TÂM LÍ HỌC TỘI PHẠM: “ Nhân cách người phạm tội: khái niệm, đặc điểm, cấu trúc, phân loại và quá trình phát triển nhân cách người phạm tội. Liên hệ thực tiễn ”.

BỘ TƯ PHÁP BÀI TẬP NHÓM MÔN TÂM LÍ HỌC TỘI PHẠM ĐỀ SỐ 02 “ Nhân cách người phạm tội khái niệm, đặc điểm, cấu trúc, phân loại và quá trình phát triển nhân cách người phạm tội Liên hệ thực tiễn ” MỤC LỤC MỞ BÀI 1 GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1 I Khái niệm nhân cách người phạm tội 1 II Đặc điểm nhân cách người phạm tội 2 III Cấu trúc nhân cách người phạm tội 3 3 1 Xu hướng người phạm tội 3 3 2 Năng lực của người phạm tội 3 3 3 Tình cảm và ý chí của người phạm tội 4 3 4 Tính cách của người phạm tội 4 3 5 Khí c.

BỘ TƯ PHÁP

BÀI TẬP NHÓM MÔN: TÂM LÍ HỌC TỘI PHẠM

ĐỀ SỐ: 02

“ Nhân cách người phạm tội: khái niệm, đặc điểm, cấu trúc, phân loại và quá trình phát triển nhân cách người phạm tội Liên hệ thực

tiễn ”.

MỤC LỤC

MỞ BÀI 1

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1

I Khái niệm nhân cách người phạm tội 1

II Đặc điểm nhân cách người phạm tội 2

III Cấu trúc nhân cách người phạm tội: 3

3.1: Xu hướng người phạm tội 3

3.2: Năng lực của người phạm tội 3

3.3: Tình cảm và ý chí của người phạm tội 4

3.4: Tính cách của người phạm tội 4

3.5: Khí chất của người phạm tội 5

IV Phân loại nhân cách người phạm tội 5

4.1 Căn cứ vào sự tương tác giữa cá nhân với tình huống, hoàn cảnh cá nhân với môi trường 5

4.2 Căn cứ vào mức độ những phẩm chất tiêu cực của người phạm tội 6

4.3 Căn cứ vào khách thể bị xâm hại và đặc điểm hành vi phạm tội 7

4.4 Căn cứ vào ý thức của người phạm tội khi thực hiện hành vi phạm tội 8

V Quá trình hình thành, phát triển nhân cách người phạm tội 9

5.1: Khái niệm người phạm tội, nhân cách người phạm tội 9

5.2: Các giai đoạn phát triển nhân cách người phạm tội 9

5.3:Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách người phạm tội 11

VI Liên hệ thực tiễn 13

KẾT LUẬN 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

MỞ BÀI

Tâm lý học tội phạm là khoa học nghiên cứu những hiện tượng tâm lý nảysinh trong quá trình hoạt động phạm tội của các tội phạm nhằm phòng ngừa,phát hiện và đấu tranh chống tội phạm, góp phần bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự

an toàn xã hội Đối tượng nghiên cứu của ngành tâm lý học tội phạm rất đadạng Và nhân cách người phạm tội là một trong những đối tượng nghiên cứunổi bật của ngành Nghiên cứu nhân cách người phạm tội để phòng ngừa, pháthiện và đấu tranh phòng chống tội phạm Để làm rõ vấn đề trên, nhóm em xin

chọn đề số 02 để phân tích: “ Nhân cách người phạm tội: khái niệm, đặc điểm,

cấu trúc, phân loại và quá trình phát triển nhân cách người phạm tội Liên hệ thực tiễn ”.

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Khái niệm nhân cách người phạm tội

“Nhân cách” –tiếng Latinh cổ là Persona, nghĩa là mặt nạ, dùng để chỉ vẻngoài của mỗi người

Ngày nay có nhiều định nghĩa về nhân cách, trong đó có ba cách tiêu biểu đểđịnh nghĩa về nhân cách đó là:

Nhân cách là toàn bộ những ấn tượng mà một người tạo được ở những ngườikhác

Nhân cách là một cấu trúc của những đặc tính, những quá trình, những nét tiêubiểu do bẩm sinh, do rèn luyện hoặc cả hai, được tổ chức thành một chỉnh thể.Theo quan điểm thực chứng thì nhân cách là hệ thống những hành vi biểu hiệndưới dạng những thao tác

Như vậy, hiểu theo nghĩa hẹp thì nhân cách là tập hợp các đặc điểm tâm lý ổnđịnh của cá nhân, biểu hiện bản sắc và giá trị xã hội của cá nhân đó Hiểu mộtcách rộng hơn nữa thì nhân cách là tập hợp các đặc điểm, các quá trình, các néttiêu biểu của mỗi người Nó quy định thái độ, hoạt động và các mối quan hệ xãhội của người đó

Từ cách hiểu về nhân cách nói trên, ta có thể hiểu: Nhân cách người phạm tội là

tập hợp các đặc điểm, các nét tiêu biểu của người phạm tội, quy định thái độ, quan hệ xã hội và hành vi, trong đó có hành vi phạm tội của người đó

II Đặc điểm nhân cách người phạm tội.

Nhân cách người phạm tội biểu hiện ở những mặt nào?

Đặc điểm nhân cách người phạm tội được thể hiện qua những mặt sau đây:

Về nhận thức: Căn cứ vào trí tuệ, sự hiểu biết và những kỹ năng của người phạmtội Thông thường khi nghiên cứu về người phạm tội, các nhà nghiên cứu sẽnhận ra rằng đa số người phạm tội sẽ có hạn chế về nhận thức của bản thân

Về cảm xúc, nhu cầu và động cơ: Cảm xúc của người phạm tội bị ảnh hưởng rấtlớn bởi nhu cầu Có nhiều trường hợp người phạm tội khi thực hiện hành vi

phạm tội thường có cảm xúc không được ổn định, rối loạn Bên cạnh đó, ngườiphạm tội còn được coi là có khả năng kiểm soát cảm xúc kém.

Về tính cách, thói quen hành động: Người phạm tội sẽ phụ thuộc, chịu tác độngcủa môi trường sống xung quanh mình Tính cách của người phạm tội hìnhthành trong cuộc sống

Về khí chất, xu hướng tâm lý: Người phạm tội đều có xu hướng là người hướngnội hoặc người hướng ngoại

Về ý chí, khả năng tự kiểm soát: Ý chí nói lên sự lì lợm, độ rắn, sự mạnh mẽ củanhân cách, hành vi người phạm tội Môi trường sống có tác động, ảnh hưởng rấtlớn tới hành vi và nhân cách của người phạm tội

Hành vi, hoạt động: Nhân cách của người phạm tội biểu hiện nhiều qua hành vi,hoạt động

Căn cứ vào đâu để nhận xét về nhân cách người phạm tội.

Để nhận xét về nhân cách người phạm tội, người ta dựa trên nhiều yếu tốkhác nhau Hầu hết những yếu tố đó đều có ảnh hưởng, tác động vô cùng mạnh

mẽ tới nhân cách, hành vi của người phạm tội Một số yếu tố có ảnh hưởng đến

sự hình thành, phát triển nhân cách phải kể đến như sau:

Yếu tố di truyền; Yếu tố môi trường; Hoạt động; Giáo dục; Giao tiếp

III Cấu trúc nhân cách người phạm tội:

3.1: Xu hướng người phạm tội

Xu hướng nói lên chiều hướng phát triển của nhân cách, nhân cách phát triển

từ đâu, theo chiều hướng nào là do xu hướng quy định Xu hướng bao gồm nhucầu, hứng thú, lý tưởng, thế giới quan, niềm tin Theo đó người phạm tội hướngtới những lợi ích mà những lợi ích đó đối lập với lợi ích xã hội, xâm phạm tớilợi ích chính đáng và hợp pháp của người khác

Trong nhân cách của người phạm tội thiếu sự cân bằng giữa các loại nhu cầu

và hứng thú là một đặc trưng cơ bản, thường xuất hiện tính chất không bìnhthường Một số nhu cầu, hứng thú của người phạm tội bị suy thoái, biến chất

mang theo tính sinh vật, bản năng Ví dụ: vì tiền hay vì các nhu cầu thấp hèn mà

người phạm tội có thể dùng mọi thủ đoạn như dụ dỗ, đâm chém, giết,…

Thế giới quan, niềm tin ở người phạm tội phát triển lệch lạc: họ thường có lỗisống không lành mạnh, tôn thờ chủ nghĩa vật chất ích kỷ, mang nặng chủ nghĩa

cá nhân vì vậy niềm tin ở họ đã mất hết ý nghĩa đúng đắn, phát triển lệch lạc, họmất hết niềm tin vào những giá trị nhân bản của xã hội, vào những mối quan hệ,

…

3.2: Năng lực của người phạm tội

Năng lực của người phạm tội phát triển theo chiều hướng để đạt hiệu quảtrong hoạt động tội phạm, cho nên năng lực của người phạm tội phát triển ở cảnhững lĩnh vực liên quan tới hoạt động phạm tội Đối với hoạt động phạm tội thì

kỹ năng, kỹ xảo phạm tội rất phát triển, vì thế những hành vi phạm tội được thựchiện chuẩn xác, mau lẹ, kín đáo và thuần thục Ngoài ra, Do bị chi phối bởi xuhướng của hành động phạm tội, nên ở người phạm tội thường phát triển năng lựcvới các kỹ năng, kỹ xảo hành động phạm tội Tùy theo từng loại tội phạm cụ thể,

ở người phạm tội phát triển các thuộc tính, các kỹ năng phù hợp, cấu thành năng

lực chuyên biệt giúp họ thực hiện các hành động phạm tội cụ thể Ví dụ: Người

phạm tội cướp tài sản thường nhắm đến các cá nhân có sự sơ hở khi đang trên đường chúng sẽ áp sát nạn nhân một cách nhanh nhất có thể và giật tài sản của nạn nhân Lúc này, nạn nhân sẽ bị bất ngờ và chưa có phản ứng kịp và chúng cũng đã thoát được

3.3: Tình cảm và ý chí của người phạm tội

Khác với những người bình thường, đời sống tình cảm của người phạm tộithường nghèo nàn, các tình cảm cao cấp như tình cảm đạo đức, tình cảm thẩm

mĩ và tình cảm trí tuệ kém phát triển Trong đó tình cảm đạo đức bị suy thoáinghiêm trọng, mất chức năng động cơ thúc đẩy các hành vi xã hội và hoạt độngtích cực của con người Các đối tượng phạm tội luôn có ác cảm với các lựclượng chuyên chính, thù ghét chế độ Cái thiện bị thay thế dần bởi cái ác, cácphẩm chất ý chí tiêu cực

Tuy nhiên trong các hành động phạm tội,ở các đối tượng phạm tội luôn thểhiện tính mục đích cao, tính quyết đoán, sự kiên trì và nỗ lực ý chí lớn Tất cảcác đặc điểm đó đã giúp đối tượng khắc phục khó khăn, quyết tâm thực hiệnhành động phạm tội để đạt được mục đích của mình Khi bị bắt, bị giam giữ điềutra, bọn chúng thường ngoan cố, lì lợm, có đối tượng sẵn sàng chấp nhận hi sinh,

tù tội để bảo vệ tổ chức, bảo vệ đồng bọn

3.4: Tính cách của người phạm tội

Tính cách của người phạm tội, nhất là của những đối tượng phạm tội chuyênnghiệp, tái phạm nguy hiểm thường bao gồm các nét xấu xa, tiêu cực Thái độcủa người phạm tội đối với xã hội thường là lệch lạc, họ chà đạp lên đạo đức và

dư luận xã hội, bị chi phối và điều chỉnh bởi các mục đích phản xã hội, sốngbuông thả, tự do, coi thường đạo đức, coi thường pháp luật, sẵn sàng chà đạp lên

dư luận, bất chấp lẽ phải, kỷ cương

Tính cách của người phạm tội là kết quả của quá trình thực hiện các hoạtđộng phạm tội (thể hiện rõ nhất ở “tội phạm chuyên nghiệp”) Cho nên ở ngườiphạm tội, sự “bình tĩnh” mang tính chất thủ đoạn nhằm tránh tội khi khai báo,

“bản lĩnh” mang nặng tính chất lì lợm nhằm hạn chế đến mức tối đa những sơ

hở trong quá trình “hành nghề” Những “tính cách giả” xuất hiện ở cá nhân khimới gia nhập nhóm không chính thức tiêu cực tới cá nhân trong 1 thời gian dài

Chẳng hạn, ở các đối tượng xâm phạm an ninh quốc gia lại có hành vi và có thái

độ thù địch, tuyên truyền quan điểm sai trái, chống chế độ hoặc nhen nhóm,thành lập các tổ chức phạm động, hoạt động nhằm lật đổ chính quyền, câu kếtvới nước ngoài làm gián điệp, tay sai chống lại Tổ quốc, chống lại nhân dân

3.5: Khí chất của người phạm tội

Khí chất vốn được xem là yếu tố liên quan chặt chẽ với kiểu thần kinh củacon người Tính ổn định tương đối của khí chất đã làm cho nó chịu tác độngtrước hoàn cảnh bên ngoài Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện phạm tội vớinhững tình huống “căng thẳng” cản trở việc thực hiện mục đích, nhiều cá nhânphải “điều tiết” liên tục hệ thần kinh, khí chất vốn có của mình cho phù hợp với

hiện thực Bởi thế, có những trường hợp người phạm tội lại có hành vi “hìnhnhư khác xa với hành vi, bản tính” thường ngày mà mọi người hoặc các bậc cha

mẹ hiểu và quá quen thuộc với con em mình

Trên đây là những thành phần chủ yếu trong nhân cách người phạm tội Không

có một thành phần nào, ngay cả yếu tố được coi là ổn định nhất của cấu trúc nhân cách người phạm tội lại không bị suy thoái hoặc thoát khỏi tình trạng chệch hướng Tuy nhiên, đối mỗi loại tội phạm cụ thể lại có những nét tâm lý riêng, khác biệt hoặc giữ vị trí khác nhau trong cấu trúc nhân cách của họ

IV Phân loại nhân cách người phạm tội

4.1 Căn cứ vào sự tương tác giữa cá nhân với tình huống, hoàn cảnh cá nhân với môi trường.

4.1.1 Loại hình nhân cách phạm pháp có hệ thống

Người có nhân cách loại này, họ không chỉ lợi dụng hoàn cảnh mà còn tự bảnthân tạo ra hoàn cảnh, vượt qua mọi trở ngại để thực hiện âm mưu tội lỗi, hành

vi phạm tội đã trở thành thói quen xử sự ở họ ( Ví dụ: Trương Thư Hồng đã

ngoài 50, cao 1,6m, chân phải bị teo từ nhỏ, phải chống nạng Hồng nghĩ rằnglàm sao sau khi mình chết phải có chút gia sản để lại cho vợ Vì thế y dự tínhviệc kiếm tiền bằng cách giết người cướp của, y cũng hiểu rằng mình bị tật, sứckhỏe kém, nên phải làm sao đưa "con mồi" về nhà mới hạ thủ được Thủ đoạncủa hắn là đóng giả đi tìm người giúp việc nhà Sau khi thỏa thuận giá cả, đưanạn nhân về nhà, giết chết nạn nhân và đem phân,mang đi vứt khắp nơi Tổng sốtài sản mà y cướp được là hơn 30.000 nhân dân tệ (khoảng 85 triệu VNĐ)

4.1.2 Loại hình nhân cách phạm pháp do chuẩn mực đạo đức, pháp luật lỏng lẻo không nghiêm

Lối sống đã hình thành trước đây trong sự tác động với tình huống chuẩn mực

đạo đức, pháp luật lỏng lẻo, không nghiêm đã dẫn đến hành vi phạm tội ( Ví dụ:

số trẻ em phạm tội đang "gia tăng và trẻ hóa" một trong những nguyên nhân gây

ra tình trạng này là do sự nhận thức sai lệch về pháp luật của trẻ vị thành niên.Nhiều vụ án do người chưa thành niên phạm tội không thể đưa ra xét xử được vì

các đối tượng này mới chỉ ở độ tuổi đủ 14 đến dưới 16 tuổi nhưng chỉ phạm cáctội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng dẫn đến họ có phạm tội những chỉ xử lýhành chính, chứ không thể xử lý bằng hình sự được Lợi dụng quy định này trẻ

đã thực hiện những hành vi phạm tội không ghê tay như đối tượng Lê VănLuyện, Lê Ngọc Chung đều gây ra hai vụ thảm sát giết nhiều người và cướp tàisản, trong đó hành vi giết người của chúng đều đáng bị xử với mức án cao nhất

là tử hình song chúng chỉ phải chịu mức án cao nhất là mười tám năm tù vìchúng đều chưa đủ 18 tuổi)

4.1.3 Loại hình nhân cách bối cảnh

Người có nhân cách loại này thường có hành vi phạm tội xảy ra trong hoàncảnh xung đột Ở đây hành vi phạm tội xảy ra tựa như kích thích phản ứng (song

sự thực không phải kích thích - phản ứng vì tùy hoàn cảnh có xung đột nhưng cánhân có phạm tội hay không còn phụ thuộc vào đặc điểm nhân cách của người

đó lúc tiến hành hành vi ( Ví dụ: khi lưu thông trên tuyến đường 30-4, thuộc khu

phố 3, phường Chánh Nghĩa, TP.Thủ Dầu Một thì Thiện va chạm với một ngườikhác nên xảy ra xô xát Thấy vậy, anh Nghĩa dừng xe can ngăn và tiếp tục xảy ra

xô xát, lúc này Thiện cầm một vỏ chai bia đã đập vỡ đâm trúng Nghĩa Do vếtthương quá nặng nên Nghĩa đã tử vong.)

4.2 Căn cứ vào mức độ những phẩm chất tiêu cực của người phạm tội

4.2.1 Nhân cách người phạm tội toàn thể

Người thuộc loại nhân cách này thường có thái độ tiêu cực đối với các giá trị

xã hội, quan điểm lệch lạc và hoàn toàn trái ngược với các chuẩn mực xã hội, ý

thức pháp luật kém ( Ví dụ: Marcelo Pesseghini, 13 tuổi, đang học lớp 6 tại

Trường Nicolas, thành phố Sao Paulo, Brazil Luôn có mong muốn trở thành sátthủ, cậu bé này đã bị ám ảnh bởi những cảnh quay giết người trong phim vàniềm đam mê súng ngắn Trước khi quyết định giết bố mẹ và những người thântrong gia đình, cậu bé 13 tuổi đã lập kế hoạch hoàn hảo để chứng tỏ rằng mình

là một sát thủ thực thụ.)

4.2.2 Nhân cách người phạm tội cục bộ

Người thuộc loại nhân cách này có cả những phẩm chất tích cực và tiêu cực,

ở đó phẩm chất tiêu cực thường lấn át phẩm chất tích cực và trong những hoàn

cảnh thuận lợi những phẩm chất tiêu cực dễ dàng bộc lộ ( Ví dụ: ở những người

này thường có tình cảm tốt đối với gia đình và đối xử đúng mức với bạn bè,nhưng họ lại có những phẩm chất tiêu cực như tham lam, hám lợi, muốn hơnngười, có những quan điểm lệch lạc, thiếu hiểu biết pháp luật Thực tế nhữngngười thuộc loại nhân cách này thường hay phạm các tội về tham nhũng, các tộixâm phạm trật tự quản lý kinh tế, các tội xâm phạm sở hữu, các tội phạm về matúy)

4.2.3 Nhân cách người phạm tội tiểu cục bộ

Người thuộc loại nhân cách này chỉ có một số phẩm chất tâm lý tiêu cực,nhưng trong hoàn cảnh phức tạp họ đã không làm chủ được bản thân nên đã

thực hiện hành vi phạm tội ( Ví dụ: Lê Văn Hữu, 42 tuổi chưa có tiền án, tiền sự

đã dùng súng bắn khiến ông T tử vong, bà Đ phải nhập viện, sau khi gây án,nghi phạm tự sát bằng súng nguyên nhân là do gia đình ông T vay tiền màkhông trả mà còn lăng mạ, thách thức Hữu ra tay)

4.3 Căn cứ vào khách thể bị xâm hại và đặc điểm hành vi phạm tội

4.3.1 Nhân cách người phạm tội có tính chất vụ lợi

Những người này có xu hướng sống thể hiện rõ tính vụ lợi trong hoạt động,giao tiếp, quan hệ, ứng xử Họ thường sử dụng những thủ đoạn tinh vi, xảoquyệt khi thực hiện hành vi phạm tội và cả trong cuộc sống hàng ngày Xuhướng vụ lợi là nhân tố nòng cốt của hành vi cá nhân và thường có kiểu hành vi

đặc biệt, đó là sự lệ thuộc tình huống của hành vi (Ví dụ: A là thủ quỹ của một

Doanh nghiệp, A thường có hành vi gian lận về mức giá chi trả cho các hoạtđộng của công ty bằng cách xuất hóa đơn chi trả giá trị cao hơn thực tế để nhậnđược phần lời dư)

4.3.2 Nhân cách người phạm tội có tính chất bạo lực

Người thuộc loại nhân cách này có các phẩm chất nhân cách điển hình như:tính ích kỷ cao, không có thái độ dung hòa khi lợi ích cá nhân bị xâm hại, tính