Tư tưởng chính trị cơ bản trong tác phẩm “Tuyên ngôn của đảng cộng sản” và những giá trị tư tưởng đó lúc đương thời và giai đoạn hiện nay

Vào những năm 40 của thế kỷ XIX, cuộc cách mạng công nghiệp đã hoàn thành ở Anh và đang diễn ra mạnh mẽ ở nhiều nước khác làm cho lực lượng sản xuất có bước phát triển nhảy vọt Giai cấp vô sản trở thành một lực lượng chính trị độc lập trong xã hội Phong trào công nhân chống giai cấp tư sản diễn ra gay gắt nhưng liên tiếp thất bại Thực tiễn đó đòi hỏi phải có một lý luận khoa học và thực sự cách mạng soi đường cho phong trào công nhân Bằng lịch sử đấu tranh cách mạng, C Mác và Ph Ăn.

MỞ ĐẦU

Vào những năm 40 của thế kỷ XIX, cuộc cách mạng công nghiệp đã hoànthành ở Anh và đang diễn ra mạnh mẽ ở nhiều nước khác làm cho lực lượng sảnxuất có bước phát triển nhảy vọt Giai cấp vô sản trở thành một lực lượng chínhtrị độc lập trong xã hội Phong trào công nhân chống giai cấp tư sản diễn ra gaygắt nhưng liên tiếp thất bại Thực tiễn đó đòi hỏi phải có một lý luận khoa học

và thực sự cách mạng soi đường cho phong trào công nhân

Bằng lịch sử đấu tranh cách mạng, C.Mác và Ph.Ăngghen đã nhận rarằng, chính giai cấp vô sản là người tự giải phóng mình, đồng thời giải phóngtoàn nhân loại Trên cơ sở quan niệm đúng đắn về vai trò hoạt động thực tiễn và

sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản, hai ông đã tích cực tham gia phong trào

công nhân và gia nhập “Đồng minh những người chính nghĩa” (sau đổi tên thành “Đồng minh những người cộng sản”) và được giao nhiệm vụ viết “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản” Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản (sau đây gọi tắt là Tuyên ngôn) đã chỉ ra nhiệm vụ, con đường, cách thức, phương hướng đấu tranh

của giai cấp vô sản chống lại giai cấp tư sản Do những nội dung khoa học và

cách mạng của Tuyên ngôn mà giai cấp vô sản toàn thế giới đã nghiên cứu nó và coi đó là kim chỉ nam cho mọi hoạt động của mình Từ khi Tuyên ngôn ra đời

cho đến nay, phong trào cách mạng thế giới đã có những bước tiến rất quantrọng Những thắng lợi mà phong trào vô sản và công nhân quốc tế đạt được từ

đó không tránh khỏi ảnh hưởng của nó Những nguyên lý mà Tuyên ngôn vạch

ra luôn được giai cấp vô sản vận dụng triệt để và phát triển sáng tạo phù hợp vớihoàn cảnh ở mỗi nước

Ngày nay, khi chủ nghĩa tư bản đang phát triển mạnh mẽ thành một hệthống hoàn chỉnh, các đế quốc đầu sỏ đã bắt tay với nhau, các tập đoàn xuyênquốc gia liên tục ra đời thì phong trào cộng sản và công nhân quốc tế càng gặpnhiều khó khăn hơn Trước những biến động của thế giới hiện nay, giai cấp vô

sản cần nghiên cứu, nhìn nhận lại những giá trị mà Tuyên ngôn đã để lại nhằm

vận dụng tốt những nguyên lý của nó để lãnh đạo phong trào cách mạng thế giới

Với ý nghĩa đó, tôi quyết định chọn đề tài: “Tư tưởng chính trị cơ bản trong tác phẩm “Tuyên ngôn của đảng cộng sản” và những giá trị tư tưởng

đó lúc đương thời và giai đoạn hiện nay” làm đề tài tiểu luận.

Chương 1 HOÀN CẢNH RA ĐỜI VÀ TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ CƠ BẢN CỦA TÁC PHẨM “TUYÊN NGÔN CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN”

1.1 Hoàn cảnh ra đời và mục đích của tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản”

1.1.1 Hoàn cảnh ra đời tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản”

Cuộc cách mạng công nghiệp thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX đã đưa lạimột nền sản xuất công nghiệp cơ khí và cùng với nó là sự xuất hiện giai cấp vôsản công nghiệp - giai cấp khác hẳn với tất cả những giai cấp bị nô dịch đã cótrong lịch sử Những năm đầu thế kỷ XIX, ở một số nước Châu Âu, trước hết là

ở Anh, Pháp và Đức, những mâu thuẫn vốn có của xã hội tư bản, trước hết làmâu thuẫn giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản ngày càng trở nên gay gắt

Phong trào đấu tranh của công nhân dưới hình thức các “công liên” đã rađời, chịu ảnh hưởng của rất nhiều quan điểm của các nhà tư tưởng đương thờinhư Xanh Ximông, Phuriê, Ôoen, với tính tự phát, thiếu tổ chức chặt chẽ, chưagiác ngộ được địa vị của mình trong tiến trình lịch sử

Những năm 30 và 40 của thế kỷ XIX, cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản

đã phát triển lên một bước mới, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa của công nhân dệt ởthành phố Liông (Pháp) năm 1831, cuộc nổi dậy của công nhân dệt vùng Xilêdi(Đức) năm 1844 và phong trào Hiến chương ở Anh bắt đầu từ năm 1838, cáccuộc đấu tranh tuy vẫn mang tính tự phát nhưng bắt đầu thể hiện quy mô liênvùng, liên quốc gia

Nhu cầu đấu tranh của công nhân đòi hỏi bức thiết phải có một tổ chứcchặt chẽ lãnh đạo, phải có một lý luận tiên tiến soi đường, phải có một cươnglĩnh mang đầy đủ tính cách mạng và tính khoa học làm kim chỉ nam cho hànhđộng của quần chúng

Đáp ứng nhu cầu ấy, năm 1846, C.Mác và Ph.Ăngghen đã thành lập Ủy ban thông tin cộng sản ở Bỉ, sau đó ở Anh, Pháp, Đức để thống nhất về tư

tưởng, tổ chức của những người xã hội chủ nghĩa và công nhân tiên tiến của tất

cả các nước

Mùa xuân 1847, Mác và Ăngghen tham gia “Đồng minh những người chính nghĩa” Tháng 6 năm 1847, Ph.Ăngghen tham gia tích cực vào công việc của Đại hội lần thứ nhất “Đồng minh những người chính nghĩa” ở Luân Đôn và

đề nghị đổi tên “Đồng minh những người chính nghĩa” thành “Đồng minh

những người cộng sản” và thay khẩu hiệu của Liên đoàn “Tất cả mọi người đều

là anh em!” thành “Vô sản tất cả các nước, đoàn kết lại!”

Tháng 11 năm 1847, Đại hội lần thứ hai đã giao cho C.Mác và

Ph.Ăngghen soạn thảo cương lĩnh của Đồng minh những người cộng sản dưới

hình thức “Tuyên ngôn” Cuối tháng Giêng năm 1848, C.Mác hoàn thành việcbiên soạn Bản thảo được gửi đi Anh

Cuối tháng 2 năm 1848, Tuyên ngôn của Đảng cộng sản được xuất bản

lần thứ nhất tại Luân Đôn, sau đó được tái bản nhiều lần và được dịch ra hầu hếtcác thứ tiếng trên thế giới

1.1.2 Mục đích của tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản”

Mục đích của Tuyên ngôn là “công khai trình bày trước toàn thế giới những quan điểm, mục đích, ý đồ của những người cộng sản”.

Giá trị đích thực của Tuyên ngôn không phải ở chỗ nó cung cấp những lời

giải có sẵn cho mọi vấn đề của thực tiễn cách mạng hôm nay, mà ở chỗ nó đãphản ánh một cách khái quát xu hướng vận động khách quan của xã hội, chỉ ranhững nhiệm vụ lịch sử cần giải quyết để từng bước giải phóng giai cấp côngnhân và các tầng lớp lao động khác, giải phóng các dân tộc bị áp bức, giải phóng

xã hội và giải phóng con người Vừa là một tác phẩm lý luận, vừa là một bản

tuyên ngôn chính trị, Tuyên ngôn của Đảng cộng sản đã trình bày cô đọng, có hệ

thống nhiều vấn đề lý luận cơ bản nhất, mà đầu tiên là vấn đề sở hữu

1.2 Tư tưởng chính trị cơ bản của tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản”

1.2.1 Vấn đề sở hữu

Chế độ sở hữu là một trong những vấn đề có tầm quan trọng hàng đầu cả

về lý luận và thực tiễn của chủ nghĩa xã hội Về lý luận, chủ nghĩa Mác - Lênincoi việc xóa bỏ chế độ tư hữu, xác lập chế độ công hữu về tư liệu sản xuất là

một đặc trưng cơ bản của chủ nghĩa xã hội “Thủ tiêu chế độ tư hữu là một cách nói vắn tắt nhất và tổng quan nhất về việc cải tạo toàn bộ chế độ xã hội”.

Xóa bỏ chế độ tư hữu, xác lập chế độ công hữu là một quan điểm cơ bảntrong các học thuyết xã hội chủ nghĩa trước Mác, đặc biệt là trong chủ nghĩa xãhội không tưởng Pháp với tính cách là một trong những nguồn gốc lý luận củachủ nghĩa Mác

Quan điểm về xóa bỏ chế độ tư hữu của Tuyên ngôn khác với chủ nghĩa

xã hội không tưởng Trong khi luận chứng một cách khoa học tính tất yếu của sựxóa bỏ chế độ tư hữu nói chung, C.Mác và Ph.Ăngghen cho rằng, đó phải là sự

tự phủ định với những tiền đề do sự phát triển của xã hội dựa trên chế độ tư hữu

đã tạo ra Trong vấn đề sở hữu, Tuyên ngôn đã chỉ rõ, đặc trưng của chủ nghĩa

cộng sản là xóa bỏ sở hữu tư sản Giai cấp tư sản đã xuyên tạc rằng những ngườicộng sản xóa bỏ cái riêng của cá nhân, tức là xóa bỏ sở hữu do cá nhân của mỗingười làm ra, kết quả lao động của cá nhân, sở hữu mà người ta bảo là cơ sở của

mọi tự do, mọi hoạt động và mọi sự độc lập của cá nhân Tuyên ngôn đã giải

thích rằng tư bản không phải là lực lượng cá nhân, nó là lực lượng xã hội, nó cóthể vận động được là nhờ sự hoạt động chung của nhiều người Người sở hữu thìkhông lao động, người lao động thì không được quyền sở hữu, xã hội vận độngtrong hai cực đối lập ấy, chỉ có xóa bỏ chế độ tư hữu mới giải quyết được sự đốilập trong xã hội Điều đó có nghĩa là xóa bỏ tư hữu ở đây không phải là xóa bỏ

sở hữu mang tính chất cá nhân mà là xóa bỏ tư hữu về tư bản

Trong Tuyên ngôn, C.Mác và Ph.Ăngghen đã phân biệt rất rõ giữa chế độ

sở hữu và các hình thức sở hữu trong chủ nghĩa tư bản Cái mà những ngườicộng sản sau khi giành được chính quyền cần phải xóa bỏ là chế độ sở hữu tưbản - với tư cách chế độ sở hữu của chế độ chính trị tư bản chủ nghĩa Còn cáchình thức sở hữu tư nhân trong lòng Chủ nghĩa tư bản, những người cộng sảnphải có thái độ đúng mực

Như vậy là, chế độ công hữu xã hội chủ nghĩa không những không loạitrừ sở hữu cá nhân mà lại là sự khôi phục sở hữu cá nhân của người lao động đã

bị chế độ tư hữu phủ định Sở hữu cá nhân ở đây không phải chỉ là những sảnphẩm lao động với tính cách là tư liệu tiêu dùng mà phải bao gồm cả sở hữu về

tư liệu sản xuất nhưng không còn mang hình thức tư nhân mà tồn tại trong sựthống nhất với sở hữu xã hội Nói cách khác, đó là sở hữu cá nhân được khôiphục trên cơ sở cao hơn vì không còn bị phủ định một cách tất yếu như trongchế độ tư hữu trước đây

Trong tác phẩm, C.Mác và Ph.Ăngghen đã đập lại những luận điệu vukhống của giai cấp tư sản đối với những người cộng sản về một loạt vấn đề xãhội - chính trị - văn hóa - tinh thần Đồng thời các ông cũng phác họa nhữngnguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa cộng sản trong việc giải quyết các vấn đề này.Giai cấp tư sản cố gán cho những người cộng sản ý đồ muốn thủ tiêu tự do cá

nhân, văn hóa, pháp luật, triết học, tôn giáo, đạo đức, muốn xóa bỏ gia đình và

tổ quốc… Các tác giả đã chỉ ra thực chất những lời vu khống đó chỉ nhằm bảo

vệ, duy trì lợi ích của giai cấp tư sản, bảo vệ chế độ sở hữu tư sản và việc bóc lộtlao động làm thuê Các ông đã vạch trần tội lỗi của giai cấp tư sản, trách nhiệmcủa nó đối với thực trạng xã hội và khẳng định lập trường có tính nguyên tắc củanhững người cộng sản là xóa bỏ tính chất tư sản của các quan hệ này, thủ tiêutận gốc rễ những cơ sở nảy sinh ra nó

1.2.2 Quá trình hình thành, phát triển và tiêu vong của chủ nghĩa tư bản

Xã hội tư bản - điển hình nhất là ở các nước tư bản trên lục địa Châu Âu

và nước Anh - giữa thế kỷ XIX là bức tranh phức tạp Trong sự phong phú củacác mô hình xã hội, các quan hệ kinh tế - chính trị - xã hội ấy, C.Mác vàPh.Ăngghen nhận rõ sự ra đời của hình thái kinh tế xã hội tư bản chủ nghĩa nhưmột tất yếu từ trong lòng xã hội phong kiến đã tan rã Sau nhiều thế kỷ tồn tại,bắt đầu từ thời Phục hưng, chế độ phong kiến đã trở nên lỗi thời, thối nát, trởthành xiềng xích kìm hãm xã hội, tổ chức công nghiệp theo lối phong kiến hayphường hội trước kia không đáp ứng được yêu cầu của sự phát triển sản xuất và

mở rộng thị trường

Khác với quan điểm của các nhà kinh tế tư sản cho rằng, Chủ nghĩa tư bản

tồn tại vĩnh viễn, trong Tuyên ngôn, xuất phát từ kết cấu kinh tế - xã hội của chủ

nghĩa tư bản; trên cơ sở phân tích các mâu thuẫn nội tại trong phương thức sảnxuất tư bản chủ nghĩa, C.Mác và Ph.Ăngghen đã khẳng định rằng, chủ nghĩa tưbản mang tính lịch sử, phù hợp với lý luận về hình thái kinh tế - xã hội, coi sựphát triển của xã hội loài người là một quá trình lịch sử tự nhiên, chủ nghĩa tư bảntất yếu sẽ bị thay thế bằng một chế độ xã hội cao hơn đó là chủ nghĩa cộng sản

Cùng với sự phát triển về kinh tế, đời sống chính trị, đời sống tinh thầncủa xã hội, các quan hệ gia đình, quan hệ dân tộc, quan hệ giữa thành thị vànông thôn trong một nước và quan hệ giữa các nước có bước tiến bộ mới theohướng văn minh

Bằng sự phân tích khách quan, khoa học, C.Mác và Ph.Ăngghen đã khẳngđịnh tính cách mạng, tiến bộ, hợp quy luật của sự ra đời của chủ nghĩa tư bản,

mà sự khởi đầu là từ sự phát triển của đại công nghiệp Nhờ sử dụng máy móchiện đại, cải tiến kỹ thuật và tổ chức sản xuất, thúc đẩy cạnh tranh tự do, mởrộng thị trường, xã hội tư bản tạo ra một khối lượng tư liệu sản xuất và tư liệu

sinh hoạt khổng lồ Guồng máy sản xuất và trao đổi vì mục tiêu lợi nhuận khôngngừng tăng tốc, vận hành hết công suất.

Với những cải biến về công cụ sản xuất, về phát kiến địa lý bằng việc tìm

ra Châu Mĩ và con đường vòng quanh thế giới, Tuyên ngôn cho rằng, “việc tìm

ra Châu Mĩ và con đường biển vòng Châu Phi đã đem lại một địa bàn hoạt động mới cho giai cấp tư sản vừa mới ra đời Những thị trường Đông - Ấn và Trung Quốc, việc thực dân hóa Châu Mỹ, việc buôn bán với thuộc địa, việc tăng thêm nhiều tư liệu trao đổi và nói chung tăng thêm nhiều hàng hóa, đã đem lại cho thương nghiệp, cho ngành hàng hải, cho công nghiệp, một sự phát đạt chưa từng có, và do đấy, đã đem lại một sự phát triển mau chóng cho yếu tố cách mạng trong xã hội phong kiến đang tan rã”

Giai cấp tư sản cũng đã có công lao rất lớn trong việc mở rộng thị trường

ra toàn thế giới, đã làm cho sản xuất và tiêu dùng gắn bó mật thiết với nhau trênphạm vi vô cùng rộng lớn mà các giai cấp trước kia không thể nào làm được.Điều đó có nghĩa là để làm ra một sản phẩm cần sự hợp tác của rất nhiều quốcgia, rất nhiều công đoạn khác nhau Chủ nghĩa tư bản đã phát triển lực lượng sảnxuất một cách không tự giác Do quá trình chạy theo giá trị thặng dư nhằm duytrì sự tồn tại, phát triển của mình, giai cấp tư sản đã tạo ra thị trường thế giới

Tuyên ngôn cũng đã chỉ rõ vai trò của sự cải biến công cụ sản xuất đối với quá trình phát triển lực lượng sản xuất mang tính toàn thế giới: “Nhờ cải tiến mau chóng công cụ sản xuất và làm cho các phương tiện giao thông trở nên vô cùng tiện lợi, giai cấp tư sản đã lôi cuốn đến những dân tộc dã man nhất vào trào lưu văn minh”, “giai cấp tư sản bắt nông thôn phải phục tùng thành thị”,

“sự chinh phục những lực lượng thiên nhiên, sự sản xuất bằng máy móc, việc áp dụng hóa học vào công nghiệp và nông nghiệp, việc dùng tầu chạy bằng hơi nước, đường sắt, máy điện báo, việc khai phá từng lục địa nguyên vẹn, việc khai thông các dòng sông cho tầu bè đi lại được, hàng khối dân cư tựa hồ như từ dưới đất trồi lên, - có thế kỷ nào trước đây lại ngờ được rằng có những lực lượng như thế vẫn nằm tiềm tàng trong lòng lao động xã hội”.

Bên cạnh đó, C.Mác và Ph.Ăngghen cũng đã chỉ ra rằng, trong mối quan

hệ hữu cơ giữa kinh tế và chính trị, mỗi bước phát triển về mặt kinh tế tạo ramột sự thích ứng về chính trị và giai cấp tư sản, thông qua việc tạo dựng nền đạicông nghiệp cơ khí, phát triển thị trường thế giới, đã khẳng định, xác lập đượcquyền thống trị chính trị của mình đối với xã hội Thông qua bộ máy nhà nước,

giai cấp tư sản duy trì, củng cố quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, tranh thủnhững điều kiện tốt nhất cho giai cấp mình Với ưu thế về hàng hóa cạnh tranh,phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa đã phá hủy cơ cấu truyền thống của cácnước lạc hậu, lôi cuốn nhiều dân tộc vào con đường phát triển tư bản chủ nghĩa

và giai cấp tư sản tạo ra cho nó một thế giới theo hình ảnh của nó Vai trò lịch sửcủa chủ nghĩa tư bản còn ở chỗ tạo lập cơ cấu xã hội, giai cấp theo hướng hìnhthành các giai cấp đối địch nhau, giai cấp tư sản và giai cấp vô sản

Hơn nữa, giai cấp tư sản cũng đã thiết lập được nền dân chủ tư sản, tuy lànền dân chủ cắt xén nhưng so với chế độ quân chủ chuyên chế thì đó là một tiến

bộ trong lịch sử

Mặt khác, giai cấp tư sản đã tạo điều kiện cho sự phát triển của khoa học

kĩ thuật Đồng thời sẽ xóa bỏ tất cả những gì không phù hợp với lợi ích của bảnthân giai cấp tư sản Giai cấp tư sản đã đóng vai trò hết sức cách mạng trong lịch

sử Chính giai cấp tư sản là giai cấp đàu tiên chỉ ra cho chúng ta thấy rõ loàingười có khả năng làm được những gì

Đánh giá khách quan công lao của giai cấp tư sản đối với sự phát triển của

xã hội loài người, Tuyên ngôn cũng vạch ra những khuyết tật thuộc bản chất củaphương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, vạch ra những mâu thuẫn không thể giảiquyết nổi của phương thức sản xuất này để tất yếu dẫn đến sự thay thế nó bằngphương thức sản xuất khác Đồng thời với việc giải phóng con người khỏinhững ràng buộc của xã hội phong kiến, giai cấp tư sản đã quàng lên họ sợi xíchkhắc nghiệt hơn - sợi xích nối liền giữa một bên là máy móc của nhà tư bản vớimột bên là dạ dày của người lao động

Sản xuất công nghiệp trong phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, dotính chất của việc làm và tương ứng với nó là mức thu nhập đã dẫn đến việc phát

triển què quặt của người công nhân Tuyên ngôn chỉ rõ: “Người công nhân trở thành một vật phụ thuộc giản đơn của máy móc, người ta chỉ đòi hỏi người công nhân làm được một công việc đơn giản nhất, đơn điệu nhất, dễ học nhất mà thôi Do đó, chi phí cho một công nhân hầu như chỉ còn là số tư liệu sinh hoạt cần thiết để duy trì đời sống và nòi giống của anh ta mà thôi”.

Sự cách mạng hóa công cụ sản xuất làm cho giai cấp tư sản hoàn toànchiến thắng chế độ phong kiến Việc xác lập chế độ tư bản chủ nghĩa đã dẫn tới

sự phát triển chưa từng thấy của lực lượng sản xuất, một sự tiến bộ về kinh tế và

sự phát triển mạnh mẽ về khoa học, văn hóa Nhưng tới một giai đoạn phát triển

nhất định, cũng như đã xảy ra với các phương thức sản xuất trước đây, nhữngquan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa đã không còn phù hợp với những lực lượngsản xuất đã lớn mạnh; chúng bắt đầu trở thành những chướng ngại kìm hãm sựphát triển hơn nữa của các lực lượng sản xuất này Những cuộc khủng hoảng sảnxuất “thừa” đã chứng tỏ điều đó Khủng hoảng sản xuất “thừa” gây ra những hậuquả tai hại ghê gớm trong đời sống kinh tế - xã hội Giai cấp tư sản phải đối phóvới nó bằng cách: một là, cưỡng bức phá hủy một số lớn lực lượng sản xuất; mặtkhác, chiếm những thị trường mới và bóc lột triệt để thị trường cũ

Trong Tuyên ngôn, C.Mác và Ph.Ăngghen viết: “xã hội tư sản hiện đại, sinh ra từ trong lòng xã hội phong kiến đã bị diệt vong, không xóa bỏ được những đối kháng giai cấp Nó chỉ đem những giai cấp mới, những điều kiện áp bức mới, những hình thức đấu tranh mới thay thế cho những giai cấp, những điều kiện áp bức, những hình thức đấu tranh cũ mà thôi”.

Mọi sự đối phó, điều chỉnh trong khuôn khổ của chủ nghĩa tư bản đềukhông giải quyết triệt để những mâu thuẫn chủ yếu của nó, không làm thay đổibản chất của xã hội tư bản và giai cấp tư sản Điều đó tất yếu sẽ dẫn đến sự diệtvong của quan hệ sở hữu tư sản, sự diệt vong của phương thức sản xuất tư bảnchủ nghĩa cũng như sự diệt vong đã xảy ra với các phương thức sản xuất trước đó

Như vậy là, giai cấp tư sản đã làm cho nền sản xuất mang tính chất xã hội.Nhưng chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa lại mâu thuẫn không thể điều hòa với tínhchất xã hội của nền sản xuất ấy Đến một giai đoạn phát triển nào đó, quan hệ sảnxuất tư bản trở nên không phù hợp với lực lượng sản xuất ngày càng lớn mạnh vànhững quan hệ đó bắt đầu kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất

Đương nhiên, những nhận định của C.Mác và Ph.Ăngghen trong Tuyênngôn về sự diệt vong của chủ nghĩa tư bản là một sự khái quát lôgic cao Về sau,

mỗi lần trở lại vấn đề này trong Lời tựa cho mỗi lần xuất bản, các ông đều thừa

nhận chủ nghĩa tư bản còn có điều kiện nhất định để kéo dài sự tồn tại của mình

1.2.3 Quá trình hình thành, phát triển và sứ mệnh lịch sử của giai cấp

vô sản

Những mâu thuẫn trong đời sống kinh tế của xã hội tư bản dù có gay gắtđến mấy cũng không làm cho chủ nghĩa tư bản tự sụp đổ, mà phải có một lựclượng xã hội lớn mạnh đứng lên làm cách mạng lật đổ chế độ tư bản Trong xãhội tư bản, lực lượng xã hội này không ai khác ngoài giai cấp công nhân hiện đại

- con đẻ của nền đại công nghiệp do chủ nghĩa tư bản sinh ra, người đại biểu chophương thức và lực lượng sản xuất mới đã hình thành, giai cấp bị áp bức, bóc lộtnặng nề nhất trong chế độ làm thuê tư bản chủ nghĩa.

Giai cấp vô sản, như Ph.Ăngghen giải thích trong Lời tựa của Tuyên ngôn

viết cho lần xuất bản bằng tiếng Anh năm 1888, là giai cấp những công nhânlàm thuê hiện đại, vì mất các tư liệu sản xuất của bản thân, nên buộc phải bánsức lao động của mình để sống

Tuyên ngôn nêu rõ, cùng với sự ra đời của nền tảng công nghiệp là sự ra đời của giai cấp vô sản: “cùng với sự phát triển của đại công nghiệp, chính cái nền tảng trên đó giai cấp tư sản đã sản xuất và chiếm hữu sản phẩm của nó, đã

bị phá sập dưới chân giai cấp tư sản Trước hết, giai cấp tư sản sinh ra những người đào huyệt chôn chính nó” Cùng với sự lớn lên của giai cấp tư sản, giai cấp vô sản cũng phát triển không ngừng: “Giai cấp tư sản, tức là tư bản, mà lớn lên thì giai cấp vô sản, giai cấp công nhân hiện đại - tức là giai cấp chỉ có thể sống với điều kiện là kiếm được việc làm, và chỉ kiếm được việc làm, nếu lao động của họ tăng thêm tư bản cũng phát triển theo”.

Theo dõi quá trình hình thành của giai cấp vô sản, C.Mác và Ph.Ăngghen

đã nêu lên một số giai đoạn Trong giai đoạn đầu, bản chất của quá trình là biếnđông đảo dân cư thành công nhân Sự thống trị của tư bản san bằng những điềukiện sinh sống, trong đó có điều kiện lao động của khối quần chúng này, thúcđẩy sự hình thành sự cộng tác lợi ích khách quan của khối quần chúng ấy Xét

về mặt ý nghĩa xã hội thì đấy đã là một giai cấp rồi, vì nó là một lực lượng xãhội đối lập với tư bản Song xét về mặt chính trị và tư tưởng thì nó chưa hìnhthành hẳn hoi, vì nó chưa ý thức được mình là một lực lượng độc lập, chưa ýthức được vị trí của mình trong quá trình lịch sử Giai đoạn thứ hai là giai đoạngiai cấp vô sản (hoặc ít ra là đội tiên phong của nó) ý thức được vị trí của mìnhtrong hệ thống các quan hệ xã hội, hiểu được sứ mệnh lịch sử của mình, thamgia đông đảo vào cuộc đấu tranh có tổ chức để thực hiện sứ mệnh lịch sử ấy.Giai cấp vô sản trải qua nhiều giai đoạn phát triển khác nhau Bị giai cấp tư sảnbóc lột, áp bức nên cuộc đấu tranh chống giai cấp tư sản bắt đầu ngay từ lúc giaicấp vô sản mới ra đời, trải qua các giai đoạn từ tự phát đến tự giác C.Mác vàPh.Ăngghen đã chỉ rõ địa vị kinh tế - xã hội của giai cấp vô sản quy định mộtcách khách quan sứ mệnh lịch sử của nó Giai cấp vô sản bao gồm những ngườilao động làm thuê cho các nhà tư bản, không có tư liệu sản xuất, phải bán sức

lao động để sống hàng ngày “những công nhân ấy, buộc phải tự bán mình để kiếm ăn từng bữa một, là một hàng hóa, tức là một món hàng đem bán như bất

cứ một món hàng nào khác; vì thế, họ phải chịu hết mọi sự may rủi của cạnh tranh, mọi sự lên xuống của thị trường với mức độ như nhau” “Họ không những là nô lệ của giai cấp tư sản, của nhà nước tư bản mà hàng ngày, hằng giờ còn là nô lệ của máy móc, của đốc công và chủ công xưởng” Giai cấp vô

sản là sản phẩm của chính nền đại công nghiệp, - là một bộ phận của lực lượngsản xuất tư bản chủ nghĩa, đại diện cho lực lượng sản xuất tiên tiến Do vậy, chỉ

có giai cấp vô sản mới thực sự là giai cấp cách mạng triệt để nhất trong tiến trìnhgiải phóng lao động, giải phóng nền sản xuất khỏi sự kìm hãm của nền sản xuất

tư nhân tư bản chủ nghĩa

Cùng với sự phát triển của đại công nghiệp, sự đoàn kết liên hợp của côngnhân ngày càng tăng lên thay cho sự cô lập và cạnh tranh lẫn nhau Do đó chế

độ làm thuê không còn cơ sở tồn tại, chủ nghĩa tư bản cũng mất cơ sở tồn tại và

sự sụp đổ của nó là không tránh khỏi Sự phát triển của giai cấp vô sản nóichung không những do sự thay đổi các điều kiện bên ngoài, mà còn do sự thamgia tích cực vào sự hình thành và biến đổi những điều kiện ấy quyết định Sựtham gia tích cực ấy trước hết được thực hiện dưới hình thức đấu tranh giai cấp

Tuyên ngôn đã chỉ ra cuộc đấu tranh đó đã biến đổi như thế nào - cả về mặt quy

mô, nội dung, nó đã trải qua những giai đoạn khác nhau như thế nào - từ nhữngtrình độ muôn màu muôn vẻ của cuộc đấu tranh kinh tế đến đấu tranh chính trị

ra sao và vì sao mà cuối cùng cuộc đấu tranh đó ắt dẫn đến chỗ xác lập sự thốngtrị về chính trị của giai cấp vô sản bằng con đường cách mạng, dẫn đến chỗ cảitạo căn bản toàn bộ xã hội

Đồng thời, khi phân tích quá trình hình thành và phát triển của giai cấpcông nhân với tư cách là một lực lượng duy nhất triệt để cách mạng, là ngườiđào mồ chôn chủ nghĩa tư bản và người xây dựng tương lai của xã hội cộng sản,các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác đã nêu rõ tính chất phức tạp của quá trình này,

sự tồn tại các mâu thuẫn biện chứng trong bản thân địa vị của giai cấp côngnhân Một mặt, giai cấp vô sản không có của riêng nào, nó bị giai cấp tư sản bóclột và áp bức, đối lập với tư bản với tư cách là một lực lượng thù địch Mặt khác,

nó do nền sản xuất tư bản chủ nghĩa tư hữu sản sinh ra, gắn với nền sản xuất ấybằng tất cả mọi điều kiện lao động và sinh sống Mọi sự thay đổi trong hoạtđộng của tư bản và trong việc tổ chức nền sản xuất tư bản chủ nghĩa đều động

chạm đến lợi ích thiết thân của giai cấp vô sản Hơn nữa, như Mác nói, giai cấpcông nhân tham gia nền sản xuất tư bản chủ nghĩa do sự phát triển tự nhiên củanền sản xuất ấy.

Do địa vị khách quan của giai cấp vô sản, với tư cách là giai cấp gồmnhững người không có tư hữu, bán sức lao động của mình và bị bóc lột, nên đãnảy sinh xu hướng phát triển chủ đạo, cách mạng của giai cấp đó Đó là xuhướng đấu tranh kiên quyết, không thỏa hiệp với chủ nghĩa tư bản Do sự thamgia khách quan vào nền sản xuất tư bản chủ nghĩa và thừa nhận những điều kiệncủa phương thức sản xuất ấy, nên phong trào công nhân có xu hướng thỏa hiệp

về mặt xã hội dưới những hình thức này hay những hình thức khác; trong nhữnggiai đoạn nhất định và trong những điều kiện nhất định, xu hướng ấy có thể thuhút bộ phận này hay bộ phận khác của giai cấp công nhân Rốt cuộc, xu hướngchiến thắng vẫn là xu hướng cách mạng, nhưng nó chiến thắng trong cuộc đấutranh chống thỏa hiệp

Gắn chặt và quyện chặt với mâu thuẫn kể trên có một mâu thuẫn khác

nữa: Một mặt, những người vô sản được toàn bộ quá trình sản xuất tư bản chủ

nghĩa, sự tổ chức lao động trong các xí nghiệp lớn và cuộc đấu tranh giai cấpđược tổ chức, đoàn kết, giáo dục, rèn luyện, tập hợp lại Trong quá trình đó, giaicấp vô sản ý thức được rằng mình là một lực lượng cách mạng hùng hậu, thắnglợi của cuộc đấu tranh của nó tùy thuộc vào sự đoàn kết giai cấp Sự lớn mạnh,

sự đoàn kết của giai cấp vô sản là một quy luật lịch sử Mặt khác, như đã nói

trong Tuyên ngôn: “Sự tổ chức như vậy của những người vô sản thành giai cấp

và do đó thành chính đảng, luôn luôn bị sự cạnh tranh với nhau giữa công nhân phá vỡ” Sự cạnh tranh như vậy là công cụ cho giai cấp tư sản chống lại giai cấp

vô sản Nó tạo ra môi trường nuôi dưỡng chính sách chia rẽ giai cấp công nhânthuộc các nhóm nghề nghiệp khác nhau, để giai cấp tư sản thực hiện nhữngmánh khóe mị dân về mặt xã hội

Những quá trình khách quan, và trước hết là sự phát triển của lực lượngsản xuất, góp phần khắc phục xu hướng chia rẽ; song điều đó đòi hỏi phải cónhững hành động có ý thức và có mục đích rõ rệt

Trong Tuyên ngôn, C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ ra giai cấp vô sản là lực

lượng có thể hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình vì:

Giai cấp vô sản là sản phẩm của nền đại công nghiệp nên trong khi cácgiai cấp khác suy tàn và tiêu vong cùng với sự phát triển của nền đại công

nghiệp, thì ngược lại, giai cấp vô sản lớn mạnh cùng với sự lớn mạnh của nềnđại công nghiệp Giai cấp vô sản vừa là đại biểu cho lực lượng sản xuất tiên tiếntrong nền sản xuất xã hội, vừa mang tư cách là một giai cấp có lợi ích đối lập

trực tiếp với giai cấp tư sản “Trong tất cả các giai cấp hiện đang đối lập với giai cấp tư sản thì chỉ có giai cấp vô sản là giai cấp thực sự cách mạng Tất cả các giai cấp khác đều suy tàn và tiêu vong cùng với sự phát triển của đại công nghiệp, còn giai cấp vô sản lại là sản phẩm của bản thân nền đại công nghiệp”.

Mặt khác, do giai cấp đó là tầng lớp bị áp bức, bóc lột nặng nề nhất trong xã hội

tư bản Cả hai đặc điểm đó hợp lại, hun đúc nên ý chí, dũng khí cách mạng vôsong không thế lực nào dập tắt được của giai cấp vô sản

“Trong tất cả các giai cấp hiện đang đối lập với giai cấp tư sản thì chỉ có giai cấp vô sản là giai cấp thực sự cách mạng”, triệt để cách mạng, vì “những người vô sản chẳng có gì là của mình để bảo vệ cả, họ phải phá hủy hết thảy những cái gì, từ trước đến nay, vẫn bảo đảm và bảo vệ chế độ tư hữu”, họ đại

diện và tiêu biểu cho lực lượng sản xuất mới, tiên tiến của toàn xã hội, cho mộtphương thức sản xuất tiên tiến của lịch sử, nó đại biểu cho xu thế triển vọng của

tương lai, là “giai cấp đang nắm tương lai trong tay”; đại công nghiệp càng phát

triển, giai cấp này càng trưởng thành Nó không có lợi ích riêng với nghĩa là tưhữu Nó đại biểu cho lợi ích của toàn xã hội Chỉ bởi điều đó mà giai cấp vô sảnmang được một phẩm chất cao quý là triệt để cách mạng, cùng với tinh thầnquốc tế cao cả, phấn đấu cho lợi ích chung, không chỉ giải phóng mình mà chotoàn thể loài người, xóa bỏ sự thống trị, nô dịch của chủ nghĩa tư bản không chỉtrong phạm vi dân tộc mà trên toàn thế giới Đại công nghiệp đã rèn cho giai cấp

vô sản những đức tính tổ chức và kỷ luật để thực thi sứ mệnh lịch sử của nó.Còn các giai cấp trung gian khác mang tính bảo thủ, hơn thế họ còn là phảnđộng, tìm cách làm cho bánh xe lịch sử quay ngược trở lại Họ có đấu tranhchống giai cấp tư sản thì chẳng qua họ đấu tranh với tư cách là những tầng lớptrung gian, nếu họ có thái độ cách mạng thì chẳng qua họ nhìn thấy nguy cơmình sẽ rơi vào hàng ngũ của giai cấp vô sản

Tất cả các phong trào đấu tranh trong lịch sử trước kia đều do thiểu số

thực hiện nhằm mưu cầu lợi ích cho thiểu số Còn “phong trào vô sản là phong trào độc lập của khối đại đa số, mưu lợi ích cho khối đại đa số Giai cấp vô sản, tầng lớp ở bên dưới nhất của xã hội hiện tại, không thể vùng dậy, vươn mình lên nếu không làm nổ tung toàn bộ cái thượng tầng kiến trúc bao gồm những tầng

lớp cấu thành xã hội” Chỉ có giai cấp vô sản mới thực hiện được cuộc cách

mạng nhân dân sâu sắc nhất trong lịch sử Các cuộc cách mạng xã hội trước đâymưu lợi chủ yếu cho một thiểu số, và sau khi giành được chính quyền, giai cấpthống trị lập tức phản bội lại nhân dân Cách mạng xã hội chủ nghĩa mưu lợi chođại đa số nhân dân lao động, lôi cuốn đa số nhân dân tham gia và đi cùng nhândân cho đến khi lao động và nhân loại được giải phóng một cách triệt để Điều

đó có thể thực hiện được do lợi ích của giai cấp công nhân - giai cấp lãnh đạocách mạng - về cơ bản, thống nhất với lợi ích của đa số nhân dân lao động Rõràng, khi giai cấp vô sản vùng lên đấu tranh là họ đấu tranh cho quyền lợi củatoàn thể những người lao động trong xã hội chứ không chỉ giành quyền lợi, lợiích cho mỗi giai cấp mình Chính vì vậy, phong trào vô sản sẽ được đông đảoquần chúng ủng hộ, tham gia

Mặt khác, giai cấp vô sản được nền đại công nghiệp “tuyển lựa” từ tất cả

các giai cấp trong dân cư mà chủ yếu là nông dân “Những nhà tiểu công nghiệp, tiểu thương nghiệp và người thực lợi nhỏ, thợ thủ công và nông dân là những tầng lớp dưới của tầng lớp trung đẳng xưa kia, đều bị rơi xuống hàng ngũ giai cấp vô sản, một phần vì số vốn ít ỏi của họ không đủ cho phép họ quản

lý những xí nghiệp đại công nghiệp, nên họ bị sự cạnh tranh của bọn tư bản lớn hơn đánh bại, một phần vì sự khéo léo nhà nghề của họ bị những phương pháp sản xuất mới làm giảm giá trị đi” Cùng với sự phát triển không ngừng của sản

xuất đại công nghiệp, giai cấp công nhân không ngừng lớn lên về mặt số lượng

và chất lượng, là giai cấp gắn liền với nền đại công nghiệp và được nền đại côngnghiệp rèn luyện, tập hợp lực lượng, biểu thị sức mạnh của mình Điều kiện làmviệc và hoàn cảnh sống đã tạo cho họ không chỉ có ý thức tổ chức, kỉ luật màcòn có sự cảm thông sâu sắc với nhau Họ là những người không có hoặc về cơbản không có tư liệu sản xuất, phải làm thuê cho giai cấp tư sản và bị giai cấp tưsản bóc lột giá trị thặng dư Bị áp bức bóc lột lại có lợi ích đối lập trực tiếp vớigiai cấp tư sản, giai cấp công nhân kiên quyết đấu tranh chống giai cấp tư sản,

và có khả năng đoàn kết cùng với quần chúng bị áp bức bóc lột trong cuộc đấutranh chung Khi cuộc đấu tranh giai cấp phát triển đến mức quyết liệt, báo hiệugiờ tận số của chủ nghĩa tư bản thì trong nội bộ của giai cấp tư sản sẽ có sựphân hóa và một bộ phận chạy sang hàng ngũ giai cấp vô sản Đó là một bộphận những nhà tư tưởng đã có được nhận thức (về mặt lý luận) toàn bộ cuộcvận động lịch sử

Mặt khác, giai cấp vô sản là lực lượng có tổ chức kỷ luật cao, có tinh thầnđoàn kết chặt chẽ Điều đó có cơ sở sâu xa từ những đòi hỏi tất yếu về kỹ thật và

tổ chức sản xuất của nền đại công nghiệp C.Mác và Ph.Ăngghen viết: “Sự phát triển của công nghiệp không những đã làm tăng thêm số người vô sản, mà còn tập hợp họ lại thành những khối quần chúng lớn hơn; lực lượng của những người vô sản tăng thêm và họ thấy rõ lực lượng của mình hơn” Tư bản là một

lực lượng tập thể, ở ngành nào, lĩnh vực nào nó cũng bóc lột công nhân, khiếncho lợi ích và điều kiện sinh hoạt của những người vô sản dần dần trở nên ngangbằng nhau, không còn sự phân cách giữa công nhân ngành này với công nhân ởngành kia, xí nghiệp ngành kia Thêm vào đó, việc tăng thêm phương tiện giaothông do đại công nghiệp tạo ra giúp công nhân các địa phương tiếp xúc vớinhau dễ dàng hơn, sự đoàn kết giữa họ chặt chẽ hơn

Trên một mức độ không nhỏ, sự phát triển tinh thần của giai cấp vô sảnđược thúc đẩy bởi những biến chuyển trong kết cấu xã hội của xã hội do sự pháttriển của chủ nghĩa tư bản đưa lại Một mặt, sự xói mòn của các tập đoàn xã hộitrung gian đông đảo và mặt khác, sự mở rộng không ngừng số lượng của giaicấp công nhân dẫn đến chỗ một số đại biểu, cũng như toàn bộ tầng lớp, giai cấpnhững kẻ sở hữu bị đẩy vào hàng ngũ giai cấp vô sản Họ mang theo những yếu

tố học vấn, quá trình này càng sâu thì những yếu tố đó càng lớn

Do phá sản, do không theo kịp sự phát triển của nền đại công nghiệp nêntừng bộ phận trọn vẹn của giai cấp thống trị bị đẩy vào hàng ngũ giai cấp vô sản.Lực lượng này cũng góp một phần không nhỏ vào hoạt động chính trị của giaicấp vô sản

Một điều nữa có ý nghĩa quan trọng là trong những thời kỳ mà cuộc đấutranh giai cấp đạt đến chỗ ác liệt nhất, thì quá trình phân hóa trong nội bộ giaicấp thống trị mang tính chất mãnh liệt và dữ dội đến nỗi một bộ phận nhỏ củagiai cấp thống trị tách khỏi giai cấp này và đi theo giai cấp cách mạng là giai cấpnắm tương lai trong tay Vậy là có một bộ phận của giai cấp tư sản chuyển sanglập trường giai cấp vô sản, đó là bộ phận những nhà tư tưởng tư sản đã vươn lênnhận thức được về mặt lý luận toàn bộ quá trình vận động lịch sử đã đứng sanghàng ngũ của giai cấp vô sản Lực lượng này cũng góp một phần không nhỏ vàohoạt động chính trị của giai cấp vô sản

Tuyên ngôn còn chỉ rõ, cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản là cuộc đấu

tranh mang tính quốc tế, mặc dù lúc đầu nó mang hình thức dân tộc vì giai cấp