Microsoft Word MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHO THỰC TRẠNG DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ PHÁ SẢN VÌ COVID 19 v2 docx 1 MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHO THỰC TRẠNG DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ PHÁ SẢN VÌ COVID – 19 Công Thuỳ Dương, Đoàn[.]
Trang 1MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHO THỰC TRẠNG DOANH NGHIỆP VỪA VÀ
NHỎ PHÁ SẢN VÌ COVID – 19
Công Thuỳ Dương, Đoàn Thu Dung, Nguyễn Tấn Dũng,
Nguyễn Cẩm Dương, Phan Thuỳ Dương
Hà Nội, ngày 08 tháng 03 năm 2022 Preprint DOI: https://osf.io/kbxra
Một số giải pháp của chính phủ
Từ điều tra của Tổng cục Thống kê (thời điểm từ 10/4/2020 đến 20/4/2020) theo hình thức trực tuyến với 126.565 doanh nghiệp tham gia khảo sát, ta thấy để ứng phó với những tác động từ dịch bệnh COVID-19 có: 66,8% số doanh nghiệp chọn việc triển khai các giải pháp liên quan đến vấn đề lao động; 44,7% số doanh nghiệp tiến hành biện pháp nâng góp phần nâng cao trình độ chuyên môn cũng như tay nghề cho người lao động; 5,4% doanh nghiệp áp dụng phương pháp chuyển đổi sản phẩm chủ lực; 7,7% doanh nghiệp áp dụng việc chọn nguyên liệu đầu vào từ những thị trường mới; 17% doanh nghiệp tìm thị trường đầu ra ngoài những thị trường là đối tác lâu
dài.(BT (tổng hợp), 2020)
Trước sự tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, đồng thời do những bất cập từ dịch bệnh đã thôi thúc các doanh nghiệp mạnh dạn thay đổi mô hình kinh doanh từ truyền thống sang chuyển đổi số Đặc biệt, phương pháp bán hàng online đang được nhiều doanh nghiệp áp dụng rộng rãi Đây cũng là phương pháp đang được khuyến khích trong bối cảnh dịch bệnh lan rộng Từ đó, các doanh nghiệp đã không ngừng nỗ lực giữ vững vị thế của mình cũng như mở rộng kênh mua sắm trực tuyến thông qua cam kết giữ cho giá bình ổn và giao nhanh chóng đến
tay người tiêu dùng
Ngoài chuyển đổi số trong các lĩnh vực kinh doanh thì đổi mới công nghệ cũng như trang thiết bị là giải pháp hữu hiệu mà các doanh nghiệp lựa chọn để khiến những ý tưởng kinh doanh và phương pháp sản xuất trở nên hiệu quả đồng thời đạt
Trang 2tỉ lệ thành công cao hơn Áp dụng công nghệ cũng khiến các doanh nghiệp tạo ra sự khác biệt giữa các mặt hàng, sản phẩm Từ đó thị trường sẽ trở nên đa dạng và phong
phú hơn, nảy sinh thị hiếu giữa người tiêu dùng
Nhiều doanh nghiệp nhất là các doanh nghiệp nhỏ và vừa đã chú trọng trong công tác đào tạo đội ngũ lao động góp phần nâng cao trình độ cung như tay nghề
từ đó làm gia tăng năng suất cũng như hiệu quả lao động Tự động hóa các dây chuyền sản xuất ở các nhà máy, rồi từng bước thay đổi các quy trình sản xuất khác cũng đem lại những thành công đáng kể Việc linh hoạt trong chuyển đổi nhanh kết cấu mặt hàng truyền thống sang mặt hàng có khả năng thích ứng nhanh cũng là một giải pháp đem đến lợi ích không nhỏ cho doanh nghiệp (K.V (TH),
2021)
Nhiều sáng kiến hay đã được đưa vào thực hiện để tiết chế những tác động tiêu cực của dịch bệnh đến doanh nghiệp như thay đổi giờ làm linh hoạt; cắt giảm chi phí sản xuất,… Không những vậy, các doanh nghiệp Việt Nam cũng đã nhìn nhận lại năng lực, sức chống chịu và khả năng thích ứng của minh trước những biến đổi của thị trường; rà soát, kiểm tra, hệ thống lại nguồn cung nguyên vật liệu, khách hàng và thị trường tiêu thụ sản phẩm Chủ động tìm ra những hướng
đi mới, đề xuất các chiến lược kinh doanh thiết thực hơn, đổi mới dịch vụ thu hút khách hàng, nhanh chóng có những chiến lược khảo sát nắm bắt thị hiếu người
tiêu dùng (Võ Huy Hùng, 2020)
Cùng với các giải pháp đẩy mạnh việc duy trì phát triển kinh tế thì vấn đề đảm bảo vệ sinh phòng bệnh; đảm bảo an toàn vệ sinh, an toàn lao động tại các doanh nghiệp tiếp tục được triển khai Cụ thể, tại các tòa nhà làm việc của nhiều trung tâm thương mại, các phòng giao dịch ngân hàng,… nghiêm túc thực hiện nguyên tắc 5K của Bộ Y tế bằng các biện pháp kiểm tra, đo thân nhiệt của các khách
hàng vào làm việc, xịt dung dịch rửa tay sát khuẩn,…
Trên đây là những cơ sở vững chắc để tin tưởng rằng các doanh nghiệp Việt Nam nói chung và những doanh nghiệp còn non trẻ nói riêng sẽ có những bước
phục hồi mạnh mẽ trong tương lai tới
Với mục tiêu tập trung hỗ trợ các doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh trong quá trình khôi phục hoạt động sản xuất đồng thời cùng tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc một cách kịp thời nhưng vẫn an toàn trong thời buổi dịch bệnh;
Trang 3Chính phủ ban hành Nghị quyết số 105/NQ-CP (9/9/2021) về hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh trong bối cảnh dịch COVID-19 để hướng tới hoàn thiện mục tiêu trên cũng như hạn chế và giảm thiểu tối đa các doanh nghiệp ngừng hoạt động hoặc phá sản bởi dịch bệnh COVID-19 (Cổng Thông tin Điện
tử Chính phủ, 2021) Chính phủ quyết nghị đề ra 4 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chính dưới đây:
- Thực hiện quyết liệt, hiệu quả các biện pháp phòng, chống dịch COVID-19, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh phục hồi, duy trì và phát triển sản xuất, kinh doanh gắn với bảo đảm an toàn phòng, chống dịch
- Đảm bảo ổn định sản xuất, lưu thông hàng hoá thông suốt, hiệu quả, an toàn, khắc phục gián đoạn chuỗi cung ứng
- Hỗ trợ cắt giảm chi phí, tháo gỡ khó khăn về tài chính, dòng tiền cho doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh
- Tạo điều kiện thuận lợi về lao động, chuyên gia
Ngoài ban hành cấp thiết Nghị quyết mới để giúp đỡ các doanh nghiệp, Chính phủ đã có các chính sách hỗ trợ kịp thời trước đó, cụ thể như:
- Chính sách tiền tệ với trọng tâm là cơ cấu lại những khoản nợ, miễn, giảm lãi suất, hỗ trợ tín dụng với quy mô lên đến 250 nghìn tỷ đồng;
- Chính sách hỗ trợ bảo đảm an sinh xã hội với 62 nghìn tỷ đồng;
- Chính sách tài khóa, trọng tâm là gia hạn thời hạn nộp thuế và tiền thuê đất với quy mô 180 nghìn tỷ đồng;
- Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trả lương cho người lao động 16 nghìn tỷ đồng
Chính phủ cũng đẩy mạnh thực hiện các chương trình giải ngân vốn đầu tư công, tạo động lực cho sự phát triển của cộng đồng doanh nghiệp (Lê Anh, 2021) Không những vậy, nhà nước cũng tập trung trợ giúp, khuyến khích các doanh nghiệp đầu
tư có trọng tâm, trọng điểm cũng như phải quyết liệt cải thiện môi trường kinh doanh, cắt giảm chi phí cho doanh nghiệp, tháo gỡ các nút thắt trong thủ tục đầu tư, rào cản trong tiếp cận các chính sách tín dụng để doanh nghiệp nhỏ và vừa bứt phá nắm bắt
cơ hội kinh doanh trong tình hình mới (Dương Sao, 2021) Đồng thời, một số chính sách hội nhập quốc tế cụ thể như hiệp định thương mại tự do mới được ký kết gần
Trang 4đây đã chính thức có hiệu lực, và đó sẽ là một lợi thế vô cùng to lớn cho các doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu
Có thể khẳng định rằng, việc nhà nước tiến hành một cách kịp thời các chính sách trên đã là một nguồn động viên tinh thần to lớn đối với các doanh nghiệp Việt Nam
Sự hỗ trợ này như một thông điệp vô cùng tích cực, chủ động về sự đồng hành, chung sức từ Chính phủ đã lan tỏa tới cộng đồng kinh doanh
Các chính phủ trên toàn cầu đã phản ứng nhanh chóng và mạnh mẽ trước những thách thức chưa từng có mà các doanh nghiệp vừa và nhỏ đang phải đối mặt do đại dịch COVID-19, thông qua một loạt các biện pháp kích thích và hỗ trợ Các biện pháp này tập trung vào hỗ trợ thanh khoản khẩn cấp dưới nhiều hình thức khác nhau,
và có thể được phân loại thành ba loại dưới đây:
- Các chương trình duy trì việc làm bao gồm: các chương trình làm việc thời gian ngắn và các chương trình trợ cấp tiền lương Các chính sách này nhắm mục tiêu vào các doanh nghiệp và lao động tự do và nhằm mục đích ngăn chặn
tỷ lệ thất nghiệp tăng mạnh cũng như nâng cao nhu cầu của người tiêu dùng;
- Việc hoãn thanh toán bao gồm: hoãn thanh toán thu nhập và thuế doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng, an sinh xã hội và thanh toán lương hưu, tiền trả
nợ và miễn trả tiền thuê nhà và tiện ích cũng như miễn hoặc giảm phí tài chính
và lãi suất nhằm mục đích duy trì tính thanh khoản trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ bằng cách tiết giảm chi phí hoạt động;
- Hỗ trợ tài chính thông qua các kênh nợ như: bảo lãnh khoản vay mở rộng và đơn giản hóa, cho vay trực tiếp thông qua các tổ chức công và hỗ trợ tài chính phi ngân hàng, thông qua các khoản trợ cấp và trợ cấp, hoặc thông qua vốn tự
có hoặc gần như vốn chủ sở hữu, bao gồm cả các khoản vay chuyển đổi Dưới đây là tổng quan về các biện pháp tài chính đã được áp dụng để hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ nhằm ứng phó với cuộc khủng hoảng COVID-19 đến tháng
2 năm 2021 (thường ngoài các biện pháp công đã có từ trước để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa và nhỏ) (OECD, 2021)
Trang 5Hình 8: Các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ được giới thiệu như một ứng phó với cuộc khủng hoảng COVID-19 theo nhóm quốc gia theo mức thu nhập
của họ (tháng 2 năm 2020 - tháng 2 năm 2021) Nguồn: https://www.oecd.org/coronavirus/policy-responses/one-year-of-sme-and-
entrepreneurship-policy-responses-to-covid-19-lessons-learned-to-build-back-better-9a230220/
Thảo luận với doanh nhân
Để làm rõ hơn về thực trạng thực tế, và cách khắc phục với đại dịch của các doanh nghiệp, chúng em đã rất hân hạnh được trò chuyện cùng cô Lê Hương Nhu, giám đốc điều hành chuỗi cửa hang bánh ngọt Tour les Jour tại Việt Nam
Q: Cô đánh giá như thế nào về tình trạng kinh doanh của doanh nghiệp mình nói riêng và các doanh nghiệp cạnh tranh nói chung
A: Do hoạt động trong ngành dịch vụ ăn uống nên tình hình kinh doanh hiện tại của TlJ nói riêng và các doanh nghiệp cạnh tranh nói chung gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng dịch covid 19 kéo dài làm cho nền kinh tế đi xuống, người dân hạn chế mua
Trang 6sắm và cắt giảm mọi chi tiêu không cần thiết dẫn tới việc lượng khách vào gian hàng giảm hẳn
Q: Có khá nhiều doanh nghiệp bị phá sản, nhưng TLJ vẫn đứng vững đc trong thị trường, cô có thể chia sẻ một chút về những cách thức giúp TLJ vẫn trụ vững trc sự ảnh hưởng nghiêm trọng của covid 19
A: TlJ vẫn đứng vững trên thị trường là do TlJ luôn đặt chất lượng sản phẩm lên hàng đầu, sức khỏe của khách hàng là quan trọng nhất do đó sp của Tous les Jours chủ yếu là các sản phẩm bánh bán trong ngày, luôn tươi mới, bên cạnh có TlJ còn
có đa dạng sản phẩm phục vụ được nhiều đối tượng khách hàng TlJ là một công ty con trong tập đoàn CJ Do đó, hoạt động kinh doanh cũng đi theo tầm nhìn chung của tập đoàn đó là đầu tiên, tốt nhất và khác biệt Ngoài ra TlJ còn chú trọng đến dịch vụ khách hàng, khách hàng sẽ nhận được những trải nghiệm tốt nhất, thoải mãi nhất khi bước chân vào cửa hàng TlJ
Q: Là người đã quản lí nhiều chi nhánh của TLJ trong nhiều năm, với những kinh nghiệm của bản thân, cô đánh giá thế nào về tương lai của các doanh nghiệp còn non trẻ trước việc covid vẫn sẽ kéo dài và có xu hướng lây lan ảnh hưởng nghiêm trọng hơn
A: Hiện tại dịch Covid 19 vẫn đang diễn biến khá phức tạp và còn kéo dài Tuy nhiên, người dân cũng đã được tiêm chủng vacxin và cũng quen dần với trạng thái mới, quen dần với Covid Bên cạnh đó Chính phủ cũng đã có những gói hỗ trợ tích cực tới các doanh nghiệp và người dân nên tôi nghĩ các doanh nghiệp cũng dần khôi phục được tình trạng của mình, hoạt động kinh doanh sẽ ổn định hơn trong thời gian tới
Từ những gì cô Hương Nhu chia sẻ ta có thể thấy được việc giảm doanh thu,
lỗ vốn,… là những vấn đề khó mà tránh khỏi khi mà đại dịch Covid vấn đang hoành hành, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến ngành kinh tế toàn cầu Nguyên nhân đầu tiên dẫn đến việc hàng loạt doanh nghiệp phá sản là do sức mua của người dân giảm,
họ chỉ mua những gì thật sự thiết yếu và cấp thiết Đồng thời, các phương tiện giao thông cũng chở nên đình trệ, gây khó khăn trong việc vận chuyển hàng hòa, khiến các doanh nghiệp gãy “mạch cung ứng”, sức cầu thấp hơn rất nhiều so với lượng cung có sẵn Đây có lẽ là một năm đầy thách thức đối với các doanh nghiệp Mục
Trang 7tiêu lớn nhất của các doanh nghiệp là cần phải giảm thiểu rủi ro đến hạn mực thấp nhất có thể, cân bằng vốn và lãi, từ đó cứu doanh nghiệp thoát khỏi rủi ro cao nhất - phá sản
Giải pháp của nhóm nghiên cứu
Qua cuộc trò chuyện cùng cô Hương Nhu cùng với việc tham khảo thông tin qua các phương tiện đại chúng Cách tiếp cận chung cho các doanh nghiệp là sử dụng thông tin (yếu tố đầu vào) một cách hiệu quả, xây dựng văn hóa sáng tạo (innovation) Muốn được vậy, công tác đầu tư cho khoa học và công nghệ cần được đẩy mạnh (Q
H Vuong, 2018), hợp tác giữa các đối tác (Q H Vuong & Napier, 2014), các bên liên quan cần liên tục và duy trì trong thời gian đủ dài cho đến khi các giải pháp sáng tạo (hiệu quả) cho vấn đề được tìm ra
Về giải pháp cụ thể, nhóm đưa ra dưới góc nhìn cá nhân, nhằm tạo hiệu quả doanh
thu, khắc phục tình trạng giảm doanh thu, phá sản của các doanh nghiệp như sau:
- Trước hết, doanh nghiệp phải ưu tiên, thực hiện nghiêm ngặt yêu cầu 5k của
bộ y tế, nhằm đảm bảo sự an toàn cho người lao động
- Có chiến lược tầm nhìn xa với những giả định về bệnh dịch khác nhau, bởi diễn biến của covid 19 vẫn vô cùng phức tạp, nếu không có sực suy tính tỉ mỉ, cẩn thận sẽ dễ không trở tay kịp trước những biến động bất ngờ
- Thiết lập những chính sách vận chuyển hang hóa tối ưu nhằm cải thiến sự đứt mạch cung ứng
- Cắt giảm lao đọng song song với việc vận dụng triệt để các công cụ 4.0, tự động hóa, từ đó giảm thiểu chi phí
- Tối giản toàn bộ qui trình vận hành nhằm giảm bớt sức nặng tài chính
- Điều chỉnh giá cả phù hợp với ngân sách của đối tượng khách hang doanh nghiệp đang hướng tới
- Hợp tác, đầu tư và phát triển với các doanh nghiệp khác để cùng nhau vượt qua đại dịch
- Đặc biệt, Chính phủ có thể hỗ trợ doanh nghiệp các chi phí như xét nghiệm Covid cho người lao động, phun khử khuẩn; đẩy mạnh việc tiêm vaccine cho người lao động, nhất là các doanh nghiệp triển khai vận chuyển, sản xuất bán hàng trực tiếp cho người lao động
Trang 8- Nhà nước cũng cần tiếp tục miễn giảm tiền thuê đất, thuế thu nhập doanh nghiệp; tạo điều kiện doanh nghiệp tiếp cận tài chính để phục vụ kinh doanh; cho phép giãn nợ năm 2021-2022
Đại dịch COVID-19 đã làm xoay chuyển cục diện trên toàn thế giới, bất kỳ lĩnh vực nào cũng bị ảnh hưởng vô cùng nghiêm trọng bởi dịch bệnh Đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế, hiện trạng hàng loạt các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên bờ vực của
sự phá sản đã không còn là điều đáng ngạc nhiên Trong 7 tháng năm 2021, gần 80.000 doanh nghiệp đã phải rời bỏ thị trường Từ nay đến hết năm, nếu Việt Nam
có thể kiểm soát được dịch bệnh và phục hồi kinh tế, số lượng doanh nghiệp phá sản cũng ở mức 100.000 Hiện mỗi tháng có khoảng 10.000 doanh nghiệp phá sản Trường hợp nếu không kiểm soát được dịch bệnh, sẽ có khoảng 150.000 doanh nghiệp phá sản trong năm nay (Đức Dũng, 2021) Tuy nhiên, chúng ta không thể biết được rằng khi nào dịch bệnh mới thực sự kết thúc, vậy nên các doanh nghiệp buộc phải “sống chung với lũ”, đối mặt với dịch bệnh Các doanh nghiệp không thể ngồi yên chịu trận tước tác động của dịch bệnh nữa mà cần phải đi tìm cho mình những hướng đi, giải pháp mới để khắc phục tình hình và tự cứu lấy doanh nghiệp Các chính sách phải dài hơi hơn, lên kế hoạch bán hàng, tiếp cận một cách phù hợp, giải quyết tình trạng ứ động hoàng hoá,…Việc xây dựng lại doanh nghiệp bằng ứng dụng công nghệ, thay đổi chiến lược, cắt giảm chi phí cũng là những điều hết sức cần thiết Bên cạnh đó, Chính phủ cũng cần tạo thêm nhiều điều kiện cho doanh nghiệp, miễn giảm thuế, cho phép giãn nợ, hỗ trợ quỹ… Nói tóm lại, tất cả phải cùng hợp sức để có thể cùng nhau chống trọi lại với sự tàn phá của dịch bệnh đã gây ra cho nền kinh tế, các doanh nghiệp Việt Nam nói riêng và toàn thế giới nói chung
TÀI LIỆU THAM KHẢO
La, V., Pham, T., Ho, M., Nguyen, M., Nguyen, K.-L P., Voung, T.-T., Nguyen,
T H.-K., Tran, T., Khuc, V.-Q., Ho, M.-T., & Vuong, Q.-H (2020) Policy response, social media and science journalism for the sustainability of the public health system amid COVID-19 outbreak : The Vietnam lessons
Sustainability, 12, 1–35
Vuong, Q H (2018) The (ir)rational consideration of the cost of science in
transition economies Nature Human Behaviour, 2(1), 5
https://doi.org/10.1038/s41562-017-0281-4
Vuong, Q H et al (2022) Covid-19 vaccines production and societal
immunization under the serendipity-mindsponge-3D knowledge management theory and conceptual framework Humanities and Social Sciences
Trang 9Communications, 9(1), 1–12 https://doi.org/10.1057/s41599-022-01034-6 Vuong, Q H., & Napier, N K (2014) Making creativity: the value of multiple filters in the innovation process International Journal of Transitions and
Innovation Systems, 3(4) https://doi.org/10.1504/IJTIS.2014.068306
Anh Minh (2020) Hàng loạt doanh nghiệp nguy cơ phá sản vì Covid-19
VNExpress https://vnexpress.net/hang-loat-doanh-nghiep-nguy-co-pha-san-vi-covid-19-4064867.html
Anh Minh (2021) Doanh nghiệp đang kiệt sức, cạn tiền VNExpress
https://vnexpress.net/doanh-nghiep-dang-kiet-suc-can-tien-4352350.html
BT (tổng hợp) (2020) Doanh nghiệp tìm “lối ra” trong bối cảnh dịch COVID-19 lan rộng trong cộng đồng Báo Điện Tử Đảng Cộng Sản Việt Nam
https://dangcongsan.vn/cung-ban-luan/doanh-nghiep-tim-loi-ra-trong-boi-canh-dich-covid-19-lan-rong-trong-cong-dong-561591.html
Cổng Thông tin Điện tử Chính phủ (2021) Chính phủ ban hành Nghị quyết hỗ trợ doanh nghiệp, HTX, hộ kinh doanh trong bối cảnh dịch COVID-19 Bộ Công Thương Việt Nam https://moit.gov.vn/tin-tuc/hoat-dong/chinh-phu-ban-hanh- nghi-quyet-ho-tro-doanh-nghiep-htx-ho-kinh-doanh-trong-boi-canh-dich-covid-19.html
Diệu Anh (2021) Ninh Bình: Giá nguyên liệu tăng cao, doanh nghiệp sản xuất gặp khó Lao Động https://laodong.vn/kinh-te/ninh-binh-gia-nguyen-lieu-tang-cao-doanh-nghiep-san-xuat-gap-kho-979370.ldo
Đức Dũng (2021) Tìm hướng đi cho doanh nghiệp vừa và nhỏ thời COVID-19 Thông Tin về Dịch Covid - 19 https://ncov.vnanet.vn/tin-tuc/tim-huong-di-
cho-doanh-nghiep-vua-va-nho-thoi-covid-19/55ca1e3f-54b2-4c1c-b905-140aa80d8b12
Dương Sao (2021) Cần có chính sách hỗ trợ phục hồi và phát triển Quân Đội Nhân Dân https://www.qdnd.vn/kinh-te/cac-van-de/can-co-chinh-sach-ho-tro-phuc-hoi-va-phat-trien-661954
Gia Huy (2021) Từ 6h ngày 21/9: Hà Nội thực hiện Chỉ thị 15, cho phép hoạt động nhiều dịch vụ Báo Điện Tử Chính Phủ https://baochinhphu.vn/tu-6h- ngay-21-9-ha-noi-thuc-hien-chi-thi-15-cho-phep-hoat-dong-nhieu-dich-vu-102300777.htm
Hiếu Châu (2021) Tiêu chuẩn phòng y tế doanh nghiệp VNExpress
https://vnexpress.net/tieu-chuan-phong-y-te-doanh-nghiep-4379795.html Hồng Vân (2020) Doanh nghiệp vừa và nhỏ ở châu Âu trước nguy cơ sụp đổ hàng loạt vì COVID-19 Tuổi Trẻ Online https://tuoitre.vn/doanh-nghiep-vua-
va-nho-o-chau-au-truoc-nguy-co-sup-do-hang-loat-vi-covid-19-20201022111629194.htm
Hùng Đạt (2021) Nhìn lại tác động của dịch Covid-19 đối với du lịch Việt Nam
và xu hướng phát triển năm 2021 Con Số Sự Kiện
Trang 10http://consosukien.vn/nhin-lai-tac-dong-cua-dich-covid-19-doi-voi-du-lich-viet-nam-va-xu-huong-phat-trien-nam-2021.htm
IPOS (2021) Cắt giảm nhân sự mùa dịch – bài toán “hóc búa” dành cho chủ quán
https://ipos.vn/cat-giam-nhan-su-mua-dich/
K.V (TH) (2021) Doanh nghiệp biến thách thức thành cơ hội trong đại dịch Báo Điện Tử Đảng Cộng Sản Việt Nam
https://dangcongsan.vn/kinh-te/doanh-nghiep-bien-thach-thuc-thanh-co-hoi-trong-dai-dich-584696.html
Khánh Linh (2021) Covid-19 tác động đến các doanh nghiệp Việt Nam như thế
nào? Kiểm Toán Nhà Nước
http://baokiemtoannhanuoc.vn/kiem-toan-trong-nuoc/covid-19-tac-dong-den-cac-doanh-nghiep-viet-nam-nhu-the-nao-147152
Lê Anh (2021) Tháo gỡ khó khăn về chính sách để doanh nghiệp vượt qua
COVID-19 Báo Điện Tử Đảng Cộng Sản Việt Nam
https://dangcongsan.vn/kinh-te/thao-go-kho-khan-ve-chinh-sach-de-doanh-nghiep-vuot-qua-covid-19-598000.html
Minh Sơn (2021) Chuỗi cung ứng đang gián đoạn ở mức chưa từng có tiền lệ
VNExpress
https://vnexpress.net/chuoi-cung-ung-dang-gian-doan-o-muc-
chua-tung-co-tien-le-4351836.html?fbclid=IwAR358aGLN4FyEOMTFlrNFH6GXxtTonhERQ_zj2 dVlZ-qCRvCWc9AGHCqqio
Nguyễn Ngọc Tú (2020) Ảnh hưởng của Covid-19 đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ trên thế giới Bộ Ngoại Giao - Trang Ngoại Giao Kinh Tế Trực Tuyến
Nguyễn Văn Tâm, Nguyễn Bảo Ngọc, Nguyễn Quốc Toản, & Lê Văn Quý (2021) Đánh giá ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 đến các doanh nghiệp xây dựng
quy mô vừa và nhỏ tại Việt Nam Tạp Chí Khoa Học Công Nghệ Xây Dựng
https://doi.org/https://doi.org/10.31814/stce.nuce2021-15(2V)-13
OECD (2021) One year of SME and entrepreneurship policy responses to
COVID-19: Lessons learned to “build back better.”
https://www.oecd.org/coronavirus/policy-responses/one-year-of-sme-and- entrepreneurship-policy-responses-to-covid-19-lessons-learned-to-build-back-better-9a230220/
Tổ chức Lao động Quốc tế (2021) Nghiên cứu của ILO nêu bật tác động nghiêm trọng của COVID-19 tới việc làm trong ngành du lịch tại châu Á - Thái Bình Dương
https://www.ilo.org/hanoi/Informationresources/Publicinformation/Pressreleas es/WCMS_828617/lang vi/index.htm
Võ Huy Hùng (2020) Doanh nghiệp Việt Nam “hậu Covid”: Thách thức song hành cùng cơ hội Cổng Thông Tin Quốc Gia về Đăng Ký Doanh Nghiệp
https://dangkykinhdoanh.gov.vn/vn/tin-tuc/597/5096/doanh-nghiep-viet-nam-hau-covid thach-thuc-song-hanh-cung-co-hoi.aspx
VOV (2021) Hàng nghìn xe chở nông sản ùn ứ tại các cửa khẩu ở Lạng Sơn Sài
