tiểu luận cuối kỳ tìm hiểu về quần thể khu di tích lịch sử núi bà đen

THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU Trước đây cũng có một số tác giả viết về di tích Núi Bà Đen Tây Ninh, ví dụ như: “Tây Ninh xưa và nay” – tác giả Huỳnh Minh, nhà xuất bản Thanh Niên 19

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC HOA SEN

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo Trường Đại Học Hoa Sen, Phòng Khoa Ngoại Ngữ - Ngành Ngôn Ngũ Anh và các thầy cô giáo của trường Đại Học Hoa Sen đã tạo điều kiên cho tôi học hỏi và nghiên cứu trong thời gian vừa qua

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc đến cô Nguyễn Thị Châu Anh là giảng viên đã tận tình hướng dẫn cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài này

Dù đa có rất nhiều sự cố gắn để hoành thành bài tiểu luận cuối học

kỳ của môn Cơ Sở Văn Hóa Việt Nam Học Kỳ 2131 này chắc chắn không thể tránh khỏi việc thiếu xót và hạn chế Kinh mong nhận được sự góp ý, cha sẽ và nhũng ý kiến đống góp quya báu của quý thầy thầy cô và các bạn

Xin chân thành cảm ơn và gửi đén quý thầy cô cùng các bạn lời chúc sức khỏe, hạnh phúc, bình an và thanh công trong sự nghiệp

TP HỒ CHÍ MINH, THÁNG 12 NĂM 2021

TÁC GIẢPHẠM KIM NHUNG

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Tôi chọn đề tài “ TÌM HIỂU VỀ QUẦN THỂ KHU DI TÍCH LỊCH SỮ NÚI

BÀ ĐEN” vì đê tài tôi cảm nhận được đây là một đề tài phong phú giúp cho sinh viên bắt đâu tập cách thu thập tài liệu, nghiên cứu Nâng cao kỹ năng tìm kiếm thu thập và tổng hợp có chọn lọc về cácthông tin hình ảnh Từ đó tạo cho sinh viên nèn tảng vững chắc hỗ trợ công việc sau này

Núi Bà Đen làm đề tài luận văn bởi vì em nhận thấy được đây là một đề tài phongphú giúp cho sinh viên bước đầu luyện tập nghiên cứu và dễ dàng tiếp cận với các đềtài nghiên cứu Giúp sinh viên nâng cao kỹ năng sưu tầm, tìm kiếm thu thập th thôngtin và hình ảnh sau đó biết cách sắp xếp thông tin, hình ảnh một cách hợp lý có chọnlọc trong một bài báo cáo, tạo nền tảng vững chắc bước đầu hỗ trợ cho các nghiên cứucũng như giúp công việc trong tương lai của chúng ta trở nên thuận tiện, dễ dàng hơn Núi Bà Đen (Tây Ninh) là địa danh được cho là có tiềm năng và lợi thế về du lịch rấtlớn kể cả về tự nhiên, văn hoá, con người nơi đây Nhưng vì chưa được quan tâm vàphát triển đúng cách mà chúng ta vẫn chưa thấy được hiệu quả mà khu di tích nàymang lại Nhiều nhận định cho rằng ngành du lịch Tây Ninh hiện nay “còn đơn sơ,chưa bức phá vươn lên xứng tầm” và núi Bà Đen cũng là một trong số đó Mặc dù đã

có một số tranh luận cũng như chính sách đầu tư phát triển du lịch đúng hướng nhưngviệc triển khai còn chưa thuận lợi nên vẫn chưa thu được kết quả cao, chưa khuyếnkhích được người dân chung tay vào việc phát triển du lịch của tỉnh nha Qua bài luậnvăn này em muốn truyền tải thông tin đến mọi người để mỗi người một ít góp chútcông sức của mình cùng nhau xây dựng di tích núi Bà Đen ngày càng phát triển hơn,thu hút lượng khách ngày càng nhiều và đưa ngành dịch vụ du lịch trở thành ngành

mũi nhọn của Tây Ninh như vậy sẽ giúp đời sống của người dân Tây Ninh có thể ngàycàng thuận lợi, tốt đẹp hơn

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

Qua việc nghiên cưu đề tài này có thể giúp mọi người tìm ra những hạn chế còn gặpphải của những chính sách đầu tư, quy hoạch nhằm đưa ra hướng khắc phục cụ thể để

có những hướng phát triển tốt hơn cho du lịch Tây Ninh nói chung và di tích Núi BàĐen nói riêng

3 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Đề tài nghiên cứu về những tiềm năng sẵn có và thực trạng khai thác du lịch cùngnhững hoạt động du lịch tại núi Bà Đen (Tây Ninh) qua đó tìm ra hướng phát triển tốthơn cho nơi đây

4 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU

Trước đây cũng có một số tác giả viết về di tích Núi Bà Đen (Tây Ninh), ví dụ như:

“Tây Ninh xưa và nay” – tác giả Huỳnh Minh, nhà xuất bản Thanh Niên 1972, có

phần giới thiệu sâu sắc hơn nhưng chủ yếu vẫn là khái quát chung về Tây Ninh, núi BàĐen cũng được nhắc đến song vẫn còn khá mờ nhạt, chưa thể hiện rõ được tình hìnhphát triển của di tích núi Bà Đen

“Non nước Việt Nam” – người biên tập Vũ Thế Bình, nhà xuất bản tổng cục du

lịch, trung tâm công nghệ thông tin du lịch năm 2002, thiên về giới thiệu tổng quan địa

lý Tây Ninh

“Việt Nam – Văn hoá du lịch” – soạn giả Trần Mạnh Thường, Nguyễn Minh Tiến

hiệu đính, nhà xuất bản Thông Tấn

“Cẩm nang hướng dẫn du lịch” – nhóm biên soạn Nguyễn Bích San, Nguyễn

Cường Hiền, Nguyễn Thị Lâm, Lương Chi Lan, nhà xuất bản văn hoá thông tin, cũng

đã nhắc đến du lịch Tây Ninh và núi Bà Đen, tuy nhiên vẫn chưa sâu sắc mà chỉ giớithiệu một cách tổng quát

Một số báo chí cũng nói về Tây Ninh và di tích Núi Bà Đen cũng như tình hình khaithác du lịch tại khu di tích nhưng chỉ là một khía cạch nào đó như: hiện trạng khai thác

du lịch tại núi Bà Đen, một số khó khăn, một số quan điểm, một số ý kiến nhận định

về ngành du lịch nơi đây Ngoài ra, có một số sinh viên thực tập tại Sở văn hoá – thể

thao – du lịch cũng đã có đề tài nghiên cứu và báo cáo về du lịch Tây Ninh và di tíchNúi Bà Đen, nhưng lần này có phần hoàn chỉnh hơn và đi sâu vào vấn đề tình trạngcần được cải thiện hiện nay của di tích Núi Bà Đen. Với đề tài luận văn của mình,

em đã có những nghiên cứu, tổng hợp nhiều nguồn tư liệu kể cả thông tin trên sách báo, phương tiện truyền thông, internet,… và cả báo cáo từ thực tập của các sinh viên và nguồn tài liệu của sở văn hoá – thể thao – du lịch để từ đó chọn lọc,

xử lý thông tin, tìm ra nguồn tài liệu phù hợp để đưa ra một nghiên cứu sâu hơn

và hoàn chỉnh hơn.

CHƯƠNG I KHÁI QUÁT VỀ TÂY NINH VÀ KHU DI TÍCH NÚI BÀ ĐEN

1.1 GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀ TÂY NINH

1.1.1 Vị trí địa lí

Nguồn :Bandohanhchinh.com

Hình 1: Bản đồ hành chính tỉnh Tây Ninh Tây Ninh là một tỉnh thuộc vùng Đông Nam Bộ của Việt Nam Tây Ninh là cầu nối giữathành phố kinh Hồ Chí Minh và thủ đô Phnôm Pênh, vương quốc Campuchia là một trong

những tỉnh nằm trong Vùng kinh tế trọng điểm Nam bộ (Southern Key Economic Zone).Vùng tế trọng điểm Nam bộ là khu vực phát triển kinh tế động lực Đông Nam Bộ gồm cáctỉnh và thành phố: thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, BìnhPhước, Tây Ninh, Long An và Tiền Giang (Long An và Tiền Giang thuộc Tây Nam Bộ) Tỉnh

có thành phố Tây Ninh cách trung tâm thành phố Hồ Chí Minh 100km về phía Tây Bắc, có vịtrí chiến lược quan trọng, là nơi giao nhau giữa các quốc lộ 22B, đường đi đến cửa khẩu MộcBài, cửa khẩu Xa Mát, cách biên giới Campuchia 40km về phía Tây Bắc Tây Ninh giáp caonguyên Nam Trung Bộ và đồng bằng sông Cửu Long,vừa mang đặc điểm của cao nguyên,vừa mang sắc thái của đồng bằng

Tọa độ của tỉnh từ 10057’08’’ đến 11046’36’’ vĩ độ Bắc và từ 105048’43" đến 106022’48’’

kinh độ Đông Diện tích : 4.041,4km2 Dân số toàn tỉnh Tây Ninh tính tới tháng 4/2019 đạt

1.169.165 người Mật độ dân số 268 người/km2 Dân tộc: có đủ 29 dân tộc tính đến tháng4/2019, dân tộc Kinh có 1.050.376 người, người Khmer có 7.578 người, người Chăm có3.250 người, người Xtiêng có 1.654 người, người Hoa có 2.495 người, còn lại là những dântộc khác như Mường, Thái, Tày…

Về hành chính: tỉnh Tây Ninh có 9 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 1 thành phố và 8huyện Trong đó có 8 thị trấn, 7 phường và 80 xã (Bảng 1

Bảng 1.2: Khí hậu của tỉnh Tây Ninh (1953-2019)

mưa Tháng

từ tháng 5 đến tháng 11 Đầu mùa khô đến giữa mùa thời tiết selạnh và khô hanh ở phía bắc và trung tâm vào ban đêm thường dưới

200C cuối mùa thời tiết nóng khô lên đến 380C Lượng mưa trung bìnhhàng năm từ 1800-2200 mm Mặt khác, Tây Ninh có địa hình caođược dãy Trường Sơn chắn nên ít bị ảnh hưởng của bão Với lợi thế

đó là những điều kiện thuận lợi để phát triển nền nông nghiệp đadạng, đặc biệt là các loại cây ăn quả, cây công nghiệp, cây dược liệu

và chăn nuôi gia súc (Bảng 1.2)

Như các tỉnh thành Đông Nam Bộ khác, Tỉnh Tây Ninh cũng là vùng

có địa hình chuyển tiếp từ cao nguyên Nam Trung Bộ xuống đồng bằng sông Cửu Long, đất đai tương đối bằng phẳng Địa hình vừa mang đặc điểm của một cao nguyên, vừa có dáng dấp, sắc thái của vùng đồng bằng, Tây Ninh có nhiều vùng địa hình khác nhau như: - Vùng địa hình núi (núi Bà Đen cao 986 m, cao nhất Nam Bộ Việt Nam, Núi Phụng: 435m, Núi Heo: 289m - Vùng bán bình nguyên

<50m lượn sóng yếu xen lẫn bưng bàu trũng ở các huyện phía Nam như Gò Dầu,TX.Trảng Bàng - Vùng gò đồi dưới 150m có đỉnh rộng dốc thoải nối tiếp nhau phân bố tại thượng nguồn Hồ Dầu Tiếng,Tân Châu,Tân Biên và phía bắc Thành phố Tây Ninh - Vùng địa hình thung lũng bãi bồi dưới 2m tập trung dọc sông Vàm Cỏ Đông và phía tây Huyện Bến Cầu Nhìn chung địa hình của Tây Ninh bằng phẳng hơn so với các tỉnh thuộc Đông Nam Bộ khác,cao độ trung bình toàn tỉnh khoảng 35m so với mực nước biển

1.1.2 Lịch sử hình thành và phát triển của vùng đất Tây Ninh

Quá trình khai phá và hình thành địa vực đơn vị hành chính của tỉnh Tây Ninh gắnvới quá trình hình thành và phát triển của cư dân người Việt đến Tây Ninh, đó là thời

kì khẩn hoang, mở mang bờ cõi nước ta về phía nam của tổ quốc Tây Ninh trước kiavốn là một vùng đất thuộc vùng Thủy Chân Lạp, có tên là Romdum Ray, tức ChuồngVoi vì nơi đây chỉ có rừng rậm với muôn thú dữ như cọp, voi, beo, rắn, cư ngụ.Những người thổ dân ở đây sống rất thiếu thốn, cơ cực cho đến khi người Việt đếnkhai hoang thì vùng đất này mới trở nên trù phú Năm 1802, vua Gia Long lên ngôi,đồng thời đổi tên phủ Gia Định thành trấn Gia Định Năm 1808, trấn Gia Định đổi lại

là thành Gia Định, gồm có 5 trấn là Phiên An, Biên Hòa, Vĩnh Thanh, Định Tường và

Hà Tiên Năm 1832, vua Minh Mạng tiếp tục tổ chức hành chánh ở Gia Định, từ 5 trấnchia thành 6 tỉnh gồm có Phiên An tỉnh thành (tức trấn Phiên An cũ), Tỉnh Biên Hòa(trấn Biên Hòa cũ), Tỉnh Định Tường (trấn Định Tường cũ), Tỉnh Vĩnh Long (trấnVĩnh Thanh cũ), Tỉnh An Giang, Tỉnh Hà Tiên Lúc bấy giờ, vùng đất Tây Ninh thuộc

Phiên An tỉnh thành Năm 1838, vua Minh Mạng đổi Phiên An tỉnh thành là tỉnh GiaĐịnh gồm có 3 phủ, 7 huyện Các phủ là Phủ Tân Bình có 3 huyện, Phủ Tân An có 2huyện, Phủ Tây Ninh có 2 huyện là: huyện Tân Ninh và huyện Quang Hóa Huyện TânNinh, lỵ sở kiêm phủ thành nằm ở thôn Khang Ninh (nay thuộc thị xã Tây Ninh), phíaBắc giáp Cao Miên (qua núi Chiêng), phía Đông giáp giáp huyện Bình Long phủ TânBình, phía Nam giáp huyện Bình Long phủ Tân Bình và huyện Quang Hóa cùng phủTây Ninh, phía Tây giáp huyện huyện Kiến Hưng tỉnh Định Tường và giáp nước CaoMiên Huyện Tân Ninh, được đặt ra năm Minh Mạng thứ 17 (1836), theo Đại Namnhất là quản lý 2 tổng (nhưng có lẽ là 3 tổng), là tổng Hàm Ninh Thượng và tổng KiếmHoa với 24 làng xã Phần đất huyện Tân Ninh phủ Tây Ninh nhà Nguyễn nay có thể làđịa phận phía Bắc của tỉnh Tây Ninh ngày nay (tức năm 2011) (thành phố Tây Ninh,huyện Tân Biên, huyện Châu Thành, ), và có thể bao gồm cả một phần đất phía Bắccủa tỉnh Svay Rieng (khúc giữa tỉnh Svay Rieng) Campuchia, vì mô tả trên theo ĐạiNam nhất thống chí: Tân Ninh còn tiếp giáp với cả huyện Kiến Hưng phủ Kiến Antỉnh Định Tường nhà Nguyễn, vốn chỉ nằm bên bờ Tây sông Vàm Cỏ Tây, cách địabàn tỉnh Tây Ninh ngày nay (phần từng là đất huyện Tân Ninh) qua địa bàn tỉnh SvayRieng Năm 1890, sau khi lập Liên bang Đông Dương, người Pháp trích một phần đấthạt Tây Ninh (hạt Tây Ninh nguyên là toàn bộ phủ Tây Ninh) là phần đất dọc theorạch Ngã Bát cho Campuchia thuộc Pháp, trong đó có lẽ gồm cả phần đất tỉnh SvayRieng (tức tỉnh Soài Riêng) đề cập đến ở trên Các bản đồ của người Pháp thể hiện xứNam Kỳ thuộc Pháp, vẽ với kỹ thuật Tây phương khá chính xác, vào các năm 1872 và

1886 (trước khi thành lập Liên bang Đông Dương năm 1887) đều thể hiện "vùng lồi"Svay Rieng thuộc đất Nam Kỳ (Cochinchine) Huyện Quang Hóa, phía Bắc giáphuyện Tân Ninh cùng phủ Tây Ninh, phía Đông giáp huyện Tân Ninh, phía Nam giáphuyên Tân Ninh và huyện Cửu An phủ Tân An, phía Tây giáp huyện Kiến Hưng phủKiến An tỉnh Định Tường nhà Nguyễn Lỵ sở trước đặt ở thôn Cẩm Giang sau chuyểnsang thôn Long Giang, quản lý 4 tổng Hàm Ninh Hạ (Ham Ninh Ha tong), Mộc Hóa(Moc Hoa tong), Giải Hóa (Giải Hoa tong), Mỹ Ninh (Mi Nin tong)) với 32 làng xã.Đất huyện Quang Hóa phủ Tây Ninh nhà Nguyễn nay có thể là địa phân các huyệnphía Nam tỉnh Tây Ninh (như Bến Cầu, Gò Dầu, Trảng Bàng, ), các huyện Đông Bắc

tỉnh Long An (như Đức Huệ, Hậu Nghĩa, Mộc Hóa, ) và phần phía Nam của tỉnhSvay Rieng Campuchia.

Thời kì Pháp thuộc và kháng chiến chống Pháp (giữa thế kỉ XIX đến năm 1954).Năm 1858 Pháp xâm lược nước ta Năm 1861, Sau khi thực dân Pháp chiếm Tây Ninh,việc cai quản ở 2 huyện được thay thế bằng 2 Đoàn Quân sự đặt tại Trảng Bàng và TâyNinh Năm 1868, hai đoàn Quân sự được thay thế bằng hai Ty Hành chánh Sau nhiềulần thay đổi, năm 1897 Tây Ninh gồm có 2 quận là Thái Bình, Trảng Bàng, trong đó

có 10 tổng, 50 làng Năm 1868 hai đoàn quân này được thay bằng 2 ti thành chính Trụ sở được đặt tại Trảng Bàng và thị xã Tây Ninh hiện nay

Năm 1876 thực dân Pháp chia Nam Bộ thành 4 khu vực: Sài Gòn, Mỹ Tho, Bát Xát,Vĩnh Long, Tây Ninh nằm trong khu vực Sài Gòn Năm 1890 chính phủ thực dân chiahai khu vực Sài Gòn, Gia Định thành 4 tỉnh mới: Gia Định, Chợ Lớn, Tân An và TâyNinh

Ngày 1/1/1900 Tây Ninh mới chính thức là một tỉnh của miền Đông Nam Bộ với 2quận và 10 tổng Ngày 9 tháng 12 năm 1942, Thống đốc Nam kỳ ban hành Nghị định

8345 ấn định ranh giới Tây Ninh Sau Cách mạng Tháng Tám tỉnh Tây Ninh vẫn giữnguyên ranh giới cũ Năm 1950, cắt một phần đất của xã Thái Hiệp Thạnh cũ thành lậpthị xã Tây Ninh, nhưng do chưa đủ điều kiện hoạt động nên sau đó giải thể Sau hiệpđịnh Giơnevơ năm 1954, thành lập lại Thị xã Tây Ninh trên địa bàn cũ, do Võ VănTruyện làm Bí thư Đảng kiêm Chủ tịch Uỷ ban hành chính.Năm 1957, tỉnh Tây Ninhchia thành 3 quận gồm có Châu Thành, Gò Dầu Hạ, Trảng Bàng Năm 1959, quậnChâu Thành chia thành 2 quận Phước Ninh và Phú Khương; quận Gò Dầu Hạ chiathành 2 quận Hiếu Thiện và Khiêm Hanh Năm 1961, quận Trảng Bàng đổi tên thànhquận Phú Đức Năm 1963, quận Phú Đức được giao cho tỉnh Hậu Nghĩa và đổi lại tên

cũ là Trảng Bàng Từ đó đến năm 1975, tỉnh Tây Ninh có 4 quận: quận Phước Ninh có

15 xã ( nay thuộc huyện Châu Thành và một phần huyện Tân Biên), quận Phú Khương

có 11 xã (nay tương ứng với thành phố Tây Ninh, các huyện Hòa Thành, Tân Châu vàmột phần các huyện Tân Biên, Dương Minh Châu), quận Hiếu Thiện có 15 xã (naytương ứng với một phần các huyện Gò Dầu, Trảng Bàng và toàn bộ huyện Bến Cầu),

quận Khiêm Hanh có 5 xã (nay tương ứng với một phần các huyện Gò Dầu, TrảngBàng, Dương Minh Châu).

Tây Ninh vẫn thuộc phần lãnh thổ của tỉnh Gia Định Song, do tỉnh Gia Định thờibấy giờ rất rộng lớn, bao gồm cả vùng đất Tây Ninh, Tân Bình, Chợ Lớn, Tân An và

Gò Công nên đến thời kì Pháp thuộc, vùng Trảng Bàng trở thành ranh giới phân chiahai tỉnh Tân An và Tây Ninh Tỉnh Tây Ninh gồm hai vùng đất chính là Tây Ninh và

Gò Dầu Điểm đặc biệt của vùng đất Tây Ninh là có vô số cây bàng lác, là loại câychuyên dùng làm bao xách hay làm đệm Còn Gò Dầu là vùng đất cao có vô số câydầu mà người dân dùng để đốt làm đèn

Ngày nay, Tây Ninh đã trở thành một tỉnh có vị trí quan trọng vì nằm ngay trêntrục giao thông nối liền hai nước Việt Nam và Camphuchia, thuận lợi cho các hoạtđộng giao lưu kinh tế, văn hóa và du lịch phát triển

Sau khi cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân do Đảng Cộng sản Việt Namlãnh đạo thành công, cùng với thắng lợi chung của cả nước, quân dân Tây Ninh cũng

đã giành được chính quyền vào đêm 25/8/1945 Nhưng sau đó không bao lâu thực dânPháp tiến hành cuộc chiến tranh tái chiếm Việt Nam Ngày 8 tháng 11 năm 1945 tạiSuối Sâu (huyện Trảng Bàng) đã vang lên những tiếng súng mở đầu cuộc kháng chiếnlâu dài chống Pháp và chống Mĩ trên đất Tây Ninh

Sau năm 1975, tỉnh Tây Ninh có thị xã Tây Ninh và 7 huyện: Bến Cầu, ChâuThành, Dương Minh Châu, Gò Dầu, Phú Khương, Tân Biên, Trảng Bàng

Ngày 14 tháng 3 năm 1979, đổi tên huyện Phú Khương thành huyện Hòa Thành Ngày 13 tháng 5 năm 1989, tách một phần các huyện Tân Biên và Dương MinhChâu để thành lập huyện Tân Châu

Ngày 29 tháng 12 năm 2013, Chính phủ ban hành Nghị quyết 135/NQ-CP thànhlập thành phố Tây Ninh trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị xã Tây Ninh.Tỉnh Tây Ninh có 1 thành phố và 8 huyện như ngày nay là: thành phố Tây Ninh,huyện Tân Biên, huyện Tân Châu, huyện Dương Minh Châu, huyện Châu Thành,huyện Hòa Thành, huyện Bến Cầu, huyện Gò Dầu, huyện Trảng Bàng

1.2 GIỚI THIỆU VỀ KHU DI TÍCH NÚI BÀ ĐEN

1.2.1 Tổng quan núi Bà Đen

Núi Bà Đen là một ngọn núi nằm trong quần thể di tích văn hóa lịch sử núi BàĐen, được biết đến bởi phong cảnh hữu tình và nhiều huyền thoại tại Tây Ninh TheoGia Định thành thông chí, tên gốc của núi Bà Đen là Bà Dinh Những bậc kỳ lão địaphương thì cho rằng tên gốc là núi Một Đến khoảng nửa thế kỷ XVIII mới xuất hiệntên gọi núi Bà Đênh, sau gọi trại dần thành núi Bà Đen Cũng có người gọi là núi Điện

Bà Nơi đây là điểm đến vừa mang tính chất du lịch tự nhiên vừa mang tính chất nhânvăn:thể hiện qua địa hình đồi núi kết hợp cảnh quan hùng vĩ và tôn giáo mang tính tâmlinh (du lịch hồi hương) Đây còn là một quần thể di tích lịch sử-văn hóa và danhthắng nổi tiếng với hệ thống hang động và cảnh quan tự nhiên kết hợp kiến trúc tôngiáo đã tô điểm cho núi một nét đẹp thiên phú và nhân tạo, con người hòa quyện vớithiên nhiên

1.2.2 Vị trí địa lí

Núi Bà Đen nằm cách trung tâm thành phố Tây Ninh 11km, cách biên giới ViệtNam-Campuchia 52km Ngọn núi cao 986m, là ngọn núi nhô lên giữa đồng bằng vàcao nhất Đông N2am Bộ Cách đây 300 năm, nơi đây còn là vùng rừng già hoang vu,hiểm trở Cùng với bước chân của cộng đồng người Việt đến vùng đất Tân Ninh xưakhai mở đất đai, sinh cơ lập nghiệp, thì các tăng ni, phật tử cũng đồng thời đến đây lậpnhững am, miếu xây dựng chùa chiền để thờ Phật Trong đó, hệ thống am, điện, chùa,hang động ở núi Bà Đen đã từ lâu thu hút đông đảo khách thập phương đến viếng lễhàng năm.Ngọn núi cao nhất miền nam Việt Nam, xứng danh "Đệ nhất thiên sơn", làbiểu tượng cho mảnh đất và con người Tây Ninh Núi Bà Đen được mệnh danh là “nócnhà” Đông Nam Bộ.Nhìn từ xa, núi Bà Đen lúc thì nổi bật giữa nền trời xanh, lúc thì

ẩn hiện dưới từng gợn mây bảng lảng lẫn trong sương Ngọn núi như mê hoặc dukhách, gợi những truyền thuyết tâm linh, ẩn chứa nhiều nét đặc trưng văn hóa của mộtvùng đất Tây Ninh đầy nắng, gió (Ảnh 1 phụ lục )

1.2.3 Điều kiện tự nhiên

Đặc điểm địa hình :Bà Đen là một khối núi trên bề mặt đồng bằng lượn sóng nghiêng thoải ở giữa khoảng sông Vàm Cỏ Đông và Rạch Sang tới thượng lưu sông Sài Gòn Địa hình đồng bằng xung quanh núi Bà Đen tương đối đơn điệu, tuy nhiên cũng có một số ô trũng đầm lầy tự nhiên và các máng trũng Khối núi Bà Đen có dạng đẳng thức, dạng chóp nón với đỉnh cao nhất là 963,5m Các khối núi có sườn dốc >25 °

Cấu trúc địa chất: Núi Bà Đen nằm trong dãy hoạt động kiến tạo cách đứt gãy BàRịa-Tây Ninh không xa và chịu ảnh hưởng của đứt gãy này

Thảm thực vật: Nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa điển hình, thảm thực vật

trong khu vực thuộc về hai dạng chính:rừng rậm thường xanh và rừng rậm nữa rụng lá rất có ý nghĩa cho mục đích bảo tồn, phòng hộ và du lịch sinh thái, bao phủ bởi các loại cây gỗ thường xanh thuộc về các loại thực vật thuộc hệ thực vật Malaysia-

Indonesia và một số phần khu vực núi có độ cao trên 600m, là khu vực phân bố của các loại thực vật thuộc hệ thực vật Bắc Việt Nam-Nam Trung Hoa với các loại cây quýhiếm có giá trị kinh tế cao như: Dáng Hương, Trắc, Cẩm Lai, Gỏ Mỏ, Mun Tuy nhiên ngày nay do sự tác động mạnh mẽ của con người cho các mục đích sử dụng khác nhau,thảm thực vật cũng biến động nhanh chóng Hầu hết các diện tích trong khu vực từ độ cao 300m trở xuống đều thuộc về các kiểu thảm thực vật canh tác phục vụ cho mục đích sử dụng đất khác nhau Những kiểu thảm thực vật tự nhiên còn sót lại của núi Bà Đen cũng bị tác động ít nhiều do khai thác, chặt phá

Tài nguyên khí hậu: Nằm ở vùng nhiệt đới gió mùa điển hình, chế độ bức xạ của vùng núi Bà Đen Tây Ninh rất dồi dào,trung bình hằng năm có tới hơn 2700 giờ nắng, tạo nên nhiều ngày thời tiết đẹp tạnh ráo, thuận lợi cho các hoạt động tham quan du lịch ngoài trời, đi dã ngoại, nghiên cứu tự nhiên, cắm trại, leo núi, tham quan phong cảnh truyền thống lịch sử của vùng cũng như thuận lợi cho sức khỏe của con người Vùng núi Bà Đen, Tây Ninh có nhiệt độ trung bình năm là 26,9 °C, tháng có nhiệt độtrung bình cao nhất trong năm là tháng 4 với 28,8 °C Lượng mưa trung bình nhiềunăm đạt từ 1600mm đến 2000mm và số ngày mưa trong năm là khoảng 140 ngày, sovới những vùng lân cận, vùng nghiên cứu vào loại từ ít mưa đến mưa vừa Mưa phân

mùa rõ rệt Mùa mưa kéo dài 6 đến 7 tháng, lượng mưa của mùa mưa nhiều chiếm tỉtrọng tới chín mươi phần trăm tổng lượng mưa năm.

1.2.4 Tài nguyên du lịch nhân văn

Truyền thuyết núi Bà Đen

Truyền thuyết thứ nhất cho rằng, ngày xưa, chủ vùng núi này là người phụ nữ PhùNam có tên là Rê Đeng Do người đời sau đọc trại thành Đen

Truyền thuyết thứ hai cho rằng, bà Đen tên thật là Lý Thị Thiên Hương, con gái một

vị quan trấn nhậm Trảng Bàng thuộc triều Nguyễn tên là Lý Thiên Mẹ là bà ÐặngNgọc Phụng, người gốc ở Bình Ðịnh vào Trảng Bàng lập nghiệp Trong làng có chàngtrai Lê Sĩ Triệt, mồ côi cha mẹ, văn hay võ giỏi Lần nọ, Thiên Hương lên núi cúngchùa bị một đám côn đồ vây bắt Giữa lúc nguy khốn thì chàng Lê Sĩ Triệt xông rađánh đuổi, cứu được nàng Ðể đáp ơn chàng, cha mẹ nàng Thiên Hương hứa gả nàngcho Lê Sĩ Triệt Chưa kịp đám cưới thì Lê Sĩ Triệt phải tòng quân đánh Tây Sơn LýThị Thiên Hương bị kẻ xấu vây bắt, toan hãm hiếp Giữ lòng trung trinh, nàng Hươngnhảy xuống khe núi tử tiết Sau khi chết, Lý Thị Thiên Hương hiển thánh báo mộngcho vị sư trụ trì trên núi biết Trong mộng, nàng Hương xuất hiện trong hình dáng mộtngười phụ nữ đen đúa? Vị sư bèn đi tìm thi thể nàng đem về mai táng Vì vậy, vị sưgọi nàng là nàng Đen Người đời sau gọi là Bà Đen để tỏ lòng tôn kính

Truyền thuyết thứ ba có ghi trong quyển "Sự tích Thánh Mẫu Phật Bà Tây Ninh"rằng: Thuở mới khai hoang vùng đất, một viên quan trấn thủ vùng chân núi Một có haingười con Người con trai tên là Thạch Biên Người con gái là Thạch Nương, tênthường gọi là Đênh Khi nàng Đênh 13 tuổi, có một nhà sư tên là Trung Vân Danh,đạo hiệu Trừng Thanh tìm đến lưng chừng núi Một dựng chùa thờ Phật Mộ đạo, nàngĐênh đã xin theo nhà sư Trừng Thanh học đạo Thấy nàng Đênh xinh đẹp, quan trấnthủ Trảng Bàng cho người mai mối xin cưới cho con trai Khi hai gia đình chuẩn bị lễvật cho lễ cưới thì bất ngờ nàng mất tích Gia đình hai bên cho người tìm kiếm khắpnơi thì phát hiện một khúc chân nghi là của nàng Đênh Mọi người đồn đoán rằng nàngĐênh đã bị cọp vồ Gia đình mai táng khúc chân và lập mộ cho nàng dưới chân núi

Lễ hội Bà Đen

Mỗi năm, vào dịp đầu xuân, quần thể khu danh thắng, di tích núi Bà Ðen thu hút

hàng triệu lượt khách trong nước và ngoài nước đến hành hương, tham quan, du ngoạn

và dự lễ hội Xuân núi Bà Lễ hội thường kéo dài suốt cả tháng Giêng âm lịch nhưngchính lễ Vía Bà là đêm 18 và ngày 19 tháng Giêng Ngoài ra, còn một lễ Vía vào ngàymồng 6-5 âm lịch Trước ngày chính lễ, những vị trụ trì Ðiện Bà tiến hành lễ "MộcDục" (Tắm Thánh) vào lúc nửa đêm, tức llễ tắm Bà với ba lần khăn lau xông hươngsen, lài, sứ, quế do các lễ sĩ dâng lên Lễ sĩ là à những thiếu nữ được chia thành cặptrong các bộ xiêm y đẹp lộng lẫy, chân bước nhẹ, nhịp nhàng "đăng đài" theo bộ "chữTâm" trong tiếng nhạc lễ qua các làn điệu Xuân, Ðảo Nam Bộ Lễ hội núi Bà Ðenkhông chỉ là sự tự do tín ngưỡng, tôn giáo, mà còn là sinh hoạt văn hóa đậm đà bản sắcdân tộc, đồng thời cũng là nơi vui chơi, cắm trại, sinh hoạt truyền thống của thế hệ trẻ,bởi nơi đây cũng từng là căn cứ địa của huyện ủy Dương Minh Châu thời kháng chiếnchống Mỹ, cứu nước Và xa hơn nữa, núi Bà Ðen còn là biểu tượng của mảnh đất vàcon người Tây Ninh trong công cuộc khai hoang, mở cõi và kháng chiến chống thựcdân Pháp giữ nước gắn với tên tuổi của Quan lớn Trà vong Huỳnh Công Giản, Tướngquân Võ Văn Oai, Trương Quyền, v.v (Ảnh 2 phụ lục)

Hiện nay, khu du lịch danh thắng và di tích núi Bà Ðen đã có đường ô tô được mởrộng đưa khách lên lưng chừng núi Cơ sở hạ tầng được nâng cấp, đường nội bộ đượclát đá khang trang, các di tích thường xuyên được trùng tu tôn tạo và có nhiều côngtrình mới đưa vào phục vụ du khách như hệ thống xe điện cáp treo và máng trượt lầnđầu có ở Việt Nam Ðây là hệ thống cáp treo đầu tiên ở Việt Nam đã được Công ty Dulịch Tây Ninh đưa vào hoạt động phục vụ du khách vào năm 1998 với đoạn đường dài1.225m, độ cao khoảng 600m trong thời gian 18 phút/lượt Công trình đã được Trungtâm Sách kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục Việt Nam năm 2006 là Hệ thống cáp treo đầutiên ở Việt Nam Tất cả đã làm cho bộ mặt khu du lịch này ngày càng đổi mới và khởisắc hơn Năm 2002, hệ thống máng trượt mùa hè với kinh phí đầu tư hơn 25 tỷ đồngcũng được đưa vào phục vụ du khách nhằm giải quyết lượng khách tồn đọng ở hai nhà

ga cáp treo, đồng thời tạo thêm những sản phẩm du lịch mới lạ để thu hút du kháchmỗi khi có dịp lên núi Có thể nói, cùng với lễ hội vía Bà Chúa Xứ núi Sam ở Châu

Ðốc (An Giang), lễ hội xuân núi Bà Ðen (Tây Ninh) là một trong những nét đặc trưngcủa văn hóa dân gian Nam Bộ và là nơi trở về với cội nguồn, đời sống tâm linh, mộtđiểm du lịch sinh thái, du lịch truyền thống cách mạng của dân tộc.

CHƯƠNG 2

BÀ ĐEN TÂY NINH 2.1 THỰC TRẠNG DU LỊCH Ở NÚI BÀ ĐEN

Khu di tích lịch sử núi Bà Đen Tây Ninh đã được quy hoạch tổng thể và chi tiếtgiai đoạn từ 1998-2010 và hiện nay đã được các Công ty cổ phần Du lịch-Thương mại,Công ty cổ phần cáp treo đầu tư phát triển, hàng năm nơi đây thu hút hơn 3,5 triệu lượtkhách Nhìn chung, công tác đầu tư chưa khai thác hết tiềm năng du lịch và kết quảthực hiện theo quy hoạch khoảng 50%, chưa có sản phẩm du lịch đặc thù hấp dẫnkhách du lịch ở lại vui chơi giải trí sau hành hương Hiện nay, Tây Ninh vẫn đang tiếp

tục kêu gọi các nhà đầu tư đầu tư vào khu du lịch núi Bà Đen Năm 2015, khu di tích

lịch sử núi Bà Đen đã đón gần 2,6 triệu lượt khách tham quan du lịch, đạt tổng doanhthu trên 45 tỉ đồng (Cục thống kê tỉnh Tây Ninh, 2000-2016) Còn tại hội xuân núi Bànăm 2016, đã đón khoảng 1,5 triệu lượt khách, tăng 6,4% so với hội xuân 2015 (Dulịch Việt Nam, 09/06/2016) Trong cơ cấu khách du lịch đến với núi Bà Đen, chủ yếu

là khách nội địa đến với nhu cầu tâm linh, tín ngưỡng, số khách du lịch nước ngoài khá

ít vì họ đến chiêm ngưỡng danh lam thắng cảnh là chủ yếu chứ không phải là nhu cầu

về tâm linh, lễ hội (Bảng 2.1)

Giai đoạn 2016-2020, tỉnh Tây Ninh đã tập trung đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng dulịch, góp phần đưa ngành du lịch của tỉnh ngày càng đi lên và có những bước tiến mới

Giai đoạn 2017-2019, ngành du lịch địa phương đã đạt được các kết quả khả quan Sốlượng khách du lịch nội địa, khách du lịch quốc tế, tổng doanh thu từ du lịch đóng gópcho GDP tăng dần qua các năm Dự kiến, năm 2019 số lượng khách du lịch nội địa là2.930.000 người và khách du lịch quốc tế là 8.790 người; ước tổng doanh thu từ dulịch đóng góp cho GDP đạt 1.100 tỷ đồng

Bảng 2.1: Số lượng khách đến Tây Ninh và số khách tham quan khu di tích

lịch sử núi Bà Đen giai đoạn 2000 - 2015

Tại khu du lịch núi Bà Đen, trước đây có nhà nghỉ Thùy Dương (khu di tích lịch

sử núi Bà Đen) với 11 phòng nhưng qua thời gian hoạt động và chuyển đổi cơ chếquản lý cuối năm 2009 nên nhà nghỉ xuống cấp không thể đưa vào hoạt động Hiệnnay ban quản lý Núi Bà nâng cấp hệ thống nhà nghỉ để đưa vào hoạt động

Tuy nhiên, hiện nay để đáp ứng nhu cầu lưu trú cùa du khách khi đến với khu ditích núi Bà Đen cũng như trong mùa lễ hội thì các cơ sở lưu trú là nhà nghỉ, khách sạn

ở quanh khu chân núi và khu vực thị xã đã góp phần không nhỏ vào việc giải quyếtnhu cầu lưu trú của du khách Cơ sở hạ tầng được quan tâm đầu tư phát triển như đườ

ng giao thông thuận lợi, có bãi giữ xe rộng, hệ thống thủy lợi, lưới điện, cung cấpnước sạch được đảm bảo Đặc biệt có hệ thống cáp treo được xây dựng đầu tiên ở ViệtNam và hệ thống máng trượt giúp việc đi lại dễ dàng, nhanh chóng Từ những năm

1983 con đường từ thị xã Tây Ninh đến núi dài 11km đã được trải nhựa Sau đó hệthống điện lưới quốc gia đã nối mạng đến đỉnh núi Các cơ sở hạ tầng tại khu di tích

được xây dựng hoàn chỉnh Đền tưởng niệm và vườn hoa được xây dựng trangnghiêm, hoành tráng Con đường từ chân núi đến Chùa Bà, Chùa Hang được nâng cấp

mở rộng cùng với hệ thống nhà trạm dừng chân cho khách hành hương Đặc biệt hệthống xe cáp treo đưa khách từ chân núi lên Chùa Bà được xây dựng và đưa vào sửdụng cuối năm 1997- là phương tiện hiện đại hiện nay đang được sử dụng nhiều ở cáckhu du lịch trong nước Đây là cáp treo đầu tiên trong cả nước để phục vụ du lịchthuận tiện hơn Hệ thống đường cáp treo Tây ninh dài 1.340m Vào mùa lễ hội phục vụhết công suất để phục vụ nhu cầu du khách

Nhiều dịch vụ khác cũng được mở ra nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho khách đitới các di tích, hang động trong toàn bộ quần thể di tích Trong đó phải kể đến hệthống máng trượt được nhiều du khách thích thú Đến núi Bà Đen-Tây Ninh, dukhách- nhất là các bạn trẻ rất thích thú khi chơi máng trượt Đây là loại hình du ngoạnlần đầu tiên được giới thiệu ở Việt Nam, và được đánh giá như một "sản phẩm du lịch"độc đáo, tạo ấn tượng mạnh đối với khách du lịch, hành hương khi đặt chân đến đây.Máng trượt ở núi Bà là một hệ thống khép kín, gồm có hai tuyến: tuyến kéo (tuyếnlên) dài 1.190 m và tuyến trượt (tuyến xuống) dài 1.700 m Hệ thống tuyến kéo đượcđặt trên 482 trụ móng, gồm có 102 xe kéo đôi (hai người ngồi cùng một xe), với côngsuất phục vụ 500 người/giờ Xuất phát từ nhà ga dưới chân núi, xe được kéo lên vớivận tốc 1,2m/giây bởi một tổ hợp 3 môtơ công suất 22KW, có bộ phận chống tuột đểbảo đảm xe không bị tuột dốc Lối lên vượt qua ba đoạn đường ray và ba điểm trungchuyển mới đến Chùa Bà (Ảnh 3, 4 phụ lục)

tập trung vào du lịch văn hóa, tâm linh, lễ hội, tín ngưỡng, nghỉ dưỡng, sinh thái, vuichơi giải trí.

Ngoài ra, Tây Ninh còn khai thác nhiều tuyến du lịch liên kết núi Bà Đen vớicác điểm du lịch trong tỉnh, trong vùng tạo ra sự mới lạ, đa dạng và hấp dẫn cho cácsản phẩm du lịch của mình

2.3.2 Các điểm du lịch khai thác tại khu di tích núi Bà Đen

Đến với khu du lịch núi Bà Đen, du khách được tận hưởng không khí tronglành của chốn núi rừng, thư giãn khi đến với những quần thể chùa trên núi với Chùa

Bà, Chùa Trung, chùa Hạ, chùa Hoà Đồng và được chiêm ngưỡng tượng Phật NhậpNiết Bàn trắng toát giữa núi rừng Dọc đường lên chùa Bà, du khách có thể nhìn thấycác loại chim rừng, khỉ, sóc…cùng các loài hoa dại mọc hai bên sườn núi (Ảnh 5, 6, 7phụ lục)

Ngoài ra du khách còn có thể du ngoạn Hang Rồng, một hang động nhân tạo vớitruyền thuyết “Thạch Sanh Lý Thông”, với thiết kế độc đáo sẽ làm chuyến đi thêm thú

vị và có phần thám hiểm Bên cạnh những hang động nhân tạo thì những hang động tựnhiên được hình thành từ những tảng đá Granit lớn, cách chân núi khoảng 400mđường bộ là động Kim Quang - nơi đây từng là căn cứ địa cách mạng của Huyện ủyTòa thánh trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ Bên cạnh đó, du khách

sẽ được tham quan Suối Vàng, Động Ba Cô, Động Thanh Long, Động Huyền Môn…ởlưng chừng núi với phong cảnh thiên nhiên hữu tình (Ảnh 8, 9 phụ lục)

2.4 ẢNH HƯỞNG CỦA KHU DI TÍCH NÚI BÀ ĐEN ĐỐI VỚI TÂY NINH

Nếu như du lịch văn hóa tâm linh ở các nước trên thế giới gắn liền với du lịch tôngiáo thì ở Việt Nam, du lịch văn hóa tâm linh thường hướng về cội nguồn, về lịch sửthờ cúng tổ tiên, thờ cúng những người có công với dân làng, với đất nước Tây Ninh

đã xác định chọn loại hình du lịch văn hóa tâm linh làm sản phẩm chủ lực, đồng thời làđộng lực chính để thúc đẩy ngành du lịch phát triển Khu du lịch núi Bà Đen chính lànơi hội tụ những điều kiện để phát triển thành trung tâm du lịch văn hóa-lịch sử và du