tiể ậ ế u lu n k t thúc h c ph ọ ần kinh t chính ế trị mác lênin vai trò của quy luật giá trị trong nền kinh tế thị trường liên hệ thực tiễn nền kinh tế việt nam

Đây chính là quy luật kinh tế cơ bản của sản xuất hàng hóa, quy định bản chất của sản xuất hàng hóa, là cơ sở của tất cả các quy luật khác của sản xuất hàng hóa.. Vì vậy chúng ta cần phả

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI TP HỒ CHÍ

MINH KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN KINH TẾ CHÍNH

TRỊ MÁC - LÊNIN

VAI TRÒ CỦA QUY LUẬT GIÁ TRỊ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ

TRƯỜNG - LIÊN HỆ THỰC TIỄN NỀN KINH TẾ VIỆT NAM

Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1.Lý do chọn đề tài 1

2.Mục tiêu 1

3.Phương pháp nghiên cứu 2

4.Kết cấu của tiểu luận 2

NỘI DUNG 2

1.Lý luận chung về quy luật giá trị 2

1.1.Quan điểm của Mác về giá trị 2

1.2.Nội dung và yêu cầu của chung của quy luật giá trị 3

2.Kinh tế thị trường và sự biểu hiện của nền kinh tế thị trường 7

2.1.Kinh tế thị trường là gì? 7

2.2.Cơ chế thị trường 7

3.Biểu hiện của quy luật giá trị đối với nền kinh tế thị trường Thực trạng nền kinh tế nước ta và các giải pháp nhằm phát triển nền kinh tế thị trường ở Việt Nam. 8

3.1.Khái quát nền kinh tế Việt Nam. 8

3.2.Biểu hiện của quy luật giá trị 11

3.3.Kết quả của việc vận dụng quy luật giá trị vào nền kinh tế thị trường Việt Nam .13

3.4.Những giải pháp nhằm vận dụng quy luật giá trị vào nền kinh tế nước ta trong thời gian tới. 15

KẾT LUẬN 17

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Kinh tế Việt Nam là một nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang phát triển phụ thuộc lớn vào nông nghiệp, du lịch, xuất khẩu thô và đầu tư trực tiếp nước ngoài Xét về mặt kinh tế, Việt Nam là quốc gia thành viên của Liên Hiệp Quốc (UN), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Nhóm Ngân hàng Thế giới (WBG), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương, ASEAN, Đứng trước nhiều cơ hội phát triển của nền kinh tế hội nhập quốc tế, Việt Nam đã tận dụng tốt được những cơ hội và điều kiện đó Nhưng vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại cần giải quyết như: cơ sở hạ tầng thấp kém, trình độ quản lý lạc hậu, khoa học kỹ thuật kém phát triển hơn nữa nạn thất nghiệp, tham ô lạm phạt, ô nhiễm môi trường vẫn luôn là một trong những vấn

đề bức xúc chưa hạn chế được Tuy vậy ta cũng không thể khắc phục nhanh được mà phải dần dần khắc phục Song hành với nó ta phải liên tục vận dụng những thành tựu của khoa học kỹ thuật và kinh tế để phát triển đất nước

Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế hàng hóa phát triển ở trình độ cao Tại đó người mua và người bán tác động qua lại với nhau thông qua rất nhiều quy luật trong đó có quy luật giá trị Đây chính là quy luật kinh tế cơ bản của sản xuất hàng hóa, quy định bản chất của sản xuất hàng hóa, là cơ sở của tất cả các quy luật khác của sản xuất hàng hóa Ở đâu có sản xuất, trao đổi, lưu thông hàng hóa thì ở đó có sự tồn tại và phát triển của quy luật này Quy luật này tác động cả trong trường hợp giá cả bằng giá cả, giá

cả lên xuống xung quanh giá trị Vì vậy chúng ta cần phải tìm hiểu rõ lý luận về quy luật giá trị và tác động của quy luật giá trị và vận dụng nó trong nền kinh tế thị trường để từ

đó hiểu rõ được bản chất của quy luật giá trị và mối quan hệ của nó trong nền kinh tế thị trường Chính vì thế, chúng ta cần nghiên cứu về quy luật giá trị, tìm hiểu vai trò và tác động của nó tới nền kinh tế, đặc biệt trong nền kinh tế thị trường hiện nay, để có thể vận dụng nó khắc phục những nhược điểm của nền kinh tế và phát triển đất nước Vì vậy

em đã quyết định lựa chọn đề tài “Vai trò của quy luật giá trị trong nền kinh tế thị trường

- liên hệ thực tiễn nền kinh tế Việt Nam”

2 Mục tiêu

Giúp cho mọi người tiếp cận được quy luật và cách vận động của nền kinh tế

và cụ thể hơn là tìm hiểu về nội dung của quy luật giá trị và vai trò của nó trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam

và đào tạo

4 Kết cấu của tiểu luận

nền kinh tế nước ta và các giải pháp nhằm phát triển nền kinh tế thị trường ở Việt Nam

NỘI DUNG

1 Lý luận chung về quy luật giá trị

1 1 Quan điểm của Mác về giá trị

- Sản xuất hàng hóa ra đời là bước ngoặc lớn lao đưa loài người thoát khỏi tình trạng khó khăn, xóa bỏ nền kinh tế tự nhiên để nhanh chóng phát triển lực lượng sản xuất cũng như nâng cao hiệu quả kinh tế của xã hội Trong nền kinh tế sản xuất hàng hóa thì hàng hóa được coi như là nhân tố quan trọng của xã hội Một hàng hóa chỉ

được chấp nhận khi nó có tồn tại vẹn nguyên hai thuộc tính đó là giá trị và giá trị sử dụng Nếu “giá trị sử dụng” chỉ quyết định công dụng, tính có ích của hàng hóa thì “giá trị” theo Mác nói mới chính là cái tạo nên mối quan hệ sản xuất trong xã hội

Mác xem xét dưới hai mặt đó là lao động cụ thể và lao động trừu tượng:

▪ Lao động cụ thể tạo ra giá trị sử dụng của hàng hóa Các loại lao động cụ thể khác nhau tạo ra những sản phẩm có giá trị sử dụng khác nhau Phân công lao động xã hội càng phát triển, xã hội càng nhiều ngành nghề khác nhau, các hình thức lao động

cụ thể càng phong phú, đa dạng, càng có nhiều giá trị sử dụng khác nhau

▪ Lao động trừu tượng chính là lao động hao phí đồng chất của con người để tạo

2

ra hàng hóa Lao động trừu tượng là lao động xã hội của người sản xuất hàng hóa

không kể đến hình thức cụ thể của nó, đó là sự hao phí sức lao động nói chung của người sản xuất hàng hóa về cơ bắp, thần kinh, trí óc Sản phẩm của lao động trừu tượng sẽ là cơ sở cho sự ngang bằng trao đổi, đó chính là giá trị

▪ Như vậy, theo quan điểm của C Mác giá trị chính là lượng hao phí lao động trừu tượng xã hội cần thiết kết tinh trong hàng hóa Mác định nghĩa lượng giá trị hàng hóa

được đo bằng thời gian lao động xã hội cần thiết Đây là một cuộc cách mạng lớn lao trong lĩnh vực khoa học kinh tế chính trị mà chính Mác cũng đã khẳng định “Tôi là người đầu tiên phát hiện ra tính chất hai mặt của lao động sản xuất hàng hóa và khoa học kinh tế chính trị xoay quanh điểm này”

▪ Lao động cụ thể phản ánh tính chất tư nhân của lao động sản xuất hàng hóa bởi việc sản xuất cái gì, như thế nào là việc riêng của mỗi chủ thể sản xuất Còn lao động trừu tượng phản ánh tính chất xã hội của lao động sản xuất hàng hóa, bởi lao động của mỗi người là một bộ phận của lao động xã hội, nằm trong hệ thống phân công lao động xã hội Do yêu cầu của mối quan

hệ này, việc sản xuất và trao đổi phải được xem là một thể thống nhất trong nền kinh tế hàng hóa Mâu thuẫn giữa lao động cụ thể và lao động trừu tượng xuất hiện khi sản phẩm do những người sản xuất hàng hóa riêng biệt tạo ra không phù hợp với nhu cầu xã hội, hoặc khi mức lao động hao phí lao động cá biệt cao hơn mức hao phí mà xã hội có thể chấp nhận được Khi đó, sẽ

có một số hàng hóa không bán được Nghĩa là có một số hao phí lao động cá biệt không được

xã hội thùa nhận Mâu thuẫn này được tạo ra nguy cơ khủng hoảng tiềm

ẩn

1.2 Nội dung và yêu cầu của chung của quy luật giá trị

1.2.1 Khái niệm

- Quy luật giá trị là quy luật kinh tế quan trọng nhất của sản xuất và trao đổi hàng

hoá Do đó ở đâu có sản xuất và trao đổi hàng hoá thì ở đó có sự xuất hiện và hoạt động của quy luật giá trị Mọi hoạt động của các chủ thể kinh tế trong sản xuất và lưu thông hàng hoá đều chịu sự tác động và chi phối của quy luật này Tuân theo yêu cầu của quy luật giá trị thì mới có lợi nhuận, mới tồn tại và phát triển được, ngược lại sẽ

bị thua lỗ và phá sản

1.2.2 Yêu cầu của quy luật giá trị

3

Yêu cầu chung củ a quy luật giá trị là việc sản xuất và trao đổi hàng hóa dựa trên

cơ sở giá trị của nó, tức là dựa trên hao phí lao động xã hội cần thiết Cụ thể:

biệt của mình, nhưng giá trị của hàng hóa không phải được quyết định bởi hao phí lao động cá biệt của từng người sản xuất hàng hóa, mà bởi hao phí lao động xã hội cần thiết Vì vậy, muốn bán được hàng hóa, bù đắp được chi phí và có lãi, người sản xuất phải điều chỉnh làm sao cho hao phí lao động cá biệt của mình phù hợp với mức chi phí mà xã hội chấp nhận được

động xã hội cần thiết, có nghĩa trao đổi phải theo nguyên tắc ngang giá

giá trị là cơ sở của giá cả, còn giá cả là sự biểu hiện bằng tiền của giá trị, nên trước hết giá cả phụ thuộc vào giá trị Hàng hóa nào nhiều giá trị thì giá cả của nó sẽ cao và ngược lại Trên thị trường, ngoài giá trị, giá cả còn phụ thuộc vào các nhân tố khác như: cạnh tranh, cung cầu, sức mua của đồng tiền Sự tác động của các nhân tố này làm cho giá cả hàng hóa trên thị trường tách rời với giá trị và lên xuống xoay quanh trục giá trị của nó Sự vận động giá cả thị trường của hàng hóa xoay quanh trục giá trị của nó chính là cơ chế hoạt động của quy luật giá trị Thông qua sự vận động của giá cả thị trường mà quy luật giá trị phát huy tác dụng

Tóm lại, yêu cầu chung của quy luật giá trị mang tính khách quan, nó đảm bảo

sự công bằng hợp lý, bình đẳng giữa những người sản xuất và trao đổi hàng hóa

1.2.3 Tác dụng của quy luật giá trị

Quy luật giá trị tồn tại, hoạt động ở tất cả các phương thức sản xuất Có sản xuất hàng hoá và có những đặc điểm hoạt động riêng tuỳ thuộc vào quan hệ sản xuất Trong nền kinh tế hàng hóa, quy luật giá trị có những tác động cơ bản sau:

o Thứ nhất là điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hoá

- Trong sản xuất, quy luật giá trị điều tiết việc phối tư liệu sản xuất và sức lao động giữa các ngành sản xuất thông qua sự biến động của giá cả hàng hoá Như đã nói trên, do ảnh hưởng của quan hệ cung cầu giá cả hàng hoá trên thị trường lên xuống xuay quanh giá trị của nó Nếu một ngành nào đó, cung không đáp ứng cầu, giá cả hàng hoá lên cao thì những người sản xuất sẽ

mở rộng quy mô sản xuất Những người đang

sản xuất hàng hoá sẽ thu hẹp quy mô sản xuất để chuyển sang sản xuất loại hàng hoá này Như vậy, tư liệu sản xuất, sức lao động và vốn được chuyển vào ngành này tăng lên, cung về loại hàng hoá này trên thị trường sẽ tăng cao Ngược lại khi ngành

đó thu hút quá nhiều lao động xã hội, cung vượt cầu, giá cả hàng hóa hạ xuống, thì người sản xuất sẽ phải chuyển bớt tư liệu sản xuất và sức lao động ra khỏi ngành này để đầu tư vào nơi có giá cả hàng hoá cao Nhờ vậy mà tư liệu sản xuất và sức lao động được phân phối qua lại một cách tự phát vào các ngành này để ở đầu tư vào nơi có giá cả hàng hoá cao Nhờ vậy mà tư liệu sản xuất và sức lao động được phân phối qua lại một cách tự phát vào các ngành sản xuất khác nhau Ở đây ta thấy rằng sự biến động của giá cả xung quanh giá trị không những chi rõ sự biến động về kinh tế mà còn có tác động điều tiết nền kinh tế,

hoá bao giờ cũng vận động từ nơi giá cả thấp đến nơi giá cả cao Quy luật giá trị có tác dụng điều tiết sự vận động đó, phân phối các nguồn hàng hoá một cách hợp lý hơn trong nước

tăng năng suất lao động

- Trong nền kinh tế hàng hoá, người sản xuất hàng hoá nào cũng mong có lợi nhuận Người có nhiều lãi hơn là người có thời gian lao động cá biệt ít hơn hoặc bằng thời gian lao động xã hội cần thiết Còn những người có thời gian lao động cá biệt lớn hơn thời gian lao động xã hội cần thiết thì sẽ bị lỗ không thu về được toàn bộ lao động đã hao phí Muốn đứng vững và thắng trong cạnh tranh, mỗi người sản xuất đều luôn luôn tìm cách rút xuống đến mức tối thiểu thời gian lao động cá biệt Muốn vậy, những người sản xuất phải tìm mọi cách cải tiến kỹ thuật, nâng cao trình độ tay nghề, sử dụng những thành tựu mới của khoa học kỹ thuật, cải tiến

tổ chức quản lý của sản xuất, thực hiện tiết kiệm chặt chẽ Sự cạnh tranh quyết liệt càng thúc đẩy các quá trình này diễn ra mạnh mẽ hơn, kết quả là năng suất lao động tăng lên nhanh chóng Ngoài ra để có thể thu được nhiều lãi, người sản xuất hàng hoá còn phải thường xuyên cải tiến chất lượng, mẫu mã hàng hoá cho phù hợp nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng, cải tiến các biện pháp lưu thông, bán hàng để tiết kiệm chi phí lưu thông và

5

tiêu thụ sản phẩm nhanh Vì vậy quy luật giá trị có tác dụng thúc đẩy sản xuất hàng hoá nhiều, nhanh, tốt, rẻ hơn

bằng hiệu quả sản xuất, phân hoá người sản xuất hàng hoá thành người giàu, người nghèo một cách tự nhiên

có thể không nhất trí với lao động xã hội cần thiết Những người làm tốt, làm giỏi

có năng suất lao động cá biệt thấp hơn thời gian lao động xã hội cần thiết và nhờ đó họ trở nên giàu có, mua thêm tư liệu sản xuất, mở rộng quy mô sản xuất Bên cạnh đó những người kinh doanh kém, không may mắn, thời gian lao động

cả biệt lớn hơn thời gian lao động xã hội cần thiết nên họ bị thua lỗ và thậm chí

là phá sản Như vậy, quy luật giá trị vừa có tác dụng đào thải cái lạc hậu, lỗi thời, kích thích sự tiến bộ; vừa có tác dụng lựa chọn, đánh giá người sản xuất, đảm bảo sự bình đẳng đối với người sản xuất; vừa có cả những tác động tích cực lẫn tiêu cực Các tác động đó diễn ra một cách khách quan trên thị trường

1.2.4 Biểu hiện của quy luật giá trị trong tư bản tự do canh tranh và tư bản

độc quyền

- Trong thời kì tư bản tự do cạnh tranh: giá trị biểu hiện thành quy luật giá cả sản

xuất Giá cả sản xuất bằng chi phí sản xuất cộng với lợi nhuận bình quân Tiền đề của giá cả sản xuất là sự hình thành tỷ suất lợi nhuận bình quân Điều kiện để giá trị biến thành giá cả sản xuất gồm có: đại công nghiệp cơ khí tư bản chủ nghĩa phát triển, tư bản tự do di chuyển từ ngành này sang ngành khác, sư liên hệ rộng rãi giữa các ngành sản xuất, quan hệ tín dụng phát triển.Trước đây,khi chưa xuất hiện phạm trù giá cả sản xuất, giá cả xoay quanh giá trị Giờ đây, giá cả hàng hóa xoay quanh giá

cả sản xuất Giá trị là cơ sở, là nội dung bên trong của giá cả sản xuất; giá cả sản xuất

là cơ sở của giá cả thị trường, giá cả thị trường xoay quanh giá cả sản xuất

- Thời kì tư bản độc quyền: giá trị biểu hiện thành quy luật giá cả độc quyền Do

chiếm được vị trí độc quyền nên các tổ chức độc quyền đã áp đặt giá cả độc quyền; giá cả độc quyền thấp khi bán, cao khi mua Tuy vậy, giá cả độc quyền vẫn không thoát ly và không phủ định cơ sở của nó là giá trị Các tổ chức độc quyền thi hành

chính sách giá cả độc quyền nhằm chiếm đoạt một phần giá trị và giá trị thặng dư của người khác

2 Kinh tế thị trường và sự biểu hiện của nền kinh tế thị trường

2 1 Kinh tế thị trường là gì?

thức tổ chức sản xuất xã hội hiệu quả nhất phù hợp với trình độ phát triển của xã hội hiện nay Kinh tế thị trường là một nền kinh tế khách quan do trình độ phát triển của lực lượng sản xuất quyết định, trong đó toàn bộ quá trình từ sản xuất tới trao đổi, phân phối và tiêu dùng đều thực hiện thông qua thị trường

thức sở hữu, phương thức kinh doanh, nghành nghề mà pháp luật không cấm Mọi hoạt động kinh tế đều diễn ra theo quy luật của nó, sản xuất và bán hàng hóa theo yêu cầu của thị trường, bán cái gì mà thị trường có nhu cầu và có giá trị từ đó mang lại lợi nhuận

2 2 Cơ chế thị trường

trình sản xuất và lưu thông hàng hoá theo yêu cầu khách quan của các quy luật vốn có của nó như quy luật giá trị quy luật cạnh tranh, quy luật cung cầu, quy luật lưu thông lên tệ Có thể nói cơ chế thị trường là tổng thể các nhân tố kinh tế, cung cầu, giá cả, hàng hóa Trong đó người sản xuất và người tiêu dùng tác động lẫn nhau thông qua thị trường để xác định ba vấn đề cơ bản là sản xuất cái

gì, sản xuất như thế nào, sản xuất cho ai

một bộ máy tự động không có ý thức, nó phối hợp rất nhịp nhàng hoạt động của người tiêu dùng với các nhà sản xuất thông qua hệ thống giá cả thị trường Không một ai tạo ra nó, nó tự phát sinh và phát triển cùng với sự ra đời và phát triển của kinh tế hàng hoá Lợi nhuận chính là động lực cơ bản của sự vận động nền kinh

tế hàng hoá Nó sẽ hướng những người sản xuất vào lĩnh vực mà người tiêu dùng có nhu cầu nhiều và bắt họ phải bỏ những lĩnh vực có ít nhu cầu, cũng như buộc bộ sử dụng những công nghệ mới để có được hiệu quả cao nhất

- Cơ chế thị trường là một cơ chế tinh vi được điều tiết bởi các quy luật của thị

trường Đó là cơ chế "phạt và thưởng", "thua và được", "lỗ và lãi" của hoạt động kinh tế Trong cơ chế thị trường mọi vấn đề cơ bản của nền sản xuất đều được giải quyết thông qua thị trường và chịu sự chi phối của các quy luật của thị trường Do

đó có thể nói cơ chế thị trường là bộ máy hoạt động và tự điều chỉnh của nền kinh tế hàng hoá theo yêu cầu của các quy luật kinh tế vốn có của nó Các quy luật này quan

hệ, tác động lẫn nhau tạo ra những nguyên tắc vận động của nền kinh tế hàng hoá Nói tới cơ chế thị trường, trước hết ta phải nói tới các nhân tố cơ bản cấu thành

nó, đó là tiền, hàng hóa, người mua và người bán hàng hoá Từ đó hình thành ra các quan hệ: hàng-tiền, mua - bán, cung - cầu và giá cả hàng hóa hình thành mâu thuẫn cạnh tranh giữa các thành viên tham gia thị trường là động lực thúc đẩy họ là lợi nhuận Vì vậy, thông qua lỗ lãi mà cơ chế thị trường quyết định các vấn đề kinh tế

cơ bản: sản xuất là gì, sản xuất như thế nào, và sản xuất cho ai

- Như đã trình bày ở trên cơ chế thị trường không những chỉ có những ưu điểm mà còn

có cả những khuyết tật không thể tránh khỏi Đó là gây nên sự phân hoá dẫn đến phá sản của người sản xuất kinh doanh, gây lãng phí kinh tế, các hiện tượng buôn gian, bán lận, đầu cơ, làm hàng giả, phá hoại môi trường kinh tế Vì vậy trong cơ chế thị trường Nhà nước cần quản lý, điều tiết theo định hướng mục tiêu đã định, hạn chế các mặt tiêu cực của cơ chế thị trường Dưới quyền chỉ đạo của Nhà nước thì nên kinh tế thị trường sẽ phát triển vững chắc hơn và việc vận dụng các quy luật bảo việc phát triển kinh tế sẽ trở nên thấu đáo hơn, có hiệu quả hơn trong phát triển kinh tế.

3 Biểu hiện của quy luật giá trị đối với nền kinh tế thị trường Thực trạng nền kinh tế nước ta và các giải pháp nhằm phát triển nền kinh tế thị trường ở Việt Nam.

3.1 Khái quát nền kinh tế Việt Nam.

- Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là tên gọi một hệ thống kinh tế

được Đảng Cộng sản Việt Nam sáng tạo và chủ trương triển khai tại Việt Nam từ thập niên 1990 Đó là một nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý chặt chẽ của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

3.1.1 Giai đoạn trước đại hội VI (1986)

- Tình hình kinh tế và xã hội có những vấn đề gay gắt: đời sống nhân dân, nhất là