Những khó khăn trong tham vấn tâm lý

Sự tương tác giữa nhà tâm lý và thân chủ phải được đặt trong mối quan hệ công việc, và như thế thì việc phải có những quy điều đạo đức để vừa đảm bảo lợi ích, quyền lợi, trách nhiệm của

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA TÂM LÝ HỌC

-TIỂU LUẬN GIỮA KỲ NHỮNG KHÓ KHĂN TRONG THAM VẤN TÂM LÝ

MÔN HỌC: CÁC HT VÀ KT THAM VẤN 1 GIẢNG VIÊN: TS TRÌ THỊ MINH THUÝ

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – THÁNG 8 NĂM 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA TÂM LÝ HỌC

-TIỂU LUẬN GIỮA KỲ NHỮNG KHÓ KHĂN TRONG THAM VẤN TÂM LÝ

MÔN HỌC: CÁC HT VÀ KT THAM VẤN 1 GIẢNG VIÊN: TS TRÌ THỊ MINH THUÝ

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – THÁNG 8 NĂM 2017

DANH SÁCH THÀNH VIÊN NHÓM

MỤC LỤC

DANH SÁCH THÀNH VIÊN NHÓM I MỤC LỤC II

LỜI CẢM ƠN 4

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 5

II BẢNG CÂU HỎI PHỎNG VẤN 7

III NỘI DUNG PHỎNG VẤN 8

BÀI PHỎNG VẤN NHÀ THAM VẤN/ TRỊ LIỆU TÂM LÝ 1 8

BÀI PHỎNG VẤN NHÀ THAM VẤN/ TRỊ LIỆU TÂM LÝ 2 9

IV ĐÚC KẾT VÀ BÀI HỌC RÚT RA 11

ii

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành bài tiểu luận này, chúng em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành

và sâu sắc nhất đến Cô TS Trì Thị Minh Thuý đã trực tiếp tận tình giảng dạy, giúp

đỡ chúng em Nhờ sự chỉ bảo của Cô mà trong suốt quá trình học tập vừa qua, nhóm em hoàn thành tiểu luận được giao một cách tốt nhất

Chúng em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các Quý Thầy – các nhà tham vấn/ trị liệu tâm lý đã nhiệt tình tham gia chương trình phỏng vấn và giúp đỡ nhóm chúng em rất nhiều trong việc hoàn thành bài phỏng vấn

Với vốn kiến thức hạn hẹp và hoàn thành bài tiểu luận trong thời gian ngắn, nhóm chúng em không tránh khỏi những thiếu sót Chúng em rất mong nhận được

sự đóng góp, nhận xét và phê bình của Cô

4

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Ngày nay, con người phải chịu nhiều sức ép của xã hội phát triển, với những mâu thuẫn ngày càng nhiều giữa sự gia tăng nhu cầu với mức độ thoả mãn chúng, giữa những biến đổi nhanh chóng của xã hội với khả năng thích nghi của cá nhân… Không phải lúc nào mọi việc đều diễn ra một cách suôn sẻ, thuận buồm xuôi gió như người ta mong muốn và sắp đặt Có những tình huống cần những cách giải quyết đúng đắn, những mâu thuẫn giữa tình cảm và lý trí, giữa điều kiện và khả năng, giữa mong muốn và kết quả Những lúc ấy, không ít người không thể quyết định được là họ phải làm gì, giải quyết ra sao, đặc biệt là với những khó khăn về tâm lý Họ cần được trợ giúp để có thể thích nghi tốt hơn với hoàn cảnh sống của riêng mình Vì thế họ tìm đến các nhà tham vấn tâm lý

Tham vấn tâm lý là một nghề đặc thù liên quan đến việc trợ giúp người có khó khăn tâm lý Là hoạt động cụ thể của nhà tham vấn tâm lý trong tiến trình tương tác với thân chủ để giúp họ tìm được tiềm năng của mình và từ đó tự giải quyết được vấn đề của bản thân mình Sự tương tác giữa nhà tâm lý và thân chủ phải được đặt trong mối quan hệ công việc, và như thế thì việc phải có những quy điều đạo đức để vừa đảm bảo lợi ích, quyền lợi, trách nhiệm của hai bên, vừa tăng thêm tính hiệu quả của buổi làm việc là cần thiết, song việc thực hiện các quy điều đạo đức với mục đích vừa nêu không hề đơn giản bởi việc thực hiện các quy điều đạo đức đó luôn phải đặt trong mối quan hệ với pháp luật và các mối quan hệ khác chi phối

Tham vấn tâm lý là một công việc đòi hỏi rất nhiều kiến thức về xã hội, cũng như các kỹ năng chuyên ngành Nghề này đòi hỏi ở người tham vấn phải có những phẩm chất đạo đức cao quý, phải đặt lợi ích của thân chủ lên trên lợi ích của cá nhân Chính vì vậy, chắc chắn rằng một nhà tham vấn tâm lý cũng sẽ gặp không ít những rắc rối về tâm lý Người tham vấn cũng phải biết cách lấy lại năng lượng cho bản thân bằng một cơ chế mà người trong nghề gọi là “cơ chế thoát vai” Cơ chế này sẽ giúp người tham vấn loại bỏ những căng thẳng và áp lực trong công việc,

bằng cách tập trung giải quyết triệt để gốc rễ vấn đề của thân chủ, cuối cùng là biết cách gạt bỏ chúng đi để hòa nhập vào cuộc sống thường nhật

Là những sinh viên chuyên ngành Tâm lý học, đã đi được nửa chặng đường với vốn kiến thức còn nhiều thiếu sót, trong khi nghề tham vấn đòi hỏi phải có những kỹ năng, phẩm chất, quy điều đạo đức, đặt lợi ích cũng thân chủ lên trên, biết cách lấy năng lượng cho chính bản thân Do đó, chúng em cảm thấy băn khoăn và

lo lắng về những khó khăn mà chúng em sẽ gặp trong tham vấn sau khi ra trường

Nên nhóm chúng em quyết định chọn đề tài “Những khó khăn trong tham vấn

tâm lý” và thực hiện bài phỏng vấn với 02 nhà tham vấn/ trị liệu tâm lý.

Với đề tài này, nhóm đã đặt ra các câu hỏi mà nhóm cảm thấy thắc mắc đối với 02 nhà tham vấn/ trị liệu tâm lý nhiều năm trong nghề mà nhóm thực hiện phỏng vấn

6

II BẢNG CÂU HỎI PHỎNG VẤN

Đề tài phỏng vấn:

NHỮNG KHÓ KHĂN TRONG THAM VẤN TÂM LÝ

THÔNG TIN CỦA NGƯỜI ĐƯỢC PHỎNG VẤN:

- Giới tính

- Thâm niên làm việc

- Môi trường làm việc (tư nhân, trường học, bệnh viện )

CÂU HỎI PHỎNG VẤN

1 Thầy nghĩ như thế nào về câu nói: “Nhà tham vấn là con người cân bằng”? Làm thế nào để thầy giữ được sự cân bằng tinh thần trong và sau khi tham vấn?

2 Các vấn đề khó khăn nào Nhà tham vấn đã gặp trong những buổi đầu tham vấn? Nhà tham vấn đã vượt qua như thế nào?

3 Theo thầy, phẩm chất tâm lý nào quan trọng đối với một nhà tham vấn? Tại sao? Phẩm chất nào khó xây dựng, hay học hỏi nhất? Tại sao?

4 Thầy có nhắn nhủ gì để gửi gắm đến các thế hệ sau nhằm xây dựng ngành tâm lý phát triển hơn?

III NỘI DUNG PHỎNG VẤN

Bài phỏng vấn nhà tham vấn/ trị liệu tâm lý 1

Trong cuộc sống, có nhiều áp lực khiến mọi người lo âu và stress, có những biến cố xảy ra không lường trước trong cuộc sống làm họ mất phương hướng, con cái gặp vấn đề tâm lý làm họ lo lắng, có nhiều người băn khoăn về giới tính của bản thân, có những mối quan hệ vợ chồng xuất hiện những mẫu thuẫn và xung đột Với thâm niên làm việc 10 năm trong nghề, sử dụng phương pháp trị liệu nhận thức – hành vi, chủ yếu là nhận thức trong thực hành ở môi trường trường học và cộng đồng Thầy đã giúp đỡ rất nhiều thân chủ tìm lại được cuộc sống của chính họ Trong công việc, Thầy luôn được mọi người quý trọng và yêu mến vì sự tận tâm với nghề và tận tình với thân chủ

Thầy cho rằng “Nhà tham vấn là con người cân bằng” là một nhận định đúng, sự cân bằng (đặc biệt là sự cân bằng bề cảm xúc) giúp cho quá trình tham vấn được thực hiện một cách khách quan, hiệu quả: Nhà tham vấn nhìn nhận vấn đề của thân chủ một cách khách quan, không bị kéo theo trạng thái cảm xúc của thân chủ trong và sau quá trình tham vấn Để giữ được sự cân bằng tinh thần trong và sau khi tham vấn, nhà tham vấn cần bình tĩnh, kiểm soát tốt cảm xúc của bản thân, giữ khoảng cách hợp lý với thân chủ

Theo Thầy, những vấn đề khó khăn nhà tham vấn có thể gặp trong những buổi đầu tham vấn đó là không biết cách tiếp cận, trấn an thân chủ như thế nào để bắt đầu cuộc tham vấn (đặc biệt những thân chủ đang trong trạng thái tâm lý hoảng loạn); không làm chủ được tiến trình tham vấn, dễ bị cuốn theo thân chủ; không kiểm soát tốt việc lắng nghe và chia sẻ, thường thích nói nhiều; không kiểm soát tốt thời gian tham vấn, vội vàng đưa ra lời khuyên Để vượt qua những khó khăn này, nhà tham cấn cần rèn luyện tốt các kỹ năng cần có của một nhà tham vấn; chuẩn bị

kỹ trước khi tiếp xúc với thân chủ; có kế hoạch tổ chức ca tham vấn cụ thể

Phẩm chất tâm lý quan trọng đối với một nhà tham vấn là bình tĩnh – làm chủ cảm xúc, kiên nhẫn, lắng nghe, tôn trọng thân chủ, biết giữ khoảng cách hợp lý,

8

cân bằng Và phẩm chất khó xây dựng, học hỏi là lắng nghe vì thói quen của chúng

ta là thường thích nói nhiều hơn nghe, thích thể hiện bản thân; Làm chủ cảm xúc vì đặc điểm tính cách của nhà tham vấn, thân chủ bộc lộ cảm xúc quá mạnh

Thầy có rất nhiều điều muốn nhắn nhủ với các thế hệ sau, Thầy hi vọng các thế hệ tiếp nối bồi đắp hơn nữa lòng yêu nghề, có trách nhiệm với nghề, nỗ lực học hỏi, hợp tác với đồng môn, truyền lửa cho các thế hệ kế tiếp nhằm xây dựng ngành tâm lý phát triển vững mạnh hơn trong tương lai Nếu thực sự yêu thích công việc của một nhà tham vấn/ trị liệu tâm lý, hãy dấn thân theo đuổi đến cùng, chắc chắn

sẽ tìm thấy sự thú vị cũng như học hỏi thêm nhiều kiến thức

Bài phỏng vấn nhà tham vấn/ trị liệu tâm lý 2

Cuộc sống hiện đại ngày nay đang hối hả và tấp nập Mỗi ngày chúng ta phải chịu rất nhiều áp lực từ công việc, gia đình, học tập Chính những lúc bận rộn và căng thẳng như thế, chúng ta cần sự giúp đỡ từ người thân, gia đình Đặc biệt có một đối tượng mà chúng ta có thể chia sẻ và giúp chúng ta khơi gợi sức mạnh nội lực, nhận ra được vấn đề của mình và thay đổi để ra hướng giải quyết tích cực Đó chính là những chuyên gia tham vấn tâm lý Với 8 năm thực hành trong môi trường trường học và cộng đồng, Thầy luôn được mọi người yêu quý vì những cống hiến của mình cho cộng đồng và xã hội

Với Thầy, “Nhà tham vấn là con người cân bằng” là một nhận định hoàn toàn đúng, vì để làm việc hiệu quả cần hiểu rõ cái tôi của mình và cân bằng tinh thần để hiểu được thân chủ dưới góc nhìn của họ, ngoài ra yếu tố sức khoẻ cũng cần được lưu tâm Để có được sự cân bằng là điều không dễ dàng, nhà tham vấn cần: Hiểu rõ bản thân, giúp bản thân giải quyết vấn đề của mình (nếu có) trước khi giúp đỡ người khác, có những cách riêng để giải toả cảm xúc và không mang những vấn đề của thân chủ vào cuộc sống của bản thân, tập thể dục thể thao cũng là cách rèn sức khoẻ

và giúp tinh thần thoải mái

Thầy cho rằng, những vấn đề khó khăn nhà tham vấn có thể gặp trong những buổi đầu tham vấn đó là khó bắt đầu cuộc tham vấn đối với những thân chủ tâm lý

không ổn định va khó tính, để cởi mở để đặt mình vào cuộc sống của thân chủ dưới góc nhìn của họ là điều không dễ như chúng ta nghĩ, và việc thiếu kiên nhẫn khi giúp thân chủ tự giải quyết vấn đề, có suy nghĩ đến lời khuyên nào là phù hợp cho

họ và dẫn đến mất tập trung khi nghe thân chủ nói Và với những khó khăn đó, Thầy đã vượt qua bằng cách: Chuẩn bị kỹ trước khi tiếp xúc với thân chủ; rèn luyện tính kiên nhẫn, chấp nhận thân chủ, không ngừng học tập nghiên cứu để có kiến thức và ký năng vững

Phẩm chất tâm lý quan trọng đối với một nhà tham vấn là kiên nhẫn, thấu cảm, hiểu rõ điểm mạnh điểm yếu của bản thân, và luôn giữ được sự cân bằng Còn phẩm chất khó xây dựng, học hỏi là lắng nghe không phán xét vì thường khi nghe ta hay có những suy nghĩ đưa ra nhận định đúng sai đối với việc làm hay cảm xúc của người khác, làm việc hết mình toàn tâm toàn ý nhưng cũng phải giữ khoảng cách với thân chủ vì họ đến với chúng ta trong tâm thế đau khổ nên ta thường tội nghiệp, đau xót cho họ và muốn giúp đỡ

Với các thế hệ sau, Thầy nhắn nhủ “Hãy luôn làm việc bằng cái tâm vì ngành Tâm lý đặc thù về cảm xúc tinh thần của con người”; đặc biệt phải luôn học hỏi và cập nhật kiến thức chuyên môn

10

IV ĐÚC KẾT VÀ BÀI HỌC RÚT RA

Qua phần phỏng vấn từ bậc tiền bối đi trước, nhóm chúng em có những đúc kết và bài học rút ra từ cuộc phỏng vấn như sau:

Nhà tham vấn cần có sự cân bằng về cảm xúc, nhìn nhận vấn đề của thân chủ một cách khách quan, không bị kéo theo trạng thái cảm xúc của thân chủ trong và sau quá trình tham vấn Bình tĩnh, kiểm soát tốt cảm xúc của bản thân, có khoảng cách hợp lý với thân chủ là những việc rất quan trọng và thực sự cần thiết đối với nhà tham vấn Nhà tham vấn cần hiểu rõ cái tôi của chính mình và đặc biệt là luôn

có ý thức giữ gìn và rèn luyện sức khỏe tinh thần và thể chất

Bên cạnh đó, khi bắt đầu cuộc tham vấn đối với những thân chủ có tâm lý không ổn định và khó tính, vấn đề để tạo sự cởi mở cho thân chủ và việc đặt mình vào cuộc sống của thân chủ dưới góc nhìn của họ là điều không phải nhà tham vấn nào cũng làm được Sự thiếu kiên nhẫn khi giúp thân chủ tự giải quyết vấn đề, có suy nghĩ đến lời khuyên nào là phù hợp cho họ dẫn đến mất tập trung khi nghe thân chủ nói Để khắc phục những điều đó qua lời tâm sự của Thầy, chúng em hiểu một điều rằng mình cần có sự chuẩn bị kỹ trước khi tiếp xúc với thân chủ; rèn luyện tính kiên nhẫn, chấp nhận thân chủ, không ngừng học tập nghiên cứu để có kiến thức và

ký năng vững… Ngoài ra, rèn luyện tốt các kỹ năng cần có của một nhà tham vấn là rất cần thiết; dù ca tham vấn đơn giản hay phức tạp thì bao giờ cũng phải luôn ở trong tư thế chủ động: Chuẩn bị kỹ trước khi tiếp xúc với thân chủ; có kế hoạch tổ chức ca tham vấn cụ thể

Một khi đã quyết định theo nghề thì việc hoàn thiện những phẩm chất tâm lý của một nhà tham vấn không thể thiếu đó là sự bình tĩnh, làm chủ cảm xúc, kiên nhẫn, lắng nghe, thấu cảm, tôn trọng thân chủ…

Chúng em hiểu rằng để trở thành nhà tham vấn đúng nghĩa là phải luôn làm việc bằng cái tâm Do đó, mỗi chúng em cần có sự học hỏi cập nhật kiến thức chuyên môn và không ngừng hoàn thiện bản thân để có sức khỏe tinh và thể chất thật ổn định để phục vụ thật tốt cho thân chủ Khi nhà tham vấn tận tâm với nghề và

tận tình với thân chủ sẽ được thân chủ quý trọng và yêu mến, đó là sự hãnh diện, phần thưởng quý giá, đồng thời cũng là động lực trên bước đường hành nghề của nhà tham vấn nói riêng và cả ngành tâm lý nói chung Riêng bản thân mỗi chúng em phải luôn ý thức phải ngày càng hoàn thiện, phát triển, có trách nhiệm với nghề, không ngừng nỗ lực học hỏi, hợp tác với đồng môn, truyền lửa cho các thế hệ kế tiếp để ngành tâm lý phát triển ngày càng vững mạnh hơn trong tương lai

12