Tổng kết về ngữ pháp ( bản chuẩn) TG

Chia theo mục đích giao tiếp : câu đơn, câu ghép, câu đặc biệt ; câu rút gọn, câu được mở rộng thành phần, câu chủ động - bị động ; câu nghi vấn , cầu khiến , cảm thán , trần thuật... L

Chào mừng quý thầy

cô đến dự giờ tiết học

lớp 9A8

Chào mừng quý thầy

cô đến dự giờ tiết học

lớp 9A8

LẬT MẢNH GHÉP

Hãy kể tên các loại từ em đã được ôn

LẬT MẢNH GHÉP

Danh từ, động từ, tính từ, số từ, lượng từ, chỉ

từ, phó từ, đại từ, quan hệ từ, trợ từ, thán từ, tình thái từ

Cho biết những loại từ nào có thể kết hợp được

với danh từ ở phía trước ?

Số từ, lượng từ

LẬT MẢNH GHÉP

Kể tên các loại cụm từ em đã được học.

Cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ

LẬT MẢNH GHÉP

Xác định cụm từ có trong câu sau Cho biết cụm từ

đó thuộc loại nào ?

nhiều phép lạ

(Thạch Sanh)

cụm danh từ , cụm động từ

Làm tiếp nội dung bài học vào đây bạn nhé!

hơn trong thời gian tới bạn nhé !

Tiết 135

TỔNG KẾT VỀ

NGỮ PHÁP

(tiếp theo)

1 Kiến thức . 2 . Năng lực Phẩm

chất

MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

- Rèn các kĩ năng : Tự học, giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề;

- Có trách nhiệm trong học tập;

3.

Nhớ được kiến

thức về thành

phần câu & các

kiểu câu đã học - Kĩ năng nhận biết ,vận

dụng được kiến thức về câu

& thành phần câu để hoàn thành nhiệm vụ ; biết

tạo lập câu để thực hiện mục đích giao tiếp

- Yêu quí, tự hào,

có ý thức sử dụng tiếng nói dân tộc hiệu quả.

I Chia theo cấu tạo :

III Chia theo mục đích giao tiếp :

câu đơn, câu ghép, câu đặc biệt ; câu rút gọn, câu được mở rộng thành phần, câu chủ động - bị động ;

câu nghi vấn , cầu khiến , cảm thán , trần thuật.

I THÀNH PHẦN CHÍNH VÀ THÀNH PHẦN PHỤ

CHỦ NGỮ

-Nêu tên sự vật, hiện tượng có hoạt động, đặc điểm, trạng thái, … được miêu tả ở vị ngữ.

- Trả lời câu hỏi: Ai? Con gì? Cái

- Trả lời câu hỏi: Làm gì? Làm

sao? Như thế nào?

Là những thành phần bắt buộc phải có mặt trong câu để câu có cấu tạo hoàn chỉnh và diễn đạt được một ý trọn vẹn.

1 Lí thuyết

a Thành phần chính:

KHỞI NGỮ TRẠNG NGỮ

THÀNH PHẦN PHỤ

CỦA CÂU

Là những thành phần được đưa vào câu để nội dung

câu thêm phong phú hoặc để nhấn mạnh và tạo liên kết với những câu khác trong văn bản.

b Thành phần phụ:

- Đặc điểm hình thức

+ Vị trí: đứng ở đầu câu, cuối câu hoặc cuối

câu.

+ Thường ngăn cách với thành phần chính của

câu bằng dấu phẩy.

- Công dụng:

+ Xác định hoàn cảnh, điều kiện diễn ra sự

việc nêu trong câu, góp phần làm cho nội dung

của câu được đầy đủ, chính xác

+ Nối kết các câu, các đoạn với nhau, góp

phần làm cho đoạn văn, bài văn được mạch lạc.

- Đặc điểm hình thức:

+ Vị trí: thường đứng trước

chủ ngữ

+ Trước khởi ngữ thường có

các từ: về, với, đối với

- Công dụng: nêu lên đề tài được nói đến trong câu

I THÀNH PHẦN CHÍNH VÀ THÀNH PHẦN PHỤ

2 Luyện tập ( I Sgk / 145)

b) Sau một hồi trống thúc vang dội cả lòng tôi, mấy người học trò cũ đến

sắp hàng dưới hiên rồi đi vào lớp

c) Còn tấm gương bằng thủy tinh tráng bạc, nó vẫn là người bạn trung

thực, chân thành, thẳng thắn, không hề nói dối, cũng không bao giờ biết nịnh hót hay độc ác

Hãy phân tích thành phần của các câu sau đây.

a) Đôi càng tôi mẫm bóng.

Hãy phân tích thành phần của các câu sau đây:

a) Đôi càng tôi mẫm bóng.

Đôi càng tôi mẫm bóng

Hãy phân tích thành phần của các câu sau đây:

b/ Sau một hồi trống thúc vang dội cả lòng tôi, mấy người học trò cũ đến sắp hàng dưới hiên rồi đi vào lớp

Sau một hồi trống thúc vang dội cả lòng tôi

mấy người học trò cũ

đến sắp hàng dưới hiên rồi

đi vào lớp

Hãy phân tích thành phần của các câu sau đây:

c/ Còn tấm gương bằng thủy tinh tráng bạc, nó vẫn là người bạn trung thực, chân thành, thẳng thắn, không hề nói dối, cũng không bao giờ biết nịnh hót hay độc ác

tấm gương bằng thuỷ tinh tráng

bạc

nó vẫn là người bạn nịnh hót

hay độc ác

II THÀNH PHẦN BIỆT LẬP

1 Lí thuyết

1 2

Thành phần cảm thán

4 3

Thành phần phụ chú

Thành phần

Được dùng đề thể

hiện cách nhìn của

người nói đối với

sự việc được nói

đến trong câu (hình

như, chẳng lẽ, chắc

chắn, chắc…)

Được dùng để bộc lộ tâm lí của người nói (vui, buồn, mừng, giận…) (trời ơi, than ôi, a, á, ơi hỡi…)

Được dùng

để tạo lập hoặc duy trì quan hệ giao tiếp

(thưa, vâng, dạ,

ơi, này…)

Được dùng để bổ sung một số chi tiết cho nội dung chính

của câu (Lão không

hiểu tôi, tôi nghĩ

vậy, và tôi càng

buồn lắm).

Là những thành phần không tham gia vào việc

diễn đạt nghĩa sự việc của câu.

1 Lí thuyết

b) Ngẫm ra thì tôi chỉ nói lấy sướng miệng tôi.

c) Trên những chặng đường dài suốt 50, 60 ki-lô-mét, chúng ta chỉ gặp cây dừa: dừa xiêm thấp lè tè, quả tròn, nước ngọt, dừa nếp lơ lửng giữa trời, quả vàng xanh mơn mởn, dừa lửa lá đỏ, vỏ hồng …

d) Có người khẽ nói:

- Bẩm , dễ có khi đê vỡ!

Ngài cau mặt, gắt rằng:

- Mặc kệ!

e) Ơi chiếc xe vận tải

Ta cầm lái đi đây

Nặng biết bao ân ngãi

Quý hơn bao vàng đầy!

f) Trời ơi , chỉ còn có năm phút!

g) Ôi ! Hàng tre xanh xanh Việt Nam

Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng

Trời ơi : Thành phần cảm thán

Ôi! : Câu cảm thán

Lưu ý: Cần phân biệt thành phần cảm thán với câu cảm thán (câu

đặc biệt).

Lưu ý: Cần phân biệt thành phần cảm thán với câu cảm thán (câu

đặc biệt).

I XÉT THEO CẤU TẠO ( CÂU ĐƠN, CÂU GHÉP )

- Câu ghép đẳng lập

- Câu ghép chính phụ

Quan hệ ý nghĩa giữa các vế : nguyên nhân, điều kiện,

tương phản, lựa chọn,bổ sung, giải thích, tiếp nối,đồng thời, nhượng bộ…

Là câu không cấu tạo theo mô hình chủ - vị

( không thể xác định được chủ ngữ-vị ngữ)

CÂU ĐẶC BIỆT

2 Luyện tập

1 Sgk / 146 Tìm chủ ngữ, vị ngữ trong các câu đơn sau đây:

a/ Nhưng nghệ sĩ không những ghi lại cái đã có rồi mà còn muốn nói một điều gì mới mẻ.

b/ Không, lời gửi của một Nguyễn Du, một Tôn- xtôi cho nhân loại phức tạp hơn, cũng phong phú và sâu sắc hơn.

c/ Nghệ thuật là tiếng nói của tình cảm.

II CÁC KIỂU CÂU ( chia theo cấu tạo)

2 Luyện tập:

1.I Sgk/146 Tìm chủ ngữ, vị ngữ trong các câu đơn sau đây:

d/ Tác phẩm vừa là kết tinh của tâm hồn người sáng tác, vừa là sợi dây truyền cho mọi người sự sống mà nghệ sĩ mang trong lòng.

e/ [ Lúc đi, đứa con gái đầu lòng của anh - và cũng là đứa con duy nhất của anh, chưa đầy một tuổi.] Anh thứ sáu và cũng tên Sáu.

2.I Sgk/147.Trong những đoạn trích sau đây, câu nào là câu đặc biệt ?

a/ Chợt ông lão lặng hẳn đi, chân tay nhủn ra, tưởng chừng như không cất lên được … Có tiếng nói léo xéo ở gian trên Tiếng mụ chủ… Mụ nói cái gì vậy ? Mụ nói cái gì mà lào xào thế ? Trống ngực ông lão đập thình thịch.

b/ Không hiểu sao nói đến đây, bác lái xe lại liếc cô gái Cô bất giác

đỏ mặt lên.

- Một anh thanh niên hai mươi bảy tuổi ! Đây là đỉnh Yên Sơn, cao hai nghìn sáu trăm mét Anh ta làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu

a/ Chợt ông lão lặng hẳn đi, chân tay nhủn ra, tưởng chừng như không cất lên được … Có tiếng nói léo xéo ở gian trên Tiếng mụ chủ… Mụ nói cái gì vậy ? Mụ nói cái gì mà lào xào thế ? Trống ngực ông lão đập thình thịch.

b/ Không hiểu sao nói đến đây, bác lái xe lại liếc cô gái Cô bất giác

đỏ mặt lên.

- Một anh thanh niên hai mươi bảy tuổi ! Đây là đỉnh Yên Sơn, cao hai nghìn sáu trăm mét Anh ta làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu

c/ Tôi bỗng thẫn thờ, không nói nổi Rõ ràng tôi không tiếc những viên đá Mưa xong thì tạnh thôi Mà tôi nhớ một cái gì đấy, hình như

mẹ tôi, cái cửa sổ, hoặc những ngôi sao to trên bầu trời thành phố […] Những ngọn điện trên quảng trường lung linh như những ngôi sao trong câu chuyện cổ tích nói về những xứ sở thần tiên Hoa trong công viên Những quả bóng sút vô tội vạ của bọn trẻ con trong một góc phố Tiếng rao của bà bán xôi sáng có cái mủng đội trên đầu

Chao ôi, có thể là tất cả những cái đó Những cái đó ở thiệt xa… Rồi bỗng chốc, sau một cơn mưa đá, chúng xoáy mạnh như trong tâm trí tôi…

c/ Tôi bỗng thẫn thờ, không nói nổi Rõ ràng tôi không tiếc những viên đá Mưa xong thì tạnh thôi Mà tôi nhớ một cái gì đấy, hình như

mẹ tôi, cái cửa sổ, hoặc những ngôi sao to trên bầu trời thành phố […] Những ngọn điện trên quảng trường lung linh như những ngôi sao trong câu chuyện cổ tích nói về những xứ sở thần tiên Hoa trong công viên Những quả bóng sút vô tội vạ của bọn trẻ con trong một góc phố Tiếng rao của bà bán xôi sáng có cái mủng đội trên đầu

Chao ôi, có thể là tất cả những cái đó Những cái đó ở thiệt xa… Rồi bỗng chốc, sau một cơn mưa đá, chúng xoáy mạnh như trong tâm trí tôi…

1 , 2 /II Sgk / 147 Hãy tìm câu ghép và chỉ ra quan hệ về ý

nghĩa giữa các vế của câu ghép trong các đoạn trích sau đây:

a/ Tác phẩm nghệ thuật nào cũng xây dựng bằng vật liệu mượn ở thực tại Nhưng nghệ sĩ không những ghi lại cái đã có rồi mà còn muốn nói một điều gì mới mẻ Anh gửi vào tác phẩm một lá thư, một lời nhắn nhủ, anh muốn đem một phần của mình góp vào đời sống chung quanh

b/ Tôi không rửa cho Nho bằng nước đun sôi trên bếp than Bông băng trắng Vết thương không sâu lắm, vào phần mềm Nhưng vì bom nổ gần, Nho bị choáng Tôi tiêm cho Nho Nho lim dim mắt, dễ chịu…

a/ Tác phẩm nghệ thuật nào cũng xây dựng bằng vật liệu mượn ở thực tại Nhưng nghệ sĩ không những ghi lại cái đã có rồi mà còn muốn nói một điều gì mới mẻ Anh / gửi vào tác phẩm một lá thư, một lời nhắn nhủ , anh / muốn đem một phần của mình góp vào đời sống chung quanh

b/ Tôi không rửa cho Nho bằng nước đun sôi trên bếp than Bông băng trắng Vết thương không sâu lắm, vào phần mềm (Nhưng vì)

bom / nổ gần, Nho / bị choáng Tôi tiêm cho Nho Nho lim dim mắt,

dễ chịu…

=> Quan hệ bổ sung

=> Quan hệ nguyên nhân – kết quả

c/ Ông lão vừa nói vừa chăm chăm nhìn vào bộ mặt lì xì của người

bà con họ bên ngoại dãn ra vì kinh ngạc ấy mà ông hả hê cả lòng Ông thấy cái lăng ấy một phần như có ông

d/ Những nét hớn hở trên mặt người lái xe chợt duỗi ra rồi bẵng đi một lúc, bác không nói gì nữa Còn nhà hoạ sĩ và cô gái cũng nín bặt, vì cảnh trước mặt bỗng hiện lên đẹp một cách kì lạ Nắng bây giờ bắt đầu len tới, đốt cháy rừng cây

e/ - Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này ! Anh thanh niên vừa vào, kêu lên Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái

c/ Ông lão / vừa nói vừa chăm chăm nhìn vào bộ mặt lì xì của người

bà con họ bên ngoại dãn ra vì kinh ngạc ấy (mà) ông / hả hê cả lòng

Ông thấy cái lăng ấy một phần như có ông

d/ Những nét hớn hở trên mặt người lái xe / chợt duỗi ra rồi bẵng đi một lúc , bác / không nói gì nữa Còn nhà hoạ sĩ và cô gái cũng nín bặt, vì cảnh trước mặt bỗng hiện lên đẹp một cách kì lạ Nắng bây giờ bắt đầu len tới, đốt cháy rừng cây

d/ Những nét hớn hở trên mặt người lái xe / chợt duỗi ra rồi bẵng đi một lúc , bác / không nói gì nữa (Còn) nhà hoạ sĩ và cô gái / cũng nín bặt , (vì) cảnh trước mặt / bỗng hiện lên đẹp một cách kì lạ Nắng bây giờ bắt đầu len tới, đốt cháy rừng cây

e/ - Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này ! Anh thanh niên vừa vào, kêu lên (Để) người con gái / khỏi trở lại bàn , anh / lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái

=> Quan hệ bổ sung

=> Câu1 : quan hệ tiếp nối, câu 2 : quan hệ nguyên nhân – kết quả

=> Quan hệ mục đích

3/.II / 148 Quan hệ về nghĩa giữa các vế trong những câu ghép

dưới đây là quan hệ gì?

a/ Anh mong được nghe một tiếng “ba” của con bé, nhưng con bé

chẳng bao giờ chịu gọi

b/ Ông xách cái làn trứng, cô ôm bó hoa to

c/ Giá mà anh ấy còn, anh ấy sẽ làm thêm được bao nhiêu là việc nữa

=> Quan hệ tương phản

=> Quan hệ đồng thời

=> Quan hệ điều kiện

4.II /149 Từ những cặp câu đơn, tạo ra những câu ghép theo các

kiểu quan hệ khác nhau:

a) Quả bom tung lên và nổ trên không Hầm của Nho bị sập.

Tạo câu ghép thể hiện quan hệ nguyên nhân, điều kiện giữa các vế.

b) Quả bom nổ khá gần Hầm của Nho không bị sập

Tạo câu ghép thể hiện quan hệ tương phản , nhượng bộ giữa các vế.

4.II /149 Từ những cặp câu đơn, tạo ra những câu ghép theo các kiểu quan hệ khác nhau:

a) Quả bom tung lên và nổ trên không Hầm của Nho bị sập.

Tạo câu ghép thể hiện quan hệ nguyên nhân, điều kiện giữa các vế.

- Vì quả bom tung lên và nổ trên không nên hầm của Nho bị sập

=> Quan hệ nguyên nhân

- Nếu quả bom tung lên và nổ trên không thì hầm của Nho bị sập

 Quan hệ điều kiện

4.II /149 Từ những cặp câu đơn, tạo ra những câu ghép theo các

kiểu quan hệ khác nhau:

b) Quả bom nổ khá gần Hầm của Nho không bị sập

Tạo câu ghép thể hiện quan hệ tương phản , nhượng bộ giữa các vế.

- Quả bom nổ khá gần nhưng hầm của Nho không bị sập

=> Quan hệ tương phản

- Hầm của Nho không bị sập tuy / mặc dù quả bom nổ khá gần

=> Quan hệ nhượng bộ

I Chia theo cấu tạo : câu đơn, câu ghép, câu đặc biệt ;

II Chia theo mục đích biến đổi câu : câu rút gọn, câu được mở rộng thành phần, câu chủ động - bị động ;



II XÉT THEO CÁCH BIẾN ĐỔI CÂU : CÂU RÚT GỌN, CÂU ĐƯỢC MỞ RỘNG THÀNH PHẦN, CÂU CHỦ ĐỘNG - BỊ ĐỘNG.

Khái niệm

Câu rút gọn là câu được lược bỏ một - một số thành phần chính như: chủ ngữ / vị ngữ / chủ ngữ

và vị ngữ.

Tuỳ theo hoàn cảnh và mục đích biểu đạt, người ta có thể lược bỏ thành phần cho phù hợp

Các trường hợp dùng cụm C-V để

mở rộng câu

Cụm C-V làm phụ ngữ trong cụm tính từ

Cụm C-V làm

chủ ngữ

Cụm C –V làm phụ ngữ trong cụm động từ

Cụm C-V làm phụ ngữ trong cụm danh từ

Cụm C-V làm

vị ngữ

b Câu được mở rộng

thành phần:

Khái niệm

Mục đích

c Câu chủ động - câu bị động:

- Câu chủ động là câu có chủ ngữ chỉ người, vật thực hiện một

hoạt động hướng vào người, vật khác (chỉ chủ thể của hoạt động)

- Câu bị động là câu có chủ ngữ chỉ người, vật được hoạt động

của người, vật khác hướng vào (chỉ đối tượng của hoạt động)

Nhằm liên kết các câu trong đoạn thành một mạch văn thống nhất

- Chuyển từ ngữ chỉ đối tượng của hoạt động lên đầu câu và thêm các từ bị hay được vào sau từ ngữ đó;

- Chuyển từ ngữ chỉ đối tượng của hoạt động lên đầu câu, đồng thời lược bỏ hoặc biến từ ngữ chỉ chủ thể hoạt động thành một bộ phận không bắt buộc trong câu

Cách chuyển

câu chủ

động thành

bị động

Dường như vật duy nhất vẫn bình tĩnh, phớt lờ mọi biến động chung là chiếc kim đồng hồ Nó chạy sinh động và nhẹ nhàng, đè lên những con số vĩnh cửu Còn đằng kia, lửa đang chui bên trong cái dây mìn, chui vào ruột quả bom…

Quen rồi Một ngày chúng tôi phá bom đến năm lần Ngày nào ít: ba lần.

(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)

1 Sgk /149 Tìm câu rút gọn trong đoạn trích sau:

II XÉT THEO CÁCH BIẾN ĐỔI CÂU :

2 Luyện tập

Dường như vật duy nhất vẫn bình tĩnh, phớt lờ mọi biến động chung là chiếc kim đồng hồ Nó chạy sinh động và nhẹ nhàng, đè lên những con số vĩnh cửu Còn đằng kia, lửa đang chui bên trong cái dây mìn, chui vào ruột quả bom…

Quen rồi Một ngày chúng tôi phá bom đến năm lần Ngày nào

ít : ba lần.

(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)

a/ Đơn vị thường ra đường vào lúc mặt trời lặn Và làm việc có khi suốt đêm.

b/ Thế là tối lại ra đường luôn Thường xuyên.

c/ Vỏ quả bom nóng Một dấu hiệu chẳng lành.

2 Sgk/149 Trong các đoạn trích sau đây, (trích từ truyện ngắn

Những ngôi sao xa xôi của Lê Minh Khuê), những câu nào vốn là

một bộ phận của câu đứng trước được tách ra ? Theo em, tác giả tách như vậy để làm gì ?

a/ Đơn vị thường ra đường vào lúc mặt trời lặn Và làm việc có khi suốt đêm.

b/ Thế là tối lại ra đường luôn Thường xuyên.

c/ Vỏ quả bom nóng Một dấu hiệu chẳng lành.

Tách bộ phận của câu thành một câu riêng

nhằm nhấn mạnh nội dung của bộ phận được tách ra