QUẢN lý NHÀ nƣớc về môi TRƢỜNG TRÊN địa bàn THÀNH PHỐ KON TUM, TỈNH KON TUM

Một nguyên nhân lớn của những yếu kémnày là do công tác quản lý nhà nước QLNN về môi trường trên địa bànthành phố chưa đạt hiệu quả cao như mong đợi, vẫn tồn tại một số hạnchế như các vă

Người hướng dẫn khoa học: TS Lê Trung Hiếu

Phản biện 1: TS Lê Bảo

Phản biện 2: TS Lâm Minh Châu

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp thạc sĩ Quản lý kinh tế họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 05 tháng 3 năm 2022

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

 Trung tâm Thông tin-Học liệu, Đại học Đà Nẵng

 Thư viện trường Đại học Kinh tế, ĐHĐN

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Môi trường có vai trò vô cùng quan trọng với sự phát triển, pháttriển của đời sống con người, sinh vật và sự phát triển kinh tế, văn hóa,

xã hội của đất nước và của toàn nhân loại Sự biến đổi của một số thànhphần môi trường sẽ gây tác động đáng kể với hệ sinh thái Hiện nay, toànthế giới đang phải đối mặt với vấn đề nóng lên của trái đất do môitrường bị ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng nên vấn đề bảo vệ tài nguyênthiên nhiên và môi trường đã và đang trở thành vấn đề trọng yếu, mangtính toàn cầu Tốc độ phát triển kinh tế ngày càng cao mang lại nhiều lợiích, con người có mức sống cao hơn, được tiếp cận với nền giáo dục, y tếtốt hơn, tiên tiến hơn, tuổi thọ trung bình được kéo dài hơn nhưng đi kèmvới đó là tình trạng suy kiệt nguồn tài nguyên và suy thoái môi trường

Cũng giống như các địa phương khác trên cả nước, thành phố KonTum cũng đang phải đối mặt với nhiều vấn đề về môi trường Thành phốKon Tum được coi là đô thị duy nhất tại Tây Nguyên nằm bên sông.Thành phố Kon Tum cũng là đô thị mang dáng dấp giữa nét hoang sơcủa đại ngàn, nét cổ kính mộc mạc của những buôn làng lẩn khuất trongkhông gian phố thị, nét hiện đại mới mẻ của một thành phố trẻ đang từngngày đổi mới Thành phố Kon Tum hiện đang là đô thị loại III Nắm giữvai trò là trung tâm chính trị - hành chính – kinh tế - văn hóa của tỉnhKon Tum và là địa bàn trọng điểm về an ninh, quốc phòng của tỉnh KonTum, thành phố Kon Tum có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh

tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng cũng như bảo vệ môi

trường sinh thái Tuy nhiên, vấn đề bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên

và ngăn chặn ô nhiễm môi trường của thành phố hiện vẫn chưa đáp ứngđược yêu cầu của sự phát triển Tài nguyên đang bị suy thoái do việckhai thác, sử dụng thiếu hợp lý, rừng tự nhiên tiếp tục bị tàn phá, đất đai

bị xói mòn và thoái hóa, đa dạng sinh học bị suy giảm, nguồn nước mặt

và nước ngầm đang bị ảnh hưởng bởi các yếu tố hóa học, chất thải chưađược thu gom và xử lý triệt để, công tác vệ sinh môi trường còn nhiềuyếu kém,… Việc gia tăng dân số, nhất là việc di dân tự do đang là nhữngsức ép lớn đối với tài nguyên môi trường Thành phố Kon Tum đangphấn đấu trở thảnh đô thị loại II nên các sức ép lên môi trường của thànhphố lại càng lớn Việc thi hành pháp luật về bảo vệ nguồn tài nguyên môitrường còn gặp nhiều khó khăn, ý thức tự giác bảo vệ môi trường chưatrở thành thói quen trong cộng đồng dân cư,… đang trở thành những vấn

đề lớn cần được giải quyết Một nguyên nhân lớn của những yếu kémnày là do công tác quản lý nhà nước (QLNN) về môi trường trên địa bànthành phố chưa đạt hiệu quả cao như mong đợi, vẫn tồn tại một số hạnchế như các văn bản của thành phố Kon Tum về các lĩnh vực quản lýchất thải rắn, nước thải, khí thỉa chưa nhiều; việc thực hiện các quy địnhcòn chậm, chưa mang tính chuyên nghiệp; nguồn nhân lực đảm nhiệmcông tác QLNN về môi trường còn hạn chế, kiêm nhiệm, chưa có trình

độ, chuyên môn cao; công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động sản xuất củacác cơ sở kinh doanh tại địa phương còn hạn chế; mức xử phạt chưanghiêm, chưa đủ sức răn đe,…

Từ những lý do trên, tác giả quyết định chọn đề tài "Quản lý nhà nước về môi trường trên địa bàn thành phố Kon Tum, tỉnh Kon Tum"

làm đề tài luận văn thạc sĩ với hi vọng giúp thành phố Kon Tum quản lýmôi trường tốt hơn trong thời gian tới.

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu nghiên cứu tổng quát

Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng công tác quản lý nhà nước vềmôi trường trên địa bàn thành phố Kon Tum để đưa ra những giải phápnhằm thực hiện hiệu quả công tác quản lý nhà nước về môi trường trênđịa bàn thành phố Kon Tum

2.2 Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

- Hệ thống hoá những vấn đề lý luận quản lý nhà nước về môitrường

- Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về môi trường trên địa bànthành phố Kon Tum, chỉ ra những ưu điểm và những mặt còn hạn chế,tồn tại cần được khắc phục

- Đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà

nước về môi trường trên địa bàn thành phố Kon Tum

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu những vấn đề lýluận và thực tiễn của công tác quản lý nhà nước về môi trường trên địabàn thành phố Kon Tum

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu công tác QLNN về môitrường tại thành phố Kon Tum dưới góc độ ban hành, tổ chức, triển khaithực hiện các hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước về BVMT Trongtập trung nghiên cứu công tác quản lý nhà nước về môi trường chất thải

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp:

Các dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các cơ quan quản lý nhà nướccủa thành phố Kon Tum, ngành có liên quan như UBND thành phốPhòng Tài nguyên và Môi trường thành phố, Phòng Quản lý đô thị,Phòng Kinh tế, UBND các xã/phường, tổ thu gom rác và bộ phận môitrường các phường/xã Một số dữ liệu được thu thập như sau:

+ Các văn bản, Nghị quyết, Quyết định, Kết luận của tỉnh KonTum, thành phố Kon Tum và kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm của một

số địa phương như thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai; thành phố Buôn MaThuột, tỉnh Đắk Lắk,…

+ Báo cáo tình hình thực hiện nhiệm vụ kinh tế - xã hội trên địa bàn thành phố Kon Tum giai đoạn 2016-2020

+ Số liệu về quản lý môi tường trên địa bàn thành phố Kon Tum giai đoạn 2016-2020

- Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp

Dữ liệu thứ cấp được thu thập thông qua việc điều tra khảo sát.Tác giả tiến hành thu thập thông tin bằng phương pháp điều tra gửi bảngcâu hỏi thu thập với số lượng 130 mẫu; trong đó 80 mẫu là người dân và

đại diện cơ sở sản xuất trên địa bàn thành phố Kon Tum và 50 cán bộ

quản lý môi trường thành phố Kon Tum (Có phiếu khảo sát kèm theo).

Hiện tại trên địa bàn thành phố Kon Tum có 50 cán bộ quản lý nên tácgiả khảo sát tất cả 80 mẫu người dân và đại diện các cơ sở sản xuất trênđịa bàn thành phố được tác giả lựa chọn theo phương pháp thuận tiện.Các bước thực hiện như sau:

Bước 1: Thiết kế phiếu điều tra khảo sát: Nghiên cứu cơ sở lýthuyết, văn bản pháp luật… Ngoài ra, tham khảo thêm một số bài luậnvăn đã được công bố trước đây để tiến hành thiết kế phiếu điều tra khảosát, sau đó xin ý kiến của giáo viên hướng dẫn để hoàn thiện phiếu điềutra

Bước 2: Tiến hành điều tra khảo sát: Thực hiện điều tra ngẫu nhiêntrực tiếp 50 cán bộ công chức làm công tác bảo vệ môi trường 2 cấp:thành phố và xã/phường và 80 mẫu người dân và đại diện cơ sở sản xuấttrên địa bàn thành phố Kon Tum

Bước 3: Phân tích kết quả điều tra:

Phiếu điều tra được tác giả đánh giá theo thang đo Likert 5 điểm từ

1 đến 5 (có nghĩa là từ “Rất không đồng ý” đến Rất đồng ý”), cụ thể nhưsau:

Rất khôngđồng ýMặt khác, ta có:

Giá trị khoảng cách = (Maximum – Minimum)/n = (5-1)/5 = 0,8

Do đó, có thể quy đổi thang Likert 5 điểm trên về thang đo đánhgiá dưới đây:

Dựa trên dữ liệu thu thập được qua quá trình điều tra khảo sát, tácgiả tiến hành xử lý và phân tích thông tin đã thu thập bằng phần mềmMicrosoft Excel, từ đó lập bảng để đánh giá tình hình thực hiện công tácQLNN về bảo vệ môi trường tại thành phố Kon Tum.

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Sau khi thu thập số liệu khảosát và dữ liệu thứ cấp, luận văn sẽ phân tích các số liệu để có đánh giátình hình, chuyển biến trong công tác QLNN về bảo vệ môi trường tạithành phố Kon Tum trong 05 năm 2016-2020 và tổng hợp, đưa ra kếtluận, đánh giá về công tác này

- Phương pháp phân tích được sử dụng để luận giải, chứng minh

để làm sáng tỏ các vấn đề lý luận trong đánh giá tình hình bảo vệ môitrường và QLNN về bảo vệ môi trường tại thành phố Kon Tum trongthời gian qua cũng như trong việc đánh giá và lựa chọn giải pháp nhằmtăng cường hoạt động này trong thời gian tới

- Phương pháp so sánh được sử dụng chủ yếu trong đánh giá hiệntrạng về môi trường, tình hình bảo vệ môi tường và hoạt động QLNN vềbảo vệ môi trường tại thành phố Kon Tum

- Việc tổng hợp, phân tích làm cơ sở để đưa ra các nhận xét, đánhgiá trong luận văn đều đặt trong hoàn cảnh lịch sử cụ thể của từng thời

kỳ gắn với điều kiện kinh tế - xã hội đặc trưng của thời kỳ đó Các giảipháp, kiến nghị được đề xuất xuất phát từ tình hình thực tế của thành phốKon Tum và có tính đến xu hướng phát triển trong tương lai Do đó,phương pháp nghiên cứu của luận văn là phù hợp với thế giới quan duyvật và phương pháp luận biện chứng

5 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được kết cấu thành 03 chương, bao gồm:

Chương 1: Cơ sở lý luận quản lý nhà nước về môi trường

Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước về môi trường trên địa bàn thành phố Kon Tum, tỉnh Kon Tum

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về môi trường trên địa bàn thành phố Kon Tum, tỉnh Kon Tum

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

- Lưu Đức Hải, Nguyễn Ngọc Sinh (2005), “Giáo trình Quản lý

môi trường cho sự phát triển bền vững”, Đại học Khoa học Tự nhiên,

Đại học Quốc gia Hà Nội đề cập đến những khái niệm, cơ sở khoa học,công cụ quản lý môi trường, các công cụ pháp luật trong QLMT, cáccông cụ kinh tế trong QLMT và kiểm soát ô nhiễm để phát triển bềnvững [8]

- Phan Như Thúc (2007), “Giáo trình quản lý môi trường”,

NXB

Đại học Nông nghiệp [16] Tác giả đã đưa ra các định nghĩa về môi trường, các tiêu chuẩn đánh giá về môi trường, khái niệm về quản lý môi

trường Bên cạnh đó tác giả giả thích cho độc giả biết các tiêu chuẩn,quy định, phương pháp trong quản lý môi trưởng biện pháp cụ thể đểquản lý cũng như bảo vệ nguồn tài nguyên dồi dào ở Việt Nam như tàinguyên đất, khoáng sản, quản lý chất thải rắn.

- Nguyễn Đức Lợi, Phạm Văn Nhật (2013), “Giáo trình Kinh tế môi trường”, Học viện Tài chính [13] Giáo trình phân tích nhận thức

chung về môi trường và phát triển, mối quan hệ giữa môi trường và pháttriển Bên cạnh đó đề cập đến sự bền vững của môi trường và nền kinh

tế, đi sâu phân tích đánh giá tác động của môi trường đối với các dự ánđầu tư phát triển và vấn đề QLNN về môi trường

- Lê Huy Bá (2016), “Giáo trình Quản lý môi trường”, Đại học

Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh [1] Giáo trình giới thiệu một cáchtiếp cận mới đối với vấn đề về QLMT khi đưa ra những vấn đề môi

trường nóng bỏng và bàn về quản trị môi trường toàn cầu Bên cạnh đó,giáo trình đề cập đến luật pháp và các công cụ hành chính trong QLMT

Từ đó đi sâu phân tích QLNN về môi trường ở Việt Nam

-Bùi Thanh (2013), “Tăng cường quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường để phát triển bền vững”, Tạp chí Cộng sản năm 2013 của, Học

viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh [15] Bài viết đã kháiquát những kết quả bước đầu về công tác QLNN trong BVMT trongchiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 – 2020 Với chủ trương, quanđiểm của Đảng về bảo vệ môi trường cơ bản, hệ thống chính sách phápluật và tổ chức bộ máy QLNN về môi trường đã được hình thành tươngđối đồng bộ Các nguồn lực tài chính và các điều kiện cần thiết đượcđảm bảo cũng như nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức ODA được

huy động tăng nhanh Việc xã hội hóa hoạt động bảo vệ môi tường, côngtác phòng ngừa và kiểm soát ô nhiễm được kiềm chế Tuy nhiên, bêncạnh đó cũng tồn tại nhiều hạn chế như nhận thức của các cấp ủy Đảng,chính quyền chưa đầy đủ cũng như ý thức người dân chưa thành thóiquen, hệ thống pháp luật và hành lang pháp lý còn nhiều bất cấp đã gây

ra không ít áp lực trong quá trình phát triển kinh tế bền vững Đây là cơ

sở để tác giả đưa ra các giải pháp hiện nay để tăng cường QLNN về môitrường như tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, chínhquyền; đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức, hình thành

ý thức tự giác BVMT trong nhân dân; kiện toàn bộ máy QLNN, xâydựng và phát triển nguồn nhân lực chuyên trách về BVMT… Tuy nhiên,các giải pháp đưa ra còn mang tính khái quát, chung chung ở tầm

vĩ mô chứ chưa sâu sát với thực tế của một địa phương cụ thể nào đó, vìvậy không thể vận dụng vào thực tiễn của một địa phương cấp tỉnh trongcông tác QLNN về môi trường

- Bộ Tài nguyên và Môi trường (2016), “Quản lý Nhà nước trong

lĩnh vực môi trường trên thế giới và ở Việt Nam” [3] Bài viết đã đề cập

về việc phân công QLNN trong lĩnh vực MT tại một số nước trên thếgiới và tại Việt Nam, đồng thời phân tích những hạn chế trong công tácQLNN về môi trường ở Việt Nam, từ đó đưa ra những giải pháp và kiếnnghị Đề tài chỉ ra rằng phân công vai trò và trách nhiệm trong quản lý,cũng giống như trong các lĩnh vực khác, đóng một vị trí lớn trong hoạtđộng quản lý tài nguyên và môi trường Bên cạnh việc phân định vai trògiữa trung ương và địa phương, giữa mô hình tập trung và phân cấp, thì

việc xác định nhiệm vụ của mỗi cơ quan trọng từng lĩnh vực cũng là điềurất cần thiết.

- Đinh Thiên Hương (2020), Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế, Đại

học Đà Nẵng (2020), “Quản lý nhà nước về môi trường trên địa bàn quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng” [10] Luận văn nghiên cứu, phân

tích, đánh giá thực trạng pháp luật về BVMT của Việt Nam thông quanhững nội dung chủ yếu như: Các quy định pháp luật liên quan đến quátrình khai thác, sử dụng các thành tố môi trường; pháp luật bảo vệ nguồntài nguyên thiên nhiên; pháp luật liên quan đến hoạt động QLNN về môitrường; pháp luật liên quan đến các biện pháp khắc phục suy thoái môitrường, ô nhiễm môi trường, phòng chống sự cố môi trường Đồng thờichỉ rõ những bất cập, hạn chế nhất định trong bản thân pháp luật vềBVMT cũng như cơ chế tổ chức thực thi pháp luật về BVMT rất cầnđược nghiên cứu tháo g Qua đó, luận văn đã kế thừa được các cơ chế,chính sách cũng như luật pháp của nước ta trong công tác BVMT, làm cơ

sở cho việc đưa ra các giải pháp sau khi phân tích thực trạng BVMT trênđịa bàn quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng

Như vậy, đa số các công trình nghiên cứu trên chủ yếu đề cập đến côngtác QLNN về môi trường cấp tỉnh, thành phố; có một vài luận văn thạc sĩnghiên cứu QLNN về môi trường cấp quận, huyện nhưng cách tiếp cậndưới nhiều góc độ khác nhau về lý luận và thực tiễn của lĩnh vực môitrường Tuy nhiên, tính đến thời điểm hiện tại, chưa có nghiên cứu nàođược thực hiện về công tác QLNN về môi trường trên địa bàn thành phốKon Tum Hơn nữa, các kế hoạch do Phòng Tài nguyên và Môi trườngthành phố Kon Tum tham mưu UBND tỉnh Kon Tum xây dựng chỉ giới

hạn ở việc đề ra các mục tiêu, chỉ tiêu chủ yếu mà chưa chú trọng phântích thực trạng, đề ra giải pháp để nâng cao hiệu quả QLNN về môitrường trên địa bàn thành phố Kon Tum Do đó, đây là đề tài độc lập,không trùng lặp và nội dung với các công trình nghiên cứu khoa học đãcông bố.

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ MÔI TRƯỜNG 1.1 KHÁI QUÁT VỀ MÔI TRƯỜNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ MÔI TRƯỜNG

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm, phân loại, vai trò của môi

trường a Khái niệm môi trường

Môi trường gồm tổng hợp các yếu tố tự nhiên, yếu tố vật chất nhântạo bao quanh con người, ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại vàphát triển của con người

b Đặc điểm của môi trường

c Phân loại môi trường

d Vai trò của môi trường

1.1.2 Khái niệm, nguyên tắc của quản lý nhà nước về môi trường

a Khái niệm về quản lý nhà nước về môi trường

Quản lý nhà nước về môi trường là việc sử dụng các công cụ quản

lý trên cơ sở khoa học, kinh tế, luật pháp để tổ chức các hoạt động nhằmđảm bảo giữ cân bằng giữa phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môitrường

b Nguyên tắc quản lý nhà nước về môi trường

1.1.3 Vai trò của quản lý nhà nước về môi trường

1.2 NỘI DUNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ MÔI TRƯỜNG

1.2.1 Xây dựng và ban hành các văn bản, quy định, tiêu chuẩn

về môi trường

Tiêu chí đánh giá