3 MỤC LỤC MỞ ĐẦU 2 I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN XÂY DỰNG GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 3 1 1 Khái quát chung về gia đình 3 1 1 1 Quan niệm về gia đình 3 1 1 2 Vị trí của gia đình 4 1 1 3 Các chức năng cơ bản của gia đình 5 1 2 Nội dung chính của xây dựng gia đình ở Việt Nam hiện nay 6 1 2 1 Các tiêu chí xây dựng gia đình Việt Nam hiện nay 7 1 2 2 Những yếu tố tác động và vấn đề đặt ra đối với việc xây dựng gia đình ở Việt Nam hiện nay 8 II TĂNG CƯỜNG SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI CÔNG TÁC.
Trang 1MỤC LỤC
MỞ ĐẦU……… 2
I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN XÂY DỰNG GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY……… 3
1.1 Khái quát chung về gia đình……… 3
1.1.1 Quan niệm về gia đình……… 3
1.1.2 Vị trí của gia đình……… 4
1.1.3 Các chức năng cơ bản của gia đình……… 5
1.2 Nội dung chính của xây dựng gia đình ở Việt Nam hiện nay……… 6
1.2.1 Các tiêu chí xây dựng gia đình Việt Nam hiện nay……… 7
1.2.2 Những yếu tố tác động và vấn đề đặt ra đối với việc xây dựng gia đình ở Việt Nam hiện nay……… 8
II TĂNG CƯỜNG SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI CÔNG TÁC XÂY DỰNG GIA ĐÌNH TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY…… 11
2.1 Sự cần thiết phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác xây dựng gia đình……… 11
2.2 Một số giải pháp tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác xây dựng gia đình trong giai đoạn hiện nay……… 15
KẾT LUẬN……… 21
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 22
Trang 2MỞ ĐẦU
Gia đình là một hiện tượng xã hội khách quan, sẽ còn tồn tại mãi mãi trong đời sống xã hội, trong các cộng đồng người, nên cần nâng cao nhận thức về vai trò của gia đình và giáo dục của gia đình đối với con người và xã hội Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến vấn đề gia đình, Người từng nói “rất quan tâm đến gia đình là đúng và nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, xã hội tốt thì gia đình càng tốt, gia đình tốt thì xã hội mới tốt Hạt nhân của xã hội là gia đình Chính vì vậy, muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội
là phải chú ý đến hạt nhân cho tốt” Nếu xét về chiều sâu tư tưởng, đạo đức, tinh thần thì gia đình chính là hạt nhân của xã hội
Gia đình có vai trò quan trọng không chỉ đối với sự phát triển của mỗi
cá nhân mà còn với việc giữ gìn, trao truyền các giá trị văn hóa dân tộc qua các thế hệ, là một trong những nhân tố quyết định thành công của sự nghiệp đổi mới và phát triển bền vững đất nước Một nhà tư tưởng phương tây từng khẳng định: gia đình khó phá bỏ hơn quốc gia, có nghĩa là không thể phá bỏ gia đình, nếu gia đình tan rã thì nhân loại sụp đổ Do đó, sự trường tồn của quốc gia, dân tộc phụ thuộc rất nhiều vào sự tồn tại và phát triển của mỗi gia đình Để có thể xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội như mục tiêu, lý tưởng của Đảng Cộng sản và nhân dân Việt Nam hướng tới thì cần có những gia đình mới và những con người mới Đó là những gia đình thật sự văn hóa, có tôn ty trật tự Có thể khẳng định rằng: Công tác xây dựng gia đình là vấn đề đặc biệt quan trọng không thể thiếu trên con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Vì vậy, Chúng ta cần phải thực hiện tốt công tác xây dựng gia đình
và muốn thực hiện tốt công tác xây dựng gia đình thì cần phải có sự chung tay vào cuộc của Đảng, của toàn bộ hệ thống chính trị và trong đó vai trò lãnh đạo đúng đắn của Đảng được coi là yếu tố quyết định thắng lợi hàng đầu
Xuất phát từ vai trò và ý nghĩa đó, em đã chọn đề tài “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng gia đình trong giai đoạn hiện nay” để nghiên cứu.
Trang 3NỘI DUNG
I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN XÂY DỰNG GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
1.1 Khái quát chung về gia đình
1.1.1 Quan niệm về gia đình
Có nhiều quan niệm khi nghiên cứu về gia đình dưới nhiều góc độ khác nhau, ở đây chúng ta sẽ tìm hiểu một số quan niệm về gia đình, cụ thể như sau:
- C.Mác quan niệm: “Hằng ngày tái tạo ra đời sống của bản thân mình, con người bắt đầu tạo ra những người khác, sinh sôi nẩy nở - đó là quan hệ giữa chồng và vợ, cha mẹ và con cái, đó là gia đình” Với định nghĩa này C.Mác đã đề cập đến ba nội dung cơ bản về gia đình:
+ Thứ nhất, gia đình ra đời và phát triển gắn liền với sự ra đời và phát triển của xã hội loài người
+ Thứ hai, gia đình có hai mối quan hệ chủ yếu là hôn nhân và huyết thống + Thứ ba, chức năng đặc thù nhất của gia đình là tái sản xuất ra con người
- Tổ chức UNESCO của Liên hợp quốc quan niệm: gia đình là một nhóm người có quan hệ họ hàng, cùng sống chung và có ngân sách chung; các thành viên trong gia đình gắn bó với nhau về trách nhiệm và quyền lợi về mọi mặt, được pháp luật thừa nhận
- Và tại Việt Nam, dưới góc nhìn pháp luật, khái niệm gia đình được đưa vào Luật Hôn nhân và Gia đình (số 52/2014/QH13 ngày 19-6- 2014) với
nội dung: “Gia đình là tập hợp những người gắn bó với nhau do hôn nhân,
quan hệ huyết thống hoặc do quan hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ giữa họ với nhau”
Tuy khác nhau về cách diễn đạt nhưng các quan niệm trên đều đề cập
và tiếp cận đến 3 mối quan hệ của gia đình, cụ thể:
+ Quan hệ hôn nhân là mối quan hệ giữa vợ và chồng nhằm đảm bảo nhu cầu sinh lý, tình cảm để duy trì nòi giống
Trang 4+ Quan hệ huyết thổng là quan hệ cùng dòng máu giữa các thành viên trong gia đình
+ Quan hệ nuôi dưỡng là sự quan tâm chăm sóc nuôi dưỡng giữa các thành viên trong gia đình cả về vật chất và tinh thần
Các quan hệ này có mối liên hệ chặt chẽ với nhau và biến đổi, phát triển phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế và thể chế chính trị-xã hội cụ thể
Từ những cách tiếp cận trên, chủ nghĩa xã hội khoa học quan niệm: Gia đình là một hình thức cộng đồng xã hội đặc biệt, hình thành và phát triển trên
cơ sở các mối quan hệ hôn nhân, huyết thống và nuôi dưỡng, đồng thời, có sự gắn kết nhất định về kinh tế - vật chất, qua đó nảy sinh những quyền lợi và nghĩa vụ cho các thành viên của mình
1.1.2 Vị trí của gia đình
1.1.2.1 Gia đình là tế bào của xã hội
Gia đình là hạt nhân, là đơn vị cơ sở tạo nên xã hội Sự phát triển lành mạnh, bền vững của mỗi gia đình mới tạo ra được một xã hội phát triển lành mạnh, bền vững Bản thân gia đình không tồn tại một cách độc lập, mà có mối quan hệ biện chứng với xã hội
1.1.2.2 Gia đình bền vững, hạnh phúc là tổ ấm của cá nhân
Gia đình là nơi sinh ra, nuôi dưỡng, giáo dục để con người trưởng thành về thể chất, tinh thần, ý thức, đạo đức trở thành con người của xã hội Gia đình là nơi con người nhận được sự yêu thương, chăm sóc cả về vật chất
và tinh thần
Xây dựng gia đình bền vững, hạnh phúc không chỉ là nhu cầu phát triển của mỗi gia đình, mà còn là điều kiện, cơ sở để xây dựng xã hội lành mạnh Đó
là một trong những vấn đề quan trọng của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội
1.1.2.3 Gia đình là cầu nối giữa cá nhân và xã hội
Cá nhân thực hiện nghĩa vụ của mình đối với xã hội phải thông qua gia đình; xã hội thông qua gia đình để thể hiện vai trò, trách nhiệm đối với cá nhân và yêu cầu cá nhân thực hiện vai trò của mình đối với xã hội
Trang 5Giữa gia đình và xã hội có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại với nhau, thúc đẩy lẫn nhau trong quá trình phát triển Xã hội tốt đẹp, tiến bộ sẽ là tiền đề, là điều kiện thuận lợi cho các gia đình phát triển lành mạnh Gia đình
no ấm, tiến bộ, hạnh phúc sẽ có tác động tích cực đối với sự phát triển của xã hội, góp phần quan trọng tạo nên sự phát triển bền vững của xã hội
1.1.3 Các chức năng cơ bản của gia đình
1.1.3.1 Chức năng tái sản xuất ra con người
Đây là chức năng đặc thù nhất của gia đình Chức năng này được thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu tình cảm rất tự nhiên của con người, đồng thời, mang ý nghĩa to lớn là cung cấp nguồn nhân lực mới, đảm bảo sự phát triển liên tục và trường tồn của xã hội loài người Chúng ta có thể hiểu gắn gọn việc thực hiện chức năng tái sản xuất ra con người nhằm duy trì, phát triển giống nòi và cung cấp nguồn lực mới cho xã hội
Số lượng và chất lượng dân số của một dân tộc, một quốc gia, thậm chí, của toàn cầu phụ thuộc phần lớn vào việc thực hiện chức năng này của gia đình Vì vậy, thực hiện chức năng này không phải là việc riêng của gia đình,
mà là một nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển của mỗi quốc gia
và toàn nhân loại Mỗi gia đình phải có trách nhiệm (cũng là quyền lợi) trong việc thực hiện tốt Chiến lược về Dân số và phát triển của quốc gia
1.1.3.2 Chức năng nuôi dưỡng và giáo dục
Xuất phát từ việc gia đình là môi trường nuôi dưỡng, giáo dục đầu tiên
và lâu dài của con người và khoa học đã chứng minh rằng, gia đình đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nuôi dưỡng, giáo dục để hình thành nhân cách con người Vì vậy, giáo dục gia đình hết sức cần thiết và bao gồm các nội dung: giáo dục tri thức; nhân cách, đạo đức; giá trị văn hóa; giới tính, kỹ năng sống… Qua đó góp phần phát triển nguồn nhân lực một cách toàn diện
Thực hiện tốt chức năng này sẽ giúp nâng cao chất lượng dân số của quốc gia, góp phần quan trọng xây dựng những thế hệ người cường tráng về thể chất, thông minh về trí tuệ và trong sáng về nhân cách Vì vậy, trong điều
Trang 6kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế phát triển sâu rộng như hiện nay càng cần phải coi trọng chức năng giáo dục và nuôi dưỡng của gia đình
1.1.3.3 Chức năng kinh tế và tổ chức đời sống gia đình
Chức năng kinh tế của gia đình bao gồm hoạt động lao động sản xuất và hoạt động tiêu dùng nhằm tạo ra những điều kiện vật chất cho gia đình và góp phần vào
sự phát triển kinh tế của quốc gia.
Tuy nhiên, khi gia đình đã trở thành một đơn vị sản xuất, đơn vị kinh tế tự chủ, nếu các thành viên trong gia đình, trước hết là cha mẹ, bị cuốn hút vào chức năng kinh tế, sao nhãng các chức năng khác của gia đình, như chăm sóc, nuôi dạy con cái, thì sẽ có tác động xấu đến sự phát triển bền vững của gia đình và làm suy giảm chất lượng nguồn nhân lực Do đó, mỗi gia đình cần chủ động tổ chức một cách khoa học hoạt động lao động sản xuất cũng như tiêu dùng để vừa phát hiển kinh tế gia đình, vừa đảm bảo gia đình phát triển lành mạnh, hạnh phúc Việc tổ chức tốt đời sống gia đình sẽ tạo điều kiện cơ bản cho gia đình thực hiện tốt hơn các chức năng khác.
1.1.3.4 Chức năng đáp ứng nhu cầu tâm lý, sinh lý, tình cảm
Chức năng này được thực hiện nhằm đáp ứng các nhu cầu tâm lý, sinh
lý và tình cảm tự nhiên của con người Gia đình là nơi đáp ứng những nhu cầu tâm lý, sinh lý, tình cảm của con người, là nơi các thành viên trong gia đình được bình yên, an toàn, hạn chế các tệ nạn xã hội phát triển Gia đình hạnh phúc, bền vững là hệ thống bảo trợ tốt nhất cho con người cả về vật chất và tinh thần, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển lành mạnh
1.2 Nội dung chính của xây dựng gia đình ở Việt Nam hiện nay
Kinh nghiệm nhiều nước trên thế giới cho thấy, sự tăng trưởng nhanh
về kinh tế nếu không gắn liền với phát triển hài hòa các mối quan hệ xã hội sẽ làm ảnh hưởng đến cấu trúc của gia đình và dẫn đến những khủng hoảng đổ
Trang 7vỡ các quan hệ gia đình Thực tế này đã và đang diễn ra khá phổ biến ở nhiều nơi, nhất là ở các nước phát triển, dẫn đến những tác động tiêu cực đối với sự phát triển của cá nhân và đe dọa sự phát triển ổn định của mỗi gia đình và toàn xã hội Do đó, tất cả các quốc gia trên thế giới đều thừa nhận: “Gia đình
là đơn vị cơ sở của xã hội, và vì vậy xứng đáng được quan tâm đặc biệt” Ở Việt Nam hiện nay, vấn đề xây dựng gia đình cũng được Đảng, Nhà nước, Chính phủ đặc biệt quan tâm và coi đó là một trong những nhiệm vụ cốt yếu trên con đường đi lên chủ nghĩa xã hội
1.2.1 Các tiêu chí xây dựng gia đình Việt Nam hiện nay
Xây dựng gia đình Việt Nam hiện nay thực chất là xâydựng gia đình mới trên cơ sở “kế thừa, giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thong tốt đẹp của gia đình Việt Nam gắn liền với xây dựng những giá trị tiên tiến của gia đình trong xã hội phát triển’’
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục đề ra: “Xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh” Qua đây chúng ta cũng đã thấy rõ được 4 tiêu chí để xây dựng gia đình hiện nay, Cụ thể:
- “No ấm”: Gia đình no ấm là gia đình được đảm bảo an toàn về lương
thực và có điều kiện kinh té tối thiểu bằng điều kiện kinh tế trung bình tại địa bàn
cư trú; đáp ứng nhu cầu vật chất và tinh thần cho mọi thành viên trong gia đình
- “Tiến bộ”: Gia đình tiến bộ là gia đình mà mọi thành viên đều yêu
thương, tôn trọng lẫn nhau; cùng nhau chia sẻ mọi quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm; tạo điều kiện và cơ hội như nhau cho sự phát triển toàn diện của mỗi cá nhân, đồng thời, mỗi cá nhân phải có trách nhiệm, nghĩa vụ đối với gia đình và xã hội trong việc thực hiện tốt các chính sách của Nhà nước và quy định của pháp luật Mỗi gia đình tiến bộ sẽ góp phần tạo nên xã hội tiến bộ
- “Hạnh phúc”: Gia đình hạnh phúc được xây dựng trên cơ sở gia đình
no ấm, bình đẳng, tiến bộ Gia đình hạnh phúc là mọi thành viên trong gia đình phải được đảm bảo các nhu cầu thiết yếu về đời sống vật chất và tinh thần; được hưởng bầu không khí cởi mở, yêu thương, cùng chia sẻ, đùm bọc
Trang 8và giúp đỡ lẫn nhau cùng phát triển Mọi thành viên trong gia đình đều có quyền lợi và nghĩa vụ trách nhiệm với nhau, với gia đình và với xã hội; được bình đẳng, tôn trọng; có điều kiện để học tập vươn lên; các thành viên trong gia đình cùng đồng cam cộng khổ, tự giác cùng nhau xây dựng tổ ấm gia đình
- “Văn minh”: Gia đình văn minh là gia đình tiếp thu được đầy đủ các
yếu tố tiên tiến của thời đại (bình đẳng, dân chủ, tôn trọng lợi ích chính đáng của cá nhân ) để duy trì, xây dựng và phát triển gia đình
Tóm lại, xây dựng gia đình với đầy đủ những tiêu chí trên sẽ làm cho gia đình thực sự là tổ ẩm của mỗi người, là tế bào lành mạnh của xã hội, thúc đẩy xã hội và đất nước phát triển nhanh, bền vững
1.2.2 Những yếu tố tác động và vấn đề đặt ra đối với việc xây dựng gia đình ở Việt Nam hiện nay
1.2.2.1 Những yếu tố tác động đến việc xây dựng gia đình ở Việt Nam hiện nay
Xây dựng gia đình ở Việt Nam hiện nay chịu tác động của 3 vấn đề chính trong xã hội:
- Các yếu tố truyền thống
- Yếu tố công nghiệp hóa, hiện đại hóa, kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế
- Yếu tố khoa học công nghệ
03 vấn đề này đều có những tác động tích cực và tác động tiêu cực trong quá trình xây dựng gia đình tại Việt Nam hiện nay Chúng ta phải nhận thức được những tác động tích cực để phát huy và những tác động tiêu cực để hạn chế khắc phục trong thực hiện xây dựng gia đình Sau đây là những phân tích cụ thể của 3 vấn đề nêu trên:
- Đầu tiên, tác động của các yếu tố truyền thống:
+ Tác động tích cực:
* Đề cao và coi trọng gia đình
* Trọng hiếu, nghĩa, thủy chung
Trang 9* Đề cao kỷ cương, nề nếp, đạo đức, bổn phận (gia đạo, gia phong ) + Tác động tiêu cực:
* Phụ quyền gia trưởng, thiếu dân chủ trong gia đình
* Quan hệ dòng họ chi phối trong đời sống gia đình
* Quan điểm trọng nam, khinh nữ và quan niệm đông con là đông của Vấn đề đặt ra là mỗi gia đình cần nhận thức đúng mặt tốt của nó để tìm cách giữ gìn và phát huy, nhất là thông qua việc thực hiện chức năng giáo dục của gia đình; đồng thời, phải khắc phục mặt tiêu cực của các yếu tố truyền thống đối với xây dựng gia đình cũng như đối với sự phát hiển của mỗi cá nhân
- Thứ hai, Tác động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa, kinh tế thị
trường và hội nhập quốc tế:
+ Tác động tích cực:
* Kinh tế gia đình phát triển, đời sống gia đình được nâng cao và các cá nhân có điều kiện để phát triển
* Có điều kiện mở rộng giao lưu văn hóa không chỉ các vùng miền trên
cả nước mà còn trên toàn bộ các khu vực của thế giới
* Làm cho con người, các thành viên của gia đình năng động hơn + Tác động tiêu cực
* Chủ nghĩa cá nhân, thực dụng được đề cao
* Coi trọng vật chất, một số giá trị đạo đức bị đảo lộn
* Ít thời gian chăm lo và tạo mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình và nhiều tệ nạn xã hội gia tăng…
- Và cuối cùng, tác động của khoa học và công
nghệ:
+ Tác động tích cực:
* Tạo nhiều thuận lợi cho các gia đình: tri thức, kỹ năng giáo dục con cái
* Cơ hội cho gia đình trong thực hiện chức năng sinh sản…
+ Tác động tiêu cực:
* Đe dọa sự ổn định và bền vững về dân số: giới tính thai nhi
Trang 10* Băng hoại nhân phẩm, đạo đức, lối sống…
1.2.2.2 Những vấn đề đặt ra đối với việc xây dựng gia đình ở Việt Nam hiện nay
Sau 35 năm đổi mới, gia đình cũng như công tác xây dựng gia đình đã đạt được nhiều thành tựu, song quá trình tổ chức thực hiện cũng đang đặt ra một số vấn đề cần phải chú ý giải quyết Sau đây xin đề cập đến 6 vấn đề chính trong công tác xây dựng gia đình hiện nay:
- Một là, nhận thức của xã hội về vị trí, vai trò của gia đình, xây dựng
gia đình còn hạn chế làm cho việc thực hiện các chức năng của gia đình đang gặp nhiều khó khăn Và điều này xuất phát từ:
+ Những hạn chế, yếu kém trong công tác truyền thông về vị trí, vai trò
và chức năng của gia đình, xây dựng gia đình
+ Đầu tư nguồn lực cho công tác gia đình còn eo hẹp và thiếu cơ chế lồng ghép các mục tiêu của Chiến lược phát triển gia đình vào chương trình phát triển kinh tế - xã hội của các ngành, cũng như của các địa phương
+ Phong trào xây dựng gia đình vẫn mang tính bề nổi, chạy theo thành tích và chưa trở thành lối sống, thói quen hàng ngày của nhiều người và của nhiều gia đình
- Hai là, trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, gia đình Việt Nam
đã có nhiều biến đổỉ cần phảỉ nhận diện để xây dựng chiến lược phát triển gia đình phù hợp Có thể nhận diện một số biến đổi sau đây:
+ Biến đổi về quy mô của gia đình Hiện nay, quy mô gia đình Việt Nam ngày càng thu nhỏ
+ Biến đổi trong việc thực hiện các chức năng của gia đình Trong xã hội hiện đại, việc thực hiện các chức năng của gia đình cũng có nhiều biến đổi
+ Biển đổi trong các mối quan hệ của gia đình Những biến đổi này của gia đình cần phải nhận diện rõ cả hai mặt để từ đó, có những giải pháp phù hợp xây dựng những chuẩn mực gia đình Việt Nam trong bối cảnh mới