Tiểu luận kết thúc học phần Chính trị học đại cương: Quan hệ biện chứng giữa chính trị và kinh tế trong công cuộc đổi mới hiện nay

Tiểu luận được thực hiện với mục tiêu nhằm phân tích thực chất mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị, từ đó liên hệ đến mối quan hệ này trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội của nước ta. Mời các bạn cùng tham khảo!

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Học Phần

Học phần: CHÍNH TRỊ HỌC ĐẠI CƯƠNG

QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA CHÍNH TRỊ VÀ KINH TẾ

TRONG CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI HIỆN NAY

Giảng viên hướng dẫn: TS.Trần Thị Thu Huyền Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Nga

Lớp/Khoa: CT47A2 – Khoa Chính trị quốc tế và Ngoại giao

Mã sinh viên: CT47A1 – 0097

Hà Nội ngày 20 tháng 05 năm 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4

1.Tính cấp thiết của đề tài 4

2.Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 5

2.1.Mục đích 5

2.2.Nhiệm vụ 5

3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

3.1.Đối tượng nghiên cứu 5

3.2.Phạm vị nghiên cứu 5

4.Phương pháp nghiên cứu 6

5.Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 6

5.1.Ý nghĩa lý luận 6

5.2.Ý nghĩa thực tiễn 6

NỘI DUNG 7

Phần 1 Phần lý luận 7

1.1.Khái niệm “ chính trị” 7

1.2.Khái niệm “kinh tế” 7

1.3.Quan hệ biện chứng giữa chính trị và kinh tế 8

1.4.Quan điểm của Hồ Chí Minh về quan hệ giữa kinh tế và chính trị 9

Phần 2 Mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong công cuộc đổi mới ( từ năm 1986) 10

2.1 Sơ lược về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị của Việt Nam trước năm 1986 .10

2.2 Nhìn nhận về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong công cuộc đổi mới Việt Nam từ năm 1986 đến Đại hội XIII của Đảng .11

2.3.Thực tiễn về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị sau hơn 30 năm dưới sự lãnh đạo của Đảng 13

Phần 3 Những phương hướng nhằm phát huy phù hợp với mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong xã hội Việt Nam hiện nay 14

KẾT LUẬN 16 TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài

Chính trị và kinh tế đều là những lĩnh vực quan trọng nhất, có tác động tích cực hoặc tiêu cực tới sự vận động của đời sống xã hội Kinh tế là yếu tố quyết định

sự hình thành, tồn tại và phát triển của chính trị Ngược lại, nếu chính trị không vững thì nền kinh tế khó có thể phát triển được Do đó, cần thiết phải nhận thức đầy đủ về cả lý luận và cả những kinh nghiệm lịch sử về sự tác động qua lại của chính trị và kinh tế để có thể hiểu rõ hơn về mối quan hệ biện chứng này cũng như vai trò mà hai lĩnh vực này đã mang lại cho lĩnh vực còn lại

Trong suốt hơn 30 năm đổi mới, mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị luôn được xác định như là mối quan hệ cơ bản và quan trọng hàng đầu tròn quá trình đổi mới đất nước, là nội dung quan trọng trong các quan điểm, đường lối, chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước Từ khi bắt đầu sự nghiệp đổi mới (năm 1986), Đảng ta luôn chủ trương: “Đổi mới mạnh mẽ về kinh tế và giữ vững ổn định về chính trị” Nhờ có sự tác động trở lại của chính trị với kinh tế và sự cần thiết “ưu tiên” chính trị so với kinh tế mà Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể trong suốt quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội, ngày càng khẳng định được vị thế trên trường quốc tế, tiến gần hơn với mục tiêu trở thành một đất nước công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Ý thức được tầm quan trọng của “Mối quan hệ giữa chính trị và kinh tế trong công cuộc đổi mới”, sinh viên đã nghiên cứu và đưa ra những khái niệm có liên quan, các quan điểm của những nhà triết học đi trước, của Hồ Chí Minh về vấn

đề này Từ đó, với hi vọng rằng sẽ giúp mọi người có cái nhìn tổng quan và cụ thể hơn về mối quan hệ của hai lĩnh vực này trong quá trình đi lên CNXH của nước ta

hiện nay, đồng thời cũng đề xuất một số phương hướng để đất nước ngày càng vững mạnh hơn

2.Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1.Mục đích

Phân tích thực chất mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị, từ đó liên hệ đến mối quan hệ này trong thời kì quá độ lên CNXH của nước ta

2.2.Nhiệm vụ

Để đạt được những vấn đề nghiên cứu đã nêu trên, bài tiểu luận cần tập trung giải quyết một số vấn đề sau:

Đầu tiên, tìm hiểu rõ về khái niệm của kinh tế và chính trị

Thứ hai, phân tích mối quan hệ biện chứng giữa chính trị và kinh tế trong công cuộc đổi mới và quan điểm của Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị

Thứ ba, vận dụng mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong quá trình phát triển đất nước, đi lên XHCN

Thứ tư, đề xuất một số giải pháp tăng cường vai trò, phát huy mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị, đảm bảo định hướng XHCN

3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1.Đối tượng nghiên cứu

Mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong công cuộc đổi mới

3.2.Phạm vị nghiên cứu

Bài tiểu luận tập trung nghiên cứu về công cuộc đổi mới của đất nuước Việt Nam từ năm 1986 cho đến nay

4.Phương pháp nghiên cứu

Bài tiểu luận sử dụng tổng hợp các phương pháp như: phương pháp logic được sử dụng trong kết cấu của bài luận; phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết trong quá trình tìm kiếm và tổng hợp tài liệu; phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm trong các nhiệm kỳ Đại hội Đảng

5.Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

5.1.Ý nghĩa lý luận

Bài tiểu luận góp phần làm rõ các vấn đề lý luận về kinh tế, chính trị và mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong quá trình đi lên CNXH Đồng thời, giúp ta

có nhìn nhận đúng đắn và chuyên sâu hơn về quan điểm của hai vấn đề này của thời kì trước, của chủ tịch Hồ Chí Minh

5.2.Ý nghĩa thực tiễn

Bài tiểu luận có thể là nguồn tài liệu tham khảo để tiếp tục đi sâu nghiên cứu

về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong công tác giảng dạy, làm tài liệu tham khảo cho sinh viên, gợi mở hướng nghiên cứu để tiếp tục phát triển và cải thiện nền kinh tế nước nhà

Ngoài ra, bài tiểu luận góp phần làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng giữa kinh tế và chính trị Để có được một đất nước phát triển, phù hợp với ‘’ mục tiêu dân giàu, nước mạnh,…” thì Đảng ta cần tìm hiểu những mặt tích cực và hạn chế trong thời gian vừa qua, từ đó phát huy những điểm mạnh, sửa chữa những hạn chế

để nền kinh tế đất nước ngày càng vững mạnh hơn

NỘI DUNG

Phần 1 Phần lý luận

1.1.Khái niệm “ chính trị”

Có nhiều định nghĩa khác nhau về kinh tế Dưới góc độ sản xuất của cải vật chất phục vụ nhu cầu của con người vã xã hội, có thể hiểu: kinh tế là những hoạt động để tạo ra cơ sở vật chất cho con người và xã hội Dưới góc độ quan hệ giữa con người với con người, quan hệ giữa các giai cấp trong xã hội về sở hữu tư liệu sản xuất, về tổ chức quản lý sản xuất và phân phối sản phẩm, có thể hiểu: kinh tế là tổng hợp những quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của một hình thái kinh tế - xã hội

“Kinh tế” là một phạm trù dùng để chỉ tổ hợp tất cả các quan hệ kinh tế (quan hệ giá trị sức lao động trong quá trình sản xuất) của một xã hội ở thời điểm lịch sử xác định, để chỉ cơ sở kinh tế của xã hội Theo từ điển Bách khoa toàn thư

mở, kinh tế là tổng hòa các mối quan hệ tương tác lẫn nhau của con người và xã hội liên quan trực tiếp đến việc sản xuất, trao đổi, phân phối, tiêu dùng các loại sản phẩm hàng hóa và dịch vụ nhằm tổng thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của con người trong một xã hội với một nguồn lực có giới hạn Kinh tế là tổng thể các yếu

tố sản xuất các điều kiện sống của con người, các mối quan hệ trong quá trình sản xuất và tái sản xuất xã hội

1.2.Khái niệm “kinh tế”

Thuật ngữ ‘’chính trị’’ (politica) theo nguyên nghĩa tiếng Hy Lạp có nguồn gốc từ ‘’thành bang’’ (polis) Theo đó, chính trị là công việc nhà nước ‘’Chính trị” theo nghĩa chung nhất được hiểu như hoạt động liên quan đến mối quan hệ giữa các nhóm xã hội lớn, trước hết là giữa các giai cấp, xét rộng hơn nữa là quan hệ giữa các dân tộc, giữa các quốc gia trên thế giới Xét về thực chất, chính tri là quan

hệ về lợi ích giữa các giai cấp, các nhóm xã hội, các quốc gia dân tộc, trong đó trước hết và cơ bản là lợi ích kinh tế trong việc giành, giữ và sử dụng quyền lực nhà nước Ph.Ăngghen khẳng định, chính trị là sự thống trị của giai cấp này đối với các giai cấp khác trong xã hội, là việc một giai cấp hay liên minh giai cấp nào đó nắm quyền lực để cai trị các giai cấp khác, để lãnh đạo các lĩnh vực của đồi sống

xã hội Còn theo Leenin, trong chính trị vấn đề cốt lõi nhất là ‘’thiết chế quyền lực nhà nước’’ Các nhà khoa học Liên Xô đã đưa ra định nghĩa: ‘’Chính trị là toàn bộ những hoạt động có liên quan đến mối quan hệ giữa các giai cấp, dân tộc, quốc gia, các lực lượng xã hội xoay quanh vấn đề giành, giữ và thực thi quyền lực chính trị,

mà cơ bản nhất là quyền lực nhà nước

1.3.Quan hệ biện chứng giữa chính trị và kinh tế

Theo C.Mác, kinh tế có vai trò hết sức to lớn đối với chính trị Vai trò quyết định của kinh tế đối với chính trị được thể hiện rõ ở chỗ: Kinh tế tạo ra những cơ

sở cho sự xuất hiện giai cấp và đối kháng giai cấp; kinh tế tạo ra điều kiện để hình thành các chính đảng của các giai cấp thông quan các cuộc đấ tranh giai cấp, đồng thời kinh tế còn là cơ sở cho sự ra đời của nhà nước… Do đó, khi nói về vai trò quyết định của kinh tế đối với những quan hệ chính trị, Ph.Ăngghen viết: “Tôi đã nhận thấy rất rõ ràng rằng những sự kiện kinh tế mà từ trước đến nay, những tác phẩm sử học cho là không đóng một vai trò nào, hoặc có chăng nữa thì chỉ đóng một vai trò thảm hại, thì ít nhất trong thế giới hiện đại, cũng đã là một lực lượng lịch sử quyết định”

Kế thừa tư tưởng cơ bản của C.Mác và Ph.Ăngghen về quan hệ chính trị với kinh tế, Leenin cho rằng mối quan hệ này chính là nội dung tập trung cốt lõi của cơ

sở hạ tầng với kiến trúc hạ tầng Leenin đã khái quát bản chất mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị như sau: “Chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế’’,

“Chính trị tức là kinh tế được cô đọng lại” Trong quá trinh trực tiếp lãnh đạo sự

nghiệp xây dựng chế độ xã hội mới ở Liên Xô, V.I.Leenin cho rằng, phát triển LLSX, phát triển sản xuất là một trong những cơ sở, tiêu chí cơ bản để đánh gia sự tác động của chính trị đối với kinh tế

Sự phát triển và bổ sung của V.I.Leenin vào quan điểm của C.Mác và

Ph.Ăngghen về vai trò của chính trị đối với kinh tế được thể hiện một cách rõ nét trong câu nói của Người: “Cội rễ sâu xa nhất của chính sách đối nội, cũng như chính sách đối ngoại của nhà nước chúng ta đều do lợi ích kinh tế, đại vị kinh tế của giai cấp thống trị ở nước ta quyết định”, “Chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế”, “chính trị là kinh tế cô đọng lại”, “pháp quyền không bao giờ có thể cao hơn chế độ kinh tế” và “chính trị không thể không chiếm địa vị hàng đầu so với kinh tế”

Chính trị phản ánh kinh tế nhưng không phải là sự phản ánh máy móc, không phải là bản sao thụ động kinh tế và cũng không phản ánh những nhu cầu có tính cá nhân; mà nó chỉ phản ánh những nhu cầu, lợi ích kinh tế của cộng đồng –

xã hội và phản ánh tính tất yếu của các quy luật vận động kinh tế

1.4.Quan điểm của Hồ Chí Minh về quan hệ giữa kinh tế và chính trị

Nét chủ đạo trong tư tưởng Hồ Chí Minh là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Điểm đặc sắc trong tư duy kinh tế của Người là “không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhan dân’’, là “kinh tế phải gắn liền với chính trị’’, “kinh tế gắn liền với con người, với xã hội’’

Tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị được lồng ghép ngay trong những tư tưởng về những lĩnh vực cụ thể, trong những giai đoạn

cụ thể

Theo Hồ Chí Minh, chính trị có vai trò rất quan trọng đối với phát triển kinh

tế Người nói: “Phải nhớ là chính trị đầu, chính trị tốt thì sản xuất mới tốt được”;

“Muốn tiến bộ, nông nghiệp cũng như mọi việc khác phải lấy chính trị làm đầu, tư tưởng phải thông suốt từ trên xuống dưới, từ trong Đảng ra nhân dân’’ và “để cải tạo xã hội, một mặt phải cải tạo vật chất như tăng gia sản xuất, một mặt phải cải tạo tư tưởng Nếu không có tư tưởng xã hội chủ nghĩa thì không làm việc xã hội chủ nghĩa được’’ Tiếp theo đó, Hồ Chí Minh đánh giá cao vai trò lãnh đạo của chính trị: “Tại sao nhân dân ta mấy nghìn năm lạc hậu, bị đàn áp bóc lột không làm sao đươc, mà nay cũng vẫn nhân dân Việt Nam lại làm cách mạng thành công, kháng chiến thắng lợi, xây dựng chủ nghĩa xã hội? Cũng là do có lãnh đạo, có chính trị Đấy là điều rất rõ ràng, cho nên phải coi trọng công tác chính trị’’

Phần 2 Mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong công cuộc đổi mới ( từ năm 1986)

2.1 Sơ lược về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị của Việt Nam trước năm

1986

Sau khi giải phóng miền Nam và thống nhất đất nước ngày 30/4/1975, cả nước độc lập thống nhất dưới sự lãnh đạo của Đảng, bước vào thời kỳ khôi phục kinh tế Trong giai đoạn này Đảng cũng vạch ra những nguyên nhân sâu xa của tình hình trên là nền kinh tế nước ta là sản xuất nhỏ; công tác tổ chức và quản lý kinh tế có nhiều hạn chế,…Nhưng những điểm bất hợp lý trong quan hệ sở hữu Đảng lại chưa chỉ ra Ở miền Bắc, Đảng chủ trương củng cố và hoàn thiện chế độ công hữu về tư liệu sản xuất dưới hai hình thức toàn dân và tập thể Ở miền Nam, Đảng chủ trương tiến hành cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với các thành phần kinh tế Suy cho cùng thì quá trình cải tạo xã hội chủ nghĩa là nhằm xóa bỏ chế độ tư hữu

và thiết lập chế độ công hữu Tuy nhiên, đây là mục tiêu rất lâu dài và phụ thuộc vào trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, phải nhằm phục vụ việc phát triển sản xuất Điều này đã làm suy yếu đi một lực lượng sản xuất to lớn, lợi ích cá nhân không được coi trọng đúng mức hay như lời của một số nhà nghiên cứu: “ở nước ta

trước đây (trước thời kỳ đổi mới), lợi ích kinh tế, đặc biệt là lợi ích cá nhân người lao động, một động lực trực tiếp của hoạt động xã hội chưa được quan tâm đúng mức Vì thê, sự vận động của nền kinh tế nhìn chung là chậm chạp, kém năng động”

2.2 Nhìn nhận về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong công cuộc đổi mới Việt Nam từ năm 1986 đến Đại hội XIII của Đảng

Rút kinh nghiệm từ những sai lầm của các thời trước, trong giai đoạn tiến hành công cuộc đổi mới (từ năm 1986) Đảng ta đã chủ trương “Kết hợp ngay từ đầu đổi mới kinh tế với đổi mới chính trị, lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm, đồng thời từng bước đổi mới chính trị” Đây là nhận thức đúng cả về mặt lý luận cả về mặt thực tiễn

Tại Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương khóa VI (3-1998), Đảng

ta cũng đã khẳng định và giải quyết mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị: “Chúng ta tập trung sức làm tốt đổi mới kinh tế, đồng thời từng bước đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của các tổ chức chính trị Không thể tiến hành cải cách hệ thống chính trị một cách vội vã khi chưa đủ căn cứ, mở rộng dân chủ không có giới hạn, không có mục tiêu cụ thể và không đi đôi vối tập trung thì dẫn đến sự mất ổn định về chính trị, gây thiệt hại cho sự nghiệp đổi mới” Đại hội

VI đánh dấu một bước ngoặt trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, tạo ra bước đột phá lớn và toàn diện, đem lại luồng sinh khí mới trong xã hội, làm xoay chuyển tình hình, đưa đất nước tiến lên

Chủ trương giải quyết mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị được tiếp tục nhấn mạnh trong văn kiện Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ VII Trước những diễn biến phức tạp của thế giới, Đảng kịp thời khẳng định những vấn đề có tính nguyên tắc của công cuộc đổi mới, bảo đảm ổn định chính trị để thực hiện đổi mới có kết quả Tại Đại hội này, Đảng ta đã thông qua Cương lĩnh xây dựng đất