Tiểu luận AN toàn vệ sinh lao động ngành y tế

CHUYÊN ĐỀ PHÂN TÍCH YẾU TỐ TÁC HẠI NGHỀ NGHIỆP VÀ LẬP KẾ HOẠCH AN TOÀN VỆ SINH LAO ĐỘNG TẠI BỆNH VIỆN XUYÊN Á, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Đặt vấn đề Ngành y là một lĩnh vực rất đặc thù, không thể thiếu dù trong bất kỳ một thời đại xã hội như thế nào, từ thời cổ xưa cũng rất cần đến thầy thuốc, lang trung cho đến nên kinh tế xã hội vững mạnh, phát triển như ngày nay Y tế được hiểu là những người lao động đang thực hiện những công tác chăm sóc và khám chữa bệnh, bảo vệ sức khoẻ của con người khỏi bệnh.

CHUYÊN ĐỀ: PHÂN TÍCH YẾU TỐ TÁC HẠI NGHỀ NGHIỆP VÀ LẬP KẾ HOẠCH AN TOÀN VỆ SINH LAO ĐỘNG TẠI BỆNH VIỆN XUYÊN Á, THÀNH

mà họ chăm sóc và điêu trị gây thương tích ở chính bệnh viện của mình Nguy cơ tai nạnlao động và mắc bệnh nghề nghiệp đối với nhân viên y tế rất cao, đặc biệt là yếu tố nhiễmkhuẩn, lây chéo từ bệnh nhân Nhà nước đã quy định 4 loại bệnh nghề nghiệp trongngành y tế bao gồm lao, viêm gan siêu vi rút, siêu vi trùng, bệnh do quang tuyến X đượcbảo hiểm Trong tương lai, nhữg nhân viên y tế mắc HIV trong quá trình tiếp xúc bệnhnhân cũng được xếp loại bệnh nghề nghiệp được bảo hiểm Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có

cơ sở y tế nào trong tỉnh thực hiện khám sức khỏe định kỳ cho nhân viên và đo, kiểm tra

các yếu tố môi trường lao động Là nghề phải chịu sức ép tâm lý cao nhưng nhân viên y

tế của không ít cơ sở khám, chữa bệnh trên địa bàn phải làm việc trong điều kiện phòng

ốc tối tăm, chật chội, không đủ ánh sáng, môi trường không được giám sát Đây thực sự

Để đảm bảo an toàn lao động cho nhân viên y tế, nhiều năm qua các đơn vị trongngành y tế đã có nhiều biện pháp cải thiện điều kiện lao động, bảo đảm an toàn vệ sinhlao động Các chế độ chính sách về công tác an toàn lao động, vệ sinh lao động được thựchiện đầy đủ; chú trọng đến công tác bảo hộ lao động cho nhân viên y tế; tăng cường tậphuấn cho đội ngũ điều dưỡng về an toàn trong chăm sóc toàn diện, về kiểm soát nhiễmkhuẩn bệnh viện Thực hiện đúng các quy định về sử dụng các phương tiện, thiết bị:Xquang, nồi hơi, bình áp xuất; xây dựng quy trình vận hành các phương tiện thiết bị vềchẩn đoán và điều trị; thực hiện đúng các quy định của Bộ Y tế về dự phòng và điều trịphơi nhiễm đã góp phần cải thiện, nâng cao sức khỏe cho người lao động Tuy nhiên,hiện nay công tác an toàn lao động phòng chống bệnh nghề nghiệp cho nhân viên y tế tạitỉnh ta đang còn gặp khó khăn Một số đơn vị vẫn chưa thành lập Hội đồng bảo hộ lao

động; chưa tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho nhân viên y tế; chưa lập hồ sơ vệ sinh laođộng, hoặc có nhưng nội dung sơ sài, thiếu dữ liệu, chưa chú trọng tăng cường tuyêntruyền phổ biến chính sách về an toàn lao động Vì thế, để đảm bảo an toàn lao động cần

có sự quan tâm nhiều hơn nữa của các đơn vị và các ngành có liên quan, đặc biệt mỗinhân viên y tế cần nâng cao ý thức để bảo vệ sức khỏe cho chính bản thân mình và yêntâm chăm sóc bệnh nhân được tốt hơn

Hiểu được tầm quan trọng của công tác An toàn vệ sinh lao động trong ngành y tế nóichung cũng như trong từng bệnh viện nói riêng, Bệnh viện Xuyên Á đã nghiêm túc thựchiện các hoạt động nhằm giảm thiểu các tác động của các yếu tố tác hại nghề nghiệp đếnnhân viên y tế Bệnh viện thực hiện lập Hồ sơ vệ sinh môi trường lao động hàng năm,cũng như tiến hành khám sức khỏe định kỳ - phát hiện bệnh nghề nghiệp; nhằm phát hiện

và xử lý sớm các ảnh hưởng của các yếu tố tác hại nghề nghiệp đối với cán bộ nhân viênbệnh viện Để đánh giá các yếu tố tác hại cũng như có kế hoạch hạn chế các nguy cơ

nghề nghiệp có thể có, tôi quyết định thực hiện tiểu luận: “Phân tích yếu tố tác hại nghề nghiệp và lập kế hoạch an toàn vệ sinh lao động tại Bệnh viện Xuyên Á, thành phố Hồ Chí Minh”.

I Tổng quan về An toàn vệ sinh lao động trong ngành Y tế.

1 Tầm quan trọng của thực hiện công tác An toàn an toàn vệ sinh lao động trong ngành Y tế

Đặc thù ngành Y tế đa dạng ngành nghề bao gồm các cơ sở khám chữa bệnh (cả 2 hệthống nhà nước và tư nhân); các đơn vị làm công tác Y học dự phòng (các Trung tâmYTDP; Trung tâm phòng chống HIV/AIDS; Trung tâm Bảo vệ sức khỏe lao động và môitrường ); các Viện nghiên cứu; Trường Đại học; các đơn vị sản xuất và kinh doanh dượcphẩm; Vacxin sinh phẩm…

Cơ sở khám chữa bệnh là nơi người bệnh tập trung đến để được chăm sóc sức khỏe,chẩn đoán và điều trị bệnh Đối với các cơ sở khám chữa bệnh công lập, tùy thuộc phạm

vi và qui mô hoạt động mà được phân loại ra như viện, bệnh viện tuyến trung ương,tuyến tỉnh, tuyến huyện hay phòng khám đa khoa khu vực và trạm y tế xã, phường, đơn

vị Ngoài ra, các bệnh viện còn được phân loại ra là bệnh viện đa khoa haybệnh viện chuyên

khoa (ví dụ như Y học cổ truyền, Lao và bệnh phổi, Tâm thần, Nhi, Phụ sản, Điều dưỡngphục hồi chức năng )

Dù làm việc tại cơ sở khám chữa bệnh nào, thì trong quá trình thực hiện nhiệm vụchăm sóc sức khoẻ cho người bệnh, người cán bộ y tế luôn phải tiếp xúc với bệnh nhân

và các yếu tố tác hại nghề nghiệp Trong các cơ sở khám chữa bệnh, tùy thuộc vào quy

mô NVYT có thể làm các công việc như đón và khám bệnh nhân tại phòng khám; khám,chẩn đoán, chăm sóc và điều trị bệnh nhân tại các khoa phòng; lấy mẫu xét nghiệm, vậnchuyển và thực hiện các xét nghiệm tại khoa xét nghiệm; chẩn đoán hình ảnh và thăm dòchức năng tại các khoa chẩn đoán hình ảnh và thăm dò chức năng; Thực hiện các phẫuthuật, làm các thủ thuật ngoại, sản, răng - hàm - mặt, tai - mũi - họng, mắt, da liễu tại cáckhoa phòng bệnh viện

Trong lĩnh vực Y tế dự phòng một số công việc mà NVYT thường xuyên phải tiếp xúcvới các yếu tố nguy cơ như : phòng chống dịch lây truyền qua vật chủ trung gian truyềnbệnh nhưsốt rét, sốt xuất huyết; phòng chống các bệnh lây truyền qua đường hô hấp nhưbệnh lao, SARS; H5N1; cúm; các bệnh lây truyền qua đường máu như HIV/AIDS;VGB…

Đối với các đơn vị sản xuất các sinh phẩm phòng chống dịch bệnh như thuốc diệt côntrùng có thể có nguy cơ nhiễm độc; nghiên cứu sản xuất vacxin, các sinh phẩm khác để

dự phòng có thể bị lây nhiễm bệnh từ vật thí nghiệm trong quá trình sản xuất; sản xuấtdược phẩm có thể mắc dị ứng

Lao động ngành Y trong một ngành đặc thù với cường độ lao động cao ở hầu hều hếtcác cơ sở y tế, nhân viên y tế luôn phải đối mặt với nhiều nguy cơ tai nạn lao động vàbệnh nghề nghiệp đe doạ đến tính mạng và sức khỏe, trong đó có nguy cơ mắc bệnh lâynhiễm Lao nghề nghiệp, viêm gan B, HIV/AIDS và gần đây là nạn dịch SARS và nhữngdịch bệnh khác vẫn là nguy cơ nghề nghiệp rất lớn đối với nhân viên y tế chừng nào các

cơ sở y tế và bản thân nhân viên y tế chưa chủ động thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp

an toàn vệ sinh lao động, phòng chống bệnh lây nhiễm nghề nghiệp theo qui định củapháp luật, theo hướng dẫn của Bộ Y tế

Nhìn chung các nguy cơ có thể dẫn tới mất an toàn vệ sinh lao động cho nhân viênngành y tế trong tiếp xúc với người mắc các bệnh truyền nhiễm, đa dạng, đây cũng lànguy cơ nghề nghiệp đặc thù trong ngành y tế Tuy nhiên, nguy cơ gây bệnh cho NVYTphụ thuộc vào thời gian tiếp xúc, mức độ nguy hiểm của yếu tố nguy cơ và một điểmquan trọng là việc thực hiện công tác an toàn vệ sinh lao động tại các cơ sở y tế Mặtkhác, sự hiểu biết của người bệnh, tình trạng vệ sinh chung của khoa, phòng cũng nhưtrình độ kỹ thuật thăm khám, chẩn đoán và chăm sóc người bệnh của các nhân viên y tếcũng đóng vai trò quan trọng Ở các cơ sở y tế được trang bị kỹ thuật hiện đại, cán bộ y tếhạn chế tiếp xúc trực tiếp với bệnh nhân sẽ hạn chế lây nhiễm từ người bệnh sang cán bộ

y tế

Công tác ATVSLĐ ở các cơ sở y tế, ngoài mục đích xây dựng môi trường làm việc antoàn, ví dụ an toàn điện, áp lực, hoá chất, sinh học, phòng chống cháy nổ còn phòngchống có hiệu quả bệnh nghề nghiệp và tai nạn nghề nghiệp Ngoài ra, môi trường làmviệc an toàn không chỉ hạn chế tai nạn và bệnh nghề nghiệp xảy ra đối với nhân viên y tế

mà còn làm tăng chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe

Để thực hiện công tác ATVSLĐ tại các cơ sở y tế cần thực hiện các biện pháp thuộccác nhóm can thiệp sau:

- Các biện pháp an toàn vệ sinh lao động: các biện pháp phòng chống nhiễm khuẩntại cơ sở y tế đối với các bệnh truyền nhiễm; tuân thủ thực hiện các quy trình antoàn đối các vấn đề an toàn điện và sử dụng các máy móc nguy hiểm, các vấn đềphòng cháy chữa cháy Vấn đề an toàn sinh học tại các phòng thí nghiệm

- Phải đo kiểm môi trường lao động, có hồ sơ ATVS LĐ tại cơ sở để có biện pháp cảithiện điều kiện lao động và là cơ sở để giám định chế độ độc hại và giám định bệnhnghề nghiệp cho người lao động

- Các biện pháp quản lý và chăm sóc sức khỏe: thực hiện các chế độ bảo hiểm, khámchữa bệnh thông thường cho người lao động; tuân thủ các vấn đề khám sức khỏetuyển dụng; khám sức khỏe định kỳ; khám phát hiện bệnh nghề nghiệp và giámđịnh bệnh/tai nạn thương tích nghề nghiệp

- Đào tạo và huấn luyện cho NVYT về các yếu tố nguy cơ tại nơi làm việc; các quytrình an toàn và tuân thủ quy trình; các biện pháp phòng phòng chống bệnh và tainạn nghề nghiệp

2 Một số đặc điểm điều kiện lao động và các yếu tố nguy cơ nghề nghiệp trong ngành Y tế

Ngành Y có đa dạng nghành nghề thuộc các lĩnh vực như khám chữa bệnh; lĩnh vực yhọc dự phòng; các viện nghiên cứu chuyên ngành; các trường đại học; các cơ sở sản xuấtkinh doanh dược phẩm, vác xin sinh phẩm Tùy đặc điểm từng ngành nghề, từng côngviệc mà NVYT sẽ phải tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ nghề nghiệp khác nhau Tuynhiên, có thể chia thành các nhóm yếu tố:

- Yếu tố lây nhiễm sinh học: Gồm vi khuẩn, vi rút, ký sinh trùng, nấm… (VR VG A,

B, C, E; HIV; VK Lao; KST sốt rét…)

- Yếu tố hóa học: Hóa chất diệt côn trùng sử dụng trong phòng chống dịch; formondùng trong khoa giải phẫu bệnh; dung môi các chất hóa học sử dụng trong phântích bệnh phẩm, nghiên cứu y dược; các hóa chất sát khuẩn, khử trùng, thuốc gây

mê gây tê, các hóa chất nuôi cấy tế bào; các hóa chất xét nghiệm

- Yếu tố vật lý:

+ Tia X: Trong các bệnh viện và phòng khám đa khoa có sử dụng các loại máy phát

ra tia Roentgen (máy X quang) để chẩn đoán, điều trị bệnh Tia : Các loại

"bom" cobalt (Co 60) hoặc các chất đồng vị phóng xạ y học được sử dụng chođiều trị ung thư có phát tia  Tiếp xúc vơí bức xạ không ion hoá: Điện từ trường,

vi sóng, tia laze, tia cực tím và tia hồng ngoại

+ Tiếp xúc với tiếng ồn, nóng, lạnh, rung, điện và điện từ trường: Những yếu tốTHNN này thường gặp ở những vị trí vận hành, bảo dưỡng và sửa chữa máymóc

- Các yếu tố tâm sinh lý, ecgonomy: áp lực công việc do quá tải bệnh nhân/do tráchnhiệm nặng nề trước sinh mạng bệnh nhân, trực đêm, đứng lâu trong phẫu thuật…

- Các yếu tố gây tai nạn:

+ Vật sắc nhọn (bơm kim tiêm; dao mổ…) gây tổn thương và có thể nguy cơ lâytruyền các bệnh qua đường máu.

+ Các máy móc, dụng cụ cầm tay có chi tiết quay hay vật sắc cạnh để gia công nhưcắt, gọt, mài, đánh bóng sắt thép trong sản xuất ngành y tế

Khi phân loại theo đường truyền đối bệnh truyền nhiễm nói chung và bệnh nhiễmkhuẩn nghề nghiệp nói riêng có thể được lây truyền qua một trong 4 đường: qua tiếp xúc,đường không khí, các đường thông thường, và do véc tơ truyền

Các tác nhân gây bệnh này có ổ chứa mầm bệnh ở người hoặc môi trường Một sốmầm bệnh cần phải qua nhiều vật chủ trung gian trước khi vào cơ thể vật chủ chính Lâytruyền giữa người mang mầm bệnh và người bệnh không có biểu hiện lâm sàng Việckiểm soát những người mang mầm bệnh không triệu chứng cũng như kiểm soát đườngtruyền bệnh mà ổ chứa là động vật, vật chủ trung gian hoặc các véc tơ rất phức tạp.Người mang mầm bệnh không triệu chứng là người không mang bệnh nhưng có thểtruyền bệnh Các chất thải tiết: Số lượng vi sinh vật được bài tiết ra ngoài cơ thể rất daođộng và tùy thuộc vào loại nhiễm trùng hoặc điều kiện khác của vật chủ

3 Các nhóm ngành y có nguy cơ như sau:

Nhóm tiếp xúc với bệnh nhân hoặc máu/chế phẩm của máu, dịch tiết bị nhiễm bệnh

Nhóm nghề này thường gặp là các nha sỹ, nha tá, nhân viên y tế làm trong lĩnh vựcchăm sóc, điều trị, xét nghiệm tại các bệnh viện, các phòng thí nghiệm, các cơ sở y tế,những người làm công tác giữ xác người chết Ở đối tượng này thường xuyên sử dụng và

xử lý các bơm kim tiêm, các dụng cụ phẫu thuật bị ô nhiễm mầm bệnh, thực hiện côngtác chăm sóc, điều trị bệnh nhân bị bệnh, xét nghiệm các dịch cơ thể, máu của bệnh nhân(có thể bị phơi nhiễm các tác nhân gây bệnh qua đường máu, dịch cơ thể, không khí, hạt

lơ lửng, qua tiêu hoá…) Các bệnh nhiễm khuẩn nghề nghiệp nhóm đối tượng này thườnggặp là HIV/AIDS, viêm gan B, viêm gan C, SARS, lao, sốt xuất huyết, Adeno Vi rút,bạch hầu, cúm, Ebola, sởi, rubella, quai bị, thương hàn… Trong đó, đáng chú ý nhất làcác bệnh lây truyền qua đường máu (viêm gan B, HIV/AIDS), và lây truyền qua đường

hô hấp (lao, SARS)

NVYT, các xét nghệm viên là những người có nguy cơ cao nhiễm các bệnh viêm gan

B, nhiễm HIV/AIDS, lao…Một số bệnh truyền nhiễm có thể được lây truyền qua tiếp xúcmật thiết với bệnh nhân

NVYT có nguy cơ nhiễm viêm gan B rất cao Trong đó, những người phải tiếp xúc vớibệnh nhân và xét nghiệm bệnh phẩm của bệnh nhân có nguy cơ bị bệnh viêm gan cao gấpbảy lần so với người bình thường Quá trình lây truyền thường xảy ra do tiếp xúc vớiniêm dịch hoặc da tổn thưong với máu hoặc sản phẩm của máu nhiễm vi rút viêm gan B.Nhiễm HIV có thể xảy ra trong quá trình chăm sóc và điều trị bệnh nhân Tất cảNVYT khi chăm sóc và điều trị bệnh nhân đều có nguy cơ nhiễm HIV Nhiễm HIV khitiếp xúc với bệnh nhân và vật phẩm có liên quan đến bệnh nhân Nguy cơ tiềm tàng do bịnhiễm HIV có trong nhiều khâu, nhiều thao tác khác nhau Ví dụ, trong phòng thí nghiệm

từ khâu lấy máu, vận chuyển mẫu máu, thao tác với máu, lau chùi và bảo quản dụng cụ,tiếp xúc với vật phẩm thải bỏ, đóng gói và vận chuyển ống đựng máu Phương thức lâytruyền có thể do bao tay bị thủng, da bị kim tiêm đâm, bị ống nghiệm vỡ đâm, đổ vỡ bắntung tóe máu, vật phẩm, ống đựng máu trong bao bì bị rách hay bị dò rỉ, bề mặt các đồvật chỗ làm việc bị nhiễm

Nhóm thường xuyên tiếp xúc với động vật sống bị nhiễm bệnh

Nhóm này bao gồm các nhân viên, công nhân làm trong lĩnh vực chăn nuôi động vật,nhân viên thú y, các nhà khoa học về động vật, nhân viên phòng thí nghiệm động vật…Những đối tượng này thường xuyên tiếp xúc với các gia súc, gia cầm bị bệnh Đường lâytruyền có thể do hít phải không khí trong môi trường sản xuất có chứa mầm bệnh, có thể

do vết cắn của động vật, hoặc do lây qua các vết trầy xước của cơ thể nhân viên, do cácdịch và chất thải của động vật…Đối với các đối tượng này, các bệnh nhiễm khuẩn nghềnghiệp có thể gặp là:

- Đối với nhân viên làm việc thường xuyên tiếp xúc làm việc có liên quan đến giasúc có thể mắc các bệnh như: Leptospira (bệnh Leptospira), sốt Q, nhiễmHantavirus, sốt do mèo cào, dịch hạch, dại, nhiễm Arenavirus, bệnh than Trongcác bệnh này, đáng chú ý nhất đối với nước ta là bệnh Leptospira, bệnh dại, nhiễmHantavirus

- Đối với nhân viên làm việc với các công việc hoặc tiếp xúc, làm việc gia cầm, thuỷcầm, động vật lông vũ bị nhiễm bệnh, có thể mắc các bệnh như: Bệnh Niu – cát-xơn (Newcastle), bệnh Psittacosis, cúm A/H5N1

Nhóm nghề có tiếp xúc với với sản phẩm động vật

Nhóm này gồm nhân viên, công nhân làm trong lĩnh vực chăn nuôi động vật, nhânviên thú y, các nhà khoa học về động vật, nhân viên phòng thí nghiệm động vật, nhânviên đóng gói và giao nhận sản phẩm thịt, nhân viên giết mổ gia súc, gia cầm; nhân viênsắp xếp phân loại, đóng gói sản phẩm da và lông thú Các đối tượng này thường làm việcliên quan đến thịt, mô, da, lông động động vật và do đó có thể mắc các bệnh như bệnhthan (Anthrax), bệnh Brucellose, bệnh Leptospira, bệnh Niu - cát - xơn (Newcastle), bệnh

vi rút vẹt, bệnh Psittacosis, cúm A/H5N1, sốt Q

Vết cắn đốt của ve, bộ chét, mạt, côn trùng

Nhóm này gồm nhân viên, các nghiên cứu viên, làm trong lĩnh vực liên quan đến côntrùng, tiết túc, phòng chống dịch bệnh, nhân viên YTCC… Công việc của những nhânviên này thường xuyên phải làm việc ở những vùng có tiếp xúc với bọ chét, ve, mò mạt,muỗi, côn trùng gây bệnh Nhân viên làm trong lĩnh vực phòng chống dịch, YTCCphải đicông tác thường xuyên đến các vùng có các tác nhân gây bệnh Những bệnh có thể mắc ởnhóm này là viêm não, sốt rét, dịch hạch, sốt mò…

Tiếp xúc với chất thải của người hoặc động vật

Đối với NVYT làm việc trong bệnh viện đặc biệt tại khoa truyền nhiễm phải thườngxuyên tiếp xúc với bệnh nhân mắc các bệnh lây truyền qua đường tiêu hóa như VGA; tiêuchảy, lỵ, thương hàn có nguy cơ bị mắc bệnh cao

Tiếp xúc qua hạt bụi lơ lửng có chứa mầm bệnh

Nhân viên y tế làm việc trong bệnh viện Lao/Khoa lao có nguy cơ mắc bệnh lao khimôi trường lao động tồn tại nhiều trực khuẩn lao Nhân viên tại các khoa truyền nhiễm cónguy cơ cao mắc các bệnh như cúm, H5N1, H1N1

Nhân viên y tế làm việc trong lĩnh có những hiểu biết tốt về các yếu tố nguy cơ sứckhoẻ cũng như điều trị bệnh nhưng lại thường không coi trọng vấn đề an toàn và sứckhoẻ nghề nghiệp để tự bảo vệ sức khoẻ của chính mình Sự thiếu hụt về quản lý và đầu

tư cho ngành y tế đã ảnh hưởng thực sự đến tình trạng an toàn và sức khoẻ nghề nghiệpcủa nhân viên y tế.

4 Vấn đề sức khỏe nghề nghiệp thường gặp trong nhân viên y tế

Các bệnh lây truyền qua đường máu: Nhân viên y tế tại các cơ sở khám chữa bệnh làngười trực tiếp tiếp xúc với các bệnh nhân và các bệnh phẩm từ người bệnh do vậy họ cónguy cơ cao bị lây truyền các bệnh truyền nhiễm như viêm gan virus B,C; HIV/AIDS Các nhóm bệnh lây truyền qua đường tiêu hoá (bệnh tả, lỵ, thương hàn, viêm gan A,bại liệt ): Trong thời gian bị bệnh, quần áo, đồ dùng cá nhân hay chính bàn tay ngườibệnh đã bị nhiễm mầm bệnh do vệ sinh kém Do đó, người cán bộ y tế rất dễ bị lây bệnhtrong quá trình tiếp xúc, chăm sóc người bệnh

Các bệnh lây truyền qua đường hô hấp (cúm, sởi, ho gà, bạch hầu, lao ): Đối với cácbệnh lây truyền qua đường hô hấp, người bệnh thường đào thải tác nhân gây bệnh quađường hô hấp khi nói, ho, hắt hơi Khi chăm sóc người bệnh, cán bộ y tế tiếp xúc gần cácbệnh nhân này, nếu không đeo khẩu trang có thể bị lây nhiễm Tuy nhiên, tình trạng lâynhiễm này không kéo dài như các bệnh truyền nhiễm khác.Thông thường, khi hết triệuchứng lâm sàng (ho, khạc đờm, hắt hơi) thì đa số các bệnh lây truyền qua đường hô hấp

sẽ hạn chế khả năng lây nhiễm

Các bệnh lây truyền qua đường da và niêm mạc (bệnh lậu, giang mai, HIV/AIDSv.v ): Cán bộ y tế có thể bị lây nhiễm nếu trong quá trình thăm khám, chăm sóc ngườibệnh mà không mang dụng cụ phòng hộ như găng tay, kính bảo vệ mắt

Các bệnh do nhiễm xạ nghề nghiệp: Kết quả một nghiên cứu tại các phòng X quang tưnhân năm 2003 cho thấy 42,5% số phòng để lọt tia X quang ra ngoài vượt quá tiêu chuẩncho phép, kể cả nơi bệnh nhân ngồi chờ Tỷ lệ bất thường nhiễm sắc thể của nhân viên Xquang chiếm 4,12% Tương tự một nghiên cứu khác năm 1998 về các NVYT ở HảiPhòng làm việc với tia bức xạ ion hoá cho thấy thiết bị trong các phòng X quang quá lạchậu, điều kiện làm việc chưa an toàn Trong số 86 cán bộ thường xuyên tiếp xúc với bức

xạ ion, có người đã vô sinh, suy giảm bạch cầu, sùi tay, sinh con dị dạng quái thai, 5trường hợp ung thư và không ít trường hợp mẫn cảm dị ứng phải chuyển sang bộ phậnkhác

Khi tiếp xúc với bệnh nhân bị các bệnh không lây nhiễm như: tâm thần, tim mạch,tăng huyết áp, ung thư, béo phì, tiểu đường, thần kinh, tâm thần…, sẽ không xảy ra tìnhtrạng lây nhiễm Tuy nhiên, khi tiếp xúc với bệnh nhân tâm thần có thể gặp nguy cơ bạolực do người bệnh quá kích động gây ra (trên thực tế tình huống này thường không phổbiến).

Tai nạn nghề nghiệp hay còn gọi là tai nạn rủi ro nghề nghiệp của NVYT được địnhnghĩa là những tai nạn xảy ra tại nơi làm việc do: Vật sắc nhọn dính máu/dịch tiết đâmrách da niêm mạc; Do máu/dịch tiết bắn văng vào niêm mạc mắt, mũi, miệng; Domáu/dịch tiết tiếp xúc với vùng da và niêm mạc không còn nguyên vẹn

II Các yếu tố tác hại nghề nghiệp tại bệnh viện Xuyên Á.

1 Các yếu tố nguy cơ lây nhiễm nghề nghiệp

Nhân viên y tế với đặc thù công việc thường xuyên tiếp xúc với bệnh nhân và các yếu

tố nguy cơ gây nên có nguy cơ mắc các bệnh nhiễm khuẩn nghề nghiệp Chính vì vậy,vấn đề này đã được quan tâm và nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam Theo thống kêcủa Bệnh viện Xuyên Á năm 2021 cho thấy, trong 988 nhân viên y tế đang làm việc tạibệnh viện thì có khoảng 8,6% nhân viên y tế phải tiếp xúc với tác nhân gây bệnh quađường máu, 5,7% tiếp xúc với HBV, 2,6% tiếp xúc với HCV và 0,05% tiếp xúc với HIV.Các tai nạn nghề nghiệp được ước tính có thể gây ra 1500 ca nhiễm HCV, 7000 ca nhiễmHBV và 100 ca nhiễm HIV Trên 90% các trường hợp tiếp xúc với tác nhân gây nhiễmkhuẩn, ước tính tỷ lệ phơi nhiễm nghề nghiệp dưới da với HBV, HCV, HIV hàng nămtương ứng là 37,0%, 39,0% và 4,4 %

Tại bệnh viện đã có một số nghiên cứu về nhiễm khuẩn nghề nghiệp trong nhân viên y

tế, tuy các nghiên cứu này còn chưa nhiều và chưa bao quát chung thực trạng của tất cảcác nguy cơ nhưng cũng phần nào cho thấy môi trường làm việc trong ngành y tế Điểnhình, nghiên cứu năm 2019 tại các khoa lâm sàng của bệnh viện Xuyên Á cho thấy tỷ lệmới mắc viêm gan vi rút do tai nạn thương tích bởi vật sắc nhọn trong nhân viên y tế nóichung là 50 ca/100.000 người/năm, trong đó ở điều dưỡng là 65 ca/100.000 người/năm, ởy/bác sĩ là 40 ca/100.000 người/năm Bên cạnh đó, tỷ lệ mới mắc HIV do tai nạn thươngtích bởi vật sắc nhọn ở nhân viên y tế nói chung là 0,2 ca/100.000 người/năm, ở điều

dưỡng là 0,3/100.000 người/năm, ở y/bác sĩ là 0,2 ca/100.000 người/năm Tại Việt Nam,nhân viên y tế có tỷ lệ nhiễm viên gan B khá cao, dao động từ 6 – 17,6%, trong đó điềudưỡng/y tá là nhóm đối tượng có nguy cơ phơi nhiễm cao nhất với HBV và đồng thời họcũng cũng là nhóm phơi nhiễm cao với hành vi nguy cơ tổn Một thống kê trên toàn bệnhviện cũng đã cho thấy mối nguy cơ mắc các bệnh nhiễm khuẩn nghề nghiệp trong nhânviên y tế, kết quả theo dõi từ tháng 2/2020 đến 6/2022, trong số những nhân viên y tế bịtai nạn nghề nghiệp làm phơi nhiễm với các bệnh nguyên đường máu trong khi thao tác là

327 và trong đó có 65 trường hợp (19,9%) đã phơi nhiễm với bệnh nhân HIV dương tính.Đánh giá nhanh toàn bộ nhân viên y tế tại Bệnh viện trong 6 tháng đầu năm 2022 củaKhoa Kiểm soát nhiễm khuẩn cho thấy tỷ lệ HBsAg (+) trong nhân viên là 4%, tỷ lệ đang

và đã nhiễm siêu vi viêm gan B là 39%, đối tượng nhiễm thường gặp tại khoa cấp cứ,khoa sản, khoa ngoại, khoa nhi và khoa hồi sức tích cực; bên cạnh đó điều dưỡng và nữ

hộ sinh là thành phần nhiễm nhiều nhất và thời gian công tác càng lâu thì tỷ lệ nhiễmcàng cao Đánh giá tại các khoa truyền nhiễm, nội hô hấp, nội tổng quát cho thấy trong sốcác nhân viên y tế hiện đang công tác tại khoa có 6 nhân viên y tế bị viêm gan, 2 bịnhiễm lao phổi, 10 bị viêm loét dạ dày tá tràng, 4 bị cao huyết áp Như vậy, qua nhữngnghiên cứu, đánh giá nhanh ở viện đã cho thấy rõ về thực trạng mắc các bệnh nhiễmkhuẩn nghề nghiệp của nhân viên y tế ở Bệnh viện Xuyên Á đang là một vấn đề đángquan tâm Hơn nữa, những nhân viên y tế thường xuyên tiếp xúc với các yếu tố nguy cơtrong khi chăm sóc, điều trị tại bệnh viện, thường xuyên tiếp xúc với bệnh nhân có HIV/AIDS, bệnh nhân viêm gan, lao

2 Các yếu tố nguy cơ không lây nhiễm thường gặp trong các cơ sở y tế và nguồn phát sinh

2.1 Các yếu tố vật lý

Bức xạ

Bức xạ ion hóa (phóng xạ): Tùy thuộc vào độ lệch của tia xạ mà phóng xạ đượcphân chia: bức xạ alpha(α), beta(β), gamma (γ) Tia alpha là tia có khả năng xuyên), beta(β), gamma (γ) Tia alpha là tia có khả năng xuyên), gamma (γ) Tia alpha là tia có khả năng xuyên) Tia alpha là tia có khả năng xuyênthấu kém nhất, tiếp đó đến tia beta Tia gamma là tia có khả năng xuyên thấu tốtnhất, một ví dụ điển hình của nó là tia X (X rays) thường được sử dụng trong cácthiết bị chẩn đoán hình ảnh trong môi trường bệnh viện Trong môi trường bệnhviện, nguồn phát sinh ra bức xạ ion hóa là từ các máy chụp X quang, thiết bị xạ trị,các đồng vị phóng xạ Các vị trí chịu ảnh hưởng: nhân viên X quang; nhân viênkhoa y học hạt nhân; nhân viên xạ trị; nhân viên các khoa xét nghiệm và điều trị có

sử dụng chất phóng xạ như: định lượng một số hócmon, điều trị bệnh ung thư.Bức xạ không ion hóa (Điện từ trường): Năng lượng điện từ là thuật ngữ dung

để chỉ tất cả các dạng năng lược được giải phóng không do sự phân rã các cấu trúcphân tử như trong bức xạ ion hóa Trong đời sống hang ngày, năng lược điện từthường được phát tán từ các thiết bị ví dụ như song phát thanh, sóng rada, sóngtruyền hình, ánh sang, tia cự tím, lò vi sóng v.v Trong các cơ sở y tế, nguồn phátsinh các song điện từ thường phát sinh từ các dòng điện cao thế, hoặc các máy phátsóng ngắn sử dụng trong điều trị Các vị trí chịu ảnh hưởng: nhân viên phụ tráchđiện; y bác sĩ khoa vật lý trị liệu

Vi khí hậu

Vi khí hậu là trạng thái lý học của không khí trong khoảng không gian thu hẹp gồmcác yếu tố nhiệt độ, độ ẩm, bức xạ nhiệt và vận tốc chuyển động không khí Điều kiện vikhí hậu trong sản xuất phụ thuộc vào tính chất của quá trình công nghệ và khí hậu địaphương Theo quyết định 3733 của Bộ Y tế, vào mùa lạnh, các yếu tố điều kiện nhiệt độ,

độ ẩm, tốc độ chuyển động không khí và cường độ bức xạ nhiệt được quy định như sau:

Bảng 1 Yêu cầu về nhiệt độ, độ ẩm, tốc độ chuyển động của không khí, cường độ

bức xạ nhiệt ở vị trí làm việc (tế, 2002)

Độ ẩm

kk (%)

Tốc độ chuyển động kk (m/s)

Cường độ bức xạ nhiệt (W/m2) Tối

đa

Tối thiểu

Mùa

lạnh

Dướihoặcbằng 80

0,2 35 khi tiếp xúc trên

50% diện tích cơ thểcon người

70 khi tiếp xúc trên25% diện tích cơ thểcon người

1,5

100 khi tiếp xúc dưới25% diện tích cơ thểcon người

Trung bình 32

Trong môi trường bệnh viện, các vấn đề về điều kiện vi khí hậu ảnh hưởng tới sứckhỏe người lao động thường do điều kiện nhiệt độ nóng và độ ẩm cao Nguồn phát sinh racác nguồn nhiệt nóng như từ các nồi hấp sấy quần áo tại khu vực giặt là, các nồi hấp sấydụng cụ y tế, tại khu vực phát sinh nhiệt như bếp nấu trong nhà ăn Ngoài ra, điều kiệnnhiệt độ ngoài trời có thể ảnh hưởng tới nhiệt độ bên trong khu vực làm việc, dẫn đếnnhiệt độ tại khu vực làm việc cao hơn tiêu chuẩn cho phép

Tiếng ồn

Mặc dù các ghi nhận về điếc nghề nghiệp do tiếng ồn trong nhân viên y tế không phổbiến, tuy nhiên, môi trường làm việc tại bệnh viện là nơi có cường độ tiếng ồn cao và đadạng Các nguồn phát sinh ra tiếng ồn có thể từ các thiết bị máy móc, hoặc các âm thanh

do giao tiếp

Các vị trí có nguy cơ tiếp xúc với tiếng ồn rất phổ biến là phòng khám, phòng thínghiệm, nhà bếp, y vụ, phòng điều dưỡng, khu vực nồi hơi, xưởng sửa chữa…(hoạt độngcủa hệ thống thông gió…)

Theo tổng hợp báo cáo về tiếng ồn tại bệnh viện Xuyên Á cường độ tiếng ồn tại cácKhoa như sau.

Bảng 2:Tổng hợp báo cáo tiếng ồn tại phòng khám

Xét nghiệm 2 giờ 71 68 LAeq,1h, sáng LAeq,1h, tối

Đơn vị hồi sức tích cực 1 ngày 55-58 52-55 LAeq,24hLAeq,8h, tối

Kiểm soát nhiễm khuẩn 1 tuần 56-66 55-66

55-62

LAeq,1h, ngày LAeq,1h, tối

LAeq,1h, đêmPhòng phẫu thuật 1 ngày 59 48 LAeq,13h, ngày LAeq,5h, tốiĐơn vị chăm sóc điều

Rung

Nguồn rung: do các thiết bị cầm tay như các loại búa khí nén, cưa máy và các phươngtiện giao thông xe cộ phát ra Các vị trí chịu ảnh hưởng: NVYT vận chuyển bệnh nhântrên xe cứu thương; y bác sĩ sử dụng một số thiết bị có phát rung, VD: máy khoan răng,cưa cắt xương…