Hoạt động nhượng quyền thương mại và hoạt động đại lý thương mại

So sánh hoạt động nhượng quyền thương mại và hoạt động đại lý thương mại. Thực tiến ở Việt Nam

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU……….……….……….2

NỘI DUNG……… ……… 2

1 Khái niệm và đặc điểm của hoạt động nhượng quyền thương mại…………2

1.1 Khái niệm hoạt động nhượng quyền thương mại………2

1.2 Đặc điểm pháp lý của nhượng quyền thương mại……….3

2 So sánh hoạt động nhượng quyền thương mại và hoạt động đại lý thương mại……….4

2.1 Giống nhau………4

2.2 Khác nhau……… 4

3 Thực tiễn và ví dụ minh họa cho các hoạt động nói nói trên………5

3.1 Thực tiễn và ví dụ minh họa của hoạt động nhượng quyền thương mại 6

3.2 Thực tiễn và ví dụ minh họa của hoạt động đại lý thương mại……….10

KẾT LUẬN……….13

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……….14

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

ĐLTM : Đại lý thương mại NQTM : Nhượng quyền thương mại

MỞ ĐẦU

Trong bối cảnh hoạt động thương mại không chỉ đơn thuần là các hoạt động bán hàng, cung cấp dịch vụ trực tiếp như hiện nay, việc thiết lập và mở rộng hệ thống phân phối, chuỗi bán hàng đang được nhiều chủ thể kinh doanh quan tâm thực hiện bằng nhiều hình thức như: mở chi nhánh/địa điểm kinh doanh; nhượng quyền thương mại hay đại lý thương mại v v…Trong đó hoạt động nhượng quyền thương mại và đại lý thương mại thường được ưu tiên lựa chọn

Để tìm hiểu kỹ hơn về hai hoạt động này, em xin chọn đề bài số 25: “Trình bày khái niệm và đặc điểm của hoạt động nhượng quyền thương mại Trên cơ sở

đó, so sánh hoạt động nhượng quyền thương mại và hoạt động đại lý thương mại Liên hệ thực tiễn và lấy ví dụ minh họa cho các hoạt động nói trên” làm

đề cho bài thi kết thúc học phần của mình

NỘI DUNG

1 Khái niệm và đặc điểm của hoạt động nhượng quyền thương mại

1.1 Khái niệm hoạt động nhượng quyền thương mại

Khái niệm về hoạt động NQTM được quy định tại Điều 284 Luật thương

mại năm 2005 như sau: “Nhượng quyền thương mại là hoạt động thương mại, theo đó bên nhượng quyền cho phép và yêu cầu bên nhận quyền tự mình tiến hành việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ theo các điều kiện sau đây:

1 Việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ được tiến hành theo cách thức tổ chức kinh doanh do bên nhượng quyền quy định và được gắn với nhãn hiệu hàng hoá, tên thương mại, bí quyết kinh doanh, khẩu hiệu kinh doanh, biểu tượng kinh doanh, quảng cáo của bên nhượng quyền;

2 Bên nhượng quyền có quyền kiểm soát và trợ giúp cho bên nhận quyền trong việc điều hành công việc kinh doanh.”

Với khái niệm này, pháp luật thương mại của Việt Nam khẳng định NQTM

là một hoạt động thương mại, vì vậy, hoạt động này phải do thương nhân thực hiện và có mục đích kinh doanh Ngoài ra, khái niệm này cũng chỉ rõ tính chất ràng buộc qua lại giữa các bên có liên quan, nhất là khẳng định sự giám sát của bên nhượng quyền đối với bên nhận quyền thương mại

1.2 Đặc điểm pháp lý của nhượng quyền thương mại

NQTM có các đặc điểm nổi bật sau đây:

Một là, trong quan hệ NQTM, tính chất độc lập của các bên nhượng quyền

và nhận quyền được thể hiện rõ nét Mặc dù, có sự hỗ trợ và kiểm soát qua lại giữa các bên nhưng tư cách pháp lý và trách nhiệm tài chính của các bên luôn độc lập với nhau

Hai là, có sự thống nhất, đồng bộ về mặt hình thức biểu hiện trong cách thức

tiến hành hoạt động thương mại của bên nhượng quyền và bên nhận quyền, hay rộng hơn, trong cả hệ thống nhượng quyền

Ba là, hoạt động NQTM chính là sự kết hợp của nhiều hoạt động thương

mại khác nhau như: li-xăng; chuyển giao công nghệ; đại lý Có thể coi hợp đồng NQTM là một “búi” các hợp đồng không thể tách rời, thể hiện tính chất của các loại hợp đồng li-xăng, chuyển giao công nghệ và đại lý

Bốn là, về chủ thể, bên nhượng quyền bắt buộc phải có một hệ thống, cơ sở

kinh doanh có lợi thế cạnh tranh trên thị trường Hệ thống kinh doanh này phải

có sự trải nghiệm thị trường đủ để tạo ra một giá trị “quyền thương mại” hợp

lý và tạo niềm tin cho bên nhận quyền Mặt khác, dưới góc độ pháp luật, để đáp ứng yêu cầu của pháp luật, bên nhận quyền là một doanh nghiệp độc lập về mặt pháp lý, tài chính và đầu tư, đồng thời chấp nhận rủi ro đối với vốn bỏ ra để thực hiện việc tham gia vào hệ thống nhượng quyền của bên nhượng quyền

Năm là, về đối tượng của hoạt động NQTM Đối tượng của hoạt động

NQTM là quyền thương mại Quyền thương mại được hiểu là quyền tiến hành

kinh doanh hàng hoá, dịch vụ theo cách thức của bên nhượng quyền quy định, cùng với đó là việc được sử dụng nhãn mác, tên thương mại, bí quyết kinh doanh, khẩu hiệu kinh doanh, biểu tượng kinh doanh, quảng cáo…của bên nhượng quyền Trong quan hệ NQTM, nội dung cốt lõi chính là việc bên nhượng quyền cho phép bên nhận quyền được sử dụng quyền thương mại của mình trong kinh doanh

2 So sánh hoạt động nhượng quyền thương mại và hoạt động đại lý thương mại

2.1 Giống nhau

- Một là, cả hai hình thức này đều là hoạt động thương mại, đều được pháp

luật về thương mại điều chỉnh Về bản chất đều có sự cho phép một bên nhân danh chính mình để mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ của một bên khác

- Hai là, cả hai hình thức này đều tuân thủ quy định về hình thức hợp đồng

chặt chẽ: Hợp đồng phải được lập thành văn bản hoặc bằng hình thức khác có giá trị pháp lý tương đương

2.2 Khác nhau

Thứ nhất, trách nhiệm của các bên trong quan hệ

- Đại lý thương mại: Tại Điều 170 Luật thương mại năm 2005, bên giao đại

lý vẫn là chủ sở hữu của hàng hóa hoặc tiền giao cho bên đại lý, vì vậy khi bên đại lý không bán được hàng hóa hoặc có vấn đề về rủi ro đối với hàng hóa thì bên giao địa lý phải chịu trách nhiệm Ngoài ra, tại Khoản 2 Điều 173 Luật thương mại năm 2005, bên giao đại lý có nghĩa vụ đảm bảo về chất lượng của hàng hóa, dịch vụ vì vậy khi có bất cứ phát sinh về chất lượng của hàng hóa thì bên giao đại lý phải chịu trách nhiệm

- Nhượng quyền thương mại: Khi tiến hành nhượng quyền thì bên nhượng quyền và bên nhận quyền được xác định là hai chủ thể kinh doanh độc lập và

mối quan hệ gắn kết giữa hai bên là cùng kinh doanh dưới một tên chung ở đây

là nhãn hiệu, thương hiệu của hàng hóa Vì vậy, bên nhận quyền phải chịu trách nhiệm về mọi rủi ro liên quan đến hàng hóa cũng như chịu trách nhiệm với khách hàng về chất lượng của sản phẩm

Thứ hai, sự tự do trong hoạt động của các bên

– Đại lý thương mại: Bên đại lý được quyền chủ động trong việc tổ chức hoạt động mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ sao cho phù hợp với hoạt động kinh doanh của mình và không cần đảm bảo sự thống nhất với các bên đại lý khác

– Nhượng quyền thương mại: Theo quy định của Luật thương mại, thương nhân nhận quyền có nghĩa vụ chấp nhận sự kiểm soát, giám sát và hướng dẫn của bên nhượng quyền, tuân thủ các yêu cầu về thiết kế, sắp xếp địa điểm bán hàng, cung ứng dịch vụ của thương nhân nhượng quyền và điều hành hoạt động phù hợp với hệ thống NQTM Thương nhân nhượng quyền có quyền kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất hoạt động của bên nhận quyền nhằm bảo đảm sự thống nhất của hệ thống NQTM và sự ổn định về chất lượng hàng hóa, dịch vụ (khoản

3 Điều 286 và khoản 3 Điều 289 Luật thương mại năm 2005)

Thứ ba, nghĩa vụ về tài chính của các bên

– Đại lý thương mại: bên nhận đại lý được nhận thù lao khi làm đại lý do bên giao đại lý chi trả thông qua một trong các hình thức như hưởng hoa hồng, hưởng chênh lệch giá, hoặc một khoản tiền cụ thể được quy định trong hợp đồng làm đại lý (theo Điều 171 Luật thương mại năm 2005)

– Bên nhận quyền nhượng mại: do được “nhượng quyền” nên bên nhận quyền phải trả phí nhượng quyền cho bên nhượng quyền thương mại (theo Khoản 1 Điều 286 Luật thương mại năm 2005)

3 Thực tiễn và ví dụ minh họa cho các hoạt động nói nói trên

3.1 Thực tiễn và ví dụ minh họa của hoạt động nhượng quyền thương mại

3.1.1 Những kết quả đạt được

Thứ nhất, hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động

NQTM được sửa đổi, ban hành để phù hợp với tình hình thực tiễn Trong bối cảnh hiện nay, việc quyết định lựa chọn hình thức kinh doanh nào đảm bảo cho nhà đầu tư có được hiệu quả tốt nhất về sử dụng vốn, phát triển làm việc thị trường, mở rộng nhanh thị phần là điều rất được quan tâm Và “nhượng quyền thương mại” là một trong những hình thức phát triển rộng rãi, mang lại nhiều hiệu quả kinh tế cao cho những người hoạt động kinh doanh góp phần thay đổi

bộ mặt kinh tế, xã hội của Việt Nam Để đáp ứng nhu cầu về quản lý và thúc đẩy hoạt động NQTM phát triển, Việt Nam đã ban hành một số văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh hoạt động NQTM như: Luật thương mại năm 2005; Luật sở hữu trí tuệ năm 2005; Bộ luật dân sự năm 2015; Luật cạnh tranh năm 2018; Luật chuyển giao công nghệ năm 2017; Nghị định số

35/2006/NĐ-CP ngày 31/03/2006 của Chính phủ quy định chi tiết Luật thương mại về hoạt động nhượng quyền thương mại; Thông tư số 09/2006/TT-BTM ngày 25/05/2006 của Bộ Công thương hướng dẫn đăng ký hoạt động nhượng quyền thương mại…Các quy định của pháp luật Việt Nam về NQTM có thể xem là một kết quả hết sức quan trọng, tạo cơ sở cho việc áp dụng các quy định NQTM vào thực tiễn hoạt động

Thứ hai, Việt Nam đang dần trở thành một thị trường giàu tiềm năm Những

năm gần đây, với xu hướng mở cửa hội nhập kinh tế sâu rộng, Việt Nam mới trở thành thị trường được các thương hiệu lớn quốc tế và khu vực quan tâm tìm kiếm cơ hội hợp tác NQTM Theo Bộ Công thương, tính đến ngày 12/6/2020, Việt Nam đã cấp phép cho 262 doanh nghiệp nước ngoài nhượng quyền tại Việt Nam, trong đó có thể kể đến các thương hiệu lớn của nước ngoài như: McDonalds, Baskin Robbins (Hoa Kỳ), Pizza Hut, Burger King (Singapore), Lotteria, BBQ Chicken (Hàn Quốc), Swensens (Malaysia), Karen Millen,

Coast London (Anh), Bvlgari, Moschino, Rossi (Italia)… Lĩnh vực nhận nhượng quyền thương mại từ các thương hiệu nước ngoài nhiều nhất ở Việt Nam là chuỗi thức ăn nhanh, nhà hàng; cửa hàng bán lẻ nội thất, mỹ phẩm, bán

lẻ hàng hóa tiêu dùng khác…; thời trang; giáo dục - đào tạo…

Thứ ba, việc phát triển kinh doanh theo phương thức NQTM đã giúp các

doanh nghiệp tận dụng được nguồn vốn, nhân lực từ đối tác để mở rộng kinh doanh; đồng thời, gia tăng doanh số và lợi nhuận từ nguồn thu chi phí nhượng quyền, nâng cao giá trị thương hiệu và nâng tầm doanh nghiệp Đối với bên nhận NQTM, mô hình này giúp hạn chế rủi ro đến mức thấp nhất Các doanh nghiệp cũng tiết kiệm đáng kể chi phí để tạo dựng thương hiệu, cũng như quảng cáo, xúc tiến bán hàng Hơn nữa, với việc nhận NQTM từ các doanh nghiệp nước ngoài, các doanh nghiệp Việt Nam được chuyển giao những thương hiệu

có uy tín và được học hỏi, tiếp cận cách thức kinh doanh và phương thức quản

lý tiên tiến của thế giới

* Một số thương hiệu nhượng quyền thương mại ở Việt Nam

Không chỉ có các hệ thống nhượng quyền thương mại nổi tiếng nước ngoài phát triển tại Việt Nam, mà còn có các hệ thống nhượng quyền mang thương hiệu Việt cũng có bước phát triển vượt bậc Có thể xếp vào hạng nhất của Việt Nam đó là Công ty cà phê Trung Nguyên, với khoảng 2500 cửa hàng trong cả nước mang thương hiệu cà phê Trung Nguyên cùng với một số cửa hàng nhượng quyền tại 60 quốc gia khác trên thế giới trong đó có cả những thị trường khó tính như Singapore, Nhật Bản, Anh, Pháp hoặc xa xỉ như Dubai, Hoa Kỳ Đối với tất cả những cửa hàng nhượng quyền chính thức của Trung Nguyên, để được sử dụng thương hiệu cà phê Trung Nguyên, đều phải ký kết một hợp đồng ràng buộc với Công ty Trung Nguyên, theo đó, những cửa hàng này phải bài trí cửa hàng, bàn ghế theo một mẫu chung; phải pha cà phê theo một công thức do Trung Nguyên chuyển giao Trung Nguyên, ngoài việc nhận một khoản phí nhượng quyền, còn thực hiện việc giám sát với các cửa hàng này về việc bảo

vệ thương hiệu và cách thức quản lý cũng như cách pha chế cà phê đã quy định trước

Cùng với Trung Nguyên, Kinh Đô Bakery cũng bắt đầu tiến hành hoạt động nhượng quyền thương mại vào năm 2004 Tháng 10/2004, cửa hàng nhượng quyền chính thức đầu tiên của Kinh Đô Bakery đã đi vào hoạt động Và đến nay thương hiệu này không ngừng mở rộng hệ thống nhượng quyền của mình trên khắp các tỉnh thành trong cả nước Tiếp tục khẳng định là một trong số những thương hiệu đầu tiên kinh doanh theo phương thức nhượng quyền và rất thành công

Sau đó phải kể đến Hệ thống nhượng quyền Phở 24, đây cũng là một trong các thương hiệu phát triển một cách nhanh chóng thông qua phương thức nhượng quyền kinh doanh Từ một tiệm Phở 24 được khai trương tại TP Hồ Chí Minh vào tháng 6/2003, đến cuối năm 2011, trong vòng chưa được 10 năm,

đã có khoảng 60 tiệm phở trong nước và 20 tiệm Phở 24 ở nước ngoài, chủ yếu

ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương ra đời bằng mô hình nhượng quyền

3.1.2 Những hạn chế, tồn tại

Một là, doanh nghiệp Việt Nam còn thiếu vốn, thiếu trình độ quản lý và kiểm

soát, chưa chuẩn hoá được quy trình và thương hiệu, chưa hoạch định chiến lược và mô hình kinh doanh phù hợp nên hầu như chưa thực hiện được mô hình nhượng quyền thương mại toàn diện, ít quan tâm đến bảo hộ thương hiệu

Hai là, tính đồng bộ trong hệ thống chuỗi NQTM của các doanh nghiệp

nhượng quyền trong nước còn thấp Chất lượng, phong cách kinh doanh giữa các cơ sở nhận nhượng quyền ở cùng một thương hiệu còn khác nhau (Chẳng hạn, một số nhà hàng Phở 24 bán kèm cả cơm, lẩu, trong khi một số khác thì không; hay nhiều cửa hàng cà phê Trung Nguyên phục vụ trà Lipton, soda chanh muối thay vì chuyên cà phê, hương vị cà phê giữa các cửa hàng NQTM của cà phê Trung Nguyên cũng khác nhau)

Ba là, nhiều nơi kinh doanh nhượng quyền thương mại tự ý đưa vào sản

phẩm, dịch vụ khác làm mờ nhạt sản phẩm cốt lõi (sản phẩm được nhượng quyền thương mại), trong khi đó, nguyên tắc nhượng quyền là các cửa hàng trong chuỗi phải giống nhau đến 80% với thực đơn thống nhất và nếu có mở rộng, thì không được làm lu mờ sản phẩm kinh doanh cốt lõi

Bốn là, trường pháp lý về NQTM còn bất cập Khung pháp lý hiện nay vẫn

chưa quy định đầy đủ các vấn đề về hoạt động NQTM như: các quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động NQTM còn chung chung, nhiều hình phạt mang tính hình thức, chưa phù hợp với tính chất và quy mô của NQTM trên thực tế Mặt khác, một số văn bản pháp lý liên quan đến hoạt động NQTM còn có sự chồng chéo, mâu thuẫn, tác động đến sự phát triển của hoạt động NQTM, gây khó khăn cho công tác quản lý nhà nước và xử lý tranh chấp liên quan đến hoạt động nhượng quyền

Năm là, Việt Nam đang thiếu các tổ chức hỗ trợ hoạt động NQTM, chẳng

hạn như Hiệp hội NQTM Việt Nam Hoạt động đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tham gia vào hoạt động NQTM cũng chưa được chú trọng

3.1.3 Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động nhượng quyền thương mại

Thứ nhất, để từng bước phát triển thì chúng ta cần phải thành lập một tổ chức chuyên sâu để hỗ trợ và phát triển lĩnh vực NQTM, chẳng hạn “Hiệp hội phát triển nhượng quyền Việt Nam”… và từng bước tạo điều kiện hơn nữa cho

các chương trình hội chợ về nhượng quyền nhằm giúp cho doanh nghiệp Việt Nam hiểu và quan tâm đúng mức cũng như có sự hỗ trợ kịp thời … Và thực tế cho thấy, điều này đã và đang phát huy rất hiệu quả ở các số nước Ví dụ như các nước trong khu vực Đông Nam Á đang làm (Thái Lan, Malaysia …)

Thứ hai, chính phủ cần phải có Ngân sách trợ giúp phát triển bước đầu nhằm

đảm bảo và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp mạnh dạn hơn trong việc áp

dụng và triển khai mô hình này Thông qua đó hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tạo dựng thương hiệu và thị trường ra bên ngoài

Thứ ba, đối với đặc thù của nước ta thì mô hình nhượng quyền này còn có

thể vận dụng và kết hợp hiệu quả hơn khi thực hiện cổ phần hoá các tổng công

ty nhà nước, các doanh nghiệp có quy mô lớn đang hoạt động kinh doanh trong những lĩnh vực thương mại, phân phối, du lịch đây là những lĩnh vực mà hình thức này phát triển rất mạnh, mà hiện đang có tầm và quy mô rất lớn Thông qua phương pháp này nhằm phát huy hơn nữa vai trò của các thương hiệu mà các doanh nghiệp Nhà nước đang có

3.2 Thực tiễn và ví dụ minh họa của hoạt động đại lý thương mại

3.2.1 Những kết quả đạt được

Kể từ khi gia nhập Tổ chức thương mại thế giới WTO, Việt Nam đã có nhiều chuyển biến mạnh mẽ về phát triển kinh tế, xã hội, chính trị ổn định và bền vững Với tốc độ phát triển kinh tế nhanh, Việt Nam có sức hấp dẫn mạnh mẽ đối với các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài, đặc biệt là trong lĩnh vực phân phối nói chung và lĩnh vực ĐLTM nói riêng

Trong những năm gần đây, hoạt động đại lý trở nên rất sôi động và phát triển ở nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác nhau như xăng dầu, khí dầu mỏ hóa lỏng, thuốc lá, rượu bia, nước giải khát… Hiện tại, Việt Nam chưa có một số liệu điều tra chính thức về số lượng các đại lý nói chung cũng như số lượng các đại lý trong các lĩnh vực cụ thể Nếu chỉ xét trong lĩnh vực xăng dầu, 11 doanh nghiệp đầu mối của Việt Nam đã có khoảng 3.800 đại lý trực thuộc và 240 tổng đại lý, trong đó các tổng đại lý lại có rất nhiều đại lý trực thuộc khác…

* Một số đại lý thương mại ở Việt Nam

Theo Điều 169 Luật thương mại năm 2005, đại lý bao gồm các hình thức sau: đại lý bao tiêu; đại lý độc quyền; tổng đại lý mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ; hình thức đại lý khác do các bên thỏa thuận Các chủ thể kinh doanh