Quan điểm triết học mác lênin về quy luật chuyển hóa từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại

Sự vận dụng ý nghĩa phương pháp luận của quy luật này trong cuộc sống, học tập của bản thân sinh viên và trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 01 năm 2

-oOo -TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN

ĐỀ TÀI:

Quan điểm triết học Mác - Lênin về quy luật chuyển hóa từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại Sự vận dụng ý nghĩa phương pháp luận của quy luật này trong cuộc sống, học tập của bản thân sinh viên và trong sự

nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 01 năm 2021

MỤC LỤC

MỤC LỤC 2

MỞ ĐẦU 3

1 Tính cấp thiết của đề tài 3

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Phạm vi nghiên cứu 4

4 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Kết cấu của đề tài 4

PHẦN NỘI DUNG 5

Chương 1 Phần Lý Luận Chung 5

1.1 Cái khái niệm 5

1.2 Mối quan hệ biện chứng giữa lượng và chất 8

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận 9

Chương 2 Liên Hệ Bản Thân Và Liên Hệ Thực Tế 11

2.1 Liên hệ bản thân 11

2.2 Liên hệ với sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam 15

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quy luật chuyển hóa từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại (gọi tắt là quy luật lượng – chất) là một trong ba quy luật của phép biện chứng duy vật Bất kỳ sự vật hiện tượng nào cũng là một thể thống nhất giữa hai mặt chất và lượng Mối quan hệ giữa chúng là tất yếu và khách quan, lặp đi lặp lại trong quá trình vận động và phát triển của mọi sự vật, hiện tượng Việc nghiên cứu về nội dung của quy luật này cũng như rút ra ý nghĩa phương pháp luận, vận dụng nó vào thực tiễn là điều vô cùng cần thiết

Là một học sinh, ai cũng có mong muốn đậu vào trường đại học mình mơ ước, nhưng giữa việc thi và học đại học lại là hai phạm trù khác xa nhau Trong thời kỳ mới – thời sinh viên, sinh viên phải có sự thay đổi nhất định để hòa nhập vào môi trường mới Đó là cách mà quy luật lượng – chất vận hành

Trong một viễn cảnh lớn hơn, nước ta đang trong giai đoạn đổi mới, cải cách toàn diện Từ trước đến nay, nước ta đã có nhiều bước tiến cũng như nhiều lần

va vấp, chúng đều có thể được khái quát hóa lên dưới góc nhìn Triết học Mác – Lênin, trong đó có quy luật lượng chất

Từ những vấn đề nêu trên, tôi quyết định chọn đề tài: " Quan điểm triết học Mác - Lênin về quy luật chuyển hóa từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại Sự vận dụng ý nghĩa phương pháp luận của quy luật này trong cuộc sống, học tập của bản thân sinh viên và trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay" cho bài tiểu luận của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của bài tiểu luận là làm rõ nội dung của quy luật lượng chất, sau

đó nêu định hướng vận dụng nó trong cuộc sống, học tập của sinh viên và trong

sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay

3 Phạm vi nghiên cứu

Trên cơ sở nội dung phân tích, nghiên cứu tập trung khai thác về ứng dụng của nó trong cuộc sống, học tập của sinh viên và trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng một số phương pháp chủ yếu như: Phương pháp phân tích – tổng hợp, diễn dịch – quy nạp, gắn lý luận với thực tiễn… để làm rõ đề tài

5 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung đề tài bao gồm hai chương:

Chương 1 Phần lý luận chung

1.1 Các khái niệm

1.2 Mối quan hệ biện chứng giữa lượng và chất

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận

Chương 2 Vận dụng ý nghĩa phương pháp luận

2.1 Trong cuộc sống, học tập của sinh viên

2.1.1 Trong học tập

2.1.2 Trong cuộc sống

2.2 Trong đổi mới đất nước hiện nay

Chương 3: Kết luận

PHẦN NỘI DUNG

Chương 1 Phần Lý Luận Chung

1.1 Cái khái niệm

1.1.1 Khái niệm về chất

Chất là một phạm trù dùng để chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật, hiện tượng, là sự thống nhất hữu cơ các thuộc tính cấu thành của nó, phân biệt nó với các sự vật, hiện tượng khác

Nguyên tố sắt có nguyên tử khối là 55,85 đvC, nhiệt độ nóng chảy là 1538

o C, nhiệt độ sôi là 2862 o C… Những thuộc tính này nói lên những chất riêng của sắt, phân biệt nó với các kim loại khác.

Chất và sự vật có mối quan hệ chặt chẽ và không tách rời nhau Đặc điểm nổi bật của chất là nó được cấu thành bởi các thuộc tính khách quan vốn có của sự vật, hiện tượng Thuộc tính ở đây là những tính chất, trạng thái, những yếu tố cấu thành

sự vật, như tính dẫn điện, dẫn nhiệt, tính co giãn, tính chua, tính ngọt… Song, các thuộc tính vốn có của sự vật, hiện tượng chỉ bộc lộ ra thông qua sự tác động qua lại với với các sự vật, hiện tượng khác Do đó, muốn nhận thức đúng đắn về những thuộc tính của sự vật, hiện tượng, ta phải đặt sự vật, hiện tượng ấy trong mối liên hệ với các sự vật, hiện tượng khác

Chất của một người chỉ được bộc lộ thông qua quan hệ của người đó với những người khác, với môi trường xung quanh, thông qua lời nói, cử chỉ, hành động.

Để xác định chất của đường, ta sẽ xem xét các thuộc tính của nó bằng cách đặt nó vào mối quan hệ với các sự vật, hiện tượng khác Cụ thể, phải hòa tan đường vào nước để xác định độ tan của nó; vị ngọt của đường được xác định

thông qua vị giác con người; đun với nhiệt độ cao để tìm ra nhiệt độ nóng chảy…

Mỗi sự vật sẽ có nhiều thuộc tính khác nhau, nhưng không phải thuộc tính nào cũng quyết định chất của sự vật Do đó, có thể chia các thuộc tính thành hai nhóm khác nhau: thuộc tính cơ bản và thuộc tính không cơ bản Trong đó:

 Thuộc tính cơ bản là những thuộc tính quyết định chất của sự vật, hiện tượng, nghĩa là khi nó thay đổi thì chất của sự vật, hiện tượng vẫn chưa thay đổi

 Thuộc tính không cơ bản là những thuộc tính không quyết định chất của sự vật, hiện tượng, nghĩa là nó thay đổi thì chất của sự vật, hiện tượng chưa thay đổi

Tuy nhiên, sự phân biệt giữa thuộc tính cơ bản và không cơ bản chỉ mang tính chất tương đối, tùy vào từng mối liên hệ nhất định

Khả năng hô hấp trong nước là một thuộc tính cơ bản của động vật sống dưới nước giúp phân biệt với động vật trên cạn Còn đối với những động vật sống với nước, ta phân biệt chúng dựa trên giống, loài, hình dạng, kích thước…

Chất của sự vật không những được quy định bởi chất của những yếu tố tạo thành mà còn bởi phương thức liên kết giữa các yếu tố tạo thành, nghĩa là bởi kết cấu của sự vật

C 4 H O 8 2 là một chất hữu cơ Do phương thức liên kết khác nhau giữa các nguyên tử, chúng tạo thành các đồng phân axit cacboxylic hay este khác nhau dù

có cùng công thức phân tử.

Mỗi thuộc tính tạo thành từ các đặc trưng về chất nên sự phân biệt giữa thuộc tính và chất chỉ mang tính tương đối Sự vật, hiện tượng có vô vàn thuộc tính nên sự vật, hiện tượng không chỉ có một chất mà còn có vô vàn chất

1.1.2 Khái niệm về lượng

Lượng là một phạm trù dùng để chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật, hiện tượng về các phương diện số lượng các yếu tố cấu thành; quy mô của sự tồn tại; tốc độ, nhịp điệu vận động và phát triển của nó Ví dụ như chiều cao, cân nặng con người; vận ánh sáng; trình độ nhận thức của con người…

Lượng có tính khách quan, là cái vốn có của bản thân sự vật, hiện tượng Bất kỳ

sự vật, hiện tượng nào cũng đều chiếm một vị trí nhất định trong không gian, diễn ra trong một khoảng thời gian xác định Bất kỳ chất nào cũng có một lượng nhất định

và bất kỳ lượng nào cũng là lượng của chất

Mỗi sự vật, hiện tượng có vô vàn chất nên nó cũng có vô vàn lượng Trong sự vật tồn tại nhiều loại lượng khác nhau, chỉ các yếu tố quy định bên trong (như số lượng nguyên tử hợp thành chất hóa học) hoặc bên ngoài (chiều dài, chiều rộng, chiều cao) Mỗi loại lượng có phương thức xác định khác nhau:

 Bằng con số cụ thể, hệ thống các đơn vị đo lường để biểu hiện kích thước dài hay ngắn, quy mô to hay nhỏ, số lượng nhiều hay ít

Số lượng người trong một lớp học; vận tốc ánh sáng là 300000 km/h; chiều cao (mét, centimét); cân nặng (kilogam) của sự vật, con người; chính số biểu thị trí tuệ IQ hay trí thông minh cảm xúc EQ;

 Bằng sự trừu tượng hóa, khái quát hóa để nhận thức

ý thức trách nhiệm cao hay thấp của một công dân; phẩm chất đạo đức của một người; Tình cha, nghĩa mẹ được ví von qua câu thơ

"Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra".

Sự phân biệt giữa chất và lượng chỉ mang tính tương đối tùy vào từng mối quan

hệ nhất định Trong mối quan hệ này nó là lượng nhưng trong mối quan hệ khác nó lại là chất của sự vật, hiện tượng

Số lượng sinh viên học giỏi của một lớp nói lên chất lượng học tập của lớp

đó Dù số lượng cụ thể quy định thuần túy về lượng, trong trường hợp này cũng quy định về chất.

1.2 Mối quan hệ biện chứng giữa lượng và chất

Bất kỳ sự vật, hiện tượng nào cũng là một thể thống nhất giữa hai mặt chất và lượng, hai mặt này không tách rời nhau mà có sự liên hệ, tác động qua lại lẫn nhau một cách biện chứng

Thứ nhất, từ những sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất

Khi sự vật đang tồn tại, chất và lượng thống nhất với nhau ở một nhất định độ

Độ là một phạm trù dùng để chỉ khoảng giới hạn mà trong đó lượng và chất

thống nhất với nhau, lượng đổi nhưng chất vẫn chưa đổi, sự vật, hiện tượng vẫn đang còn là nó, chưa trở thành cái khác

Độ tồn tại của nước nguyên chất ở trạng thái lỏng là từ 0 C đến 100 o o C.

Trong giới hạn của một độ nhất định, lượng thường xuyên biến đổi còn chất tương đối ổn định Sự thay đổi về lượng của sự vật có thể làm chất thay đổi ngay lập tức nhưng cũng có thể làm thay đổi dần dần chất cũ Lượng biến đổi đến một giới hạn nhất định có xu hướng tích lũy đạt tới điểm nút

Điểm nút là phạm trù dùng để chỉ điểm giới hạn mà tại đó sự thay đổi về lượng

đã làm thay đổi về chất của sự vật, hiện tượng

0 o C và 100 C là những điểm nút o

Lượng biến đổi đến một mức độ nhất định và trong những điều kiện nhất định thì lượng phá vỡ chất cũ, mâu thuẫn giữa lượng và chất được giải quyết, chất mới được hình thành Sự thay đổi căn bản về chất được gọi là bước nhảy

Bước nhảy là một phạm trù dùng để chỉ sự chuyển hóa về chất của sự vật, hiện

tượng do sự thay đổi dần dần về lượng trước đó gây nên

Sự chuyển hóa từ lỏng thành hơi, lỏng thành rắn… của nước.

Chất mới được hình thành với lượng mới, nhưng lượng mới lại biến đổi và phá

vỡ chất đang kìm hãm nó Chất và lượng tạo nên sự vận động liên tục, từ biến đổi dần dần đến nhảy vọt, rồi lại biến đổi dần để chuẩn vị cho bước nhảy vọt tiếp theo Quá trình tác động biện chứng giữa chất và lượng tạo nên cách thức vận động, phát

triển của sự vật Trong đó, bước nhảy vừa đánh dấu sự kết thúc và mở đầu cho từng giai đoạn vận động và phát triển của sự vật, vừa là sự gián đoạn trong quá trình vận động, phát triển liên tục của sự vật, hiện tượng

Trong xã hội, sự phát triển của lực lượng sản xuất (lượng đổi) tới khi mâu thuẫn với quan hệ sản xuất lỗi thời (chất cũ) sẽ dẫn đến đấu tranh giai cấp mà đỉnh cao là cách mạng xã hội (bước nhảy) làm cho xã hội cũ mất đi, xã hội mới tiến bộ hơn ra đời.

Thứ hai, sự tác động trở lại của chất đối với lượng.

Lượng thay đổi luôn luôn trong mối quan hệ với chất, chịu sự tác động của chất Khi chất mới ra đời, nó không tồn tại một cách thụ động mà có sự tác động trở lại đối với lượng: tạo ra lượng mới phù hợp để có sự thống nhất mới giữa chất và lượng Sự quy định này có thể được biểu hiện ở quy mô, nhịp độ và mức độ phát triển mới của lượng

Khi học sinh vượt qua điểm nút là kỳ thi tốt nghiệp THPT, tức là học sinh đó thực hiện bước nhảy để trở thành sinh viên Trình độ văn hoá của học sinh đã cao hơn trước và sẽ tạo điều kiện cho họ thay đổi trình độ nhận thức, tri thức, giúp họ tiến lên trình độ cao hơn.

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận

Từ việc nghiên cứu quy luật chuyển hoá từ những thay đổi về lượng thành những thay đổi về chất và ngược lại có thể rút ra các kết luận có ý nghĩa phương pháp luận sau đây:

Bất kỳ sự vật, hiện tượng nào cũng tồn tại cả hai mặt chất và lượng, tác động và làm chuyển hoá lẫn nhau do đó trong thực tiễn và nhận phải coi trọng cả hai phương diện chất và lượng

Sự vận động và phát triển của sự vật bao giờ cũng diễn ra bằng cách tích luỹ dần dần về lượng đến một giới hạn nhất định thực hiện bước nhảy để chuyển về

chất Do đó trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn chúng ta phải biết từng bước tích luỹ về lượng để làm biến đổi về chất theo quy luật Ông cha ta đã rút

ra những tư tưởng sâu sắc như "tích tiểu thành đại", "góp gió thành bão"… Những việc làm vĩ đại của con người bao giờ cũng là sự tổng hợp của những việc làm bình thường của con người đó Phương pháp này giúp cho chúng ta tránh được tư tưởng chủ quan, duy ý chí, nôn nóng, đốt "cháy giai đoạn" muốn thực hiện những bước nhảy liên tục

Do đó, khi đã tích luỹ đủ về số lượng phải có quyết tâm để tiến hành bước nhảy,

có thái độ ủng hộ bước nhảy và tạo mọi điều kiện để thực hiện bước nhảy Chỉ có như vậy chúng ta mới khắc phục được tư tưởng bảo thủ, trì trệ, "hữu khuynh" thường được biểu hiện ở chỗ coi sự phát triển chỉ là sự thay đổi đơn thuần về lượng Trong đời sống xã hội, quy luật của tự nhiên và quy luật của xã hội đều có tính khách quan Song quy luật của tự nhiên diễn ra một cách tự phát, còn quy luật của

xã hội chỉ được thực hiện thông qua ý thức của con người Trong hoạt động thực tiễn, chúng ta còn phải biết vận dụng linh hoạt các hình thức của bước nhảy Tùy theo từng trường hợp cụ thể, từng điều kiện cụ thể hay quan hệ cụ thể chúng ta lựa chọn hình thức bước nhảy phù hợp để đạt tới chất lượng và hiệu quả hoạt động của mình

Sự thay đổi về chất của sự vật còn phụ thuộc vào sự thay đổi phương thức liên kết giữa các yếu tố tạo thành sự vật Do đó, trong hoạt động của mình chúng ta phải biết cách tác động vào phương thức liên kết giữa các yếu tố tạo thành sự vật trên cơ sở hiểu rõ bản chất, quy luật, kết cấu của sự vật đó Chẳng hạn trên cơ sở hiểu biết đúng đắn về gen, con người có thể tác động vào phương thức liên kết giữa các nhân

tố tạo thành gen làm cho gen biến đổi Trong một tập thể cơ chế quản lý, lãnh đạo

và quan hệ giữa các thành viên trong tập thể ấy thay đổi có tính chất toàn bộ thì rất

có thể làm cho tập thể đó vững mạnh

Cuối cùng, cần có những biện pháp cụ thể để thay đổi chất của sự vật, hiện tượng Đó là thay đổi một số đặc điểm của các yếu tố cấu thành nên sự vật, hiện

tượng, bao gồm: số lượng, chất lượng, cơ chế tác động lẫn nhau, trật tự sắp xếp, chức năng và môi trường tồn tại của chúng

Chương 2 Liên Hệ Bản Thân Và Liên Hệ Thực Tế

2.1 Liên hệ bản thân

2.1.1 Trong học tập

2.1.1.1 Thực trạng học tập ở Đại học của sinh viên

Sau khi học sinh thực hiện bước nhảy bằng cách trải qua Kỳ thi Trung học phổ thông Quốc gia, chất đã biến đổi và học sinh đó trở thành sinh viên, từ đó môi trường học cũng thay đổi đáng kể Kiến thức phải tiếp thu không còn là các kiến thức phổ thông mà trở nên trừu tượng hơn, lượng kiến thức, độ khó cũng tăng vọt trong khi thời gian học tập lại giảm Hình thức giảng dạy cũng thay đổi, mỗi môn học, không phải kéo dài trong 2 học kỳ mà rút gọn chỉ còn 1 đến 2 tại các lớp học phần Hình thức học tập cũng có nhiều đổi mới: thảo luận nhóm, thuyết trình, tiểu luận, thực tập… Do đó sinh viên buộc phải thay đổi để thích nghi và học cách tiếp thu kiến thức theo nhiều cách khác nhau

Do bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, sinh viên có thể rơi vào các tình huống khác nhau như nợ môn, gian lận, bệnh thành tích, quá tải…chúng có liên quan mật thiết đến quy luật chuyển hóa về sự thay đổi của lượng và chất

Có nhiều sinh viên khi đã vượt qua kỳ thi đầu vào của trường, tỏ ra hài lòng và cho phép mình nghỉ xả hơi sau những ngày tháng học thi căng thẳng Từ đó nảy sinh các vấn đề trì trệ việc học, lười biếng, coi thường sự tích lũy các kiến thức trong giai đoạn đầu Về lâu dài, những sự thiếu hụt kiến thức rải rác dẫn đến sự mất căn bản, sinh viên mất định hướng trong việc hệ thống kiến thức, dẫn đến rớt môn

và nợ môn Nguyên nhân chính là do thái độ chểnh mảng trong việc tích lũy về lượng và không có sự chuẩn bị khi bước nhảy đến gần