PHÂN TÍCH VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG QUẢN LÝ NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH VIỆN KINH TẾ TIỂU LUẬN PHÂN TÍCH VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG QUẢN LÝ NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Họ và tên Lớp Khoa Giảng viên hướng dẫn Hà nội, năm 2021 Hà Nội 2021 MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU 2 PHẦN 1 LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ VÀ VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ 4 1 1 Khái niệm quản lý nhà nước 4 1 2 Đặc điểm của quản lý nhà nước 4 1 3 Khái niệm quản lý nhà nước về kinh tế 5 1 4 Sự cần.

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

VIỆN KINH TẾ

***

TIỂU LUẬN

PHÂN TÍCH VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG QUẢN LÝ NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI

CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Họ và tên: ………

Lớp: ………

Khoa: ………

Giảng viên hướng dẫn: ………

Hà nội, năm 2021

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 2

PHẦN 1: LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ VÀ VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ 4

1.1 Khái niệm quản lý nhà nước 4

1.2 Đặc điểm của quản lý nhà nước 4

1.3 Khái niệm quản lý nhà nước về kinh tế 5

1.4 Sự cần thiết và vai trò của quản lý nhà nước về kinh tế 5

PHẦN 2: VAI TRÒ ĐẶC THÙ CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ TRONG TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 7

2.1 Cơ sở khoa học của việc xác lập vai trò Nhà nước trong quản lý nền kinh tế thị trường định hướng XHCN 7

2.2 Vai trò đặc thù của quản lý nhà nước về kinh tế trong trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam hiện nay 7

KẾT LUẬN 11

LỜI MỞ ĐẦU

Nước ta hiện nay đang ở trong giai đoạn giữa cho sự cất cánh của nền kinh tế Sau gần 30 năm đổi mới, Việt Nam đã có những bước tiến vuợt bậc Sự phát triển này chính là do sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Nhà nước trong việc điều hành nền kinh tế một cách linh hoạt, hiệu quả Lựa chọn con đường mô hình kinh tế để đảm bảo cho nền kinh tế phát triển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, định hướng xã hội chủ nghĩa là một vấn đề không hề đơn giản Việc nhận thức đúng về vai trò của quản lý nhà nước về kinh tế thị trường phải là việc đầu tiên Do đó nghiên cứu vai trò của quản lý nhà nước về kinh tế rất cần thiết và quan trọng

Chính vì lý do đó, em xin phép được đi sâu vào đề tài: “Vai trò của nhà

nước trong quản lý nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam hiện nay”

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tiểu luận gồm hai phần:

Phần 1: Lý luận quản lý nhà nước về kinh tế và vai trò quản lý nhà nước về kinh tế

Phần 2: Vai trò đặc thù của quản lý nhà nước về kinh tế trong trong nền kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam hiện nay

3

PHẦN 1: LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ VÀ VAI TRÒ

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ.

1.1 Khái niệm quản lý nhà nước

+ Nhà nước là gì?

Nhà nước là 1 tổ chức quyền lực, chính trị của xã hội có giai cấp, có lãnh thổ, dân cư và chính quyền độc lập, có khả năng đặt ra và thực thi pháp luật nhằm thiết lập trật tự xã hội nhất định trong phạm vi lãnh thổ của mình Nhà nước là một

tổ chức đặc biệt có các dấu hiệu đặc trưng sau: phân bố dân cư theo đơn vị hành chính - lãnh thổ; các bộ máy quyền lực công; có chủ quyền tối cao trong phạm vi lãnh thổ của đất nước mình; có quyền quy định các loại thuế mang tính bắt buộc đối với cá nhân, tổ chức trong xã hội

+ Quản lý là gì?

Là sự tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý Còn về việc tác động theo cách nào sẽ phụ thuộc vào các lĩnh vực khác nhau, các góc độ khoa học khác nhau, cũng như cách tiếp cận của người nghiên cứu

+ Cùng với sự xuất hiện của nhà nước, quản lý nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực Nhà nước đối với hành vi hoạt động của con người và các quá trình xã hội nhằm duy trì và phát triển trật tự pháp luật và các mối quan hệ xã hội để thực hiện nhiệm vụ và chức năng của Nhà nước trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ tổ quốc Xã hội chủ nghĩa Xét theo nghĩa rộng, quản lý nhà nước là tất cả hoạt động của bộ máy nhà nước, bao gồm: hoạt động lập pháp, hành pháp đến tư pháp

1.2 Đặc điểm của quản lý nhà nước

Dựa trên khái niệm, ta có thể dễ dàng rút ra được một số đặc điểm nổi bật của quản lý nhà nước như sau:

- Thứ nhất, Quản lý nhà nước (QLNN) mang tính quyền lực tối cao, tính mệnh lệnh đơn phương của nhà nước Được thiết lập dựa trên cơ sở mối quan hệ

“ủy quyền” và “sự phục tùng”

- Thứ hai, QLNN mang tính khoa học, tính kế hoạch: Đặc điểm này đòi hỏi nhà nước cần có sự tổ chức các hoạt động quản lý của mình lên đối tượng bị quản

lý phải nhất quán, cụ thể dựa trên những kế hoạch đã được vạch ra từ trước và phải được nghiên cứu một cách khoa học

- Thứ ba, mang tính tổ chức và điều chỉnh: Tính tổ chức ở đây có thể được hiểu là khoa học về cách thức thiết lập mối quan hệ giữa con người với con người phục vụ cho quá trình quản lý xã hội Còn tính điều chỉnh chính là cách mà nhà nước sử dụng các công cụ pháp luật để buộc đối tượng bị quản lý phải tuân theo những quy luật xã hội khách quan

- Thứ tư, mang tính liên tục, ổn định: Hoạt động quản lý nhà nước phải diễn

ra thường xuyên, liên tục, không bị gián đoạn bắt kịp với sự vận động biến đổi của đối tượng quản lý Các quyết định của nhà nước phải có tính ổn định, không được thay đổi quá nhanh Điều này giúp cho các chủ thể quản lý có điều kiện kiện toàn hoạt động của mình và hệ thống hành vi xã hội được ổn định

1.3 Khái niệm quản lý nhà nước về kinh tế

Quản lý nhà nước về kinh tế là sự tác động mang tính tổ chức và pháp quyền của Nhà nước đối với nền kinh tế quốc dân nhằm mục đích sử dụng hiệu quả nhất nguồn lực kinh tế, các cơ hội để đạt được các mục tiêu về phát triển kinh tế quốc gia đặt ra

Quản lý nhà nước về kinh tế vừa là một môn khoa học vừa là nghệ thuật, nghề nghiệp bởi vì nó có đối tượng nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu riêng Đó là các quy luật và các vấn đề mang tính quy luật của các mối quan hệ trực tiếp, gián tiếp giữa các chủ thể tham gia vào hoạt động kinh tế của xã hội Tính khoa học có nghĩa là hoạt động quản lý của Nhà nước trên thực tế không thể phụ thuộc vào ý chí chủ quan hay sở thích của một cá nhân hay một cơ quan Nhà nước nào mà phải dựa trên các phương pháp, nguyên tắc xuất phát từ thực tiễn và được kiểm nghiệm bằng thực tiễn

Bên cạnh đó, QLNN về kinh tế còn chịu ảnh hưởng rất lớn từ trình độ nghiệp vụ, bản lĩnh, phẩm chất và phong cách làm việc của đội ngũ cán bộ quản lý kinh tế; khả năng thích nghi, phương pháp và hình thức tổ chức của bộ máy quản

lý kinh tế của Nhà nước Tính nghệ thuật thể hiện ở việc linh hoạt xử lý các tình huống thực tiễn kinh tế xảy ra trên cơ sở các nguyên lý khoa học Bởi bản thân khoa học không thể đưa ra sự giải đáp cho mọi tình huống phát sinh trong hoạt động thực tiễn, nó chỉ có thể chỉ ra các nguyên lý khoa học làm cơ sở cho các hoạt động quản lý thực tế Còn vận dụng một cách hiệu quả, tối ưu nhất những nguyên

lý này vào thực tiễn lại phụ thuộc nhiều vào kiến thức, tài năng của các nhà quản lý kinh tế Nó đồng thời cũng là một nghề nghiệp bởi bộ máy quản lý Nhà nước là hệ thống tổ chức bao gồm nhiều cơ quan, nhiều bộ phận, cá nhân có những quyền hạn, chức năng khác nhau nhằm đảm bảo tổ chức và quản lý có hiệu quả các lĩnh vực kinh tế

5

1.4 Sự cần thiết và vai trò của quản lý nhà nước về kinh tế

Thứ nhất, trong nền kinh tế thị trường, nhiều doanh nghiệp không có đủ khả

năng để tự giải quyết các vấn đề của chính mình nảy sinh trong quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh Vì vậy cần đến sự tác động của Nhà nước nhằm điều chỉnh, giải quyết các “ách tắc”, trở ngại trong hoạt động của doanh nghiệp Một vài vấn

đề chủ yếu như:

- Hợp đồng, giải quyết hợp đồng

- Môi trường kinh doanh: Nhà nước xây dựng khung pháp lý phù hợp, tạo điều kiện cho doanh nghiệp có một môi trường kinh doanh thuận lợi, không xâm hại lẫn nhau và đồng thời cũng không gây ảnh hưởng đến đời sống của người dân xung quanh Sự can thiệp của Nhà nước còn nâng cao hiệu lực quản lý vĩ mô nền kinh tế quốc dân, đảm bảo thị trường được vận động ổn định, phát huy tối đa vai trò tự chủ, năng động của các thành phần kinh tế trong sản xuất kinh doanh

Thứ hai, quản lý nhà nước đóng vai trò hạn chế, ngăn ngừa những các lỗ

hổng tiêu cực, các mặt trái của nền kinh tế thị trường Chẳng hạn như:

- Thị trường cạnh tranh độc quyền, thị trường cạnh tranh không hoàn hảo

- Lạm phát, suy thoái, khủng hoảng kinh tế

- Ranh giới giàu nghèo rõ rệt, bất công xã hội

- Mất ổn định, nảy sinh nhiều vấn đề xã hội khác

…

Như vậy, Nhà nước cần tạo ra những công cụ điều tiết thị trường ở tầm vĩ

mô để sửa chữa và khắc phục, những “khuyết tật” tồn tại và kiềm chế tính tự phát của nền kinh tế thị trường

Thứ ba, đối với đặc thù riêng của nền kinh tế của Việt Nam: Việt Nam đang

là một quốc gia có xuất phát điểm thấp và phát triển trong điều kiện nền kinh tế có nhiều biến động Do đó, việc thực hiện tốt vai trò quản lý kinh tế – xã hội là một tất yếu, đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với Nhà nước Thể hiện rõ nét ở các điểm chính như:

- Thực hiện mục tiêu phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa

- Tạo hành lang pháp luật an toàn bảo vệ lợi ích chính đáng cho mọi thành phần kinh tế tham gia

- Hỗ trợ người dân trong làm ăn kinh tế

- Can thiệp vào những lỗ hổng của thị trường

- Bảo vệ môi trường sinh thái

PHẦN 2: VAI TRÒ ĐẶC THÙ CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ TRONG TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI

CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 2.1 Cơ sở khoa học của việc xác lập vai trò Nhà nước trong quản lý nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

- Sự thất bại của trường phái kinh tế thị trường tự do khi nền kinh tế phát triển hoàn toàn chỉ tuân theo quy luật của nền kinh tế thị trường mà thiếu vắng bàn tay quản lý của Nhà nước đã đối mặt với nguy cơ khủng hoảng, đổ vỡ;

Trong mối quan hệ giữa 3 chủ thể của nền kinh tế thị trường: Nhà nước -Thị trường - Doanh nghiệp; mỗi chủ thể đều có chức năng, nhiệm vụ cụ thể vừa độc lập tương đối nhưng lại đặt trong mối quan hệ qua lại giữa các chủ thể khác

- Thực tiễn phát triển kinh tế thị trường ở các quốc gia khác nhau cho thấy vai trò quản lý kinh tế của Nhà nước ở các nước là khác nhau, có nước đề cao tuyệt đối, có nước hoàn toàn không coi trọng, có nước cân đối hài hòa giữa quy luật thị trường và vai trò can thiệp, quản lý của Nhà nước Thực tế này cho thấy một kết luận chung là cần thiết phải xác lập vai trò quản lý của Nhà nước đối với nền kinh

tế thị trường bởi một nền kinh tế suy tàn hay hưng thịnh suy cho cùng chính là do quản lý của Nhà nước

2.2 Vai trò đặc thù của quản lý nhà nước về kinh tế trong trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam hiện nay

Lịch sử đã chứng minh rằng, các nền kinh tế thị trường thành công nhất đều không thể phát triển một cách tự phát nếu thiếu sự can thiệp và hỗ trợ của Nhà nước Nền kinh tế của Việt Nam tăng trưởng dưới tác động bên ngoài ngày một phức tạp nên sự can thiệp của Nhà nước xuất hiện như một tất yếu cho sự hoạt động có hiệu quả của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Theo quan điểm của Paul Samuelra - Nhà kinh tế học người Mỹ cho rằng để điều hành một nền kinh tế không có cả chỉnh phủ lẫn thị trường cũng như định vỗ tay bằng một bàn tay Sự thành công của đổi mới kinh tế ở nước ta càng khẳng định vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường là rất cần thiết vì nó dẫn dắt thị trường phát triển theo hướng tích cực và khắc phục những hạn chế của nền kinh

tế thị trường gây ra để phát triển nền kinh tế một cách tốt nhất

Đặc trưng cơ bản của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nền kinh tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, đồng thời bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước Đó là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập

quốc tế; có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, nhằm mục tiêu "Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh"

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam có quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất; có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế; các chủ thể thuộc các thành phần kinh tế bình đẳng, hợp tác và cạnh tranh theo pháp luật; thị trường đóng vai trò chủ yếu trong huy động và phân bổ có hiệu quả các nguồn lực phát triển, là động lực chủ yếu để giải phóng sức sản xuất; các nguồn lực nhà nước được phân bổ theo chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phù hợp với cơ chế thị trường Nhà nước đóng vai trò định hướng, xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và lành mạnh; sử dụng các nguồn lực của Nhà nước và công cụ, chính sách để định hướng và điều tiết nền kinh tế, thúc đẩy sản xuất kinh doanh và bảo vệ môi trường; thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội trong từng bước, từng chính sách phát triển Phát huy vai trò làm chủ của nhân dân trong phát triển kinh tế - xã hội

Qua gần 30 năm đổi mới, nước ta đã dần chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá, tập trung quan liêu sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Vai trò quản lý của nhà nước có những bước chuyển biến lớn trong điều kiện kinh

tế thị trường, thể hiện ở những điểm sau:

Một là, nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa quản lý nền kinh tế thị

trường

- Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam với tư cách một nhiệm

vụ chiến lược quan trọng trong thời kỳ đổi mới toàn diện đất nước Việc xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xuất phát từ định hướng xã hội chủ nghĩa với mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, nhằm xây dựng một chế độ xã hội dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Để xây dựng được một chế độ xã hội có tính mục tiêu như vậy thì công cụ, phương tiện cơ bản chỉ có thể là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trên cơ sở

lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

Bên cạnh đó, nhu cầu hội nhập kinh tế quốc tế sau khi nước ta trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đòi hỏi chúng ta tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính Nhà nước, cải cách pháp luật, đảm bảo cho Nhà nước không ngừng vững mạnh, có hiệu lực để giải quyết có hiệu quả các nhiệm vụ phát

9

triển kinh tế – xã hội, thực hành dân chủ, giữ vững độc lập, tự chủ và hội nhập vững chắc vào đời sống quốc tế

Hai là, các nguồn lực do Nhà nước quản lý được phân bổ theo chiến lược,

quy hoạch, kế hoạch phù hợp cơ chế thị trường

- Chính phủ có thể thông qua hệ thống luật pháp và thông qua sự lựa chọn của mình để tác động đến sản xuất Đồng thời, thông qua thuế và các khoản chuyển nhượng để tác động đến khâu phân phối, từ đó tác động đến việc phân bổ các nguồn lực của nền kinh tế

- Kinh nghiệm của Việt Nam trong những năm qua cho thấy để phân bổ nguồn vốn hiệu quả thì khâu đột phá là giải quyết mối quan hệ Nhà nước và thị trường Cho dù sự phân bổ các nguồn lực thuộc về Nhà nước thì cũng phải tôn trọng các nguyên tắc của thị trường

- Với chủ trương phát triển đồng bộ và vững chắc thị trường tài chính, Nhà nước đã sử dụng nhiều biện pháp tăng cường quản lý thị trường vốn, đảm bảo thị trường này vận hành thông suốt, công khai và hiệu quả; nâng cao tính thanh khoản

và tạo được những thay đổi căn bản về thể chế, cấu trúc thị trường để tạo dựng nền tảng tài chính vững mạnh, đảm đương được vai trò phân bổ nguồn lực xã hội hiệu quả, đồng thời đảm bảo ổn định tài chính để phát triển bền vững

Ba là, Nhà nước đóng vai trò định hướng, xây dựng và hoàn thiện thể chế

kinh tế, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch

Vai trò kinh tế của nhà nước là hướng tới mục tiêu chung, làm cho dân giàu, nước mạnh, tăng trưởng ổn định và công bằng xã hội Sự định hướng nền kinh

tế của nhà nước được thực hiện thông qua việc nhà nước xây dựng quy hoạch, chiến lược và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội trong ngắn hạn, trung hạn và dài hạn

Mặt khác, nhà nước tạo môi trường pháp lý thuận lợi như: hệ thống luật pháp đồng bộ, phù hợp với luật pháp và thông lệ quốc tế; hệ thống các văn bản hướng dẫn, các định chế, các chính sách phát triển kinh tế …để các chủ thể kinh tế giảm thiểu rủi ro, tranh chấp Nhà nước đã xây dựng hệ thống pháp lý để chống lại gian lận bao gồm: hệ thống có liên quan tới những quyền sở hữu, những điều luật

về phá sản và khả năng thanh toán, hệ thống tài chính với ngân hàng trung ương và các ngân hàng thương mại để giữ cho việc cung cấp tiền mặt được thực hiện một cách nghiêm ngặt

Đồng thời, Nhà nước sử dụng công cụ chiến lược, kế hoạch, luật pháp và chính sách làm căn cứ cho hoạt động kiểm tra, kiểm soát, đánh giá đối với nền kinh