BỘ GIÁO dục và đào tạo

Bài viết phân tích một số quy định của luật của Ấn Độ liên quan đến thương mại điện tử, khuôn khổ pháp lý để xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp với các vụ việc có yếu tố nước ngoà

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

Họ và tên học viên: Nguyễn Thị Thu Thủy

Người hướng dẫn: TS Hà Công Anh Bảo

HÀ NỘI - 2022

Tôi xin cam đoan đây là công trình độc lập của chính tôi Tôi xin chịu trách nhiệm về tính chính xác và trung thực của luận văn này Tôi đã trích dẫn đầy đủ tất

cả những phần hoặc toàn bộ công trình mà tôi tham khảo, mọi ý tưởng của người khác mà tôi sử dụng Tôi đã và sẽ không cho phép bất kỳ ai sao chép công trình của tôi với ý định xem luận văn của tôi như công trình của họ

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Thu Thủy

Lời đầu tiên, tôi xin cảm ơn Khoa Sau đại học trường đại học Ngoại Thương

đã tạo điều kiện cho tôi theo học tại đây Trong suốt quá trình thực hiện luận văn

“Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử: Kinh nghiệm một số nước và đề xuất cho Việt Nam”, tôi chân thành cảm ơn sự hướng dẫn và chỉ bảo tận tình của Tiến sĩ Hà Công Anh Bảo, nếu không có sự hướng dẫn từ phía thầy, chắc chắn luận văn sẽ không thể hoàn thành

Tôi xin gưi lời cảm ơn tới các thầy cô trong khoa Luật đã chia sẻ những kiến thức quý báu giúp tôi nắm bắt được trọng tâm trong quá trình thực hiện luận văn và các thầy cô khoa sau đại học luôn tạo điều kiện giúp đỡ, hướng dẫn và cung cấp cho tôi đầy đủ thông tin về tiến độ và cách thức thực hiện luận văn này

Nguyễn Thị Thu Thủy

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

5 Phương pháp nghiên cứu 6

6 Kết cấu luận văn 7

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ VÀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ………8

1.1 Tổng quan về thương mại điện tử 8

1.1.1 Khái niệm thương mại điện tử 8

1.1.2 Đặc điểm về thương mại điện tử 9

1.2 Tranh chấp về thương mại điện tử 10

1.2.1 Khái niệm tranh chấp về thương mại điện tử 10

1.2.2 Đặc điểm tranh chấp về thương mại điện tử 11

1.2.3 Các yếu tố tác động đến giải quyết tranh chấp về thương mại điện tử 12

1.3 Tổng quan về thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử 14

1.3.1 Khái niệm về thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử 14 1.3.2 Đặc điểm của thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử 16

1.4 Vai trò của việc xác định Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử 17

1.5 Thách thức trong việc xác định Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử 19

CHƯƠNG 2 THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TẠI MỘT SỐ QUỐC GIA……… 21

2.1 Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử theo phương thức tiếp cận của Hoa Kỳ 21

2.1.1 Cách thức tiếp cận truyền thống của các Tòa án về Thẩm quyền giải quyết tranh chấp 21

2.1.3 Điểm yếu trong cách thức tiếp cận của Hoa Kỳ về thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử 27

2.2 Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử theo phương thức tiếp cận của Liên Minh Châu Âu 27 2.2.1 Phân tích Công ước số 68 của Brussels năm 1968 về các vấn đề thẩm quyền giải quyết tranh chấp 27

2.2.2 Một số vụ án về xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp về thương mại điện tử ở Liên Minh Châu Âu 30

2.2.3 Điểm yếu trong cách thức tiếp cận của Châu Âu về thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử 31

2.3 Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử theo phương thức tiếp cận của Canada 32 2.3.1 Một số vụ án về xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp về thương mại điện tử ở Canada 33

2.3.2 Đánh giá phương thức tiếp cận của Canada về thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử 37

2.4 Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử theo phương thức tiếp cận của Ấn Độ 38 2.4.1 Quy định của pháp luật Ấn Độ trong Thương mại điện tử 38

2.4.2 Một số vụ án về xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp về thương mại điện tử ở Ấn Độ 40

2.5 Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử theo phương thức tiếp cận của ÚC 44 2.5.1 Cách thức tiếp cận truyền thống của Tòa án Úc về Thẩm quyền giải quyết tranh chấp 44

2.5.2 Một số vụ án về xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp về thương mại điện tử ở Úc 45

ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM………53

3.1 Thực tiễn cách tiếp cận và xác định thẩm quyền GQTC TMĐT ở Việt Nam 53 3.1.1 Thẩm quyết giải quyết tranh chấp về thương mại điện tử thông qua Hòa giải………53 3.1.2 Thẩm quyền giải quyết tranh chấp về thương mại điện tử thông qua Tòa án 56

3.2 Bài học cho Việt Nam từ kinh nghiệm một số nước trong việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử 61 3.3 Một số giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật liên quan đến thẩm quyền giải quyết trong Thương mại điện tử 64 3.4 Một số đề xuất với cơ quan giải quyết tranh chấp 65

3.5 Một số đề xuất cho doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia vào Thương mại điện tử để hạn chế một số trách nhiệm Pháp lý liên quan đến các cơ quan tài phán nước ngoài 66

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 71

hội cũng như thách thức cho các cá nhân và tổ chức Tác động của thương mại điện

tử đối với người tiêu dùng và doanh nghiệp đặt ra nhiều vấn đề pháp lý quan trọng

và khó khăn nhất hiện nay là việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp hay quyền tài phán trong không gian mạng

Thách thức mà Internet đưa ra là việc tuân thủ pháp luật địa phương hay quốc gia là chưa đủ để đảm bảo một doanh nghiệp hay cá nhân hạn chế được rủi ro pháp

lý Vì các trang web có thể truy cập trên toàn thế giới nên viễn cảnh chủ sở hữu trang web có thể bị vướng vào những tranh chấp pháp lý vượt ra khỏi biên giới Để các doanh nghiệp có thể tận dụng được tiềm năng của Internet hay tham gia vào thị trường toàn cầu chỉ bằng một cú nhấp chuột thì việc nắm được các vấn đề pháp lý

và lường trước những rủi ro là vô cùng cần thiết Tuy nhiên, rủi ro không chỉ giới hạn ở các doanh nghiệp, người tiêu dùng khi tham gia vào các giao dịch thương mại điện tử cẩn thận trọng và cân nhắc giữa nhiều yếu tố như chất lượng hàng hóa, bảo mật thông tin, hay vấn đề về bảo vệ người tiêu dùng

Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu về thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử là cần thiết và luận văn này tập trung vào việc nghiên cứu và làm sáng tỏ vấn đề lý luận và cách thức xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử Từ đó, đưa ra một số đề xuất đối với cơ quan giải quyết tranh chấp cũng như đề xuất cho doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia vào Thương mại điện tử để hạn chế một số trách nhiệm pháp lý liên quan đến các cơ quan tài phán nước ngoài

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sự phát triển và đổi mới không ngừng của hệ thống mạng Internet và phương tiện điện tử đã mang đến xu hướng toàn cầu hóa cho nhiều doanh nghiệp và phát sinh khái niệm “Thương mại điện tử (TMĐT)”, từ đó thay đổi hoàn toàn cách các công ty hoạt động, cung cấp hàng hóa và dịch vụ Chính sự phát triển vượt bậc của Internet cho phép các doanh nghiệp tiếp cận số lượng lớn đối tượng khách hàng tiềm năng thông qua các website của họ Đặc biệt hơn, doanh nghiệp có thể dễ dàng tiết kiệm chi phí gia nhập thị trường thông qua hệ thống máy tính với kết nối Intermet để có thể hiện diện trên toàn thế giới Tuy nhiên, doanh nghiệp và khách hàng có thể gặp phải một số rủi ro khi tham gia vào các giao dịch thương mại điện tử

Trong TMĐT, các tranh chấp diễn ra đa dạng và phức tạp hơn bởi các đặc tính khác biệt so với thương mại truyền thống Thực tế giải quyết các tranh chấp cho thấy việc áp dụng cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại thông thường vào giải quyết tranh chấp TMĐT gặp nhiều bất cập như: khó khăn trong việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp, thời gian giải quyết tranh chấp v.v Quan trọng hơn, đặc tính toàn cầu duy nhất của Internet đã ngăn cản một cách tiếp cận thống nhất đối với thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong các giao dịch Thương mại điện tử Việc thiếu khung pháp lý thống nhất về thẩm quyền giải quyết tranh chấp liên quan đến các giao dịch qua Internet giữa các quốc gia khác nhau có nghĩa là các cá nhân, pháp nhân, tổ chức có thể đối mặt với bất kỳ phán quyết pháp lý nước ngoài nào mà các trang web

có thể truy cập Những khó khăn trong việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp sẽ khiến cho các công ty có trang web gặp khó khăn trong việc hạn chế trách nhiệm pháp lý và kìm hãm sự phát triển của thương mại điện tử Để giải quyết vấn đề này, pháp luật Việt Nam cần hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại điện

tử hiện nay và đưa ra thống nhất về cách thức xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong TMĐT Với lý do này, tác giả đã chọn đề tài luận văn thạc sĩ của mình là:

“Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử: Kinh nghiệm một số nước và đề xuất cho Việt Nam” nhằm tìm hiểu cách thức tiếp cận và xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong TMĐT của một số quốc gia, tìm ra những điểm

phù hợp và hạn chế và đưa ra đề xuất cho cơ quan giải quyết tranh chấp và doanh nghiệp Việt Nam để hạn chế một số trách nhiệm pháp lý liên quan

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trên thế giới, thương mại điện tử thu hút được sự quan tâm lớn về khía cạnh pháp lý của rất nhiều các quốc gia khác nhau Tiêu biểu phải kể đến cuốn sách:

“The law of electronic commerce” của tác giả người Úc Alan Davidson, với những phân tích chuyên sâu về các vấn đề pháp lý liên quan đến việc đưa ra và áp dụng các hình thức thương mại điện tử khác nhau Cuốn sách bao gồm nhiều chương tập trung phân tích các vấn đề chính của thương mại điện tử như: Khuôn khổ pháp lý của Úc liên quan đến thương mại điện tử, quy định của một số quốc gia về hợp đồng điện tử, các loại hợp đồng điện tử, chữ ký điện tử, vấn đề bản quyền trong không gian mạng, tên miền và các tranh chấp liên quan, thẩm quyền trong không gian mạng, bảo vệ an toàn thông tin trong không gian mạng và các vấn đề về tội phạm, bằng chứng, kiểm duyệt trong thương mại điện tử Tác giả Alan Davidson đã cung cấp một cái nhìn tổng quát về mọi khía cạnh pháp lý liên quan đến thương mại điện tử không chỉ dưới góc độ của luật pháp Úc mà còn nhiều quốc gia khác

Ngoài ra, còn một số bài phân tích về thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử ở một số quốc gia như bài viết “United states and European union approaches to internet jurisdiction and their impact on e-commerce” năm

2014 của tác giả Cindy Chen về cách tiếp cận thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Hoa Kỳ và Liên minh Châu Âu (EU) Tác giả tập trung phân tích các phương pháp tiếp cận khác nhau mà Hoa Kỳ và Liên minh Châu Âu (EU) thực hiện nhằm xác định quyền tài phán và cách thức mà sự thiếu thống nhất này hạn chế sự tăng trưởng của ngành thương mại điện tử vì các chiến lược khác nhau mà các doanh nghiệp phải sử dụng để hạn chế trách nhiệm pháp lý Bài viết còn cung cấp cái nhìn tổng quan về Internet và cách các cơ sở hạ tầng của nó đồng thời khuyến khích và cản trở

sự phát triển của thương mại điện tử

Bài viết: “Jurisdictional issues relating to e-commerce law in India” của tác giả Tanai Nadkarni phân tích về thẩm quyền giải quyết tranh chấp theo quy định

của pháp luật Ấn Độ và một số thử nghiệm mà Ấn Độ áp dụng để xác định quyền tài phán Bài viết phân tích một số quy định của luật của Ấn Độ liên quan đến thương mại điện tử, khuôn khổ pháp lý để xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp với các vụ việc có yếu tố nước ngoài Từ đó tác giả Tanai Nadkami có chỉ ra một số hạn chế trong các quy định của pháp luật Ấn Độ trong cách xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp và đưa ra một số đề xuất để hoàn thiện pháp luật Bài viết “Jurisdictional Issues in Electronic Commerce: A Canadian Perspective” năm 2004 của tác giả Kornfeld LLP phân tích vấn đề thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện từ từ góc độ của Canada và các thử nghiệm nhằm xác định mối liên hệ giữa vụ việc với nơi giải quyết tranh chấp để xác lập quyền tài phán Bài viết tập trung phân tích khuôn khổ pháp lý chung xem xét khi nào các tòa án Canada có thể đảm nhận quyền tài phán đối với các nhà cung cấp trực tuyến nước ngoài và khi nào các doanh nghiệp Canada có thể phải tuân theo quyền tài phán của các tòa án ở xa vị trí của doanh nghiệp khi tham gia giao dịch thương mại điện tử Một số thảo luận ngắn gọn về những rủi ro có thể gặp phải khi mua sắm trực tuyến từ các trang web nước ngoài và các biện pháp khắc phục cũng như một số hướng dẫn cho các doanh nghiệp Canada để giới hạn trách nhiệm pháp

lý tiềm tàng của họ trong các khu vực pháp lý nước ngoài khi tham gia vào thương mại điện tử cũng được tác giả Kornfelf LLP phân tích chi tiết

Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử tại Việt Nam kéo theo rất nhiều những tranh chấp pháp lý xảy ra, từ đó nhận được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu cho vấn đề này Đến nay, đã có một số đề án, công trình nghiên cứu về TMĐT

và một số vấn đề pháp lý liên quan đến TMĐT

Một số đề án tiêu biểu tại Việt Nam như: Luận án Tiến sĩ của tác giả Lê Văn Thiệp với đề tài “Pháp luật Thương mại điện tử ở Việt Nam hiện nay” năm 2016 chủ yếu tập trung nghiên cứu một số vấn đề lý luận, nội dung và thực tiễn thực hiện pháp luật thương mại điện tử từ đó đề xuất hoàn thiện pháp luật thương mại điện tử cho Việt Nam

Luận văn Thạc sĩ của tác giả Đoàn Quỳnh Thương về đề tài “Giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử ở Việt Nam” năm 2013 nghiên cứu một số vấn đề lý

luận và thực trạng giải quyết tranh chấp TMĐT ở Việt Nam từ đó đưa ra các giải pháp mang tính pháp lý giúp nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp

Luận văn thạc sĩ của tác giả Tô Hồng Ngọc về đề tài “Pháp luật Việt Nam về giải quyết Thương mại điện tử đáp ứng nhu cầu của Hiệp định thương mại tự do EVFTA” năm 2021 nghiên cứu một số vấn đề pháp lý cần lưu ý đối với các pháp nhân, cá nhân tổ chức tại Việt Nam khi tham gia tố tụng tại tòa án Anh nhằm cảnh báo trước những vấn đề và nguy cơ có thể gặp phải tại tòa án Anh nếu thiếu sự chuẩn bị và nghiên cứu kỹ lưỡng, nghiêm túc

Bài viết của tác giả Lương Tuấn Nghĩa về “Đặc điểm vai trò của pháp luật thương mại điện tử và quan điểm hoàn thiện pháp luật thương mại điện tử trong thời gian tới” số ngày 13/06/2017 nghiên cứu về đặc điểm, vai trò của pháp luật thương mại điện tử và đưa ra quan điểm hoàn thiện pháp luật thương mại điện tử ở Việt Nam Bài viết của tác giả Phạm Thị Hồng Nhung và Nguyễn Việt Dũng về “Pháp luật về Thương mại điện tử, một số bất cập và kiến nghị hoàn thiện” năm 2021 tập trung nghiên cứu tình hình phát triển thương mại điện tử tại Việt Nam, hệ thống pháp luật về thương mại điện tử và một số hạn chế, bất cập từ đó đưa ra đề xuất và giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả quản lý về thương mại điện tử cũng như ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động thương mại điện tử v.v

Xem xét về tình hình nghiên cứu về đề tài này, Việt Nam chưa thực sự có một

đề tài đi sâu vào vấn đề thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử hay phân tích cách thức xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử, một trong những nội dung pháp lý quan trọng để các cơ quan giải quyết tranh chấp thực hiện vai trò của mình, đồng thời định hướng cho doanh nghiệp có những phương án phù hợp để hạn chế các trách nhiệm pháp lý khi tham gia các hoạt động thương mại điện tử

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của việc nghiên cứu đề tài nhằm làm rõ các vấn đề lý luận và cách tiếp cận về việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử

tại một số quốc gia, luận văn sẽ đề xuất cách tiếp cận và xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp về thương mại điện tử cho Việt Nam

Để đạt được mục đích nghiên cứu trên thì đề tải phải đạt được các nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu các vấn đề lý luận chung về tranh chấp thương mại điện tử và thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử

- Xác định vai trò và thách thức của việc xác định Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử

- Tiếp cận và nghiên cứu cách xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử tại một số quốc gia như: Hoa Kỳ, Liên Minh Châu Âu (EU), Canada, Ấn Độ, Úc để có những đánh giá, so sánh, tham khảo nhằm đưa ra một số kinh nghiệm cho Việt Nam

- Nghiên cứu thực tiễn cách tiếp cận và xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử ở Việt Nam nhằm chỉ ra nguyên nhân của thực trạng

và đưa ra đánh giá ưu, nhược điệm của thực trạng

- Đưa ra những đề xuất, kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật liên quan đến thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử

- Đưa ra những đề xuất, kiến nghị với cơ quan giải quyết tranh chấp và doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia vào Thương mại điện tử để hạn chế một số trách nhiệm pháp lý liên quan đến các cơ quan tài phán nước ngoài

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là thẩm quyền giải quyết trong thương mại

điện tử ở Việt Nam và một số quốc gia trên thế giới

Phạm vi nghiên cứu

Nội dung: Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử là một

phạm trù rộng, gồm nhiều chế định, quy phạm pháp luật phức tạp về thẩm quyền Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn sẽ tập trung nghiên cứu các vấn đề sau: Luận văn tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận cơ bản về thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử Xác định thẩm quyền của Tòa án đối với các tranh chấp trong không gian mạng

Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu thực tiễn cách xác định thẩm quyền của Tòa án tại một số quốc gia đối với các tranh chấp trong thương mại điện tử

Không gian: Phạm vị nghiên cứu của luận văn tập trung vào cách tiếp cận về

thẩm quyền giải quyết tranh chấp của một số quốc gia như: Hoa Kỳ, Canada, Ấn

Độ, Úc và Liên minh Châu Âu (EU) để từ đó phân tích, so sánh và đánh giá ưu nhược điểm của từng phương pháp tiếp cận và đưa ra đề xuất về cách thức tiếp cận phù hợp cho các cơ quan giải quyết tranh chấp của Việt Nam và cho các bên tham gia vào Thương mại điện tử Các quốc gia đã đề cấp đều có lĩnh vực thương mại điện tử rất phát triển và có những cách tiếp cận nhất định đối với việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử Mỗi quốc gia có những cách tiếp cận riêng thông qua những vụ việc cụ thể từ đó tác giả có thể so sánh và đưa ra những nhận định và rút ra kinh nghiệm cho Việt Nam Ngoài ra, các quốc gia thuộc các hệ thống pháp luật khác nhau như Civil law hay Common law giúp đưa ra cái nhìn đa chiều về cách tiếp cận xác định thẩm quyền tài phán trong không gian mạng Đặc biệt hơn, một số thử nghiệm như “Thang trượt Zippo” được tòa án Hoa

Kỳ áp dụng hay thử nghiệm “Real and substantial connection” được tòa án Canada

áp dụng đã có những chỉ dẫn cụ thể về cách xác định mối liên hệ giữa vụ việc và cơ quan giải quyết tranh chấp và được tham khảo phổ biến trên thế giới

Thời gian: Luận văn nghiên cứu các quy định của pháp luật từ năm 1995 khi

Bộ Luật Dân sự ra đời

5 Phương pháp nghiên cứu

Để phân tích các vấn đề được đặt ra trong quá trình nghiên cứu đề tài luận văn, tác giả đã sử dụng các phương pháp truyền thống dùng trong nghiên cứu khoa học nói chung, nghiên cứu khoa học pháp lý nói riêng

Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử

Phương pháp so sánh: được sử dụng để so sánh cách tiếp cận và xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong không gian mạng giữa các quốc gia

Phương pháp phân tích đánh giá: được sử dụng trong toàn bộ Luận văn để phân tích các quy định pháp luật, các báo cáo, số liệu và những vụ án điển hình

Phương pháp tổng hợp: được sử dụng để tổng hợp các quan điểm, các quy định của pháp luật và thực trạng để đưa ra quan điểm của tác giả

Bên cạnh đó, luận văn có sử dụng các phương pháp logic, phương pháp quy nạp, hệ thống, đối chiếu v.v trên cơ sở các tài liệu thu thập được từ các công trình khoa học của các nhà khoa học trong và ngoài nước để phân tích các vấn đề đặt ra trong luận văn một cách thấu đáo

6 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của Luận Văn gồm 3 chương, cụ thế như sau:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về thương mại điện tử và thẩm quyền giải

quyết tranh chấp trong thương mại điện tử

Chương 2: Xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện

tử tại một số quốc gia và kinh nghiệm cho Việt Nam

Chương 3: Một số đề xuất về về cách tiếp cận và xác định thẩm quyền giải

quyết tranh chấp trong thương mại điện tử cho Việt Nam

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ VÀ THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG THƯƠNG MẠI

ĐIỆN TỬ 1.1 Tổng quan về thương mại điện tử

1.1.1 Khái niệm thương mại điện tử

Thương mại điện tử được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau như “thương mại trực tuyến” (online trade), “kinh doanh điện tử” (electronic business) Trên thế giới

có rất nhiều định nghĩa về thương mại điện tử

Theo Luật mẫu của Ủy ban Luật Thương mại quốc tế (UNCITRAL) của Liên Hợp Quốc về thương mại điện tử năm 1996, Thương mại điện tử được hiểu là việc

sử dụng “thông tin dưới dạng một thông điệp dữ liệu trong khuôn khổ các hoạt động thương mại” (Điều 1) “Thông điệp dữ liệu là thông tin được tạo ra, gửi đi tiếp nhận hoặc lưu trữ bằng phương tiện điện tử, quang học và các phương tiện tương tự, bao gồm, nhưng không han chế ở, trao đổi dữ liệu điện tử (EDI), thư điện tử, điện tín, điện báo hoặc fax.” (Điều 2)

Ủy ban Châu Âu đưa ra định nghĩa về TMĐT như sau: TMĐT được hiểu là việc thực hiện hoạt động kinh doanh qua các phương tiện điện tử Nó dựa trên việc xử lý

và truyền số liệu điện tử dưới dạng chữ, âm thanh và hình ảnh TMĐT gồm nhiều hành vi trong đó có hoạt động mua bán hàng hóa và dịch vụ qua phương tiện điện

tử, giao nhận các nội dung kỹ thuật số trên mạng, chuyển tiền điện tử, mua bán cổ phiếu điện tư, vận đơn điện tử, đấu giá thương mại, hợp tác thiết kế, tài nguyên mạng, mua sắm công cộng, tiếp thị trực tiếp tới người tiêu dùng và các dịch vụ sau bán hàng

Theo WTO, TMĐT bao gồm việc sản xuất, phân phối, marketing, mua bán và thanh toán trên mạng Internet nhưng được giao nhận một cách hữu hình như truyền thống hoặc giao nhận dưới dạng số hóa thông qua mạng Internet

Theo OECD, TMĐT được định nghĩa sơ bộ là các giao dịch thương mại dựa trên việc xử lý và truyền đi các dữ liệu đã được số hóa thông qua các mạng mở (như Internet) hoặc các mạng đóng có cổng thông với mạng mở (như AOL)

Theo Khoản 1 Điều 3 Nghị định 52/2013/NĐ-CP ngày 16/05/2013, sửa đổi bổ sung bởi Nghị định số 85/2021/NĐ-CP ngày 25/09/2021, của Chính phủ về Thương mại điện tử đã đưa ra định nghĩa về hoạt động thương mại điện tử: “Hoạt động thương mại điện tử là việc tiến hành một phần hoặc toàn bộ quy trình của hoạt động thương mại bằng phương tiện điện tử có kết nối với mạng Internet, mạng viễn thông

di động hoặc các mạng mở khác”

Theo Khoản 4 Điều 6 Luật Giao dịch điện tử năm 2005 đưa ra khái niệm về giao dịch điện tử, theo đó, giao dịch điện tử là “giao dịch được thực hiện bằng phương tiện điện tử”, “phương tiện điện tử ở đây là phương tiện hoạt động trên công nghệ điện, điện tử, kỹ thuật số, từ tính truyền dẫn không dây, quang học, điện

từ hoặc công nghệ tương tự” (Khoản 4 Điều 10) Nhìn chung, phạm vi điều chỉnh của Luật Giao dịch điện tử tương đối rộng gồm nhiều lĩnh vực từ thương mại đến các lĩnh vực khác như dân sự, công tác quản lý của các cơ quan nhà nước

Như vậy, Thương mại điện tử theo nghĩa rộng có thể được hiểu là toàn bộ các giao dịch mang tính thương mại được các bên tham gia thực hiện thông qua các phương tiện điện tử từ điện thoại, telex, facimile, hệ thống thanh toán và chuyển tiền điện tử… tới các máy tính kết nối với nhau trong một mạng lưới kín hay một mạng lưới mở như Internet”1 Theo nghĩa hẹp, TMĐT chỉ gồm những hoạt động thương mại được thực hiện thông qua hệ thống mạng Internet

1.1.2 Đặc điểm về thương mại điện tử

Thương mại điện tử có một số đặc điểm như sau:

Thứ nhất, về hình thức: TMĐT được thực hiện thông qua các phương tiện điện tử có kết nối mạng viễn thông

Thứ hai, về phạm vi hoạt động: Thị trường trong TMĐT là thị trường phi biên giới Trong TMĐT, các cá nhân từ tất cả các quốc gia không cần di chuyển đến bất kỳ địa điểm nào mà có vẫn có thể thực hiện việc trao đổi thông tin thông qua mạng máy tính toàn cầu

1 Đoàn Quỳnh Thương (2013), Giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử ở Việt

Nam, Luận văn thạc sĩ luật, Trường Đại học Luật Hà Nội

Thứ ba, về thời gian giao dịch: Các bên tham gia hoạt động thương mại điện

tử có thể tiến hành các giao dịch suốt 24 giờ 7 ngày trong vòng 365 ngày liên tục ở bất cứ nơi nào có mạng viễn thông và các phương tiện điện tử kết nối các mạng này

Thứ tư, về hệ thống thông tin trong TMĐT: Các bên có thể truy cập vào hệ thống thông tin để tiến hành đám phán ký kết hợp đồng

Thứ năm, TMĐT có tốc độ nhanh: Các phương tiện điện tử như máy tính xử

lý dữ liệu cho phép truyền, gửi, nhận các thông điệp dữ liệu nhanh chóng trong một thời gian rất ngắn nên các bước trong quá trình giao dịch đều được tiến hành nhanh hơn

Thứ sáu, TMĐT yêu cầu trình độ nhất định về ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý và kinh doanh: Để triển khai TMĐT cần có hạ tầng cơ sở công nghệ thông tin phát triển, đội ngũ cán bộ, chuyên gia thành thạo về công nghệ, kỹ năng

về thương mại, ngoại ngữ và pháp lý

1.2 Tranh chấp về thương mại điện tử

1.2.1 Khái niệm tranh chấp về thương mại điện tử

Trên thế giới hiện nay có đưa ra nhiều quan điểm khác nhau về tranh chấp thương mại, tuy nhiên hầu hết các cách tiếp cận đều đưa ra quan điểm tranh chấp thương mại là những mâu thuẫn, bất đồng hoặc xung đột về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quá trình thực hiện các hoạt động thương mại

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam cũng có đề cập đến vấn đề này thông qua các quy định trong một số văn bản pháp luật

Tại Điều 3 Luật thương mại 2005 quy định: “Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hóa cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác” Theo khái niệm này, hoạt động thương mại bao gồm các hoạt động có mục đích sinh lời Từ cách thức tiếp nhận của Luật Thương mại cho thấy, khái niệm về hoạt động thương mại thể hiện sự tương đồng với khái niệm kinh doanh trong trong luật doanh nghiệp những năm trước cũng như Luật doanh nghiệp năm 2020 Tại Khoản 21 Điều 4 Luật doanh nghiệp 2020 quy định: “Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một

số hoặc tất cả công đoạn của quá trình đầu tư, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm múc đích tìm kiếm lợi nhuận”

Điều 30 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 có liệt kê những tranh chấp về kinh doanh, thương mại thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án Những nội dung được liệt kê trong quy định này cũng tương đồng trong hướng tiếp cận của Luật Thương mại năm 2005.Từ đó cho thấy, quan niệm về hoạt động thương mại và tranh chấp thương mại được thể hiện qua các quy định văn bản pháp luật khá nhất quán và có

sự tương đồng với cách tiếp cận của thế giới

Từ việc tiếp cận khái niệm về tranh chấp thương mại, tranh chấp về thương mại điện tử được hiểu là sự bất đồng hoặc xung đột về quyền và nghĩa vụ của các bên khi tham gia hoạt động thương mại điện tử

1.2.2 Đặc điểm tranh chấp về thương mại điện tử

Thương mại điện tử có những đặc điểm khác cơ bản so với thương mại truyền thống như về hình thức, về phạm vi hoạt động, về chủ thể, về tốc độ giao dịch, về tính rủi ro…dẫn đến những đặc điểm khác biệt của tranh chấp về thương mại điện tử Thứ nhất, về hình thức: TMĐT sử dụng các phương tiện điện tử có kết nối mạng viễn thông, chủ yếu là Internet, các bên tiến hành giao dịch mà không cần tiếp xúc trực tiếp với nhau hoặc có thể không biết nhau từ trước Vì vậy, việc phát sinh tranh chấp cũng diễn ra trong môi trường điện tử, các bên tham gia phát sinh xung đột về quyền và nghĩa vụ trong quá trình thực hiện các giao dịch như: ký kết hợp đồng điện tử, thanh toán, hóa đơn, tình trạng hàng hóa…

Thứ hai, về phạm vi hoạt động: Thị trường trong TMĐT là thị trường xuyên biên giới Các bên tham gia có thể thực hiện việc trao đổi thông tin thông qua mạng Internet mà không cần di chuyển đến bất kỳ địa điểm nào Các tranh chấp phát sinh không chỉ giới hạn trong phạm vi quốc gia mà còn giữa các bên giữa các quốc gia với nhau

Thứ ba, về chủ thể tham gia: Trong thương mại điện tử sẽ có sự tham gia của

ít nhất ba bên, bên cạnh các bên giao dịch với nhau còn có sự tham gia của bên thứ

ba như các nhà cung cấp dịch vụ mạng, các cơ quan chứng thực Các chủ thể này không phải chủ thể của hợp đồng TMĐT, họ không tham gia trực tiếp vào các giao dịch nhưng là những người hỗ trợ, tạo môi trường cho các giao dịch TMĐT được diễn ra đồng thời xác minh độ tin cậy của các thông tin trong giao dịch TMĐT Thứ tư, về tính chất rủi ro: TMĐT mang tính rủi ro cao so với thương mại truyền thống bởi khi hoạt động trong môi trường điện tử, việc xác định các yếu tố liên quan đến hợp đồng như xác định chất lượng hàng hóa, cách thức thanh toán, giao nhận hàng hóa sẽ rất khó khăn dễ dàng dẫn đến tranh chấp trong quá trình thực hiện Thứ năm, về phương thức giải quyết tranh chấp: Cũng giống như tranh chấp trong thương mại, các hình thức giải quyết tranh chấp bao gồm: thương lượng, hòa giải, giải quyết tại Trọng tài hoặc Tòa án Hiện nay giải quyết tranh chấp về thương mại điện tử bằng phương thức trực tuyến đang phát triển mạnh

1.2.3 Các yếu tố tác động đến giải quyết tranh chấp về thương mại điện tử

Thứ nhất, về hệ thống các quy định pháp luật giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử bao gồm các điều ước quốc tế, các văn kiện quốc tế như Đạo luật mẫu về Thương mại điện tử của UNCITRAL, Đạo luật mẫu về chữ kí điện tử

và hệ thống văn bản pháp luật về giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử, các án lệ, tập quán, thói quen

Thứ hai, về phương thức giải quyết tranh chấp, trong TMĐT hiện nay, giải quyết tranh chấp được thực hiện thông qua 4 phương thức: Thương lượng, Hòa giải, Trọng tài thương mại và hệ thống tòa án

Thứ ba, về việc xác định cơ quan giải quyết tranh chấp và chọn luật áp dụng đối với các tranh chấp về Thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài

Thứ tư, về chủ thể trong tranh chấp thương mại điện tử Có 4 chủ thể tham gia phần lớn vào các hoạt động thương mại điện tử bao gồm: Chính phủ, doanh nghiệp, người tiêu dùng và người lao động Do đó, các tranh chấp phổ biến trong thương mại điện tử bao gồm: tranh chấp giữa doanh nghiệp và doanh nghiệp, tranh chấp giữa doanh nghiệp và chính phủ, tranh chấp giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng,

tranh chấp giữa người tiêu dùng và chính phủ và tranh chấp giữa doanh nghiệp và người lao động

Thứ năm, về đối tượng của tranh chấp TMĐT, các đối tượng bao gồm:

*Tranh chấp về hợp đồng TMĐT xảy ra trong quá trình giao kết và thực hiện hợp đồng (i) Tranh chấp trong giao kết hợp đồng TMĐT, hình thức phổ biến để giao kết hợp đồng qua website là “kích chuột” (click wrap) và “xem và đồng ý” (browse wrap), các hình thức giao kết này được luật các nước thừa nhận là có giá trị pháp lý Tuy nhiên trong quá trình thực hiện, các bên tham gia có thể không biết đến vấn đề này và phát sinh các tranh chấp Bên cạnh đó, tranh chấp trong giao kết hợp đồng TMĐT có thể là tranh chấp về xác định chữ ký điện tử, xác định chủ thể của chữ ký điện tử để thành lập giá trị pháp lý của hợp đồng TMĐT

(ii) Tranh chấp về thực hiện hợp đồng thương mại điện tử: tranh chấp liên quan đến quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng Tranh chấp xuất phát từ lỗi nhập dữ liệu trong quá trình giao dịch, tranh chấp liên quan đến chất lượng hàng hóa, dịch

vụ, tranh chấp về sửa đổi, bổ sung hợp đồng, tranh chấp về thanh toán, tranh chấp

về vận chuyển hàng hóa, thời gian thực hiện hợp đồng

*Tranh chấp về tên miền, tên miền là tên của một website hoạt động trên internet giúp định vị vị trí máy tính kết nối với Internet Tranh chấp về tên miền tương đối đa dạng bao gồm: tranh chấp do xung đột giữa nhiều tên miền với nhau, tranh chấp do xung đột tên miền với tên cá nhân, tranh chấp do xung đột tên miền với nhãn hiệu dịch vụ, hàng hóa, tên công ty…

*Tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ trong TMĐT, tranh chấp quyền tác giả, tranh chấp về quyền liên quan đến quyền tác giả, tranh chấp về quyền Sở hữu công nghiệp v.v

*Tranh chấp về dữ liệu cá nhân của người tiêu dùng trong TMĐT, việc thông tin cá nhân của các bên khi tham gia giao dịch thương mại điện tử rất dễ bị rò rỉ và

bị tiết lộ, trục lợi ảnh hưởng đến người tiêu dùng Các tranh chấp liên quan đến dữ liệu cá nhân trong giao dịch điện tử có thể xuất phát từ hành vi thu thập, sử dụng bất

hợp pháp phục vụ cho các mục đích như quang cáo, lừa đảo hoặc mua bán bất hợp pháp

1.3 Tổng quan về thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử 1.3.1 Khái niệm về thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử

Trong khoa học pháp lý Việt Nam nói riêng và trên thế giới nói chung đều không đưa ra khái niệm về “Thẩm quyền” Tuy nhiên, trên thực tế, thuật ngữ này được sử dụng rộng rãi trong hệ thống pháp luật Theo từ điển tiếng Việt “Thẩm quyền” được hiểu là quyền xem xét để kết luận và định đoạt một số vấn đề theo pháp luật.2 Thẩm quyền trong tiếng anh là “jurisdiction” đây là thuật ngữ pháp lý

để chỉ quyền được cấp cho một pháp nhân để thực thi công lý “Jurisdiction” còn được định nghĩa là quyền lực của một tòa án để xét xử các vụ án và ban hành các lệnh hoặc được hiểu là lãnh thổ mà tòa án hoặc cơ quan chính phủ có thể thực hiện đúng quyền lực của mình.3

Trong cuốn sách “Khái quát chung về luật xung đột”, David D.Siegel viết:

“Thẩm quyền là quyền lực giải quyết tranh chấp của cơ quan nhà nước được thực hiện thông qua hệ thống tòa án hoặc một số cơ quan có tính chất xét xử như Hội đồng trọng tài hoặc Hội đồng tài phán hành chính” 4

Vũ Thị Hương cho rằng: “Thẩm quyền chỉ các quyền chủ thể được làm những

gì, mang tính chất bao hàm và đầy đủ Thẩm quyền có thể được phân thành: thẩm quyền theo vụ việc, thẩm quyền theo cấp xét xử, thẩm quyền theo lãnh thổ, thẩm quyền theo sự lựa chọn của nguyên đơn, thẩm quyền của Tòa chuyên trách”.5

Nguyễn Quốc Tuấn cho rằng: “Thẩm quyền là quyền năng pháp lý xuất phát

từ quyền lực nhà nước (quyền lực lập pháp, quyền lực hành pháp và quyền lực tư

2 Từ điển Tiếng Việt (2003), Viện ngôn ngữ học, Nhà xuất bản Đà Nẵng, tr.922

3 https://www.law.cornell.edu/wex/jurisdiction

4 David D.Siegel (2005), Conflicts in a nut shell, West Academic Publishing

5 Vũ Thị Hương (2020), Thẩm quyền của Tòa án Việt Nam đối với các vụ việc kinh doanh, thương

mại có yếu tố nước ngoài trong mối tương quan với pháp luật một số quốc gia trên thế giới, Luận

án Tiến sĩ, Trường Đại học Luật Hà Nội

pháp) được xác định theo quy định của pháp luật, đối với vụ việc/lĩnh vực nhất định”.6

Lê Thị Hà cho rằng: “Thẩm quyền là tổng hợp các quyền mà pháp luật quy định cho một cơ quan, tổ chức hoặc một công chức được xem xét giải quyết những công việc cụ thể trong lĩnh vực và phạm vi nhất định nhằm thực hiện chức năng của

bộ máy nhà nước”.7

Đồng Thị Kim Thoa cho rằng: “Thẩm quyền giải quyết các tranh chấp dân sự

có yếu tố nước ngoài là tổng hợp các quyền năng của Tòa án hoặc Trọng tài (là những cơ quan có tính chất xét xử) trong việc giải quyết các tranh chấp dân sự, kinh tế-thương mại, lao động, hôn nhân gia đình có yếu tố nước ngoài”

Theo Từ điển Luật học: “Thẩm quyền là tổng hợp các quyền và nghĩa vụ hành động, quyết định của các cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống bộ máy nhà nước do pháp luật quy định”.8

Về thuật ngữ “Giải quyết tranh chấp” được hiểu là việc cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xem xét và ra quyết định xử lý các tranh chấp dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động trên cơ sở xem xét các tài liệu, chứng cứ có trong vụ việc tranh chấp nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức Theo Giang Linh cho rằng: “Giải quyết tranh chấp được hiểu là các bên hoặc

cơ quan có thẩm quyền tham gia xem xét lại các vấn đề mà các bên gặp phải, đưa ra hướng giải quyết phù hợp đúng với pháp luật”.9

Theo Hilal Ahmad Wani cho rằng “Giải quyết tranh chấp” hay “giải quyết xung đột” đề cập đến một loạt các quá trình nhằm làm giảm bớt hoặc loại bỏ các nguồn xung đột Giải quyết xung đột là một thuật ngữ bao trùm lên các phương pháp và cách tiếp cận để giải quyết xung đột từ thương lượng đến ngoại giao, từ hòa

6 Nguyễn Quốc Tuấn (2008), Thẩm quyền của tòa án trong tư pháp quốc tế, Luận văn thạc sỹ,

Trương Đại học Quốc Gia Hà Nội

7 Lê Thị Hà (2003), Phân cấp thẩm quyền giải quyết tranh chấp dân sự trong hệ thống Tòa án ở

Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, Luận án Tiến sĩ, Trường Đại học Luật Hà Nội

8 Từ điển Luật học Việt Nam (2006), Viện Khoa học Pháp lý, nhà xuất bản Tư pháp-Bộ Tư pháp phối hợp với Nhà xuất bản Từ điển bách khoa

9 Giang Linh, Giải quyết tranh chấp là gì? Phương thức giải quyết tranh chấp, https://accgroup.vn/giai-quyet-tranh-chap-la-gi/

giải đến trọng tài, từ tạo thuận lợi đến phân xử, từ hòa giải đến ngăn ngừa xung đột,

từ công lý phục hồi để gìn giữ hòa bình”.10

Theo nội dung đã phân tích, tác giả rút ra: “Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử là quyền năng pháp lý của một cơ quan, tổ chức do pháp luật quy định để xem xét, ra quyết định xử lý các tranh chấp liên quan đến toàn bộ các giao dịch mang tính thương mại được các bên tham gia thực hiện thông qua các phương tiện điện tử trên cơ sở xem xét các tài liệu, chứng cứ trong vụ việc tranh chấp nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức

1.3.2 Đặc điểm của thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử

Cũng giống như giải quyết tranh chấp trong Thương mại truyền thống, có 4 phương thức chính để giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử Với mỗi phương thức giải quyết tranh chấp như thương lượng, hòa giải, thông qua Trọng tài, thông qua Tòa án sẽ tương ứng với các cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp

Do các đặc điểm khác biệt so với thương mại truyền thống, thẩm quyền giải quyết tranh chấp về thương mại điện tử có các đặc điểm như sau:

Thứ nhất, căn cứ để xác định thẩm quyền dựa trên nhiều căn cứ khác nhau như: nơi hình thành hợp đồng, nơi đặt servers máy chủ, mối liên hệ bị đơn với quốc gia liên quan, hệ thống quy định pháp luật của mỗi quốc gia…

Thứ hai, nhiều quốc gia có thể có thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong cùng một vụ việc về thương mại điện tử, mỗi một quốc gia sẽ có quy định hoặc các thử nghiệm khác nhau để xác định thẩm quyền của mình

Thứ ba, việc các trang web có thể truy cập được trên toàn thế giới dẫn đến việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử gặp nhiều khó khăn

10 Hilal Ahmad Wani (2011), Understanding Conflict Resolution, International Journal of

Humanities and Social Science

1.4 Vai trò của việc xác định Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử

Trong thời đại ngày nay, Internet phát triển mạnh mẽ tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi và giúp các doanh nghiệp có thể hiện diện trên khắp mọi nơi mà không cần đầu tư quá nhiều chi phí thông qua các website Trong môi trường Internet, các tranh chấp xảy ra thường xuyên, phức tạp và gây thiệt hại cho các bên Việc có và xác định chính xác các cơ quan giải quyết tranh chấp để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên trong quan hệ tranh chấp là vô cùng quan trọng Xác định đúng thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử sẽ giúp chính các

cơ quan giải quyết tranh chấp thực hiện đúng nghĩa vụ của mình, duy trì trật tự xã hội và đảm bảo môi trường thương mại điện tử an toàn và phát triển bền vững Bên cạnh đó, các chủ thể trong hoạt động thương mại điện tử như doanh nghiệp, cá nhân

sẽ có những kế hoạch chủ động và nắm được những lưu ý nhằm hạn chế những rủi

ro pháp lý và đảm bảo quyền lợi của mình Cụ thể vai trò của việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử bao gồm những nội dung sau: Thứ nhất, xác định đúng thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử có vai trò vô cùng quan trọng để có thể tiến hành khởi kiện vụ án khi bị xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp

Thứ hai, xác định đúng thẩm quyền giải quyết tranh chấp sẽ tránh được sự chồng chéo nhiệm vụ giữa các cơ quan giải quyết tranh chấp, tạo điều kiện cho việc thụ lý giải quyết tranh chấp được xét xử nhanh chóng tiết kiệm thời gian cho các đương sự và việc xét xử diễn ra đúng đắn với tính chất của vụ việc

Thứ ba, tránh tình trạng giải quyết không đúng thẩm quyền dẫn đến vụ việc bị hủy xét xử và phải tiến hành xét xử lại nhiều lần Quá trình hủy xét xử và xem xét lại thẩm quyền giải quyết tranh chấp thường sẽ kéo dài rất lâu và các thủ tục, quy trình về tố tụng sẽ phải bắt đầu lại từ đầu, gây tốn rất nhiều thời gian, chi phí để thực hiện và tổn thất cho các bên trong tranh chấp

Thứ tư, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thi hành án, chuyển giao bản án, việc xác định đúng thẩm quyền sẽ khiến các công tác khắc phục hậu quả và bồi thường

thiệt hại cho bên bị vi phạm được diễn ra nhanh chóng và đảm bảo quyền lợi một cách tối đa Đôi khi một bản án được đưa ra nhưng không được thi hành hoặc gặp khó khăn trong việc thi hành sẽ khiến bản án không được thực hiện trong thời gian quy định và gây tổn thất cho các bên

Thứ năm, tạo điều kiện thuận lợi cho các đương sự trong việc tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trước cơ quan giải quyết tranh chấp Việc nắm được các quy định pháp luật liên quan đến giải quyết tranh chấp khiến các đương sự tiết kiệm được chi phí và dễ dàng thực hiện các hoạt động như: thu thập chứng cứ, chứng minh, đưa ra lập luận cho vụ việc

Thứ sáu, giúp các đương sự lường trước được việc có thể phải tham gia vào các vụ kiện tại cơ quan giải quyết tranh chấp ngoài lãnh thổ Khi các doanh nghiệp hoặc cá nhân tham gia vào các giao dịch thương mại điện tử thì việc hiện diện và thực hiện các hoạt động thương mại điện tử trên phạm vi ngoài lãnh thổ trở nên dễ dàng hơn từ đó dẫn đến khả năng doanh nghiệp có thể chịu bị xử lý vi phạm tại bất

kì cơ quan tài phán nào mà doanh nghiệp thực hiện giao dịch Nắm bắt được vấn đề này, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong việc lập kế hoạch phát triển thương mại điện tử tại quốc gia phù hợp và việc điều chỉnh các hoạt động trên trang web để tương tác với người dùng để hạn chế các vấn đề pháp lý

Thứ bảy, tạo điều kiện cho thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ hơn với đặc tính toàn cầu của Internet Sự đổi mới công nghệ trên Internet đã mang lại xu hướng toàn cầu hóa cho các doanh nghiệp và thay đổi cách các công ty cung cấp hàng hóa

và dịch vụ Khó khăn và thách thức trong việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp khiến các công ty có trang web hiện diện trên nhiều quốc gia khó hạn chế trách nhiệm pháp lý của họ và kìm hãm sự phát triển của thương mại điện tử Đôi khi để hạn chế trách nhiệm pháp lý, các doanh nghiệp phải thực hiện các chiến lược khác nhau và thu hẹp phạm vi hoạt động khi tham gia vào thương mại điện tử

Thứ tám, việc xác định đúng thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong vụ việc

có yếu tố nước ngoài góp phần bảo vệ và khẳng định chủ quyền của quốc gia và tăng cường mối quan hệ hợp tác hữu nghị với các quốc gia khác

1.5 Thách thức trong việc xác định Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử

Do các tính chất, đặc điểm riêng biệt của thương mại điện tử so với thương mại truyền thống dẫn đến những khó khăn và thách thức trong việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử Bên cạnh đó, một trong những thách thức đã tồn tại từ lâu trong thương mại xuyên biên giới là mỗi quốc gia không muốn đánh mất hoặc đầu hàng bản sắc của mình cho quốc gia khác, và làm cho luật của mình phù hợp với luật của quốc gia khác Tâm lý tương tự mở rộng sang thương mại điện tử khi có các tranh chấp xuyên biên giới Các hiệp ước khác nhau giữa các quốc gia và các quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới có thể dễ dàng hơn trong việc đáp ứng các mục tiêu của công lý tuy nhiên thương mại điện tử

là một thị trường tương đối mới

Đặc biệt, việc sử dụng Internet để hình thành hợp đồng đã làm phát sinh các vấn đề phức tạp về thẩm quyền và thực thi Các câu hỏi được đặt ra trước hết là xác định luật nào sẽ áp dụng cho hợp đồng và thứ hai liệu tòa án nào có thẩm quyền giải quyết một vụ kiện dựa trên hợp đồng Bản chất phi tập trung của Internet dẫn đến sự tham gia của nhiều bên từ nhiều khu vực pháp lý thường rất khó xác định nơi hình thành hợp đồng Việc thiếu tính thống nhất trong các quy tắc, luật và quy định do việc kết hợp các công cụ quốc tế càng làm tăng thêm sự phức tạp có thể phát sinh tranh chấp giữa hai bên giao kết hợp đồng trên Internet và những người thuộc các quốc gia khác nhau Một hành vi phạm tội ở quốc gia này có thể không phải là một hành vi phạm tội ở quốc gia khác

Hiện nay các nước có đưa ra một số thử nghiệm để xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử nhưng gặp một số khó khăn và thách thức Ví dụ như tại Hoa Kỳ, việc xác định quyền tài phán có thể dựa trên mối liên

hệ tối thiểu Không phân biệt hiện diện thực tế, nguyên đơn có liên hệ, quan hệ hoặc quan hệ có ý nghĩa với bang được phép tiếp cận các tòa án bên ngoài phạm vi Thách thức của thử nghiệm này là không tồn tại tiêu chuẩn khách quan để xác định những gì tạo thành liên hệ tối thiểu Không rõ liên hệ tối thiểu có phụ thuộc vào số lượng người sử dụng dịch vụ hoặc số lần trang web được truy cập hoặc số lượng

truy cập nhận được hoặc bất kỳ tiêu chuẩn nào khác Vì vậy dù các nước đã có những cách thức tiếp cận để dễ dàng hơn trong việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong không gian mạng nhưng những thách thức đặt ra là vô cùng lớn Thách thức này có thể đến từ nhiều nguyên nhân sau:

Thứ nhất, thương mại điện tử được thực hiện qua phương tiện điện tử có kết nối mạng không như các bên thường gặp gỡ trực tiếp để thực hiện giao dịch trong thương mại truyền thống Các bên có thể không biết nhau và chỉ thực hiện thông qua các website Việc ẩn danh tính của các bên khiến việc truy tìm và xác định thông tin gặp nhiều khó khăn

Thứ hai, thị trường trong thương mại điện tử là thị trường xuyên biên giới, các giao dịch diễn ra trên toàn cầu Hiện nay cũng không có một cơ chế hay hệ thống pháp luật chung giữa các quốc gia để xác định chính xác thẩm quyền giải quyết tranh chấp thuộc về cơ quan tài phán nào Mỗi quốc gia sẽ có một hệ thống pháp luật riêng với những quy định khác nhau liên quan đến xác định thẩm quyền và thủ tục, cơ chế giải quyết tranh chấp Thông thường, thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong các hệ thống pháp luật được gắn vào vị trí địa lý của các bên trong một vụ việc Nên tính xuyên biên giới trong thương mại điện tử và rất khó khăn để xác định chính xác vị trí địa lý của các bên tạo ra thách thức trong việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp

Thứ ba, việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong thương mại điện

tử còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: nơi hợp đồng được hình thành, tác động của tranh chấp diễn ra ở đâu, mối liên hệ giữa tranh chấp đối với quốc gia liên quan v.v Thứ tư, việc không chắc chắn để xác định các giao dịch thương mại điện tử trong thị trường xuyên biên giới cũng tạo ra khó khăn trong việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp

Thứ năm, do các website để thực hiện các giao dịch điện tử liên quan đến servers và việc đặt servers ở quốc gia nào hay ở nhiều quốc gia khác nhau cũng gây khó khăn cho việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp

CHƯƠNG 2 THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG

THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TẠI MỘT SỐ QUỐC GIA 2.1 Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử theo phương thức tiếp cận của Hoa Kỳ

2.1.1 Cách thức tiếp cận truyền thống của các Tòa án về Thẩm quyền giải quyết tranh chấp

Theo truyền thống, quyền tài phán trong hệ thống pháp luật Hoa Kỳ được gắn vào vị trí địa lý của các bên trong một vụ kiện

Tại Hoa Kỳ, thẩm quyền vụ việc (subject-matter jurisdiction) liên quan đến thẩm quyền của tòa án để xét xử và quyết định các vụ việc trong một số lĩnh vực của luật Thẩm quyền về nhân thân (personal jurisdiction) là thẩm quyền của tòa án đối với bị đơn và chỉ phát sinh khi bị đơn có đủ quan hệ với một bang khiến anh ta

có thể chịu trách nhiệm trước tòa án của bang đó Khi phát hiện thấy mối liên hệ giữa bị đơn và tiểu bang, bị đơn sẽ nhận được lệnh triệu tập hoặc thông báo về vụ kiện đang chờ xử lý đối với anh ta

Hầu hết các tiểu bang có Đạo luật “longterm” đặt ra hướng dẫn cho tiểu bang

về thời điểm các tòa án của họ có thể đảm nhận quyền tài phán đối với một bị đơn không cư trú Để tuân thủ các thủ tục tố tụng, thẩm quyền về nhân thân không thể xâm phạm các quan niệm truyền thống về công bằng và công lý thực chất Có hai loại thẩm quyền và nhân thân bao gồm thẩm quyền chung và thẩm quyền riêng biệt (General and specific) Thẩm quyền chung chỉ được xác nhận đối với bị đơn không

cư trú nếu các liên hệ của bị đơn với nhà nước là “liên tục và có hệ thống” (Continuous and systematic), ngay cả khi các liên hệ đó không liên quan đến tranh chấp Quyền tài phán cụ thể phát sinh khi vụ kiện có liên quan đến các liên hệ của

bị đơn với quốc gia đang tiến hành điều tra hoặc truy tố Cuối cùng câu hỏi đặt ra là liệu các liên hệ tối thiểu của bị đơn với quốc gia có thể khiến dự đoán một cách hợp

lý việc bị kiện tại Tòa án của quốc gia khác hay không Các quan niệm truyền thống

về thẩm quyền tập trung chủ yếu vào địa điểm diễn ra giao dịch đang tranh chấp để xác định thẩm quyền xét xử phù hợp Tuy nhiên các giao dịch Internet được thực hiện qua mạng viễn thông và do đó, nó không tuân theo các ranh giới địa lý truyền

thống Cơ sở hạ tầng của Internet đã gây ra một số khó khăn cho việc thiết lập vị trí địa lý của người dùng Internet như sau:

 Internet không nhạy cảm với vị trí địa lý và được thiết kế để bỏ qua thay vì ghi lại vị trí địa lý

 Địa chỉ trên Internet là địa chỉ kỹ thuật số và không phải địa chỉ địa lý

 Tên người dùng và địa chỉ e-mail thường là những chỉ số duy nhất về danh tính của người dùng Do đó, người tiêu dùng mua hàng qua một trang web có thể không chắc chắn về địa lý của người bán

 Thông tin di chuyển qua nhiều con đường khác nhau thông qua internet, điều này khiến việc truy tìm trở nên khó khăn

Do tính chất phi tập trung và ẩn danh của Internet, việc xác định xem bị đơn

có liên hệ tối thiểu với quốc gia hay không là vô cùng khó khăn, từ đó Hoa Kỳ có những các tiếp cận khác để xác định các mối liên hệ trong không gian mạng thay vì những cách tiếp cận truyền thống Các tòa án Hoa Kỳ có xu hướng tập trung vào hành động của người bán hơn là hành động của người tiêu dùng trong việc xác định xem có phát sinh quyền tài phán cụ thể hay không.11

2.1.2 Một số vụ án về xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp về thương mại điện tử ở Hoa Kỳ

Tòa án tại Hoa Kỳ đang sử dụng một số bài kiểm tra thử nghiệm để xem xét các liên hệ tối thiểu của bị đơn với quốc gia

Thử nghiệm thang trượt Zippo- The Zippo “Sliding Scale” 12

Zippo Manufacturing Co v Zippo Dot Com, Inc, là một trường hợp nổi tiếng của Hoa Kỳ liên quan đến vấn đề liệu hoạt động của một trang web có thể xác định các liên hệ tối thiểu cần thiết để thực hiện thẩm quyền về nhân thân không Vụ việc Zippo liên quan đến tranh chấp nhãn hiệu Nguyên đơn, Zippo Manufacturing sản

11Cindy chen, “United states and European union approaches to internet jurisdiction and

their impact on e-commerce”, Published by Penn Law: Legal Scholarship Repository,

2014

12 Zippo Mfg Co v Zippo Dot Com, Inc., 952 F Supp 1119 (W.D Pa 1997)

xuất bật lửa thuốc lá ở Pennsylvania, Zippo Manufacturing đã kiện Zippo Dot Com, một dịch vụ tin tức trực tuyến, tại tòa án liên bang Pennsylvania, cáo buộc rằng việc

sử dụng một số tên miền độc quyền “Zippo” của bị đơn như “zippo.com”,

“zippo.net” và “zipponews.com” và hành vi này đã vi phạm quyền nhãn hiệu của nguyên đơn

Tòa án Quận Tây Pennsylvania đã thực hiện quyền tài phán đối với bị đơn mặc dù là các văn phòng, nhân viên và máy chủ intenet của dịch vụ tin tức đều ở California Liên hệ duy nhất của công ty với Pennsylvania là quảng cáo cho dịch vụ tin tức trên trang web của họ và thu hút được 3000 cư dân Pennsylvania đăng ký thông tin Bị đơn cũng ký hợp đồng với bảy nhà cung cấp dịch vụ truy cập internet

để cho phép khách hàng của họ truy cập vào trang web và hai trong số các nhà cung cấp đó có trụ sở tại Pennsylvania Tòa án đã các định mối liên hệ liên tục của Zippo trải rộng từ hoạt động kinh doanh qua Internet của bị đơn thông qua việc truyền các tệp qua web cho đến việc bị đơn thực hiện cung cấp thông tin có sẵn trên web Tòa

án cho rằng bị đơn chủ động có ý định và thực hiện hoạt động kinh doanh ở Pennsylvania, do đó đáp ứng các mối liên hệ tối thiểu

Việc thực thi quyền tài phán được xác định bằng cách kiểm tra mức độ tương tác và tính chất thương mại của việc trao đổi thông tin diễn ra trên trang Web

Khung “Sliding scale” chia hoạt động Internet thành ba loại:

 Bị đơn tiến hành giao dịch kinh doanh một cách rõ ràng trong các khu vực tài phán nước ngoài qua Internet;

 Bị đơn chỉ đăng thông tin trên một trang web nhưng không có liên lạc gì thêm với khách hàng tiềm năng qua Internet;

 Bị đơn triển khai một trang web tương tác cho phép bị đơn và khách hàng tiềm năng ở các khu vực pháp lý nước ngoài giao tiếp về hàng hóa hoặc dịch vụ của

bị đơn;

Ở thử nghiệm Zippo, việc xác định thẩm quyền giải quyết vụ việc dựa trên mức độ hoạt động và mục đích hoạt động của một trang web ở một quốc gia xác định Trong loại đầu tiên, tòa án thường sẽ thực hiện thẩm quyền về nhân thân đối

với bị đơn Ở loại thứ hai, tòa án rất có thể sẽ không đảm nhận quyền tài phán đối với bị đơn Ở hạng mục cuối, tòa án sẽ xem xét mức độ tương tác và bản chất của các liên hệ trên để xác định xem có thực hiện quyền tài phán đối với bị đơn hay không

Các tòa án sẽ xem xét các yếu tố khác nhau trên website của bị đơn để xác định xem trang web của bị đơn nước ngoài có tương tác với người tiêu dùng và thực hiện các hoạt động nhất định hay không và các tương tác này là thụ động hay mức

độ của tương tác để xác định thẩm quyền

Tòa án cho rằng các tương tác trên trang web của AAAA Development không

đủ xác định thẩm quyền về nhân thân Các hoạt động chủ yếu trên trang web bao gồm: quyền truy cập điện tử, thông tin về biểu mẫu đặt hàng và có thể in khi cần thiết và trang web cung cấp số điện thoại miễn phí Tòa án cho rằng các hoạt động này là không đủ để thiết lập thẩm quyền về nhân thân

Xét vụ việc giữa Millennium Enterpprises v Millennium Music

Nguyên đơn, một người bán lẻ trong lĩnh vực âm nhạc, đã khởi kiện các bị đơn, người kinh doanh trong lĩnh vực âm nhạc ở Nam Carolina, ở Oregon, vì vi phạm nhãn hiệu và cạnh tranh không lành mạnh Các bằng chứng xác định rằng các

bị đơn đã bán sản phẩm của họ thông qua các cửa hàng bán lẻ của họ và trên Internet Trong khi các bị đơn đã bán 15 đĩa cho 9 khách hàng riêng biệt ở 6 tiểu bang và ở một quốc gia nước ngoài với tổng giá trị 225 đô la, họ chỉ bán một trong

số những đĩa đó cho 1 khách hàng ở Oregon Khách hàng duy nhất của Oregon đã mua một đĩa từ các bị đơn thông qua yêu cầu của một luật sư liên quan đến nguyên đơn Nguyên đơn dựa vào vụ việc đơn lẻ để lập luận rằng bởi vì các bị đơn đã mồi chài bán hàng qua Internet ở Oregon, họ đã cố tình tận dụng luật Oregon Các bị đơn phản đối thẩm quyền về nhân thân đối với họ

13 Kornfeld LLP, “Jurisdictional Issues in Electronic Commerce: A Canadian

Perspective”, 2004

Phân tích trang web của các bị đơn, tòa án kết luận rằng nó các tương tác trên trang web nằm trong mức trung bình của thang trượt Zippo

Tòa án lý giải: Ở đây các bị đơn chỉ hoạt động trong phạm vi xuất bản một trang web tương tác và không cố ý kí hợp đồng với cư dân Oregon thông qua Internet, ngoài cô Lufkin, cũng như không có bị đơn nào trao đổi tệp điện tử với cư dân để dẫn đến nghĩa vụ lặp lại và liên tục Do đó, trang web của bị đơn thuộc loại trung bình, cần phải điều tra thêm về mức độ tương tác và tính chất thương mại của việc trao đổi thông tin để xác định xem có nên thực hiện quyền tài phán hay không

The Calder “Effects Test” – kiểm tra hiệu ứng của Calder 14

Thay vì sử dụng bài kiểm tra thang trượt trong Zippo, một số tòa án Hoa Kỳ

đã chọn áp dụng “Effects Test” được tòa án tối cao sử dụng trong vụ việc Calder kiện Jones Bài thử nghiệm đưa ra để đánh giá các yêu cầu có mục đích cho các khu vực tài phán cụ thể

Tại Calder, một biên tập viên và một cây viết cho National Enquirer, cả hai đều là cư dân của Florida, đã xuất bản một bài bảo phỉ báng về Shirley Jones và bài báo được lưu hành ở California nơi nữ diễn viên cư trú Jones đã kiện cả biên tập viên và người viết ở California vì tội phỉ báng

Tòa án tối cao xác định rằng các tòa án ở California có thể thực hiện quyền tài phán một cách hợp lý đối với cả biên tập viên và người viết trên cơ sở rằng hành vi của bị đơn có mục đích rõ ràng tại nơi xảy ra các tổn hại cho nguyên đơn Tòa án tối cao cho rằng bài báo bôi nhọ liên quan đến các hoạt động ở California của một cư dân California, nó gây ra ảnh hưởng to lớn tới tính chuyên nghiệp của một nghệ sĩ giải trí mà sự nghiệp của nghệ sĩ tập trung ở California và hậu quả phải chịu ở California

Dựa trên phân tích này, kiểm tra hiệu ứng có 3 yêu cầu:

 Bị đơn phải thực hiện một số hành vi cố ý

14 Calder v Jones, 465 U.S 783 (1984)

 Hành động phải nhằm mục đích rõ ràng, cụ thể nhắm vào khu vực pháp lý nước ngoài

 Hành động gây ra thiệt hại, hậu quả và bị đơn biết là nguyên đơn có thể phải gánh chịu trong khu vực pháp lý nước ngoài

Thử nghiệm này phần lớn đã được sử dụng trong các trường hợp gây tổn hại có chủ ý với mục đích rõ ràng, bao gồm cả hành động cố ý chơi xấu trong kinh doanh

Trường hợp này không liên quan đến internet hoặc hoạt động giao dịch thương mại điện tử nhưng cách tiếp cận của nó được sử dụng và trích dẫn trong các trường hợp về thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong không gian mạng

The New Haven Advocate là một tờ báo miễn phí được xuất bản mỗi tuần một lần ở New Haven, Connecticut với một số người đăng ký, không ai đến từ Virginia The Hartford Courant là một tờ báo hàng ngày được phân phối tại Hartford Connecticut Courant có tám người đăng ký cư trú ở Virginia Không tờ báo nào thực hiện các hoạt động nhằm thu hút sự đăng ký ở Virginia, cũng không duy trì bất

kỳ văn phòng hoặc nhân viên nào trong tiểu bang đó Cả hai tờ báo đều đăng một số nội dung trên mạng bao gồm những bình luận bất lợi liên quan đến hoạt động di chuyển của các tù nhân giữa các nhà tù và điều kiện của nhà tù Young là quản giáo tại một trong những nhà tù và thực hiện các hành động chống lại các tờ báo và các nhà báo

Trong một tuyên bố phần nào gợi nhớ đến thử nghiệm thang trượt Zipppo

“Sliding Zippo” tòa án nói rằng họ sẽ chỉ chấp nhận thẩm quyền về nhân thân khi bị đơn:

 Hướng hoạt động điện tử vào khu vực pháp lý nước ngoài

 Với mục đích rõ ràng là tham gia vào kinh doanh hoặc các tương tác khác trong Bang và

15 Young v New Haven Advocate, 315 F3.d 256 (4th Cir 2002)

 Hoạt động đó tạo ra ảnh hưởng đối với cư dân

Trên thực thế, các tòa án Phúc thẩm cho rằng vì các tờ báo là các ấn phẩm nhỏ hoạt động tại Connecticut phục vụ hầu như chỉ độc giả Connecticut, các tờ báo sẽ không phải chịu quyền tài phán tại các tòa án Virginia Các tòa án lý luận rằng các

bị đơn không có ý định tham gia và kinh doanh hoặc các hoạt động tương tác khác ở Virginia Thử nghiệm hiệu ứng “Effects test” đã được áp dụng mặc dù ở phạm vi hẹp hơn Sự thật trong trường hợp này cho thấy rằng các trang web của tờ báo, cũng như các bài báo được đề cập, đều nhắm đến khán giả Connecticut Các tờ báo không đăng nội dung trên Internet với mục đích rõ ràng là nhắm vào độc giả Virginia Do

đó, các tờ báo không thể lường trước một cách hợp lý việc bị đưa ra tòa Virginia để trả lời về sự thật của những tuyên bố được đưa ra trong bài báo của họ Tóm lại các

tờ báo không có đủ liên hệ Internet với Virginia để cho phép tòa án quận thực hiện quyền tài phán cụ thể đối với họ

2.1.3 Điểm yếu trong cách thức tiếp cận của Hoa Kỳ về thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử

Hoa Kỳ đã dựa vào các tòa án của mình để xác định quyền tài phán trong các trường hợp liên quan đến giao dịch qua Internet của người tiêu dùng Điểm yếu cơ bản trong cách tiếp cận của Hoa Kỳ là thiếu khả năng dự đoán Hoa Kỳ không đưa

ra các quy định rõ ràng mà các doanh nghiệp phải tự giải thích liệu các trang web của họ có đạt đến mức tương tác mà các tòa án nhận thấy là đủ cho các liên hệ tối thiểu hay không Bởi vì các quyết định của tòa án là biện pháp duy nhất mà các doanh nghiệp phải thực hiện Hai thử nghiệm hiện tại, “Sliding Zippo” và “Effects Test” sẽ không phải là vĩnh viễn và dễ dàng để xác định

2.2 Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử theo phương thức tiếp cận của Liên Minh Châu Âu

2.2.1 Phân tích Công ước số 68 của Brussels năm 1968 về các vấn đề thẩm quyền giải quyết tranh chấp

Cách tiếp cận của EU đối với quyền tài phán trên Internet khác biệt rõ rệt so với cách tiếp cận của Hoa kỳ ở chỗ nó có tính pháp lý cao hơn Thay vì để khu vực

tư nhân dẫn đầu trong việc phát triển các khía cạnh thương mại của Internet, phản

ứng của EU là thông qua luật để điều chỉnh sự phát triển thương mại trên Internet Mục tiêu của EU là tạo ra một nền văn hóa kinh doanh tương tự như văn hóa của Hoa Kỳ nhưng vẫn giữ được các quy tắc đảm bảo an toàn trật tự xã hội của họ Bởi vậy, cách tiếp cận của EU là tập trung vào thiết lập một loạt các quy tắc rõ ràng, cụ thể Phần này sẽ tập trung chủ yếu vào các giao dịch tiêu dùng B2C qua internet.16

Công ước số 68 Brussels năm 1968

Công ước số 68 của Brussels năm 1968 giải quyết các vấn đề về quyền tài phán và việc thực thi các phán quyết của nước ngoài Các quốc gia thành viên của Công ước này được yêu cầu ban hành luật ở quốc gia của họ có hiệu lực cho các mục tiêu của Công ước Theo công ước Brussels, trong một giao dịch thương mại điển hình, nguyên đơn sẽ kiện “nơi thực hiện nghĩa vụ được đề cập” hoặc “nơi mà giao dịch được hoặc lẽ ra phải được hoàn thành” Điều 14 cho phép người tiêu dùng lựa chọn các khu vực pháp lý giữa nơi cư trú của chính họ hoặc của nhà cung cấp Quy tắc rõ ràng này không còn nhiều chỗ để tranh luận Nếu hợp đồng đáp ứng các yêu cầu của hợp đồng tiêu dùng, người tiêu dùng có quyền lựa chọn cơ quan tài phán để khởi kiện Người tiêu dùng cũng có thể chọn từ bỏ lựa chọn cơ quan giải quyết tranh chấp bằng cách chọn thực hiện thỏa thuận với nhà cung cấp về việc tòa

án nào sẽ có thẩm quyền trước khi đồng ý với hợp đồng trong điều khoản lựa chọn nơi giải quyết tranh chấp Lựa chọn từ chối này chỉ được phép nếu nó đáp ứng một

số yêu cầu chính thức: Thỏa thuận phải (1) bằng văn bản, (2) có hình thức phù hợp với các thông lệ được thiết lập giữa các bên, và (3) trong thương mại hoặc thương mại quốc tế, phải ở một hình thức phù hợp

Tuy nhiên, quyền tài phán lại là một vấn đề hoàn toàn khác đối với các nhà cung cấp Trong một hạn chế đối với các nhà cung cấp, Điều 14 chỉ cho phép các nhà cung cấp khởi kiện tại nơi ở của người tiêu dùng Hạn chế đối với các nhà cung cấp cũng được áp dụng cho các nhà cung cấp ngoài EU có văn phòng chi nhánh tại

16Cindy chen, “United states and European union approaches to internet jurisdiction and their impact on

e-commerce”, Published by Penn Law: Legal Scholarship Repository, 2014

EU Công ước Brussels rõ ràng có lợi cho người tiêu dùng trong các điều khoản về quyền tài phán của nó

Quy chế I của Brussels

Trong khi công ước Brussels quy định rõ ràng về quyền tài phán, nó đã không lường trước được Internet và những khó khăn đặc biệt đối với thương mại điện tử sẽ gây ra cho các tòa án trong việc xác định nơi một vụ việc nên được xét xử Brussels

I có hiệu lực vào tháng 3 năm 2002 Brussels I khác với Công ước Brussels trong việc thông qua, vì nó ràng buộc trực tiếp với các thành viên của EU, thay vì để mỗi quốc gia áp dụng phiên bản riêng trong bộ luật của mình Đã có nhiều tranh luận xung quanh liệu Brussels sẽ áp dụng phương pháp tiếp cận theo quốc gia xuất xứ hay quốc gia đến trong các giao dịch tiêu dùng Phương pháp tiếp cận theo quốc gia xuất xứ quy định rằng tất cả các tranh chấp pháp lý đối với các giao dịch được khi

ký hợp đồng qua Internet sẽ được xác định bởi luật của nhà cung cấp, nơi xuất xứ của hàng hóa/ dịch vụ Người tiêu dùng được cho là bị thiệt bởi phương pháp này vì

họ sẽ gặp khó khăn khi tiếp cận với luật pháp nước ngoài mà họ không quen thuộc khi mua một sản phẩm ở một quốc gia thành viên khác của EU

Điều 17 trong Công ước Brussels I cho phép các điều khoản về lựa chọn nơi giải quyết tranh chấp nhưng điều đó không cho phép bất kỳ thỏa thuận hợp đồng nào làm mất đi quyền khởi kiện của người tiêu dùng tại khu vực tài phán của họ trừ khi thỏa thuận được ký kết sau khi tranh chấp phát sinh

Cuối cùng, nếu người bán đang điều hành một trang web “hướng các hoạt động của mình” tới một quốc gia thành viên EU, theo Brussels I thì người bán sẽ chịu quyền tài phán của quốc gia thành viên đó Brussels I không ngần ngại bảo vệ

sự lựa chọn nơi giải quyết tranh chấp của người tiêu dùng bằng cách chấp nhận phương pháp tiếp cận quốc gia của điểm đến

Quy tắc Rome II

Trong khi Công ước Brussels và Brussels I giải quyết toàn án nào có thẩm quyền đối với một vụ việc thì Công ước Rome I đề cập đến sự lụa chọn luật áp dụng khi một tòa án được chọn để xét xử tranh chấp hợp đồng Để cập nhật Rome

I, Eu đã soạn thảo Rome II, nhằm hài hòa các quy tắc của các quốc gia thành viên liên quan đến xung đột pháp luật Trong khi Rome I áp dụng cho cả vấn đề hợp đồng và ngoài hợp đồng, Rome II chỉ áp dụng cho các vấn đề ngoài hợp đồng Cụ thể, Rome II sẽ áp dụng trách nhiệm xuyên biên giới đối với các tranh chấp không

2.2.2 Một số vụ án về xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp về thương mại điện tử ở Liên Minh Châu Âu

Ngay cả trước khi các sửa đổi Brussels I có hiệu lực, các quốc gia thành viên

EU đã thực thi quyền tài phán đối với các công ty thương mại điện tử mà không có liên hệ thực tế trong quốc gia của họ Trong vụ Yahoo! Inc., tòa án Paris de Grande Instance thực hiện quyền tài phán đối với Yahoo! Inc, một công ty thương mại điện

tử được thành lập và có trụ sở thực tế tại Hoa Kỳ Tòa án đã phán quyết rằng quyền tài phán của họ là phù hợp do tác hại phải chịu ở Pháp từ việc cố gắng bán đồ dùng của Đức Quốc xã thông qua Yahoo! Trang web đấu giá Tòa án Paris thực hiện

17 Rome II Regulation, Recital 16 “Uniform rules should enhance the foreseeability of court decisions and ensure a reasonable balance between the interests of the person claimed to be liable and the person who has sustained damage A connection with the country where the direct damage occurred (lex loci damni) strikes a fair balance between the interests of the person claimed to be liable and the person sustaining the damage, and also reflects the modern approach to civil liability and the development of systems of strict liability” < http://eurlex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2007:199:0040:0049:EN:PDF>

18 Rome II Regulation, Article 2 “For the purposes of this Regulation, damage shall cover anyconsequence arising out of tort/delict, unjust enrichment, negotiorum gestio or culpa in contrahendo”

19 Christopher William Pappas, Comparative U.S & EU approches to EpCommerce Regulation: Jurisduction, Electronic Contracts, Electronic Signatures and Taxation, Journal of International Law & Policy, 2002

quyền tài phán Tòa án Pháp dựa trên phán quyết cuối cùng một phần dựa trên lời khai của chuyên gia liên quan đến tính khả dụng và tính thực tiễn của Yahoo! Sử dụng công nghệ chặn Việc áp dụng loại công nghệ này, tòa án lập luận, sẽ cho phép Yahoo! Để chặn hiệu quả công dân Pháp (hoặc người dùng trên lãnh thổ Pháp) truy cập vào các trang web liên quan Trong khi vẫn còn một số tranh luận tại các tòa án Hoa Kỳ về khả năng thực thi phán quyết của tòa án Pháp tại Hoa Kỳ và tính thực tiễn của công nghệ chặn, Yahoo! Inc là minh họa về các vấn đề nảy sinh đối với các công ty kinh doanh qua Internet

2.2.3 Điểm yếu trong cách thức tiếp cận của Châu Âu về thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử

Trong khi Brussels I và Rome II của Eu đều nhấn mạnh các quy tắc rõ ràng cho các giao dịch của người tiêu dùng, vẫn còn nhưng điểm yếu đáng kể đối với các tiếp cận quy định này

Đầu tiên, các quy chế, khi chúng được viết vẫn còn mơ hồ trong cách giải thích của chúng khi áp dụng cho Internet

Thứ hai, phương pháp tiếp cận quốc gia điểm đến cản trở sự phát triển của Thương mại điện tử ở EU, đây chính là tác động ngược lại mà EU dự kiến Có nhiều ý kiến phản đối đối với phương pháp tiếp cận quốc gia điểm đến được thông qua ở Brussels I và Rome II Bởi vì cách tiếp cận này khiến người bán phải tăng chi phí kiện tụng, người bán có thể chuyển những chi phí này cho người tiêu dùng bằng cách định giá cao hơn Người bán cũng có thể chọn giảm số lượng lựa chọn có sẵn cho người tiêu dùng bằng cách giới hạn việc sử dụng trang web của họ cho một số người tiêu dùng nhất định thông qua hệ thống máy tính đóng hoặc đơn giản hơn là tắt sự hiện diện trên web của họ Cách tiếp cận của EU ảnh hưởng đáng kể đến các công ty vừa và nhỏ, những công ty có thể coi Internet là phương tiện hoàn hảo để phát triển doanh nghiệp của họ Các tập đoàn lớn hoạt động trên toàn EU hoặc trên toàn cầu có thể dễ dàng hơn bởi có đủ khả năng chuyên môn pháp lý để tránh các cạm bẫy pháp lý khác nhau liên quan đến hoạt động trên toàn thế giới Các công ty

vừa và nhỏ không có được nguồn lực như vậy và có thể chọn đóng cửa các trang web của họ vì có khả năng liên quan đến các vụ kiện tụng trong đó chi phí cho một

vụ kiện ở cơ quan tài phán nước ngoài có thể khiến họ phải ngừng kinh doanh Một biện pháp nhằm thúc đẩy niềm tin của người tiêu dùng vào các giao dịch trên internet thực sự làm giảm sự lựa chọn của người tiêu dùng

2.3 Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong Thương mại điện tử theo phương thức tiếp cận của Canada

Thương mại điện tử hiện chiếm một phần lớn trong toàn bộ nền kinh tế của Canada và sẽ phát triển theo chiến lược rõ ràng của chính phủ Canada để trở thành quốc gia hàng đầu thế giới về phát triển và sử dụng thương mại điện tử

Tác động của thương mại điện tử đối với người tiêu dùng và doanh nghiệp Canada cũng như sự tăng trưởng của thương mại điện tử đặt ra vấn đề phải xem xét

kỹ hơn các vấn đề pháp lý quan trọng và khó khăn nhất hiện nay: quyền tài phán hay thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong không gian mạng

Thách thức mà Internet đưa ra là việc tuân thủ luật pháp địa phương chưa đủ

để đảm bảo một doanh nghiệp có thể hạn chế được rủi ro pháp lý Vì các trang web

có thể truy cập được trên toàn thế giới nên chủ sở hữu của một trang web có thể liên quan đến những vụ kiện tụng vượt ra khỏi biên giới

Mặc dù mua sắm trực tuyến có thể mang lại cho người tiêu dùng Canada những lợi thế đáng kể, chẳng hạn như sự thuận tiện hơn khi mua sắm tại nhà hoặc văn phòng của họ, khả năng tiếp nhận thông tin nhiều hơn, nhiều cơ hội hơn để so sánh giá và nhiều sản phẩm có sẵn hơn, nhưng cũng có một số nhược điểm đối với mua sắm trực tuyến như gian lận trên Internet Những người tiêu dùng thiếu kinh nghiệm có thể trở thành đối tượng của lừa đảo trên Internet do các cá nhân hoặc doanh nghiệp thiếu đạo đức hoặc lừa đảo thông qua các trang web tinh vi và ấn tượng

Thực chất phương tiện Internet cho phép các bên thực hiện hành vi gian lận một cách dễ dàng hơn so với giao dịch mặt đối mặt thông thường Trong không gian thực, người tiêu dùng có thể thực hiện xác thực vật lý khi mua sắm một sản phẩm hoặc dịch vụ của một doanh nghiệp Người tiêu dùng cũng có thể cảm nhận, chạm,