Ôn tap Mua xuan nho nhỏ

Slide 1 CHÀO MỪNG QUÝ THẦY CÔ VỀ DỰ GIỜ LỚP 9E! Chuyên đề Ngữ văn 9 Ôn tập bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” Thanh Hải I Củng cố kiến thức 1/ Tác giả Thanh Hải ( ) , tên khai sinh là Quê ông ở huyện Phong Đi[.]

CHÀO MỪNG QUÝ THẦY CÔ

VỀ DỰ GIỜ LỚP 9E!

Chuyên đề Ngữ văn 9:

Ôn tập bài thơ: “Mùa xuân nho nhỏ”-Thanh Hải

I Củng cố kiến thức

1/ Tác giả

Thanh Hải ( ) , tên khai sinh là Quê

ông ở huyện Phong Điền, Ông là một trong những cây bút có công xây dựng nền văn học ở miền Nam từ những ngày đầu Phong cách thơ của Thanh Hải bình dị, trong sáng, thiết tha, chân thành và sâu lắng Thanh Hải có sở trường về thơ chữ Sự nghiệp sáng tác thơ của ông gồm có: “Những đồng chí trung kiên”-1962,

“Huế mùa xuân”-1970-1972, “Dấu võng Trường Sơn”-1977, “Mưa xuân đất này”-1982, “Thơ tuyển”-

1982 Các bài thơ: “Mồ anh hoa nở”, “Cháu nhớ Bác Hồ”, “ ”, là những bài thơ tiêu biểu của hồn thơ xứ Huế- Thanh Hải.

I Củng cố kiến thức

1/ Tác giả

Thanh Hải (1930-1980), tên khai sinh là Phạm Bá

Ngoãn Quê ông ở huyện Phong Điền, Thừa Thiên Huế Ông là một trong những cây bút có công xây dựng nền văn học cách mạng ở miền Nam từ những ngày đầu Phong cách thơ của Thanh Hải bình dị, trong sáng, thiết tha, chân thành và sâu lắng Thanh Hải có sở trường về thơ năm chữ Sự nghiệp sáng tác thơ của ông gồm có: “Những đồng chí trung kiên”-1962, “Huế mùa xuân”-1970-1972,

“Dấu võng Trường Sơn”-1977, “Mưa xuân đất

này”-1982, “Thơ tuyển”-1982 Các bài thơ: “Mồ anh hoa nở”, “Cháu nhớ Bác Hồ”, “Mùa xuân nho nhỏ”, là những bài thơ tiêu biểu của hồn thơ xứ Huế- Thanh Hải.

MUØA XUAÂN NHO

Tieát

114,115

2 Tác phẩm:

a Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” được nhà

thơ Thanh Hải sáng tác vào tháng 11/1980, khi đất nước hòa bình

và đang đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội Lúc này tác giả đang phải điều trị bệnh Bài thơ được sáng tác không bao lâu trước khi ông qua đời Bài thơ chính là lời nhắn gửi cuối cùng của ông với cuộc đời.

b Bố cục và mạch cảm xúc:

* Bố cục: Gồm 4 phần:

– Khổ 1: Cảm xúc của tác giả trước mùa xuân thiên nhiên

– Khổ 2+3: Cảm xúc của tác giả về mùa xuân của đất nước

– Khổ 4+5: Suy nghĩ và ước nguyện của nhà thơ

– Khổ cuối: Lời ngợi ca quê hương, đất nước qua điệu dân ca xứ Huế

* Mạch cảm xúc: được khơi nguồn, nảy nở từ sức sống, vẻ đẹp của mùa xuân thiên nhiên, mở rộng ra với mùa xuân đất nước, cách mạng Cảm xúc lắng đọng dần vào suy tư và ước nguyện: nhà thơ muốn nhập vào bản hoà ca vĩ đại của cuộc đời bằng một nốt trầm xao xuyến của riêng mình, góp vào mùa xuân chung lớn lao “một mùa xuân nho nhỏ” Bài thơ khép lại với những cảm xúc thiết tha, tự hào về quê hương, đất nước qua điệu dân ca xứ Huế.

c Ý nghĩa nhan đề bài thơ:

+“Mùa xuân nho nhỏ” là một sáng tác độc đáo, một phát hiện mới mẻ của nhà thơ

– Hình ảnh “Mùa xuân nho nhỏ” là ẩn dụ, biểu tượng cho những gì tinh tuý, đẹp đẽ nhất của sự sống và cuộc đời mỗi con người.Mùa xuân hay chính là sức trẻ trong tâm hồn và trí tuệ, là nhiệt huyết và năng lực cống hiến của mỗi người

– Thể hiện quan điểm về sự thống nhất giữa cái riêng với cái chung, giữa cá nhân và cộng đồng

- Từ láy “nho nhỏ” làm rõ hơn đặc điểm của mùa xuân rất giản dị, rất khiêm nhường

– Đặt tên cho tác phẩm như thế, Thanh Hải đã nói lên ước nguyện, khát vọng khiêm nhường mà rất đỗi chân thành, cao đẹp Ông ước muốn làm “mùa xuân nho nhỏ”, nghĩa là ước nguyện sống đẹp, sống cống hiến những gì tốt đẹp

nhất, tinh túy nhất để cuộc đời mỗi người sẽ là một “mùa xuân nho nhỏ” góp phần làm nên mùa xuân lớn cho đất nước Đó cũng chính là chủ đề bài thơ

d Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật:

– Nội dung: bài thơ là tiếng lòng tha thiết yêu mến và gắn bó với đất nước, với cuộc đời, thể hiện ước nguyện chân thành của nhà thơ được cống hiến cho đất nước, góp một “mùa xuân nho nhỏ” của mình vào mùa xuân lớn của dân tộc

– Nghệ thuật:

+ Bài thơ theo thể năm tiếng, có nhạc điệu trong sáng, tha thiết, gần gũi với dân ca

+ Hình ảnh đẹp, giản dị gợi cảm, so sánh ẩn dụ và sáng tạo

+Cấu tứ bài thơ chặt chẽ, chủ yếu dựa trên sự phát triển của hình tượng mùa xuân: từ mùa xuân đất trời đến mùa xuân đất nước và mùa xuân con người.+ Giọng điệu bài thơ phù hợp với cảm xúc của tác giả: Ở đoạn đầu vui, say sưa với vẻ đẹp của mùa xuân thiên nhiên, rồi phấn chấn, hối hả trước khí thế lao động của đất nước Và cuối cùng là trầm lắng, hơi trang nghiêm mà thiết tha bộc bạch, tâm niệm

Bài tập 1: Sau đây là bức tranh xuân xứ Huế mà nhà thơ Thanh Hải đã phác họa nên trong bài “Mùa xuân nho nhỏ”:

“ Mọc giữa dòng sông xanh

Một bông hoa tím biếc

Ơi con chim chiền chiện

Hót chi mà vang trời

Từng giọt long lanh rơi

Tôi đưa tay tôi hứng”.

a Nêu nội dung khổ thơ trên?

b Trong hai câu đầu của đoạn thơ trên, cách sắp xếp trật tự từ có gì đặc biệt? Em hãy làm rõ hiệu quả nghệ thuật của cách sắp xếp đó?

c Chương trình ngữ văn THCS cũng có những bài thơ sử dụng cách sắp xếp trật tự từ tương tự Em hãy ghi ra câu thơ khác cũng sử dụng cách sắp xếp trật tự từ như trên và cho biết tên tác giả, tác phẩm?

d Theo em, hình ảnh “từng giọt long lanh rơi” trong khổ thơ trên được hiểu theo những nghĩa nào? Qua đó thể hiện cảm xúc gì của tác giả?

e Viết một đoạn văn theo phép lập luận quy nạp khoảng từ 10-12 câu làm

rõ cảm xúc của tác giả trước vẻ đẹp mùa xuân thiên nhiên xứ Huế được khắc họa trong đoạn thơ trên Đoạn văn sử dụng ít nhất một khởi ngữ và phép nối để liên kết (Xác định rõ).

Đáp án:

a Nội dung khổ thơ trên là: cảm xúc của tác giả trước mùa xuân thiên nhiên.

b Hai câu thơ đầu:

“Mọc giữa dòng sông xanh

Một bông hoa tím biếc”

Tác giả đã sử dụng cách sắp xếp trật tự từ :đảo ngữ (đảo trật

tự cú pháp) Động tự “mọc” được đảo lên đầu câu.

- Tác dụng: Cách sắp xếp trật tự từ này đã nhấn mạnh sự xuất

hiện bất ngờ, đầy thi vị của “bông hoa tím biếc” giữa “dòng sông xanh” từ đó lột tả vẻ đẹp, sức sống mùa xuân đang nảy

nở, bừng lên, trỗi dậy mãnh liệt Nghệ thuật đảo ngữ còn diễn

tả cảm xúc ngạc nhiên, sự phát hiện đầy thú vị của tác giả trước vẻ đẹp thiên nhiên mùa xuân đầy mới mẻ, sống động.

d Hình ảnh “từng giọt long lanh rơi” trong khổ thơ trên có thể hiểu câu thơ theo nhiều cách khác nhau

+ Trước hết, “giọt long lanh” là những giọt mưa mùa xuân, giọt sương mùa xuân rơi xuống từng nhành cây, kẽ lá như những hạt ngọc (Nghĩa thực)

+ Theo mạch cảm xúc của tác giả, “giọt long lanh” cũng có thể được hiểu theo nghĩa ẩn

dụ chuyển đổi cảm giác: giọt âm thanh tiếng chim chiền chiện hót, vang động, lảnh lót khắp không gian Cách hiểu này có tác dụng hình tượng hóa vẻ đẹp của tiếng chim,

tiếng chim chiền chiện hót không tan loãng trong không gian mà nó ngưng tụ lại thành giọt trong vắt, long lanh, diệu kì Tiếng chim từ chỗ là âm thanh (cảm nhận bằng thính giác) chuyển thành từng giọt (hình và khối, cảm nhận bằng thị giác), từng giọt ấy lại long lanh ánh sáng và màu sắc, có thể cảm nhận bằng xúc giác “Tôi đưa tay tôi hứng” Cách hiểu này còn nhấn mạnh sự rung động mãnh liệt trong tâm hồn tác giả trước vẻ đẹp mùa xuân Nhà thơ như muốn đắm chìm, hòa nhập và đón nhận vẻ đẹp ấy bằng mọi giác quan

- Như vây, dù hiểu theo cách nào thì hai câu thơ vẫn thể hiện cảm xúc say sưa, ngây ngất của tác giả trước cảnh đất trời xứ Huế vào xuân nhưng cách hiểu thứ hai hay hơn

Bài tập 1: Sau đây là bức tranh xuân xứ Huế mà nhà thơ Thanh Hải đã phác họa nên trong bài “Mùa xuân nho nhỏ”:

“ Mọc giữa dòng sông xanh

Một bông hoa tím biếc

Ơi con chim chiền chiện

Hót chi mà vang trời

Từng giọt long lanh rơi

Tôi đưa tay tôi hứng”.

a Nêu nội dung khổ thơ trên?

b Trong hai câu đầu của đoạn thơ trên, cách sắp xếp trật tự từ có gì đặc biệt? Em hãy làm rõ hiệu quả nghệ thuật của cách sắp xếp đó?

c Chương trình ngữ văn THCS cũng có những bài thơ sử dụng cách sắp xếp trật tự từ tương tự Em hãy ghi ra câu thơ khác cũng sử dụng cách sắp xếp trật tự từ như trên và cho biết tên tác giả, tác phẩm?

d Theo em, hình ảnh “từng giọt long lanh rơi” trong khổ thơ trên được hiểu theo những nghĩa nào? Qua đó thể hiện cảm xúc gì của tác giả?

e Viết một đoạn văn theo phép lập luận quy nạp khoảng từ 10-12 câu làm

rõ cảm xúc của tác giả trước vẻ đẹp mùa xuân thiên nhiên xứ Huế được khắc họa trong đoạn thơ trên Đoạn văn sử dụng ít nhất một khởi ngữ và phép nối để liên kết (Xác định rõ).

e Yêu cầu:

- Hình thức: một đoạn văn theo phép lập luận quy nạp khoảng từ 10-12 câu.

- Nội dung: làm rõ cảm xúc của tác giả trước vẻ đẹp mùa xuân

thiên nhiên xứ Huế được khắc họa trong đoạn thơ trên

- Yêu cầu tiếng Việt: sử dụng khởi ngữ và phép liên kết: nối

(Xác định rõ).

* Hãy hoàn thiện dàn ý:

a Cảm xúc của tác giả trước mùa xuân đất trời:

+ Thể hiện qua cái nhìn trìu mến với cảnh vật

+ Trong những lời bộc lộ trực tiếp như lời trò chuyện với thiên nhiên “ơi, hót chi… mà…”

+ Phát huy mọi giác quan để đón nhận tín hiệu của mùa xuân:

+ Động tác “đưa tay hứng” nói lên sự đón nhận, trân trọng, nâng niu vẻ đẹp mùa xuân

b Bức tranh mùa xuân thiên nhiên:

+ Màu sắc: hài hoà của bông hoa tím biếc và dòng sông xanh mang nét đặc trưng của xứ Huế

+ Âm thanh: tiếng chim chiền chiện hót vang trời

c Nghệ thuật: đảo ngữ, ẩn dụ chuyển đổi cảm giác Giọng thơ thiết tha, trìu mến Hình ảnh, ngôn từ đẹp, bình dị, giàu giá trị biểu cảm

e Dàn ý đoạn văn:

-Bức tranh mùa xuân thiên nhiên:

+ Hình ảnh: dòng sông, bông hoa, bầu trời, con chim chiền chiện

+ Màu sắc: hài hoà của bông hoa tím biếc và dòng sông xanh mang nét đặc trưng của xứ Huế mộng mơ Nghệ thuật: đảo ngữ nhấn mạnh vẻ đẹp sức sống mùa xuân trỗi dậy mãnh liệt

+ Âm thanh: tiếng chim chiền chiện hót vang trời được cảm nhận bằng nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

- Cảm xúc của tác giả trước mùa xuân đất trời:

+ Thể hiện qua cái nhìn trìu mến với cảnh vật

+ Trong những lời bộc lộ trực tiếp như lời trò chuyện với thiên nhiên “ơi, hót chi… mà…”

+ Phát huy mọi giác quan để đón nhận tín hiệu của mùa xuân:

+ Động tác “đưa tay hứng” nói lên sự đón nhận, trân trọng, nâng niu vẻ đẹp mùa xuân

- Đặc sắc nghệ thuật: Hình ảnh, ngôn từ đẹp, bình dị, giàu giá trị biểu cảm Giọng thơ thiết tha, trìu mến

•Câu chủ đề: Đoạn thơ trên đã diễn tả sâu sắc cảm xúc của Thanh Hải trước mùa xuân thiên nhiên xứ Huế

Lưu ý: Khi viết mở đoạn cho đoạn văn quy nạp

+ Không sử dụng các câu khái quát chủ đề như:

VD1: - Qua đoạn thơ trên, tác giả đã nói lên

VD2: - Cảm xúc về mùa xuân thiên nhiên được tác giả thể hiện rõ nét trong đoạn thơ trên.

+ Nên mở đoạn bằng cách:

- Dẫn trực tiếp câu thơ đầu:

VD: Mở đầu bài thơ, Thanh Hải viết: “Mọc giữa dòng sông xanh tím biếc”.

- Phân tích hoặc bình luôn câu thơ đầu:

VD: Vẻ đẹp mùa xuân được Thanh Hải phác họa tài tình: “Mọc giữa dòng sông xanh tím biếc.”

- Dẫn dắt từ hoàn cảnh tác giả để đi đến ý thơ đầu:

VD: Mặc dù đang bệnh nặng nhưng Thanh Hải vẫn mở rộng tâm hồn để đón nhận vẻ đẹp mùa xuân: “Mọc giữa dòng sông

xanh tím biếc”