MÓN QUÀ CỦA Sư Không Hoàn Hảo Sao phải cố là người khác, trong khi bạn có thể là chính mình? Các nguyên tắc hữu ích để sống một cuộc đời Toàn Tâm Toàn Ý Brené Brown, Ph D , L M S W Đội ngũ thực hiện U[.]
Trang 4Sư Không Hoàn Hảo
Sao phải cố là người khác, trong khi bạn có thể là chính mình?
TGM BOOKSNXB PHỤ NỮ
Trang 5THE GIFTS OF IMPERFECTION
Brené Brown, Ph.D., L.M.S.W
Copyright © 2010 by Brené Brown
First published in the United States by Hazelden Foundation
Vietnamese Translation Copyright © 2012 by TGM Books
All Rights Reserved
MÓN QUÀ CỦA SƯ KHÔNG HOÀN HẢO
Dịch giả: Uông Xuân Vy - Vi Thảo Nguyên
TGM Books giữ bản quyền xuất bản và phát hành ấn bản tiếng Việt trên toàn thế giới theo hợp đồng chuyển giao bản quyền với Hazelden Bất cứ sự sao chép nào không được sự đồng ý của TGM Books và Hazelden đều là bất hợp pháp và vi phạm Luật Xuất Bản Việt Nam, Luật Bản Quyền Quốc Tế
và Công Ước Bảo Hộ Bản Quyền Sở Hữu Trí Tuệ Berne
TGM BOOKS
www.TGMBooks.vn
Tầng 4, Tòa nhà Mirae Business Center
268 Tô Hiến Thành, Phường 15, Quận 10, TP Hồ Chí Minh
Tel: (08) 6674 7542 – Fax: (08) 6264 7906
Email: books@tgm.vn
Trang 6Lời Nói Đầu
Lời Cám Ơn
Phần Giới Thiệu: Sống Toàn Tâm Toàn Ý
Lòng Dũng Cảm, Trắc Ẩn, Và Sự Kết Nối:
Món Quà Của Sự Không Hoàn Hảo
Khám Phá Sức Mạnh Của Tình Yêu Thương,
Cảm Giác Được Đón Nhận Và Tin Mình Xứng Đáng
Nguyên Tắc #1: Sống Đúng Con Người Thật Của Mình
Bỏ Ngoài Tai Những Gì Người Khác Nghĩ
Nguyên Tắc #2: Biết Thương Lấy Bản Thân
Dẹp Bỏ Chủ Nghĩa Hoàn Hảo
Nguyên Tắc #3: Nuôi Dưỡng Ý Chí Kiên Cường
Vượt Qua Cảm Giác Tê Liệt Và Bất Lực
Nguyên Tắc #4: Lòng Biết Ơn Và Hạnh Phúc
Dẹp Bỏ Tư Duy Thiếu Thốn Và Nỗi Sợ Bóng Tối
Nguyên Tắc #5: Tin Vào Trực Giác Và Đức Tin
Không Phải Lúc Nào Cũng Cần Sự Chắc Chắn
Nguyên Tắc #6: Trau Dồi Tính Sáng Tạo
Quên Đi Chuyện Ganh Đua Thiệt Hơn
Nguyên Tắc #7: Học Cách Vui Chơi Và Nghỉ Ngơi
Kiệt Sức Vì Công Việc Không Thể Hiện Địa Vị Xã Hội
Hiệu Quả Công Việc Không Phải Là Thước Đo Giá Trị Con Người
717192745778595111121129135
Trang 7Nguyên Tắc #8: Điềm Tĩnh Và Tĩnh Tại
Dẹp Bỏ Lối Sống Đầy Lo Âu
Nguyên Tắc #9: Làm Những Việc Ý Nghĩa
Hãy Thôi Nghi Ngờ Bản Thân Và
Những Gì Bạn Nghĩ Mình Phải Làm
Nguyên Tắc #10: Mang Tiếng Cười, Âm Nhạc
Và Điệu Nhảy Vào Cuộc Sống
Dẹp Kiểu Giữ Ý Giữ Tứ Và “Luôn Kiềm Chế”
Mọi Lúc Mọi Nơi
Lời Kết
Ghi Chú
Về Tác Giả
143151
159
169177185
Trang 8Bỏ Ngoài Tai Những Gì Người Khác Nghĩ
Thường người ta hay sống kiểu thụt lùi: cố mua thêm nhiều đồ đạc, kiếm thêm
nhiều tiền hòng làm được nhiều điều mình muốn, rồi sẽ thấy hạnh phúc hơn
Trong khi mọi thứ diễn ra theo chiều ngược lại Trước tiên bạn phải sống đúng
với con người thật của mình, làm những điều mình cần làm, chỉ có vậy bạn mới
đạt được những gì mình muốn.
– MAGARET YOUNG
Trước khi bắt tay vào nghiên cứu, tôi luôn cho rằng con người ta hoặc là sống thật hoặc là không Sống thật là một phẩm chất cơ bản mà bạn có hoặc còn thiếu Tôi nghĩ đó là cách nghĩ của đa số chúng ta khi đưa ra nhận xét,
“Chị ấy là người rất thật.” Nhưng đến khi tôi chú tâm vào nghiên cứu và tự rút ra kinh nghiệm, tôi mới nhận ra một điều, cũng như mọi lối sống tích
Sống Đúng Con Người Thật Của Mình
NGUYÊN TẮC #1
Trang 9Món Quà Của Sư Không Hoàn Hảo
Brené Brown, Ph.D., L.M.S.W
78
cực khác, sống thật không phải điều ta có hoặc không Nó là một thói quen – một lựa chọn có ý thức về cách mình muốn sống
Sống đúng với con người mình bao gồm rất nhiều lựa chọn mà chúng ta đưa
ra mỗi ngày Ta quyết định bộc lộ bản chất thật Ta quyết định sẽ chân thật
Ta quyết định để cho người khác nhìn thấy bên trong ta
Có người rèn luyện việc sống thật một cách có ý thức, có người không sống thật, và số còn lại thì lúc này lúc kia Hãy tin tôi, dù tôi biết kha khá về việc sống thật và vẫn đang nỗ lực mỗi ngày, nhưng ở những thời điểm tôi nghi ngờ bản thân hoặc hổ thẹn, tôi có thể bán đứng chính mình và trở thành bất
kỳ mẫu người nào, miễn sao người khác hài lòng là được
Việc ta có thể lựa chọn sống thật khiến đa số chúng ta vừa tràn trề hy vọng, vừa quá sức mệt mỏi Ta khấp khởi hy vọng vì sống thật là điều ta trân trọng Hầu hết chúng ta đều bị những người nồng nhiệt, thực tiễn, chân thành thu hút và chúng ta muốn được như họ Đồng thời, ta thấy kiệt sức vì dù không suy nghĩ nhiều đến điều đó, phần lớn mọi người đều biết trong một xã hội chi phối tất tần tật mọi thứ từ chuyện ta nên cân nặng bao nhiêu, nhà cửa
ta nên trông ra sao… thì lựa chọn sống thật quả là một gánh nặng
Với tính chất quan trọng của nhiệm vụ trước mắt – sống thật giữa một văn hóa đòi hỏi bạn phải “hòa nhập” và “làm vừa lòng người khác” – tôi quyết định áp dụng nghiên cứu của mình vào việc phát triển một định nghĩa tiêu chuẩn về sống thật Sống thật bao gồm những gì? Bạn cần điều kiện gì để sống thật? Sau đây là những thứ tôi đúc kết được:
Sống thật là mỗi ngày tập không quan tâm đến việc trở thành một người như xã hội mong đợi, mà chấp nhận con người thật của mình.
Lựa chọn sống thật nghĩa là:
• Dũng cảm chấp nhận việc không hoàn hảo, đặt ra những giới hạn và cho phép bản thân mình dễ tổn thương;
Trang 10• Giàu lòng trắc ẩn vì bạn hiểu rằng con người ai cũng có lúc mạnh mẽ lẫn yếu đuối; và
•Nuôi dưỡng các mối quan hệ và cảm giác được đón nhận, vốn chỉ xuất hiện khi ta tin mình có giá trị.
Sống thật đòi hỏi ta sống Toàn Tâm Toàn Ý và biết yêu thương – ngay cả khi mọi chuyện không suôn sẻ, thậm chí vào những thời điểm ta phải vật lộn với nỗi hổ thẹn
và nỗi sợ mình không đủ tốt, và đặc biệt là khi niềm vui quá lớn đến nỗi ta không dám để bản thân mình cảm nhận nó
Học cách sống thật một cách có ý thức vào những thời điểm giằng xé nội tâm nhất chính là cách ta mời gọi niềm vui, phước lành và biết ơn vào cuộc sống.
Bạn sẽ phát hiện nhiều chủ đề trong 10 nguyên tắc tôi sắp trình bày đều xoay quanh định nghĩa trên Bạn sẽ còn gặp lại nó trong suốt quyển sách này Các nguyên tắc đều gắn kết và liên quan với nhau Mục tiêu của tôi
là nói về chúng theo phương diện riêng và chung Tôi muốn chúng ta cùng tìm hiểu cách mỗi nguyên tắc tự vận hành và kết hợp với nhau Phần còn
lại của sách, ta sẽ mổ xẻ những thuật ngữ như cầu toàn, để hiểu tại sao nó
quan trọng và những trở ngại cản đường cản lối ta trên con đường sống Toàn Tâm Toàn Ý
Lựa chọn sống thật không hề dễ dàng Như E.E Cummings từng viết, “Là chính mình chứ không phải bất kỳ ai khác trong một thế giới đang nỗ lực ngày đêm biến bạn thành người khác – chính là tham gia vào một cuộc chiến khó khăn nhất của loài người – và bạn phải không ngừng chiến đấu.”
“Sống thật” là một trong những cuộc chiến bi tráng nhất mà con người từng chiến đấu
Khi ta lựa chọn là chính mình, mọi người xung quanh ta sẽ khó mà hiểu được vì sao và bằng cách nào ta thay đổi Vợ chồng hoặc con cái ta có thể cảm thấy sợ hãi và bất an trước những thay đổi đó Bạn bè và gia đình ta lo lắng quá trình học cách sống thật của ta sẽ làm ảnh hưởng đến họ và mối
Trang 11Món Quà Của Sư Không Hoàn Hảo
Brené Brown, Ph.D., L.M.S.W
80
quan hệ giữa ta với họ Một số tìm thấy niềm cảm hứng trong những điều mới mẻ ta làm; một số khác lại cho rằng ta thay đổi quá nhiều – thậm chí họ nghĩ sớm muộn gì ta cũng bỏ rơi họ hoặc khiến họ khó xử
Thật ra, thách thức lớn nhất không nằm ở hành động sống thật – mà chính là bạn có dám sống thật hay không Đa số chúng ta đều dễ cảm thấy hổ thẹn khi
bị người khác đánh giá là nuông chiều bản thân hoặc chỉ biết nghĩ đến bản thân Chúng ta không muốn cách ta sống thật bị đánh đồng với ích kỷ hoặc
tự tôn quá mức Lần đầu tiên khi tôi bắt đầu có ý thức sống thật và sống xứng đáng, tôi có cảm giác mỗi ngày đều phải đấu tranh tư tưởng dữ dội Những câu hỏi quay cuồng trong tôi, chát chúa và không ngơi nghỉ:
• “Nếu mình nghĩ mình có giá trị, còn người khác không cho là như vậy thì sao?”
• “Nếu mình để lộ con người không hoàn hảo của mình ra, và mọi người không thích mình nữa thì sao?”
• “Nếu bạn bè/gia đình/đồng nghiệp thích con người kia của mình hơn thì sao… bạn biết đấy, cái người suốt ngày đi lo lắng cho người khác?”
Đôi khi, ta tác động đến một hệ thống và nó tác động ngược lại ta Tác động ngược lại ấy có thể là bất cứ thứ gì, từ ánh mắt dè chừng và những lời xì xầm cho đến rắc rối nảy sinh trong các mối quan hệ và cảm giác bị cô lập Những phản ứng tàn nhẫn, khiến ta xấu hổ ê chề cũng có thể xảy đến khi con người thật của ta lên tiếng Trong quá trình nghiên cứu về việc sống thật và nỗi hổ thẹn, tôi phát hiện ra rằng đối với nữ giới, nói lên chính kiến của mình là tác nhân chính mang đến cảm giác hổ thẹn Dưới đây là cách mà các đối tượng tham gia nghiên cứu của tôi miêu tả về việc sống thật:
Trang 12• Đừng khiến người khác thấy khó chịu, nhưng hãy chân thật.
• Đừng khiến người khác phiền lòng hoặc làm tổn thương cảm xúc của bất kỳ ai, nhưng hãy nói ra những gì bạn nghĩ
• Hãy tỏ ra mình là người có học và hiểu biết, nhưng đừng ra vẻ cái gì cũng biết
• Đừng nói những chuyện gây tranh cãi hoặc khác người, nhưng phải đủ dũng cảm để đi ngược lại đám đông
Tôi còn khám phá ra cả nam giới và nữ giới đều cảm thấy khó khăn khi quan điểm, cảm xúc và niềm tin của họ mâu thuẫn với kỳ vọng của xã hội đối với từng giới Ví dụ, nghiên cứu về những tố chất gắn liền với “nữ tính” tiết lộ cho chúng tôi thấy một vài đặc tính quan trọng nhất mà phụ nữ cần có là mảnh mai, dịu dàng và nhu mì.1 Vậy có nghĩa là nếu phụ nữ muốn được sống yên ổn trong con mắt xã hội, họ phải chấp nhận vai trò của một người thấp cổ bé họng, nhũn nhặn và càng quyến rũ càng tốt
Khi xét đến những tố chất gắn liền với “nam tính”, các nhà nghiên cứu xác định nam giới cần có những đặc tính sau: làm chủ cảm xúc, dẫn dầu trong công việc, kiểm soát phụ nữ, và theo đuổi địa vị xã hội.2 Như thế có nghĩa là nếu nam giới muốn được xã hội xem trọng, họ phải quên đi cảm xúc, kiếm thật nhiều tiền và từ bỏ những mối quan hệ ý nghĩa
Vấn đề nằm ở chỗ… sống thật không phải lúc nào cũng là một lựa chọn an toàn Đôi khi, lựa chọn là chính mình lại là trò chơi may rủi, nghĩa là bạn phải bước ra khỏi môi trường quen thuộc Hãy tin tôi, với kinh nghiệm làm việc đó nhiều lần, bạn sẽ dễ dàng gục ngã khi đang lang thang ở vùng đất mới
Rất dễ để mà tấn công hoặc chỉ trích một ai đó khi họ đang mạo hiểm – như phát biểu ý kiến không giống ai hoặc chia sẻ một tác phẩm mới với thế giới,
Trang 13Món Quà Của Sư Không Hoàn Hảo
Brené Brown, Ph.D., L.M.S.W
82
hoặc thử những điều mới lạ mà họ chưa thành thạo Cư xử thô lỗ là hành vi
rẻ tiền, quá khích và dễ thực hiện Và cũng là thứ hèn hạ Đặc biệt khi bạn công kích, phê phán người khác nặc danh – công nghệ thời nay cho phép nhiều người làm điều này dễ như trở bàn tay
Khi ta nỗ lực sống thật và dũng cảm, một điều quan trọng khác cần nhớ là thái độ ác nghiệt bao giờ cũng gây tổn thương, dẫu cho những lời chỉ trích ấy hoàn toàn sai sự thật Khi ta cố đi ngược lại những định kiến, thể hiện bản thân và những việc mình làm ra với thế giới, sẽ có một số người cảm thấy
bị đe dọa và họ sẽ nhắm vào những thứ khiến ta đau đớn nhất – diện mạo bên ngoài, những tính cách đáng yêu và thậm chí vai trò làm cha mẹ của ta
Vấn đề là khi ta không mảy may bận tâm đến những gì người đời nghĩ và miễn nhiễm với tổn thương, ta cũng mất đi khả năng gắn kết với mọi người xung quanh Dũng cảm là dám nói ra những sai lầm trong quá khứ, chứ không phải là không bị những lời chỉ trích ảnh hưởng Cho phép bản thân mình bị tổn thương là một rủi ro mà ta phải chấp nhận khi muốn hình thành sợi dây kết nối
Nếu bạn giống như tôi, bạn cũng sẽ cảm thấy việc sống thật là một lựa chọn
dễ khiến người trong cuộc nản lòng thoái chí – có những rủi ro đi kèm với việc phơi bày con người thật của bạn ra trước cặp mắt thế gian Nhưng tôi tin một điều rằng bạn sẽ gánh chịu nhiều rủi ro hơn khi cố tình che giấu con người và tài năng của bản thân Những ý tưởng không bao giờ được bày tỏ, những suy nghĩ thầm kín và những đóng góp không được nói ra chẳng thể nào tự nhiên biến mất Chúng như những u nhọt ăn mòn giá trị của bạn Tôi nghĩ lẽ ra khi chào đời, ta phải được dán nhãn cảnh báo như trên mấy
bao thuốc lá: Cảnh báo: Nếu bạn đánh đổi con người thật của mình để được yên
ổn, bạn có thể phải gánh chịu những hậu quả sau: căng thẳng, trầm cảm, rối loạn
ăn uống, nghiện ngập, giận dữ, trách móc người khác, oán giận và đau đớn không thể giải tỏa.
Hy sinh con người thật trong ta vì những gì người khác nghĩ thật không đáng chút nào Thế đấy, sống thật có thể khiến những người quanh ta đau
Trang 14lòng nhưng về sau, chính con người thật của ta sẽ là món quà quý giá nhất
mà ta có thể trao cho những người ta thương mến Khi dẹp bỏ thói quen làm hài lòng tất cả mọi người, tôi có thêm thời gian, sự quan tâm, tình yêu thương và gắn bó dành cho những cá nhân đóng vai trò quan trọng trong cuộc đời tôi Quá trình luyện tập sống thật của tôi có thể khiến ông xã và các con tôi trải qua một quãng thời gian khó khăn – chủ yếu vì nó đòi hỏi thời gian, công sức và cả sự quan tâm Nhưng sự thật là cả Steve, Ellen và Charlie đều đối mặt với những khó khăn tương tự Tất cả chúng ta đều thế
Cách Làm
Cân nhắc: Mỗi khi đối mặt với tình huống nhạy cảm, tôi thường thận trọng
cân nhắc hành động bằng cách nhủ lòng: “Đừng rụt rè Đừng tự cao Hãy vững lòng.” Tôi nghĩ việc vững lòng có một ý nghĩa tinh thần sâu sắc Nhẩm đọc câu thần chú này nhắc tôi nhớ đừng quá nhún mình trước người khác nhưng cũng đừng “xù lông” lên tự bảo vệ mình
Tìm cảm hứng: Những con người chia sẻ thành quả và quan điểm của họ
với toàn thế giới truyền cho tôi niềm cảm hứng Lòng dũng cảm rất dễ lan tỏa Bạn tôi, Katherine Center, từng nói, “Cậu phải dũng cảm sống cuộc đời mình, để người khác dũng cảm sống cuộc đời họ.”
Thực hiện: Tôi luôn cố gắng đặt việc sống thật lên ưu tiên hàng đầu khi rơi
vào tình huống dễ tổn thương Nếu sống thật là mục tiêu của tôi và tôi nỗ lực thực hiện nó, tôi chẳng bao giờ phải hối tiếc Có thể cảm xúc của tôi bị tổn thương nhưng hiếm khi tôi thấy hổ thẹn Trong khi nếu tôi đặt mục tiêu được người khác chấp nhận hoặc ủng hộ, nó có thể khơi dậy cảm giác hổ thẹn trong tôi: “Mình không đủ tốt.” Nếu tôi phấn đấu sống thật và người khác không ưa tôi, tôi vẫn ổn Nếu tôi tìm cách làm cho người khác thích mình và không đạt được mục tiêu, tôi sẽ gặp rắc rối ngay Thế nên, tôi đặt mục tiêu sống thật lên trên hết
Bạn chọn cách nào cho riêng mình?
Trang 15DỊCH GIẢ: UÔNG XUÂN VY - VI THẢO NGUYÊN
159
Nguyên Tắc #10: Làm Những Việc Ý Nghĩa Mang Tiếng Cười, Âm Nhạc Và Điệu Nhảy Vào Cuộc Sống Dẹp Kiểu Giữ Ý Giữ Tứ Và “Luôn Kiềm Chế” Mọi Lúc Mọi Nơi
Hãy nhảy như không ai thấy Hãy hát như không ai nghe Hãy yêu như chưa
từng bị tổn thương và hãy sống như thể cuộc đời này là thiên đường hạ giới.
Tiếng cười, âm nhạc và nhảy múa đan xen vào cuộc sống thường nhật nhiều đến nỗi ta hầu như quên mất là mình phải biết ơn những con người làm cho
Mang Tiếng Cười, Âm Nhạc Và Điệu Nhảy Vào Cuộc Sống
NGUYÊN TẮC #10
Dẹp Kiểu Giữ Ý Giữ Tứ Và
“Luôn Kiềm Chế” Mọi Lúc Mọi Nơi
Trang 16ta vui cười, những bản nhạc khiến ta phải ngân nga theo và cảm giác tự do
bay bổng khi ta “nhảy như không ai thấy”
Trong quyển Dancing in the Streets: A History of Collective Joy (Nhảy Nhót
Trên Đường Phố: Lịch Sử Của Niềm Hạnh Phúc Chung), nhà phê bình xã hội
Barbara Ehrenreich đào sâu nghiên cứu lịch sử và nhân loại học để ghi lại tầm quan trọng của việc tham gia vào cái mà bà gọi là “cảm giác vui sướng chung” Ehrenreich kết luận rằng chúng ta là “những thực thể có tính chất
xã hội bẩm sinh, do đó, bản năng của ta là chia sẻ niềm vui.”1 Tôi thật sự tin rằng bà nói đúng Tôi cũng thích ý tưởng cảm giác vui sướng chung của bà – đặc biệt là trong thời điểm này, khi chúng ta có vẻ như bị sa lầy vào trạng thái sợ hãi và lo lắng chung
Khi xem qua dữ kiện thu thập được, tôi tự hỏi mình hai câu:
1 Tại sao tiếng cười, âm nhạc và nhảy múa lại quan trọng với ta đến thế?
2 Phải chăng trong ba điều trên tồn tại một thành tố chung có tác dụng chuyển hóa?
Đó là những câu hỏi phức tạp, vì đúng như bạn nghĩ, chúng ta mong mỏi tiếng cười, âm nhạc và điệu nhảy khi ta hạnh phúc, nhưng ta cũng tìm đến chúng trong những lúc cô đơn, buồn bã, hứng khởi, đang yêu, thất tình, sợ hãi, tủi hổ, tự tin, vững vàng, nghi ngờ, dũng cảm, đau lòng và cực kỳ vui sướng (tôi chỉ liệt kê đại khái như vậy) Tôi tin mỗi người đều có lý do riêng khi đến với âm nhạc và điệu nhảy
Sau vài năm phân tích dữ kiện, tôi nhận ra điều này:
Tiếng cười, âm nhạc và nhảy múa tạo ra mối dây liên kết về mặt cảm xúc và tâm hồn; chúng nhắc ta một điều thật sự quan trọng trong quá trình tìm kiếm sự sung túc, niềm vui, niềm cảm hứng hoặc chữa lành vết thương rằng: ta không hề đơn độc.