Môn học Trang bị điện trên máy thi công mặt đường là một trong những môn học bắt buộc trong chương trình đào tạo nghề Vận hành máy thi công mặt đường, trình độ Cao đẳng nghề. Đây là một môn học cơ sở rất quan trọng trong chương trình đào tạo, giúp cho người học nắm được cơ sở chuyên ngành, nâng cao được kỹ năng nghề nghiệp. Mời các bạn cùng tham khảo.
Trang 1_BQ GIAO THONG VAN TAI TRUONG CAO DANG GIAO THONG VAN TAI TRUNG UONG I
NGHE: VAN HANH MAY THI CONG MAT DUONG
Ban hanh theo Quyét dinh s6 1955/QĐ-CĐGTVTTWMI- ĐT ngày
21/12/2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng GTVT khoan ương I
Sis
Hà Nội, 2017
Trang 3- BO GIAO THONG VAN TAL
TRUONG CAO DANG GIAO THONG VAN TAI TRUNG UONG I
GIAO TRINH
Mô đun: Bảo dưỡng trang bị điện may
thi công thi công mặt đường
NGHE: VAN HANH MAY THI CONG
MAT DUONG
TRINH DO CAO DANG
Hà Nội — 2017
Trang 4BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI TRUONG CAO DANG GIAO THONG VAN TAI TRUNG UONG I
GIAO TRINH
MO DUN 22: BAO DUONG TRANG BI DIEN TREN
MAY THI CONG MAT DUONG NGHE: VAN HANH MAY THI CONG MAT DUONG
HE DAO TAO: CAO DANG
(Lưu hành nội bộ)
NĂM 2017
Trang 5MỞ ĐẦU
Môn học: Trang bị điện trên máy thi công mặt đường là một trong những môn học bắt buộc trong chương trình đào tạo nghề Vận hành máy thi công nền, vận hành máy thi công mặt đường, Trình độ Cao đẳng nghề, trung cấp nghề;
Đây là một môn học cơ sở rất quan trọng trong chương trình đào tạo, môn học này giúp cho người học nắm được cơ sở chuyên nghành, nâng cao được kỹ năng nghề nghiệp;
Môn này có thể tiến hành học trước các môn học, mô đun chuyên
môn;
Chúng tôi gồm các Thạc sỹ, Cử nhân, giáo viên có tay nghề cao nghề Xây dựng cầu duong, có nhiều kinh nghiệm trong giảng dạy, đã sưu tầm, bằng kinh nghiệm, bằng kiến thức chuyên môn, cé gắng biên soạn ra giáo trình nội bộ
cho môn học này, nhằm giúp người học nhanh chóng tiếp thu được môn học;
Trong quá trình biên soạn chúng tôi đã có nhiều có gắng, song không
thể tránh khỏi những khiếm khuyết, chúng tôi rất mong được sự góp ý, bồ sung
để chúng tôi hoàn thiện hơn nữa
Chúng tôi chân thành cảm ơn
Trang 6BAI 1: HE THONG CUNG CAP ĐIỆN TREN MAY THI CONG MAT DUONG
1 Nhiệm vụ, yêu cầu, sơ đồ và nguyên lý làm việc của hệ thống cung cấp điện máy thi công mặt đường
1.1 Nhiệm vụ:
- Nhiệm vụ: Hệ thống cung cấp điện cung cấp cho các thiết bị điện và
nạp điện cho ắc quy
1.2 Yêu cầu:
"Yêu cầu: Trong quá trình làm việc máy phát điện phải đảm bảo các chỉ
sô sau
+ Điện áp phát ra theo đúng yêu cầu sử dụng của từng loại máy phát
+ Dòng điện đảm bảo đủ yêu cầu nạp điện cho ắc quy và cung cấp cho các thiết
bị điện trên xe
+ Hệ thống có kết cầu đơn giản rễ lắp đặt và sử dụng thuận tiện cho việc bảo
dưỡng và sửa chữa
+ Hoạt động ổn định cao trong mọi điều kiện làm việc
1.3 Sơ đồ và nguyên lý làm việc của hệ thống cung cấp điện máy thi công mặt đường
1.3.1 Sơ đỗ:
1.3.2 Nguyên lý làm việc
- Khi động cơ làm việc, máy phát bắt đầu làm việc nạp điện cho ắc quy và các phụ tải khác Đông thời ngắt không cho ắc qui phóng điện khi các thiệt bị điện không làm việc
2 Bảo dưỡng kỹ thuật ắc quy
2.1 Tác dụng, cấu tạo và nguyên lý hoạt động của ắc quy
2.1.2 Cấu tạo ắc quy axit
Trang 8Quá trình phóng điện qua phụ tải
Phản ứng phóng điện xấy ra nghư sau:
Tại bản cực dương
PbO2 + H2SO4 :' PbSO4 + H2O
Tai bản cực âm
Pb + H2SO4 - ¡ PbSO4 + H2O
2.2 Nội dung và yêu cầu kỹ thuật bảo dưỡng ắc quy axít
- Yêu cầu:
Có cường độ lớn, đủ cho máy khởi động điện (máy đề)
Có kết cấu đơn giản, dễ chế tạo, dễ chăm sóc
Phóng và nạp điện tuận hoàn có hiệu suất cao
2.3 Quy trình kiểm tra và báo dưỡng kỹ thuật ắc quy axít
Phương pháp kiểm tra và bảo dưỡng sửa chữa, nạp điện cho ắc quy
-Vệ sinh bình ắc quy dùng chỗi, dé, nước, chất tây đội nước, dùng chối
lông rửa sạch bụi bẩn bám vào nắp và cọc ắc quy
- Dùng chất tây làm sạch lần cuối, đẻ lau khô và khí nén thổi sạch bề mặt ngoài của ắc quy được vệ sinh sạch sẽ
2.3.1 Kiểm tra ắc quy axít
Trang 9- Chèn xe cắt mát ắc quy chèn khối gỗ tam giác, kéo phanh tay dùng khối
gỗ chèn trước bánh xe về phía hướng di chuyến của xe Cắt công tắc mát ắc
- Xe chèn phải an toàn Công ăc mát phải ở trạng thái khoá
- Xác định cực tính của ắc quybằng đồng hồ vạn năng
Đặt hai que so của vôn kế một chiều lên cực tính của ắc quy, quan sát nếu kim của vôn kế quay theo chiều thuận thì que so dương đặt đúng cực tính dươngcủa
ắc quy và ngược lại lần theo dây đầu bọc để xác định cực tính bắt ra sườn xe
2.3.2 Quy trình bảo dưỡng kỹ thuật ắc quy axít
Kiểm tra dung dịch nếu thiếu phải bổ xung axit loãng sau đó:
Nạp điện cho ắc quy
- Kiểm tra an toàn bằng bút thử điện
- Kiểm tra và điều chỉnh công tắc nguồn, chiết áp điều chỉnh của náy nạp
về trạng thái khoá
- Cắm phích cắm điện máy map vao 6 điện xoay chiều 220V sau đó
dùng bút thử rò điện xoay chiều 220V ở vỏ máy nạp
3 Bảo dưỡng kỹ thuật máy phát điện
3.1 Tác dụng, phân loại, cầu tạo và nguyên lý hoạt động của máy phát điện 3.1.1 Tác dụng và phân loại máy phát điện
~ Máy phát điện là thiết bị biến đổi cơ năng thành điện năng, cung cấp cho
các thiêt bị điện và nạp điện cho ăc quy
- Có 2 loại máy phát điện I chiều và máy phát điện xoay chiều
3.1.2 Cấu tạo và nguyên lý làm việc của máy phát điện xoay chiều kích thích bằng nam châm điện
Cấu tao:
1 Puly
2 Rô to (cuộn dây)
3 Stato (cuộn dây)
4 Bộ nắn dòng (đi ốt)
5 Bộ điều chỉnh IC
6 Cực B
Máy phát điện xoay chiều được sử dụng rộng rãi trên hầu hết các loại xe
và máy thi công gôm có stato va roto Stato là những lá thép đặt cách điện với nhau đê tránh dòng điện Fucô Mặt trong stato có các rãnh, trong rãnh lắp các
Trang 10cuộn dây Có ba nhóm cuộn dây.Trong một loại nhóm, các cuộn dây mắc nối tiếp với nhau, còn các loại nhóm thì các cuộn dây mắc hình sao Tất cả ba nhóm nối với nhau bằng một đầu dây, đầu thứ hai của mỗi nhóm nối với mạch Hai
đầu stato dùng nắp bằng hợp kim nhôm đậy kín, rôto lắp trong nắp nhờ các vòng
bi
Rôto gồm nam châm điện, nam châm điện có sáu cặp đầu cực lắp trên trục bằng thép Trong lõi các cực có cuộn dây kích thích, đầu cuối của cuộn dây hàn với hai vòng tiếp xúc cổ góp điện bằng đồng
Các chéi than lắp trong giá đỡ và áp sát vào các vòng đó
Để làm mát máy phát, trên trục rôto có lắp quạt gió cùng với puly dẫn
cuộn dây của sfato sinh ra sức điện động cảm ứng, sức điện động cảm ứng cũng
thay đổi đại lượng và hướng Dòng điện cảm ứng ba pha trong các cuộn dây
được dẫn tới máy chỉnh lưu
3.2 Nội dung và yêu cầu kỹ thuật bảo dưỡng máy phát điện
-_ Hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng
Máy phát điện hỏng hoặc làm việc không tốt có thể do các nguyên nhân chính sau:
+ Đứt hoặc chập mạch trong cuộn day stato cua may phat
+ Chéi than tiếp xúc với cổ góp không tốt và đánh lửa mạnh, các vòng bi của máy phát điện bị mòn
Những hư hỏng của máy phát điện được phát hiện căn cứ vào kim chỉ của
ămpe kê hoặc đèn tín hiệu:
Trang 11+ Kim ămpe kế sẽ báo hiện tượng phóng điện
+ Đèn tín hiệu sẽ cháy sáng khi động cơ làm việc
Sự làm việc bình thường của máy phát điện có thể xác định bằng bóng
đèn Muôn vậy đâu một đâu dây của bóng đèn với vỏ máy phát điện còn đâu thứ hai đâu với cọc “+”, nêu máy phát điện tôt thì đèn cháy rât sáng
Do các nguyên nhân chủ yếu sau:
- May phat dién bi rung dong trong qua trình làm việc
- May phat dién bi qua tai, lam viéc voi dong dién l6n nhiệt độ máy phát cao
-_ Bị sát cốt đo ổ bi đỡ bị mòn , lệch
- Chổi than mòn do ma sát với cổ góp Tiếp xúc giữa chỗi than và cổ góp không đảm bảo đo cô góp bi ban, bị cháy hoặc cổ góp bị mòn
- Chéi than bị vỡ, lò xo ép chổi than bị yếu hoặc bị gãy
Những hư hỏng của máy phát điện được phát hiện căn cứ vào kim chỉ của
ămpe kê hoặc đèn tín hiệu:
-_ Kim ămpe kế sẽ báo hiện tượng phóng điện
Đèn tín hiệu sẽ cháy sáng khi động cơ làm việc
3.3 Quy trình kiểm tra và báo dưỡng kỹ thuật máy phát điện
3.3.1 Kiểm tra máy phát điện
-_ Phương pháp kiểm tra và bảo dưỡng : dùng đồng hồ vạn năng đề kiểm tra thông mạch chạm mát và điện áp , có thê dùng bóng đèn đề kiểm tra
3.3.2 Quy trình bảo dưỡng kỹ thuật máy phát điện
Quy trình tháo:
Bước 1: Tháo giá đỡ và chổi than: Dùng tuốc nơ vít tháo các vít Sau đố lấy
cả cụm giá đỡ và chôi than
Bước 2: Tháo nắp chắn vòng bi phía sau: Dùng tuốc nơ vít tháo các vít
Bước 3: Tháo 4 vít bắt nắp và thân: Dùng tuốc nơ vít dẹt tháo
Bước 4: Tháo đại ốc đầu trục: Dùng choòng xích giữ hoặc kẹp chặt pu ly trên ê tô, nới đai ôc băng tuýp khâu 24
Bước 5: Tháo pu ly: Móc mỏ vam chắc chắn vào rãnh pu ly, dùng choòng
17 vặn từ từ trục vam Sau đó lây quạt gió và bạc cách
_ Bước 6: Tháo then bán nguyệt: Dùng búa và đục cùn gõ chìm một đầu then xuông rôi mới gõ then lên
Bước 7: Tháo nắp trước: Cho 3 mỏ vam móc đều vào phía trong tâm chắn
bi, vam từ từ nắp máy ra khỏi trục.
Trang 12Bước 8: Tháo rô to: Cho 3 mỏ vam móc đều vào thành nấp sau, dùng 3 chốt chèn vào rãnh vam cho thân vam thắng đứng( để móc vam móc chắc chắn vào thành nắp), rồi vam từ từ đề đầy rô to ra
Chú ý: Giữ stato để không làm đứt dây nồi tới bộ chỉnh lưu
Bước 9: Tháo đai ốc bắt 3 đầu dây của 3 pha với bộ chỉnh lưu bằng tuýp 8
hoặc 10
Bước 10: Tháo đai Ốc của cọc dương máy phát bằng cờ lê 10
Chú ý: Các vị trí đệm cách điện khi lắp lại
Bước 11: Tháo bộ chỉnh lưu khỏi nắp sau: Dùng tuốc nơ vít đẹt tháo 3 vít
Chú ý: Các vị trí đệm cách điện khi lắp lại
Quy trinh lắp:
Bước 1 :Lắp bộ chỉnh lưu vào nắp sau của máy phát: Dùng tuốc nơ vít xiết chặt cụm đi-ôt với nắp sau, sau đó xuyên qua cọc dương máy phát và gá đai ôc xiét chat bang choòng 10
Chú ý: Phải lót tắm cách điện ở lỗ xuyên cực dương máy phát (dưới bản
cực “+”) Cac tam cach điện lót các vít bắt cụm đi- ét
Bước 2: Đẫu 3 đầu dây stato với cụm đi-ốt, gá đai ốc và xiết chặt bằng tuýp
Bước 3: Lắp rô to với nắp sau: Dùng búa, đệm gỗ gõ từ từ cho vòng bi vào
6 nap sau
Bước 4: Lắp nắp trước bằng cách: Cho ống cách vào trục; Đặt cho nắp cân vào trục, dùng đệm g6 gõ đều cho nắp vào cân hai bên; Gá vít xiết chặt thân stato với nắp sau và nắp trước; Lắp nắp đậy vòng bi phía sau: Dùng tuốc nơ vít
Bước 6: Lắp cụm chôi than và gá vít xiết chặt
Chú ý: Khi lắp xong, bắt buộc phải dùng pu ly để kiểm tra có tiếng kêu bất thường không? Nếu có phải tháo ra kiểm tra lại
- Kiểm tra bảo dưỡng máy phát điện:
+ Chuẩn bị dụng cụ
+ Tháo ắc quy khỏi mạch điện
+ Tháo máy phát ra khỏi máy
+ Nhận dạng máy phát điện
Trang 13+ Tiến hành tháo rời máy phát điện
+ Tháo dây bộ điều chỉnh điện áp khỏi mạch điện
BÀI 2: HỆ THÓNG KHỞI ĐỌNG MÁY THI CONG MAT DUONG
1 Nhiệm vụ, yêu cầu, phân loại, sơ đồ và nguyên lý làm việc của hệ thống khởi động điện máy thi công mặt đường
1.1 Nhiệm vụ, yêu cau va phân loại hệ thống khởi động điện máy thỉ công mặt lường
Động cơ phải dựa vào lực bên ngoài đề khởi động Thường dùng là tay quay
hoặc động cơ điện Đơn giản nhất là dùng tay qua, nhưng không thuận tiện, hiện
nay không dùng nữa, dùng động cơ điện đề khởi động động cơ vừa thuận tiện,
nhanh chóng, lại có khả năng lập đi lập lại nhiều lần, vì vậy các loại xe hiện nay
đều dùng động cơ điện khởi động
Tốc độ quay tối thiểu của động cơ khi khởi động phải đảm bảo cho hoà khí (hơi nhiên liệu và không khí) được nén đến nhiệt độ dẽ bén lửa dễ cháy hoặc dễ
tự cháy và sinh công
1.2 Sơ đồ và nguyên lý làm việc của hệ thống khởi động điện điều khiển trực tiếp
- Hiện nay ít dùng
1.2.2 Nguyên lý làm việc
2 Bảo dưỡng kỹ thuật máy khởi động điện (máy đề)
2.1 Tác dụng, cau tạo và nguyên lý hoạt động của máy khởi động điện gián
Trang 14nhanh chóng, lại có khả năng lập đi lập lại nhiều lần, vì vậy các loại xe hiện nay
đều dùng động cơ điện khởi động
2.1.2 Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của máy khởi động điện trục tiếp: ( hiện nay ít dùng)
1.3 Sơ đồ và nguyên lý làm việc của hệ thống khởi động điện điều khiển gián tiếp
Khi bật chìa khoá sang nắc 3 (khởi động) dòng điện đi như sau
Khi bật chìa khoá sang nắc 2 (xoay cùng chiều kim đồng hồ), dòng điện từ nắc 2
Lúc này lõi từ của rơle bị từ hoá hút tắm rung đóng tiếp diém KK’
Rơ le máy khởi động làm việc dòng điện di như sau:
(+) ắc quy —> O1 —> Á > khung tit > KK’ > CT(khung tir) > CT(ro-le-
gai) > Wh va Wg > K;
2.3 Quy trình kiểm tra và bảo dưỡng kỹ thuật máy khởi động điện
2.3.1 Kiểm tra máy khởi động điện
Trang 152.3.2 Quy trình bảo dưỡng kỹ thuật máy khởi động điện
tt | Cac Dung cu | Phương pháp thao tác Yêu câu kỹ
1 |Làm Giây Dùng giây nhám đánh sạch bê Bê mặt tiép
sạch nhám, mặt tiếp điện: xúc của các
Xăng, - Tắm đồng xu cực đấu dây
chổi rửa, | - Cọc đồng trái của thiết bị
dẻ lau, | - Cọc đồng phải phải sạch,
máy nén | - Các cọc đấu dây phẳng và
khí - Các thanh dẫn đảm bảo tiếp
- Các cô góp xúc điện tốt
- Các chối điện
Dùng xăng, chỗi rửa sạch bụi
ban trên các chỉ tiết sau đó
dùng dẻ lau khô và máy nén
khí thôi sạch
2 |Kiêm tra | Đông hô | Xoay núm chuyên mạch của Đông hô kiêm
vạn đồng hồ về thang đo điện trở, tra phải năng lần lượt kiểm tra thông mạch chuyền đúng
- Cuộn đây phần cảm (stator) Chỉ tiết phải
- Cuộn dây hút và giữ được đặt gon
- Cuộn dây phần ứng (rôto) trên giá thử
mát tốt
4 |Thử Giá đỡ, | Ga may khởi động chắc chăn Dam bao ti¢p MKĐ ở |ắc quy, | trên giá đỡ xúc mát tốt chế độ | dây dẫn | Bắt dây cáp từ cực dương ắc giữa khung máy (cáp ắc | quy lên cọc đồng phải rơle gài, giá đỡ MKĐ