kyâ vùn baên gia haơn húơp taâc nghiïn cûâu khoa hoơc
v Thuê tûúâng hai nûúâc chûâng kiïịn Thûâ trûúêng Phaơm Cöng Taơc (ặâng thûâ hai tûđ traâi vađo) vađ Quöịc vuơ
khanh Jakob Calice kyâ vùn baên gia haơn húơp taâc AÊnh: Dragan Tatic - AÂo
Trang 4Nhoâm nhađ khoa hoơc phaât hiïơn hoâa
thaơch öịc sïn dađi 0,5cm, míîu víơt cöí xûa
nhíịt ăïịn nay cođn lûu giûô ặúơc phíìn
thín mïìm.
Caâc nhađ khoa hoơc vûđa tòm thíịy möơt con
öịc caơn vúâi phíìn ăíìu, thín, chín, mùưt vađ voê
trong maênh höí phaâch tûđ thúđi khuêng long úê
miïìn Bùưc Myanmar Míîu víơt chó dađi khoaêng
0,5cm Noâ ặúơc mua tûđ möơt nhađ sûu tíìm
hoâa thaơch nùm 2016 cuđng voê cuêa con öịc sïn
khaâc trong tònh traơng baêo quaên keâm hún
Phíìn lúân hoâa thaơch öịc sïn chó lûu giûô
voê Tuy nhiïn, trûúđng húơp múâi phaât hiïơn lađ
míîu cöí nhíịt vúâi caâc mö mïìm ặúơc baêo
quaên trong höí phaâch Nghiïn cûâu do nhađ
thaâm hiïím Lida Xing tûđ Ăaơi hoơc Ăõa chíịt
Trung Quöịc díîn ăíìu Hoơ cuông tûđng tòm ra
chim non, ïịch rûđng nhiïơt ăúâi, rùưn con,
thíơm chñ ăuöi khuêng long coâ löng vuô trong
höí phaâch úê Myanmar
"ÖỊc sïn keơt trong höí phaâch ríịt hiïịm,
chûa kïí míîu öịc sïn ăùơc biïơt nađy cođn chûâa
böơ phíơn mïìm Nhûơa cíy cöí ăaơi coâ khaê
nùng baêo quaên íịn tûúơng, lûu giûô nhûông chi
tiïịt nhoê nhíịt cuêa sinh víơt hoâa thaơch hađng
triïơu nùm trong khöng gian 3D hoađn haêo,
töịt ăïịn nöîi tröng chuâng chó nhû tûđ höm
qua", nhađ cöí sinh víơt hoơc Jeffrey Stilwell
taơi Ăaơi hoơc Monash, ăöìng taâc giaê nghiïn
cûâu nhíơn xeât
ÖỊc sïn vúâi mö mïìm ăöi khi ặúơc tòm
thíịy trong höí phaâch úê caâc ắa ăiïím khaâc
Tuy nhiïn, míîu víơt múâi boê xa kyê luơc trûúâc
ăoâ ñt nhíịt 70 triïơu nùm Noâ cung cíịp
nhûông dûô liïơu múâi vađ quan troơng vïì tñnh ăa
daơng sinh hoơc cao cuêa rûđng nhiïơt ăúâi trong
kyê Phíịn Trùưng
ÖỊc sïn trong höí phaâch coâ thïí liïn quanăïịn hoơ öịc caơn cyclophoridae söịng úê möitrûúđng nhiïơt ăúâi vađ cíơn nhiïơt ăúâi ngađy nay.Liïn hoơ cuêa chuâng nöíi tiïịng vúâi chiïịc nùưpvoê cûâng, ăoâng vai trođ nhû nùưp ăíơy hay cûêachùơn khi öịc thu mònh vađo voê Tuy nhiïn,míîu víơt nađy ríịt nhoê vađ chûa trûúêng thađnh,gíy khoâ khùn cho viïơc xaâc ắnh chñnh xaâctïn loađi
Nhoâm nghiïn cûâu ặa ra giaê thuýịt,míîu víơt hònh thađnh khi öịc sïn ngaô vađo nhûơacíy Voê öịc nhanh choâng bõ thûâ chíịt ăùơc vađdñnh nađy bao phuê, khiïịn con víơt khöng thïíruât vađo trong Coâ leô noâ ăaô cöị vûún phíìnthín mïìm vïì phña trûúâc ăïí tííu thoaât, nhûngröìi bõ nhûơa cíy bao phuê hoađn toađn
George Poinar, nhađ cöí sinh víơt hoơc taơiĂaơi hoơc Bang Oregon, ặa ra giaê thuýịtkhaâc Öng cho rùìng phíìn thín mïìm sûngphöìng cuêa con öịc chó ra, coâ thïí noâ bõ möơtkeê sùn möìi tíịn cöng, xeâ thõt, vö tònh ăaânhrúi xuöịng nhûơa cíy röìi boê laơi
THU THAÊO
(Theo National Geographic)
KHOA HOƠC THÛÚĐNG THÛÂC
Khoa hoơc lyâ thuâ
v Hoâa thaơch öịc sïn cöí xûa nhíịt chûâa phíìn thín
mïìm AÊnh: Lida Xing
ÖỊc sïn chïịt keơt trong höí phaâch 99 triïơu nùm
Trang 5Taơp chñ uy tñn quöịc tïị ăaô ăùng
bađi baâo khoa hoơc vïì nghiïn cûâu
giöịng mai vađng Viïơt Nam cuêa
Ăùơng Hoađng Trang, sinh viïn
Hoơc viïơn Nöng nghiïơp
Ăùơng Hoađng Trang (23 tuöíi)
lađ thuê khoa töịt nghiïơp xuíịt sùưc
nùm 2018 cuêa Hoơc viïơn Nöng
nghiïơp Viïơt Nam, hiïơn hoơc thaơc sô taơi Phaâp
theo hoơc böíng toađn phíìn Erasmus
Mundus cuêa Liïn minh chíu Íu Thaâng
1/2018, Taơp chñ International Letters of
Natural Sciences thuöơc danh muơc ESCI
trong danh muơc taơp chñ uy tñn thïị giúâi ISI
ăùng bađi baâo Nghiïn cûâu vïì ăa daơng di
truýìn cuêa tíơp ăoađn giöịng mai vađng taơi
Viïơt Nam, taâc giaê ặâng tïn ăíìu lađ Ăùơng
Hoađng Trang (sinh viïn Hoơc viïơn Nöng
nghiïơp Viïơt Nam) PGS Ăöìng Huy Giúâi
(Trûúêng Böơ mön Sinh hoơc, Khoa Cöng
nghïơ sinh hoơc, Hoơc viïơn Nöng nghiïơp Viïơt
Nam) vađ PGS Tríìn Ăùng Khaânh(Trûúêng Böơ mön Kyô thuíơt ditruýìn, Viïơn Di truýìn nöngnghiïơp AGI) lađ ăöìng taâc giaê.Baên chíịt bađi baâo quöịc tïị lađkhoâa luíơn töịt nghiïơp cuêa ĂùơngHoađng Trang, vúâi muơc tiïu chñnhlađ chûâng minh cíy hoa mai úê YïnTûê lađ cíy ăùơc thuđ, baên ắa cuêa Viïơt Nam,khöng phaêi du nhíơp tûđ nûúâc ngoađi vïì Ăïìtađi khoâa luíơn cuêa Trang ặúơc giaêng viïnhûúâng díîn - PGS Ăöìng Huy Giúâi ăaânh giaâlađ khoâ búêi cíy mai coâ ríịt ñt cöng trònhnghiïn cûâu caê úê Viïơt Nam vađ thïị giúâi Mùơtkhaâc, ăïì tađi göìm hai maêng nöơi dung liïnquan ăïịn hai lônh vûơc kiïịn thûâc lúân lađ:Ăaânh giaâ ăùơc ăiïím hònh thaâi, giaêi phíîu cuêacaâc giöịng mai Viïơt Nam vađ ăaânh giaâ ăadaơng di truýìn cuêa caâc giöịng mai Viïơt Nambùìng chó thõ phín tûê
QUYĐNH TRANG (Theo VNE)
Nûô sinh Viïơt coâ bađi baâo ăùng taơp chñ uy tñn quöịc tïị
Ngađy 11/10, phođng thñ nghiïơm
hoâa hoơc phín tñch thuöơc Trung
tím Nghiïn cûâu phaât triïín vađ
ÛÂng duơng Khoa hoơc phín
tñch, Ăaơi hoơc Khoa hoơc Tûơ
nhiïn ặúơc khaânh thađnh vađ
ặa vađo sûê duơng Phođng thñ
nghiïơm ặúơc ăíìu tû nhiïìu
thiïịt bõ phín tñch hiïơn ăaơi phuơc
vuơ cho viïơc ăađo taơo caâc cíịp, tûđ ăaơi
hoơc ăïịn tiïịn sô vađ ûâng duơng trong
nghiïn cûâu khoa hoơc Töíng giaâ trõ thiïịt bõ
lïn túâi 1 triïơu USD, giai ăoaơn ặúơc ăíìu tû
khoaêng 5 tyê ăöìng Ăíy lađ möơt trong nhûông
haơng muơc ăíìu tû thuöơc Chûúng trònh Siïu
ăaơi hoơc toađn cíìu cuêa Ăaơi hoơc Tokyo vađ
Hiïơp höơi Chïị taơo thiïịt bõ phín tñch Nhíơt
Baên taơi caâc nûúâc ăang phaât triïín,trong ăoâ Viïơt Nam lađ ăöịi taâcăíìu tiïn ặúơc thuơ hûúêng tûđdûơ aân
Thöng qua chûúng trònhseô ăađo taơo caâc kô thuíơt phíntñch hiïơn ăaơi ûâng duơng trongnghiïn cûâu möi trûúđng vađthûơc phíím cho caâc caân böơ,sinh viïn Caâc caân böơ nghiïn cûâu,sinh viïn seô ặúơc thûơc hađnh vađ thûơchiïơn caâc bađi tíơp saât vúâi thûơc tïị Vïì líu dađichûúng trònh tiïịn túâi viïơc ăađo taơo níng caonùng lûơc chuýn mön cho ăöơi nguô caân böơkyô thuíơt taơi caâc cú súê coâ liïn quan ăïịn phíntñch möi trûúđng vađ thûơc phíím trïn caê nûúâc
PHÛÚNG NGUÝN (Theo VNE)
Víơn hađnh phođng thñ nghiïơm triïơu ăö ăađo taơo nhín lûơc chíịt lûúơng cao úê Viïơt Nam
Trang 6Maây loơc nûúâc hiïơn
ăang ặúơc nhiïìu gia ằnh
lûơa choơn vò sûơ tiïơn lúơi,
nhûng ngûúđi tiïu duđng
cuông nïn thíơn troơng khi
lûơa choơn keêo bõ lûđa phaêi
hađng keâm chíịt lûúơng.
Maây loơc nûúâc phođng vađ
ngûđa baâch bïơnh!?
Trïn thõ trûúđng hiïơn
ăang baân caâc loaơi thiïịt bõ
loơc nûúâc loôi sûâ, göịm, súơi
töíng húơp Vúâi giaâ baân
khoaêng vađi triïơu ăöìng/böơ,
caâc loaơi maây loơc nûúâc nađy
ặúơc quaêng caâo lađ nhíơp tûđ
chíu Íu, Nhíơt, Hađn Quöịc,
Ăûâc, Myô…; coâ thïí loơc ặúơc
caâc kim loaơi nùơng, vi khuíín,
amoni, asen, kïí caê caâc
chíịt hûôu cú kñch thûúâc cûơc
nhoê 0,1 - 0,5nm
Loaơi cao cíịp thò coâ maây
loơc nûúâc ăiïơn giaêi, ăiïơn
phín giaâ trïn dûúâi 100 triïơu
ăöìng, ặúơc quaêng caâo lađ coâ
thïí phođng ngûđa bïơnh
ặúđng ruöơt, lađm ăeơp da,
ăeơp toâc, chöịng beâo phò,
chöịng laôo hoâa, níng cao
tuöíi thoơ, ngùn ngûđa múô
maâu, giaêm cín
Ngoađi ra, ghi nhíơn taơi
caâc trung tím thûúng maơi
cuông xuíịt hiïơn khaâ nhiïìu
loaơi maây nhíơp khííu tûđ ÍỊnĂöơ, ăaơt tiïu chuíín diïơtkhuíín cuêa Cuơc Baêo vïơ möitrûúđng Myô, ặúơc kiïímnghiïơm búêi 35 töí chûâc kiïímắnh nûúâc quöịc tïị vađ ViïơnPasteur, coâ khaê nùng loơcsaơch taơp chíịt, vi khuíín, kimloaơi nùơng, loơc thö, loaơi boêmađu, muđi ăöơc haơi, taơo võngoơt tûơ nhiïn Loaơi khaâc thòquaêng caâo lađ sûê duơng cöngnghïơ siïu loơc, töịt cho timmaơch, phođng chöịng laôohoâa da, loaơi boê caâc chíịtăöơc haơi AMIP, asen, höî trúơtrung hođa axñt dû thûđa töịtcho daơ dađy, böí sungkhoaâng chíịt, töịt cho da
Khöng chó coâ caâc maâyloơc nûúâc trïn, thõ trûúđng cođnxuíịt hiïơn hađng loaơt maây loơcnûúâc thíìn kyđ giuâp lađm giaêm
múô maâu, maây loơc ra nûúâccoâ hoaơt tñnh chöịng oxy hoâa,giuâp ngùn ngûđa bïơnh ungthû nhû maây kiïìm hoâa.Thûơc tïị, theo tòm hiïíu,
ăa söị maây loơc nûúâc trïn thõtrûúđng lađ hađng Trung Quöịchoùơc lùưp raâp trong nûúâc.Hiïơn nhoâm saên phíím nađychûa ặúơc caâc cú quan chûâcnùng kiïím soaât chùơt cheônïn ăang coâ sûơ nhíơp nheđm,líîn löơn giûôa hađng chíịt lûúơngvađ hađng doêm, giaê
Öng Tríìn Kim Thaơch,Trûúêng phođng Phođng Quaênlyâ chíịt lûúơng nûúâc, TöíngCöng ty Cíịp nûúâc Sađi Gođncuông khùỉng ắnh, phíìn lúânthiïịt bõ loơc nûúâc trïn thõtrûúđng sûê duơng loôi loơc lađ súơitöíng húơp, dïî bõ muơc búê thöinhiïîm vađo nûúâc
KHOA HOƠC THÛÚĐNG THÛÂC
Cíín thíơn khi mua maây loơc nûúâc giaâ reê,
keâm chíịt lûúơng
v Maây loơc nûúâc khöng "thíìn thaânh" nhû quaêng caâo, ngûúđi duđng
nïn thíơn troơng khi lûơa choơn
Trang 7Maây loơc nûúâc khöng "thíìn
thaânh" nhû quaêng caâo
Noâi túâi taâc duơng cuêa
maây loơc nûúâc coâ thïí phođng
vađ ngùn ngûđa ặúơc nhiïìu
bïơnh nhû nhiïìu nhađ saên
xuíịt quaêng caâo, Beth
Czerwony, möơt chuýn gia
dinh dûúông cuêa Trung tím
Y tïị Cleverland (Myô) cho
biïịt: “Thûơc tïị, hiïơn víîn
chûa coâ nghiïn cûâu thûơc
nghiïơm cho thíịy rùìng, maây
loơc nûúâc noâi chung vađ maây
loơc nûúâc kiïìm hoâa coâ lúơi
cho sûâc khoêe Viïơc uöịng
nûúâc loơc kiïìm hoâa khöng
phaêi lađ biïơn phaâp thíìn diïơu
cho sûâc khoeê cuêa tíịt caê
moơi ngûúđi”
Cuông theo chuýn gia
dinh dûúông Beth
Czerwony, maây loơc nûúâc
kiïìm hoâa coâ thïí töịt vúâi möơt
söị ngûúđi bõ bïơnh nađy
nhûng laơi coâ thïí gíy haơi
cho nhûông ngûúđi mùưc bïơnh
khaâc Chuâng ta khöng nïn
chó nghe theo nhûông lúđi
quaêng caâo thöíi phöìng cuêa
nhiïìu nhađ saên xuíịt Viïơc
chó ắnh duđng nûúâc loơc
kiïìm hoâa hay khöng phaêi
do nhûông chuýn gia vïì
dinh dûúông chó ắnh hay
theo hûúâng díîn höî trúơ ăiïìu
trõ cuêa thíìy thuöịc thò múâi
phaât huy ặúơc hiïơu quaê vađ
xûâng ăaâng vúâi söị tiïìn boê ra
mua maây
Cođn theo caâc chuýn
gia kyô thuíơt, tiïu chuíín
quan troơng nhíịt ăöịi vúâi
maây loơc nûúâc lađ chíịt lûúơng
nûúâc ăíìu ra, kïị ăïịn lađ caâcthöng söị vïì ăöơ bïìn, thúđigian hoaơt ăöơng Nhûôngsaên phíím tröi nöíi thûúđngặúơc lùưp raâp tûđ nhiïìunguöìn khaâc nhau, khöngqua quy trònh kiïím soaâtchíịt lûúơng, khöng coâchûâng nhíơn cíìn thiïịt
Khíu baêo trò baêo dûúôngsau baân hađng keâm khiïịnchíịt lûúơng nûúâc sau khiloơc khöng baêo ăaêm, maâyhoaơt ăöơng khöng öín ắnh
Thöng tin thïm vïì maâyloơc nûúâc keâm chíịt lûúơng,theo öng Ăađo Thanh Hođa,Trûúêng phođng Phođng Saênphíím Cöng ty Karofi ViïơtNam, thiïịt bõ keâm chíịtlûúơng khöng nhûông khöngcoâ taâc duơng xûê lyâ nûúâc mađcođn nguy cú taâi nhiïîmkhuíín líîn phaât sinh nhiïìuchíịt ăöơc haơi, kyâ sinh truđng,virus do thiïịt bõ loơc thöinhiïîm vađo nûúâc
Cođn theo töí tû víịn vađchùm soâc khaâch hađng cuêaCöng ty Cöí phíìn Thiïịt bõnhađ bïịp Bònh Minh, maâyloơc nûúâc giaâ reê thûúđng sûêduơng linh kiïơn keâm chíịt
lûúơng, loôi loơc khöng chñnhhaông taơo ta nguöìn nûúâckhöng ăaêm baêo an toađn, coâkhi cođn bíín hún nûúâc khichûa ặúơc loơc
Ăùơc biïơt, maây khöngặúơc ăíìu tû trang thiïịt bõchñnh haông nïn thûúđngxuýn hoêng hoâc, töịn keâmchi phñ thay thïị, sûêa chûôa.Lađm tùng nguy cú mùưc caâcbïơnh tíơt nguy hiïím nhûặúđng ruöơt, viïm da, ungthû khi ngûúđi tiïu duđng sûêduơng phaêi nguöìn nûúâc loơcchûa saơch
Viïơc sûê duơng maây loơcnûúâc giaê, hađng nhaâi cođn dïîgíy nhíìm líîn, aênh hûúêngăïịn uy tñn vađ thûúng hiïơucuêa haông maây loơc nûúâcchñnh haông Thoâi quen sûêduơng maây loơc nûúâc giaâ reêcuêa ngûúđi dín khiïịn dođngsaên phíím nađy ngađy cađngphaât triïín hún vađ töìn taơi líuhún Sûê duơng maây loơc nûúâcgiaâ reê, khöng chñnh haôngvûđa aênh hûúêng túâi sûâckhoeê, töịn keâm chi phñ vûđataâc ăöơng tiïu cûơc túâi chíịtlûúơng cuöơc söịng
AN DÛÚNG (Töíng húơp)
Trang 8KHOA HOƠC THÛÚĐNG THÛÂC
KS Trûúng Vùn Huđng,
Cöng ty TNHH Ăiïơn laơnh
AÂnh Sao, Nam Tûđ Liïm, Hađ
Nöơi cho biïịt: Khi hoaơt ăöơng,
tivi seô sinh nhiïơt Xung
quanh tivi coâ möơt söị raônh
nhoê Nhûông raônh nađy ặúơc
thiïịt kïị ăïí lađm nhiïơm vuơ
thoaât nhiïơt khi tivi hoaơt
ăöơng Nïịu baơn ăùơt tivi trong tuê kñnh hoùơc tuê
göî coâ mùơt kñnh chöịng buơi, thò nhiïơt do tivi
sinh ra trong quaâ trònh hoaơt ăöơng khöng
thoaât ra ặúơc tûđ ăoâ aênh hûúêng ăïịn tuöíi thoơ
cuêa tivi
Töịt nhíịt nïn ăùơt tivi úê võ trñ thöng
thoaâng, khö raâo, caâch tûúđng ñt nhíịt 10
-15cm, xung quanh tivi khöng nïn ăïí bíịt cûâ
ăöì víơt gò Nhiïìu gia ằnh ăïí khung aênh,
saâch vúê, loơ hoa caơnh tivi lađ ríịt sai líìm Caâc
ăöì víơt nađy coâ thïí aênh hûúêngăïịn khaê nùng thoaât nhiïơtcuêa tivi
Trong trûúđng húơp giaằnh baơn coâ buơi, baơn coâ thïísûê duơng vaêi ăïí che Nhûngnïn duđng loaơi vaêi moêng Khixem tivi, nïn boê hùỉn tíịm vaêi
ra bïn ngoađi Khi tùưt tivi,baơn cuông nïn chúđ cho tivi nguöơi hùỉn (súđtay thíịy voê ngoađi cuêa tivi khöng cođn noâng)múâi lïn che vaêi laơi, traânh viïơc vûđa tùưt tivixong, tivi víîn cođn noâng ăaô che laơi
Khi tivi baâm buơi, baơn haôy vïơ sinh Ăíìutiïn xõt dung dõch vïơ sinh chuýn duơng lïnkhùn mïìm röìi lau nheơ mađn hònh tûđ trïnxuöịng dûúâi theo chuýín ăöơng xoay trođn,sau ăoâ duđng möơt khùn khö saơch vađ mïìmkhaâc lau laơi mađn hònh THU HAĐ
Chöịng buơi ăuâng caâch cho tivi
Lalibela lađ möơt trong nhûông thađnh phöị cuêa töơc ngûúđi
Amhara, thuöơc Ethiopia Nùìm úê ăöơ cao 2.500m so vúâi mûơc
nûúâc biïín Trong thađnh phöị coâ 11 nhađ thúđ cöí, göìm giaâo
ặúđng Bete Medhane Alem bùìng ăaâ, lúân nhíịt thïị giúâi hiïơn
nay, nhađ thúđ cöí Bete Giyorgis ặúơc baêo töìn híìu nhû nguýn
veơn nhíịt vađ caâc nhađ thúđ dađnh riïng cho hoađng gia, trong ăoâ
giaâo ặúđng Bete Gabriel-Rufael lađ núi saên xuíịt baânh thaânh cöí
nhíịt thïị giúâi Caâc giaâo ặúđng ặúơc nöịi liïìn vúâi nhau búêi ặúđng thöng nham thaơch giöịngnhû mï cung chùìng chõt Trong ăoâ giaâo ặúđng Saint Georges toơa laơc trong híìm nhamthaơch síu nhíịt, ặúơc taơo thađnh tûđ khöịi ăaâ nham thaơch lúân, ặúđng thöng dûúâi ăíịt nöịi liïìnvúâi cûêa vađo Ăûúơc biïịt, vûúng triïìu Overceât thöịng trõ ăíịt nûúâc Ethiopia tûđ nùm 1173 -
1270 Tûúng truýìn, khi hoađng tûê cuêa vûúng quöịc ra ăúđi, hoađng híơu ăaô nhòn thíịy möơtbíìy ong keâo ăïịn víy quanh, tûúơng trûng cho möơt ăiïìm lađnh Hoađng híơu ăaô ăùơt tïn hoađngtûê lađ Lalibela nghôa lađ “vua cuêa bađy ong” Lalibela lađ möơt tñn ăöì cú ăöịc suđng ăaơo Nhiïìulíìn mú thíịy ặúơc ăïịn ăíịt thaânh Jerusalem, öng ăaô múđi ríịt nhiïìu ngûúđi thúơ kheâo túâi, xíynïn nhiïìu thaânh ặúđng trong thađnh phöị Khi Lalibela bùng hađ vađo nùm 1212, ăïí tûúêngniïơm nhûông cöng ặâc cuêa öng vúâi ngûúđi ăúđi sau, nhín dín Ethiopia ăaô xíy dûơng möơt khugiaâo ặúđng dađnh riïng tùơng öng vađ cuông lađ núi mai tang quöịc vûúng… Nùm 1978,Lalibela ặúơc UNESCO cöng nhíơn lađ Di saên Vùn hoâa Thïị giúâi KHÚ ẶÂC
Coâ ăuâng thïị khöng? Thaânh ặúđng trong lođng ăaâ nham thaơch
Chia seê kinh nghiïơm
Trang 9Saên phíím hûôu ñch
Maây xeê göî nađy lađ
saâng chïị cuêa anh Trûúng
Vùn Thuêy (47 tuöíi) ngûúđi
Thaâi Nguýn Maây ặúơc
gùưn mö tú ăiïơn vúâi hïơ
thöịng ặúđng ray xíy
bùìng gaơch, ăöí bï töng
khöịi cöị ắnh Maây cuông
thiïịt kïị caâc níịc ăiïìu chónh ăïí ngûúđi duđng
coâ thïí choơn dađy, röơng tuđy yâ Mùơt trïn khöịi
gùưn chùơt 2 thanh sùưt nùìm ngang song
song vúâi nhau ăïí taơo thađnh ặúđng ray di
chuýín dađn sùưt vađ giûô göî Dađn ặúơc gùưn
4 baânh sùưt trûúơt trïn ặúđng ray khi di
chuýín dađn ăïí ăùơt vađ giûô thanh göî cöị ắnh
song song
Hún nûôa, chiïịc maây tûơ taơo nađy coâ thïm
ríịt nhiïìu tñnh nùng nhû: coâ thïí doơc bađo caâi
cûêa, ken caâi cûêa, daơo caânh tuê, gheâp vaân,
cùưt ăöơ cheâo, dađi tuđy yâ Cuđng möơt khöịi
lûúơng cöng viïơc, maâythûúđng cíìn 16 cöng nhínthò maây xeê caêi tiïịn chó cíìn
3 cöng nhín
Nïịu xeê göî vúâi phûúngphaâp truýìn thöịng ngûúđithúơ möơc seô phaêi cùngdíy, bíơt mûơc cho thađnhmöơt ặúđng thùỉng röìi cûa theo Nhûng khiduđng maây nađy, chó cíìn ăùơt tíịm göî lïn, ăiïìuchónh nheơ ray di chuýín, maây seô cùưt thùỉngtùưp Duđ chiïìu dađi coâ thïí 3m hoùơc hún víînthùỉng tùưp giöịng nhû ăùơt thûúâc nhöm.Vúâi saâng chïị nađy, anh Thuêy vûđa ặúơcvinh dûơ nhíơn danh hiïơu Nöng dín ViïơtNam xuíịt sùưc 2018 Saâng kiïịn caêi tiïịn kyôthuíơt cuêa anh cuông ặúơc trao giaêi Khuýịnkhñch trong Höơi thi Saâng taơo kyô thuíơt toađnquöịc líìn thûâ 14 nùm 2016 - 2017
MINH TÍM
Maây xeê göî gùưn mö tú ăiïơn
Vúâi chiïịc vođi sen tiïơn
duơng nađy, meơ ýn tím rùìng
nhûông tia nûúâc bùưn ra
khöng quaâ maơnh lađm töín
haơi ăïịn lađn da nhaơy caêm
cuêa beâ sú sinh Búêi böơ vođi
sen tiïơn duơng ặúơc sûê duơng
ăïí trûô nûúâc saơch traâng
ngûúđi sau khi tùưm cho treê
Theo ăoâ, böơ vođi tùưm hoa
sen caêm ûâng nhiïơt ặúơc
thiïịt kïị vúâi möơt böìn chûâa coâ
vođi hoa sen Sau khi beâ tùưm
böìn xong, meơ cho möơt
vađ mađu xanh dađnh cho beâtrai Ăíy lađ möơt saên phíímthûơc sûơ cíìn thiïịt, tiïơn duơngcho meơ vađ an toađn cho caâctreê khi muđa ăöng laơnh nađy.Saên phíím ặúơc baân taơiShop online (ắa chó: 132/81Nguýîn Hûôu Caênh, phûúđng
22, quíơn Bònh Thaơnh,TPHCM) vúâi giaâ tûđ 380.000
- 400.000ă
VÍN ĂAĐI
Vođi tùưm hoa sen caêm ûâng nhiïơt cho treê
Trang 10KHOA HOƠC THÛÚĐNG THÛÂC
Ngađy 11/10, caâc nhađ
khoa hoơc tûđ Viïơn Cöng nghïơ
Caltech vađ Viïơn Nghiïn cûâu
Khoa hoơc Quöịc gia Quebec
(INRS) cuêa Canada ăaô trònh
lađng chiïịc siïu maây quay coâ
töịc ăöơ ghi hònh thúđi gian thûơc
nhanh nhíịt thïị giúâi mang
tïn T-CUP, vúâi khaê nùng ghi laơi 10 nghòn tyê
khung hònh/giíy Thiïịt bõ phaâ síu kyê luơc 5
nghòn tyê khung hònh/giíy trûúâc ăoâ do maây
quay FRAME cuêa trûúđng Ăaơi hoơc Lund,
Thuơy Ăiïín xaâc líơp nùm 2017
T-CUP ặúơc trang bõ möơt steak camera
(cöng cuơ ăo sûơ biïịn ăöíi cûúđng ăöơ cuêa xung
aânh saâng theo thúđi gian), kïịt húơp möơt
camera chuơp hònh aênh tônh Noâ sûê duơng
ăöìng thúđi kyô thuíơt chuơp aênh neân siïu
nhanh (kyô thuíơt CUP) vađ phûúng phaâp thu
thíơp dûô liïơu sûê duơng trongchuơp X-quang
Vúâi kyô thuíơt nađy, maâyquay coâ thïí ghi laơi 25 khunghònh chó trong 400 femtogiíy (möơt femto giíy bùìngmöơt phíìn triïơu tyê giíy), chopheâp caâc nhađ khoa hoơc
"ăoâng bùng" thúđi gian ăïí quan saât vađ nghiïncûâu nhûông thûâ "quaâ nhanh ăïí hònh dung"nhû hònh daơng, cûúđng ăöơ vađ goâc nghiïngcuêa xung aânh saâng úê töịc ăöơ cûơc chíơm.Siïu maây quay múâi ặúơc kyđ voơng seô tiïịtlöơ nhûông bñ míơt chûa tûđng ặúơc khaâm phaâliïn quan ăïịn sûơ tûúng taâc giûôa aânh saâng vađvíơt chíịt Thiïịt bõ cuông cho thíịy tiïìm nùngûâng duơng trong nhiïìu lônh vûơc nhû víơt lyâ, kyôthuíơt vađ y hoơc
ĂOAĐN DÛÚNG (Theo Science Alert)
Siïu maây quay töịc ăöơ 10 nghòn tyê hònh/giíy Tri thûâc múâi
Google Translate lađ
möơt dõch vuơ miïîn phñ cho
pheâp ngûúđi sûê duơng
inter-net dõch möơt tûđ, möơt ăoaơn
vùn baên hay thíơm chñ caê
möơt trang web tûđ möơt ngön
ngûô nađy sang möơt ngön
ngûô khaâc möơt caâch tûơ
ăöơng, nhanh choâng Hiïơn
taơi Google Translate höî trúơ
dõch nhanh caâc tûđ, cuơm tûđ
vađ trang web giûôa tiïịng
Viïơt vađ hún 100 ngön ngûô
khaâc Google Translate coâ
3 theê chûâc nùng: Text and
Web - ngûúđi duđng nhíơp tûđ
hay cuơm tûđ vađo ö "Original
Text" röìi choơn loaơi ngön
ngûô nguöìn vađ ăñch cíìnchuýín ăöíi; Search Results
- tòm kiïịm website theo tûđkhoâa Ngûúđi duđng coâ thïíchoơn ngön ngûô mònh cíìn vađngön ngûô mađ GoogleTranslate seô chuýín ăöíicho caâc website tòmặúơc; Dictionary - dõchthuíơt tûđ ngön ngûô nađy sangngön ngûô khaâc theo ăún võtûđ Ngoađi ra, seô coâ thïmcaâc cuơm tûđ vñ duơ ặúơc dõch
ra theo caê 2 ngön ngûô Tuynhiïn, mûâc ăöơ chñnh xaâcvíîn chó lađ tûúng ăöịi vòGoogle Translate dõchthuíơt cho tûđng tûđ Ăùơc biïơt,
Google vûđa múê röơng chûâcnùng dõch vùn baên tûđ hònhaênh trïn ûâng duơng dõchthuíơt Google Translate cho
13 ngön ngûô múâi, trong ăoâcoâ tiïịng Viïơt Ăiïìu nađy seôgiuâp ngûúđi duđng dïî dađngchuơp aênh caâc ăoaơn vùnbaên bùìng tiïịng nûúâc ngoađiröìi dõch sang tiïịng Viïơthoùơc ngûúơc laơi, chuơp aênhcaâc vùn baên bùìng tiïịngViïơt röìi dõch ra tiïịng nûúâcngoađi AN ẶÂC
Dõch trûơc tuýịn vúâi Google Translate
Trang 11Tûđ nhûông quan saât trong cuöơc söịng,
anh Vûúng Huđng Nam (41 tuöíi, xoâm
Thin Thûúơng, xaô Ngoơc Ăöơng, Thöng
Nöng, Cao Bùìng) ăaô caêi tiïịn maây phuơc
vuơ saên xuíịt nöng nghiïơp ặúơc bađ con
nöng dín ăoân nhíơn.
Sinh ra trong gia ằnh hoađn caênh khoâ
khùn laơi ăöng con nïn anh Vûúng Huđng
Nam chó ặúơc hoơc ăïịn lúâp 5 röìi ăi tòm cöng
viïơc khùưp núi ăïí mûu sinh Nùm 1998, xa
qú, anh vađo miïìn Nam tòm viïơc, thíịy ngûúđi
dín núi ăíy lađm nöng nghiïơp nhûng coâ
nhiïìu maây moâc tiïơn lúơi Trong söị nađy coâ maây
boâc laơc ríịt tiïơn ñch, anh chuơp aênh lûu laơi vađ
nghô caâch thûê lađm Trúê vïì qú hûúng, anh
tòm tûđng duơng cuơ, tíơn duơng caâc loaơi göî taơp,
mađi cùưt röìi gheâp laơi vúâi nhau nhû möơt chiïịc
lu vađ thiïịt kïị thïm tay quay ăïí eâp cuê laơc
Nhòn hònh thûâc bïn ngoađi, chiïịc maây
giöịng nhû hònh anh ăaô chuơp, nhûng khíu
víơn hađnh khoâ Sau nhiïìu líìn thíịt baơi, anh
víîn kiïn trò thûê, cuöịi cuđng ăaô tòm ra chïị ăöơ
víơn hađnh phuđ húơp nhíịt.Maây chaơy trún tru,
töịc ăöơ víơn hađnh töịi ăa möơt giúđ coâ thïí taâch
ặúơc khoaêng 10kg laơc, trong khi nïịu boâc
thuê cöng möơt ngađy, hađng chuơc cöng lao
ăöơng múâi taâch ặúơc 10kg Haơt laơc taâch
bùìng maây khöng bõ beơp, chaơm xûúâc voê
Xaô Ngoơc Ăöơng, huýơn Thöng Nöng lađ
ăíịt tröìng laơc nïn saên phíím maây taâch laơc
cuêa anh nhanh choâng ặúơc bađ con tòm
mua Anh kïí,möîi nùm cung cíịp ra thõ
trûúđng khoaêng 80 chiïịc, vúâi giaâ thađnh tûđ
800.000 – 1.000.000ă/chiïịc Bađ con qú
anh khöng cođn phaêi töịn nhiïìu cöng hađng
ăïm boâc laơc cho kõp ngađy chúơ Nhiïìu gia
ằnh nhúđ víơy mađ coâ thïm thúđi gian lađm caâc
cöng viïơc khaâc tùng thu nhíơp
Khöng chó lađm maây boâc laơc, anh cođn
nghiïn cûâu vađ caêi tiïịn maây thaâi thûâc ùn gia
suâc cuêa Trung Quöịc Maây sûê duơng tiïơn lúơivađ khöng bõ rođ ăiïơn nïn ặúơc nhín díntrong huýơn vađ möơt söị huýơn khaâc tòmmua Hađng nùm anh cung cíịp cho khaâchhađng 100 chiïịc vúâi giaâ baân tûđ 800 –1,3triïơu ăöìng/chiïịc.Hiïơn anh múêxûúêngsaên xuíịt nhoê ngay taơi nhađ vađ chuýnmua baân víơt tû nöng nghiïơp, sûêa chûôa,saên xuíịt maây moâc Bïn caơnh ăoâ, anh cođnlađm thïm caê bađn ghïị, giûúđng, tuê ăïí baân.Xûúêng saên xuíịt cuêa anh Nam hiïơn coâ8lao ăöơng thûúđng xuýn vúâi mûâc thu nhíơp 7triïơu ăöìng/thaâng Anh cuông daơy nghïì chonhûông thanh niïn trong huýơn.Sau khi trûđchi phñ, thu nhíơp bònh quín hađng nùm cuêagia ằnh ăaơt 200 - 250 triïơu ăöìng
Vúâi nhûông saâng taơo vađ ăoâng goâp vađophaât triïín kinh tïị ắa phûúng, anh Nam lađmöơt trong 63 nhín víơt ặúơc vinh danhNöng dín Viïơt Nam xuíịt sùưc 2018.Anhtím sûơ, seô tiïịp tuơc tòm hiïíu trong saên xuíịtcuêa bađ con ắa phûúng ăïí taơo ra nhûôngphûúng tiïơn lao ăöơng tiïơn ñch giuâp bađ conboê ra ñt thúđi gian nhûng ặúơc nhiïìu viïơchún, caêi thiïơn kinh tïị gia ằnh
BÑCH NGOƠC (Theo VNE)
Caêi tiïịn maây nöng nghiïơp, nöng dín thu 250 triïơu ăöìng/nùm
v Anh Vûúng Huđng Nam bïn chiïịc maây boâc laơc
quay tay bùìng göî AÊnh: Baâo Cao Bùìng.
Trang 12Ba kñch (Morinda officinalys) lađ cíy
dûúơc liïơu quyâ, coâ nhiïìu cöng duơng nhû
böí thíìn kinh, böí gín cöịt, chûôa thíịp
khúâp… vađ coâ giaâ trõ xuíịt khííu cao Viïơc
choơn taơo cíy giöịng úê giai ăoaơn ăíìu lađ
ríịt quan troơng, quýịt ắnh nùng suíịt
líu dađi cuêa cíy vađ goâp phíìn níng cao
hiïơu quaê saên xuíịt.
a.Nguöìn giöịng vađ gieo ûúm:
- Taơo cíy con tûđ haơt: Líịy giöịng haơt
giöịng nhûông cíy tûđ 5 tuöíi trúê lïn, choơn quaê
chñn ăoê líịy vïì uê vađi ngađy cho chñn nhuôn röìi
ăem chađxaât vađ rûêa saơch, ăaôi líịy haơt phúi
khö, gieo haơt trïn khay caât hoùơc trïn luöịng
theo raơch caâch nhau 15cm, líịp ăíịt kñn haơt
dađy 3 - 5cm, phuê rúm raơ vađ tûúâi nûúâc ăuê
íím Khi haơt moơc ăïìu thò nhöí cíy cíịy vađo
bíìu Cuông coâ thïí gieo haơt thùỉng vađo bíìu
coâ thađnh phíìn 78% ăíịt mùơt töịt vúâi 20%
phín chuöìng hoai muơc vađ 2% Supe lín
theo khöịi lûúơng
- Taơo cíy con tûđ hom: Líịy hom tûđ cíy
meơ 3 nùm tuöíi trúê lïn, ăoaơn tûđ göịc ăïịn hïịt
phíìn baânh teê cuêa thín, choơn cùưt thađnh
tûđng ăoaơn dađi 25 - 35cm, to trïn 3mm, coâ
tûđ 1 - 3 loâng göìm 2 - 4 mùưt, cùưt boê búât laâ,
ûúm hom vađo bíìu hay trïn luöịng ăaô chuíín
bõ sùĩn theo raơch, cùưm hom síu 7 - 10cm,
raơch noơ caâch raơch kia 20 - 30cm Che boâng
vađ tûúâi nûúâc íím thûúđng xuýn, sau 20 - 25
ngađy hom ra rïî vađ naêy chöìi Khi chöìi thûâ
cíịp ăaơt chiïìu cao 20 - 25cm, coâ 5 - 6 cùơp
laâ trúê lïn vađ böơ rïî ăaô öín ắnh coâ thïí bûâng
ăem tröìng
b Choơn ăíịt tröìng: Ăíịt íím maât vađ
thoaât nûúâc, thađnh phíìn cú giúâi trung bònh,
tíìng dađy trïn 0,5m, nhiïìu muđn, túi xöịp,
thoaât nûúâc töịt; ăíịt dûúâi taân rûđng hay vûúđn
cíy Tröìng töịt nhíịt lađ dûúâi taân rûđng tröìng,rûđng tûơ nhiïn, tröìng dûúâi taân cíy ùn quaê ăaôkheâp taân, coâ ăöơ tađn che 0,3 - 0,5; úê núi ăíịttröịng cíìn tröìng cíy che phuê
c Lađm ăíịt, boân phín: Phaât doơn cuơc
böơ quanh höị tröìng ặúđng kñnh 1m, ăïí laơicíy lađm giaâ ăúô cho Ba Kñch baâm leo, höịăađo kñch thûúâc 40 x 40 x 40cm, boân loât 3 -5kg phín chuöìng hoai vađ 0,2kg supe línmöîi höị Cûơ ly giûôa caâc höị khoaêng 1,5 x1,5m hay 1 x 2m
d Tröìng vađ chùm soâc: Khi tröìng choơn
ngađy rím maât hoùơc coâ mûa vađo vuơ xuínhoùơc vuơ thu Tröơn ăïìu phín vúâi ăíịt röìitröìng möîi höị möơt cíy, xeâ boê bíìu, líịp ăíịtkñn, neân chùơt xung quanh göịc Phuê thaêmmuơc hoùơc rúm raơ lïn kñn miïơng höị ăïí giûôíím vađ haơn chïị coê daơi Khi cíy ăaô vûúncao, cíìn cùưm que lađm giaâ thïí cho cíy leo.Sau khi cíy tröìng ăaô phaât triïín öín ắnh,kiïím tra ăïí dùơm laơi nhûông cíy bõ chïịt, lađmcoê, xúâi ăíịt quanh göịc vađ boân thuâc theoắnh kyđ, thûúđng xuýn theo doôi phođng trûđsíu bïơnh vađ baêo vïơ cíy tröìng
NGÍN LÛÚƠNG
NÖNG - LÍM - NGÛ NGHIÏƠP
Kyô thuíơt taơo giöịng ba kñch
Trang 13Taơi xaô Thaâi Myô, huýơn Cuê Chi,
TPHCM, nhiïìu höơ dín taơi ăíy ăaô maơnh
daơn aâp duơng nhûông kiïịn thûâc khoa hoơc,
cöng nghïơ vađo phuơc vuơ saên xuíịt theo
hûúâng nöng nghiïơp cöng nghïơ cao
Nhûông mö hònh nađy ăang tûđng bûúâc
gùơt haâi ặúơc nhiïìu thađnh cöng, minh
chûâng nhû mö hònh tröìng bñ xanh khöng
duđng ăíịt cuêa anh Lï Vùn Thaơnh, xaô Thaâi
Myô, huýơn Cuê Chi Hiïơn anh Thaơnh lađ höơ
ăi ăíìu vïì mö hònh tröìng bñ xanh trïn caâc
bíìu giaâ thïí sûê duơng tro tríịu vađ xú dûđa vúâi
gíìn 7ha diïơn tñch
Tíơn duơng nhûông ûu ăiïím cuêa bñ xanh
lađ loaơi quaê duđng lađm thûơc phíím thöng
duơng cho moơi gia ằnh, ríịt töịt cho sûâc
khoeê; cíy bñ xanh coâ ăùơc tñnh dïî sinh
trûúêng, ngoađi viïơc thu hoaơch traâi, cođn coâ
thïí haâi ăoơt non, laâ vađ ngoơn ăïí tùng thu
nhíơp Vò thïị, anh ăaô choơn bñ xanh ăïí ăíìu
tû mö hònh nöng nghiïơp, nhûng ăiïím
khaâc laơ úê ăíy lađ anh khöng tröìng trïn ăíịt
nhû nhûông höơ khaâc mađ bñ xanh cuêa anh
ặúơc tröìng trïn giaâ thïí xú dûđa vađ tro tríịu
vúâi tyê lïơ 2:1 (02 phíìn xú dûđa vađ 01 phíìn
tro tríịu)
Anh Thaơnh cho biïịt, höîn húơp giaâ thïí
nađy coâ chûâc nùng giûô ăöơ íím cho böơ rïî, kïịt
húơp vúâi hïơ thöịng tûúâi nhoê gioơt seô giuâp cíy
tíơn duơng töịi ăa dinh dûúông Giaâ thïí nađy
cuông ặúơc sûê duơng khi ûúm cíy non trong
nhađ mađng Sau 2 - 3 ngađy, haơt naêy míìm,
chùưc cíy, múâi chuýín ra bíìu giaâ thïí ăïí
tröìng Thúđi gian tûđ khi bùưt ăíìu tröìng ăïịn
khi ra traâi lađ 45 - 50 ngađy Thöng thûúđng
tröìng bñ xanh coâ thïí tröìng úê mùơt ăíịt hoùơc
leo giađn, nhûng ăïí tùng nùng suíịt cao, dïî
chùm soâc, thu hoaơch… anh ăaô lađm giađn
cho nhûông thín bñ Cíìn chuâ troơng ăïịn viïơccung cíịp nûúâc cho cíy khi cíy trûúêngthađnh; nïn sûê duơng nûúâc coâ ăöơ pH tûđ 6 –6.5, nïịu ăöơ pH tûúâi khöng ăuê cíìn phaêi böísung thïm
Ăïì cíơp ăïịn nhûông bïơnh thûúđng gùơptrïn cíy bñ, anh Thaơnh cho biïịt, vúâi ăiïìukiïơn khñ híơu úê ăíy thò bñ thûúđng bõ bïơnh teoăoơt Do ăoâ, ăïí kiïím soaât, ngûúđi tröìng phaêichùm soâc tó mó, khi cíy ra ăoơt nïn tóa búâtnhûông chöìi khöng cíìn thiïịt ăïí cíy döìndinh dûúông nuöi traâi Ngoađi ra, cíìn boânthïm phín hûôu cú vađo göịc nhùìm uê göịc,giûô ăöơ íím cho cíy phaât triïín töịt Möîi thúđivuơ coâ thïí uê 3 - 4 líìn, líìn thûâ nhíịt khi cíycon tóa chöìi, cùưt ngoơn; líìn 02 lađ khi cíy coâtraâi; líìn 03 lađ bñ ăïịn thúđi ăiïím thu hoaơch vađlíìn 4 lađ sau khi thu hoaơch bñ 01 - 02 ăúơt.Anh Thaơnh cođn chia seê thïm, trong quaâtrònh tröìng bñ xanh cuông thûúđng coâ cöntruđng chím chñch traâi, ăïí haơn chïị ngûúđitröìng nïn sûê duơng caâc bíîy baê sinh hoơctreo dađy ăùơc quanh giađn, giuâp traâi bñ giûôặúơc mađu xanh ăeơp, tûúi líu khi thu hoaơch
MAƠNH HAÊI
Hoơc hoêi caâch tröìng bñ xanh khöng ăíịt
Trang 14NƯNG - LÊM - NGÛ NGHIÏÅP
Bổ xđt muưỵi lâ cưn
truâng àa thûåc, gêy hẩi phưí
biïën trïn cêy cưng nghiïåp
nhû àiïìu, tiïu, trâ, câ
phï… cêy ùn trấi nhû bûúãi
da xanh, mậng cêìu, bú…
Ngoâi viïåc gêy hẩi trûåc
tiïëp do bổ chđch huát sệ lâm
cho lấ vâ bưng bõ khư, trấi
non ruång vïët chđch côn
tẩo àiïìu kiïån phất sinh
nêëm, nhêët lâ nêëm gêy bïånh
thấn thû xêm nhêåp, sệ
khiïën thiïåt hẩi thïm trêìm
trổng vâ phông trõ khố
khùn, tưën kếm
Àùåc àiïím hịnh thấi:
Bổ xđt muưỵi trûúãng thânh
giưëng con muưỵi, cú thïí mâu
nêu àỗ, àêìu àen, buång
xanh, thûúâng àễ trûáng vâo
gưëc lấ non gêìn ngổn Bổ xđt
muưỵi non giưëng con trûúãng
thânh nhûng nhỗ hún, cấnh
ngùỉn hún Trûáng cố mâu
kem, kđch thûúác nhỗ, cố 2
súåi tú mẫnh
Triïåu chûáng gêy hẩi:
Bổ xđt muưỵi non hóåc trûúãngthânh àïìu gêy hẩi, chuángduâng vôi chđch huát nhûåa trïncấc bưå phêån non cuãa cêynhû lấ non, chưìi non, cấnhhoa, trấi non vïët chđch mâunêu àen Nïëu lấ bõ hẩi thị bõxóỉn cong vâ cố hịnh dẩngkhấc thûúâng Nïëu hẩt non bõhẩi thị trïn mùåt vỗ hẩt cốnhiïìu àưëm vẫy mâu nêu àenkhiïën cho hẩt bõ ruång non
Hóåc lâm giẫm kđch thûúác vâphêím chêët cuãa hẩt
Àùåc àiïím sinh vêåt hổc vâ sinh thấi hổc:
- Vông àúâi cuãa bổ xđt muưỵitûâ 27 - 42 ngây tuyâ àiïìu kiïånthúâi tiïët Trûáng tûâ 5 - 9 ngây,sêu non tûâ 11 - 14 ngây,trûúâng thânh tûâ 11 - 19 ngây
- ÊËu truâng bổ xđt muưỵi dichuyïín rêët nhanh, khi cốàưång thị chuáng thûúâng trưënxuưëng mùåt dûúái cuãa lấ hóåcthẫ mịnh rúi xuưëng àêët àïítrưën Chuáng thûúâng cû truá
nhûäng cêy, buåi rêåm xungquanh vûúân àiïìu
- Bổ xđt muưỵi thûúângxuêët hiïån chđch huát nhûåavâo sấng súám vâ chiïìumất, nhûäng ngây êm u cốthïí hoẩt àưång cẫ ngây.Trong nùm thûúâng gêy hẩibùỉt àêìu tûâ thấng 10 - 11 gêyhẩi cho àïën thấng 4 nùmsau Giai àoẩn nây cêy àiïìutêåp trung àêm chưìi, lấ nonvâ ra hoa kïët trấi Sêu têåptrung sinh sẫn, phất triïín vâphấ hoẩi mẩnh nhêët vâonhûäng thấng 12, thấng 1 vâthấng 2 Riïng nhûäng vûúânàiïìu côn nhỗ thị sêu xuêëthiïån gêy hẩi quanh nùm docêy luưn phất triïín chưìi
Phông trûâ:
- Tĩa cânh, tẩo tấn:
Thûúâng tiïën hânh 2 àúåt hângnùm, àúåt 1 vâo thúâi kyâ thuhoẩch xong (thấng 4 - 5); àúåt
2 vâo thấng 8 thấng 9 Lûu yáàúåt 2 chĩ cùỉt tĩa cânh nhỗnùçm trong tấn, bõ che bống,cânh sêu bïånh, cânh vûúåt,tuyïåt àưëi khưng tĩa cânh cốkđch thûúác lúán, cêy bõ chẫynhûåa, ẫnh hûúãng àïën sûå rahoa àêåu quẫ
- Vïå sinh àưìng ruưång:
Lâm sẩch cỗ dẩi trongruưång vâ búâ lư, buåi rêåmquanh ruưång nhùçm hẩn chïënúi cû truá cuãa bổ xđt muưỵi
HOÂNG VIÏÅT
Bổ xđt muưỵi gêy hẩi vâ biïån phấp phông trûâ
Trang 15Caâ böịng búâp lađ loađi caâ nûúâc lúơ coâ
tïn khoa hoơc lađ Bostrychus sinensis,
cođn coâ tïn goơi khaâc lađ caâ búâp hay caâ
böịng böịn mùưt (Wikipedia) Hiïơn nay, caâ
böịng búâp ặúơc bađ con ắa phûúng nuöi
phöí biïịn úê caâc vuđng ven biïín Tuy
nhiïn, ăïí nuöi caâ ăaơt hiïơu quaê, bađ con
cíìn chuâ yâ caâc díịu hiïơu thûúđng gùơp trïn
caâ ăïí coâ biïơn phaâp xûê lyâ hiïơu quaê nhíịt.
1 Bïơnh ăoâng díịu (lúê loeât)
Bïơnh thûúđng xaêy ra vađo caâc thaâng giao
muđa cuöịi thu ăíìu ăöng vađ cuöịi xuín heđ lađ
phöí biïịn Trïn thín caâ xuíịt hiïơn caâc vïịt
loeât hònh trođn viïìn ăoê hoùơc viïìn trùưng xung
quanh Caâ bõ bïơnh keâm ùn vađ líy lan ríịt
nhanh nhíịt lađ nhûông ao nuöi bõ ö nhiïîm vađ
thaê caâ vúâi míơt ăöơ cao
Phođng bïơnh: Ăõnh kyđ thay nûúâc cho
caâ Nïịu sûê duơng thûâc ùn tûúi söịng cíìn
khûê truđng bùìng thuöịc tñm traânh caâ bõ líy
nhiïîm bïơnh qua thûâc ùn Duđng toêi xay
nhuýîn tröơn cuđng vúâi thûâc ùn cöơng thïm
chíịt kïịt dñnh nhû böơt myđ, böơt sùưn… cho
ùn duđng 500g toêi cho 100kg caâ duđng liïn
tuơc trong 3 ngađy liïìn Ăõnh kyđ hùìng thaâng
duđng Tiïn Ăùưc 1 vúâi liïìu lûúơng 25g/100kg
caâ/ngađy Tröơn vađo thûâc ùn cho caâ ùn liïn
tuơc trong 3 ngađy
Trõ bïơnh: Taât caơn ao, loaơi boê caâ ăaô bõ
bïơnh lúê loeât ra Ngoađi ra, tiïịn hađnh khûê
truđng laơi ăaây ao sau ăoâ tùưm thuöịc tñm vúâi
lûúơng 30g/m3trong 5 - 7 phuât
Duđng Tiïn Ăùưc 1 vúâi liïìu lûúơng
50g/100kg caâ/ngađy Tröơn vađo thûâc ùn cho caâ
ùn liïn tuơc trong vođng 5 - 7 ngađy liïn tuơc
2 Bïơnh chûúâng húi
Bïơnh xuíịt hiïơn vađo muđa heđ khi thúđi tiïịt
biïịn ăöơng bíịt thûúđng, caâ bõ bïơnh trûúâng
buơng to, búi löơi keâm, míịt thùng bùìng Caâchphođng, trõ bïơnh tûúng tûơ nhû bïơnh lúê loeât,hoùơc coâ thïí sûê duơng caâc loaơi thuöịc khaângsinh theo hûúâng díîn cuêa nhađ saên xuíịt
3 Bïơnh phoêng raơ
Bïơnh xuíịt hiïơn quanh nùm trïn thíncaâ, xuíịt hiïơn caâc vïịt mađu trùưng vađ phöíngröơp lïn Bïơnh coâ thïí tûơ khoêi khi möi trûúđngthay ăöíi Nguýn nhín gíy bïơnh do möitrûúđng khùưc nghiïơt nhû mûa hoùơc nùưngkeâo dađi
Phođng bïơnh: Tiïịn hađnh thay nûúâc ắnh
kyđ, quaên lyâ töịt chíịt lûúơng nûúâc vađ mađunûúâc trong ao nuöi, nhíịt lađ khi coâ sûơ biïịnăöơng cuêa caâc ýịu töị möi trûúđng
Trõ bïơnh: Thay nûúâc cho ao nuöi vúâi
lûúơng trïn 50% caâ seô tûơ khoêi
4 Bïơnh ríơn caâ
Khi bõ bïơnh trïn thín caâ xuíịt hiïơn ríơnbaâm vađo da huât chíịt dinh dûúông lađm caâchíơm lúân hoùơc truđng moê neo kyâ sinh vađomiïơng, mang, göịc víy huât maâu lađm caâchíơm lúân thíơm chñ lađm caâ chïịt
HÖÌNG THÙƯM
Bïơnh thûúđng gùơp trïn caâ böịng búâp
v Caâ böịng búâp ặúơc bađ con ắa phûúng nuöi phöí
biïịn úê caâc vuđng ven biïín