xây dựng và phát triển nền văn hóa việt nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc

Điều đó đòihỏi phải nhận thức đúng đắn vấn đề kế thừa và phát huy giá trị đạo đứctruyền thống của dân tộc nói chung và của ngời phụ nữ Việt Nam nói riêng,tạo điều kiện cho việc xây dựng

mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Phụ nữ chiếm trên 50% dân số và lao động xã hội, là lực lợng to lớn,

đóng góp quan trọng vào sự nghiệp cách mạng của nớc ta Họ với t cách làngời mẹ sinh thành nuôi dỡng cho đất nớc các thế hệ công dân tiếp nối thựchiện sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta Ngoài ra phụ nữ Việt Nam còntham gia tích cực vào các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội Phụnữ Việt Nam có truyền thống vẻ vang, nguyên Tổng Bí th Đỗ Mời đã nêutrong bài phát biểu tại Đại hội đại biểu Phụ nữ Việt Nam lần thứ VIII: "Từ

xa đến nay, phụ nữ Việt Nam luôn luôn giữ vị trí quan trọng trong quá trìnhhình thành cộng đồng dân tộc, trong sự nghiệp đấu tranh lâu dài dựng nớc

và giữ nớc cũng nh trong cuộc đời thờng Truyền thống và phẩm giá củaphụ nữ nớc ta đợc hình thành qua hàng nghìn năm lịch sử Đó là lòng yêunớc, tính nhân ái, đức hy sinh, trí thông minh Tám chữ vàng "Anh hùng bấtkhuất, trung hậu, đảm đang" mà Bác Hồ kính yêu và nhân dân ta trao tặngphụ nữ nớc ta chính là sự đúc kết một cách sâu sắc truyền thống vẻ vang vàphẩm giá cao đẹp đó" [93, 90-91]

Trong quá trình xây dựng CNXH, nhất là trong sự nghiệp đổi mớitoàn diện đất nớc theo định hớng XHCN hiện nay việc xây dựng đạo đứclành mạnh của xã hội là một trong những nhiệm vụ quan trọng Điều đó đòihỏi phải nhận thức đúng đắn vấn đề kế thừa và phát huy giá trị đạo đứctruyền thống của dân tộc nói chung và của ngời phụ nữ Việt Nam nói riêng,tạo điều kiện cho việc xây dựng chuẩn mực đạo đức mới phù hợp yêu cầuphát triển của xã hội Đồng thời đó cũng là một nội dung quan trọng trongviệc góp phần "xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm

đà bản sắc dân tộc"

Trong những năm đổi mới vừa qua vai trò của phụ nữ càng đợc khẳng

định trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Song, do tác động của cơ

chế thị trờng, những giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam bịgiảm sút, bị xói mòn Không ít chị em chạy theo lối sống thực dụng, cánhân vị kỷ, thiếu tính nhân ái, sự thủy chung.

Vì vậy, việc làm rõ vấn đề kế thừa và phát huy những giá trị đạo đứctruyền thống của phụ nữ Việt Nam hiện nay vừa cần thiết vừa cấp bách, có

ý nghĩa lý luận và thực tiễn đối với sự nghiệp đổi mới đất nớc và của KiênGiang nói riêng

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Đề tài về truyền thống phụ nữ đã đợc đề cập đến dới nhiều hình thức

và mức độ khác nhau nh:

Một số bài đăng trên các tạp chí: Tạp chí Cộng sản, Tạp chí Xâydựng Đảng, Tạp chí Khoa học về phụ nữ

Một số tài liệu viết về truyền thống phụ nữ của Hội liên hiệp Phụ nữViệt Nam biên soạn và truyền thống phụ nữ của một số tỉnh nh: Truyềnthống của phụ nữ tỉnh Kiên Giang qua hai thời kỳ kháng chiến chống Pháp

và chống Mỹ

Một số sách nh: "Phụ nữ miền Nam" của Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ biên soạn; "Mời năm tiến bộ của phụ nữ Việt Nam" (1985-1995) của Trung

tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia, Trung tâm nghiên cứu khoa học

về gia đình và phụ nữ biên soạn (Nhà xuất bản Phụ nữ, Hà Nội, 1997);

"Phát huy tiềm năng kinh doanh của phụ nữ Việt Nam" do GS Lê Thi chủ biên (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997); "Vấn đề phụ nữ

trong gia đình ở Việt Nam hiện nay - thực trạng và giải pháp" (Luận án

PTS của Đặng Thị Linh, 1996)

Tuy nhiên, vấn đề kế thừa và phát huy giá trị đạo đức truyền thốngcủa phụ nữ Việt Nam trong tình hình hiện nay cần có những công trìnhnghiên cứu một cách chuyên sâu và có hệ thống hơn nữa

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

a) Mục đích của đề tài

Trên cơ sở phân tích thực trạng của việc phát huy các giá trị đạo đứctruyền thống của ngời phụ nữ (qua thực tế Kiên Giang), đề xuất một số giảipháp có tính định hớng nhằm phát huy có hiệu quả các giá trị đạo đứctruyền thống ở ngời phụ nữ Kiên Giang hiện nay

b) Nhiệm vụ của đề tài

Để thực hiện mục đích trên luận văn phải thực hiện ba nhiệm vụ cơbản sau:

- Làm rõ các giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam vàtầm quan trọng, nội dung, yêu cầu của việc phát huy chúng trong tình hìnhhiện nay

- Phân tích thực trạng của việc phát huy các giá trị đạo đức truyềnthống ở phụ nữ Kiên Giang; phân tích những nguyên nhân của thực trạng

đó; từ đó rút ra những vấn đề cần giải quyết để thực hiện kế thừa và pháthuy những giá trị đạo đức truyền thống ở phụ nữ

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy có hiệu quả cácgiá trị đạo đức truyền thống ở phụ nữ Kiên Giang

4 Đối tợng, phạm vi nghiên cứu của đề tài

a) Đối tợng

- Giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ trong đề tài này muốn đềcập đến mặt tích cực

- Giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ trong luận văn này đợc hiểu

là giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc nhng đợc biểu hiện đặc thù ởphụ nữ, do đó nó trở thành truyền thống của phụ nữ

b) Phạm vi

Đề tài này nghiên cứu chủ yếu là thực tế Kiên Giang, đồng thời cónghiên cứu tài liệu của những công trình nghiên cứu khác

6 Cơ sở lý luận và phơng pháp nghiên cứu

- Chủ nghĩa Mác - Lênin, t tởng Hồ Chí Minh, những quan điểm của

Đảng, Nhà nớc về con ngời, đạo đức nhất là về những giá trị đạo đức truyềnthống dân tộc ở phụ nữ cùng việc kế thừa, phát huy những giá trị đạo đứctruyền thống dân tộc ở phụ nữ là cơ sở lý luận trực tiếp của luận văn này

- Luận văn sử dụng những phơng pháp: lôgíc và lịch sử, trừu trợng và

cụ thể, phân tích và tổng hợp; trong đó những quan điểm cơ bản của chủnghĩa Mác - Lênin về kế thừa, phát huy đạo đức là t tởng quán xuyến toàn

bộ luận văn này Ngoài ra, luận văn còn sử dụng những phơng pháp điều traxã hội học, những số liệu của Đảng và Nhà nớc đã đợc công bố

7 ý nghĩa của luận văn

- Với kết quả nghiên cứu đạt đợc, luận văn có thể làm tài liệu thamkhảo cho cấp ủy đảng, chính quyền địa phơng của tỉnh Kiên Giang trongviệc xây dựng chiến lợc, kế hoạch phát huy đạo đức truyền thống dân tộc ởphụ nữ địa phơng

- Luận văn cũng có thể làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứugiảng dạy và học tập về đạo đức truyền thống dân tộc ở phụ nữ

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luậnvăn có 2 chơng, 4 tiết

Chơng 1

những Giá trị đạo đức truyền thống

của phụ nữ Việt Nam và yêu cầu kế thừa,

phát huy chúng trong giai đoạn hiện nay

1.1 Giá trị đạo đức truyền thống dân tộc của phụ nữ Việt Nam

1.1.1 Truyền thống đạo đức dân tộc

Trong truyền thống của dân tộc có những truyền thống tốt và nhữngtruyền thống không tốt Những truyền thống tốt phù hợp với sự phát triểncủa lịch sử dân tộc đợc gọi là những giá trị truyền thống Trong đó nhữnggiá trị đạo đức truyền thống (GTĐĐTT) đóng vai trò quan trọng trong đờisống xã hội Giá trị có thể đợc hiểu là: "Những thành tựu của con ngời gópvào sự phát triển đi lên của lịch sử xã hội, phục vụ cho lợi ích và hạnh phúccủa con ngời xã hội Giá trị vì thế đợc xác định bởi sự đánh giá đúng đắncủa con ngời, xuất phát từ thực tiễn và đợc kiểm nghiệm qua thực tiễn" [25,16]

Giá trị đóng vai trò rất quan trọng trong cuộc sống của con ngời Nó

là cái con ngời dựa vào để xác định mục đích, phơng hớng cho hoạt độngcủa mình, là cái mà con ngời mong muốn đợc theo đuổi Giá trị là cơ sở

đánh giá thái độ, hành vi đúng, sai, nên có và không nên có của con ngời.Giá trị là cơ sở của các chuẩn mực, quy tắc xác định cách thức hành độngcủa con ngời Cách thức và hành động xã hội đợc chỉ đạo bởi các giá trị -Ngời ta dựa vào giá trị đợc xã hội chấp nhận để lựa chọn cách thức suy nghĩ

và hành động phù hợp nhất Các giá trị, nhất là các giá trị chung, phổ biến

đ-ợc coi nh phơng tiện cơ bản để tạo nên sự liên kết, hợp tác mọi thành viêntrong nhóm, cộng đồng Bất kỳ một chế độ xã hội nào cũng đợc tổ chức trêncơ sở những giá trị và chuẩn mực xã hội nhất định

Trong việc nghiên cứu giá trị, do những mục đích cụ thể khác nhaungời ta thờng phân loại giá trị theo cách khác nhau.

ở cấp độ chung nhất, ngời ta phân biệt: giá trị vật chất và giá trị tinhthần Giá trị tinh thần đợc chia thành các loại giá trị cơ bản nh: giá trị khoahọc, giá trị đạo đức (GTĐĐ), giá trị thẩm mỹ, giá trị chính trị Trong đóGTĐĐ gắn với nhu cầu điều chỉnh quan hệ giữa cá nhân và xã hội theo h-ớng tạo nên sự thống nhất hài hòa giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội Cóthể nói: "Giá trị đạo đức là những thái độ và hành vi đợc con ngời lựa chọn,

đợc đánh giá là có ý nghĩa tích cực đối với đời sống xã hội, đợc lơng tâm

đồng tình và d luận biểu dơng GTĐĐ vì thế có ý nghĩa thiết yếu đối với đờisống xã hội" [25, 51]

Mỗi dân tộc đều có truyền thống của mình do lịch sử để lại Truyềnthống là điều kiện để duy trì và phát triển cuộc sống Nó là sản phẩm củaquá trình phát triển lịch sử của mỗi dân tộc Từng dân tộc khác nhau cótruyền thống khác nhau, cùng một dân tộc qua từng giai đoạn lịch sử khácnhau truyền thống cũng biểu hiện và có cách lý giải khác nhau Nói đếnGTĐĐTT của dân tộc ta là nói đến đặc thù của đạo đức Việt Nam vớinhững phẩm chất tốt đẹp đã hình thành và đợc bảo tồn cho đến thời điểmhiện đại Đó là các giá trị nhân văn mang tính cộng đồng, tính ổn định t ơng

đối, đợc lu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, thể hiện trong các chuẩnmực mang tính phổ biến có tác dụng điều chỉnh hành vi cá nhân, giữa cánhân và xã hội

GTĐĐTT là bộ phận trong hệ giá trị tinh thần của dân tộc ta Trong

hệ giá trị tinh thần truyền thống Việt Nam, các GTĐĐ chiếm vị trí nổi bật,tạo nên cốt lõi của nó Khi bàn về giá trị truyền thống giáo s Trần Văn Giàu

định nghĩa: "Giá trị truyền thống của một dân tộc là những nguyên lý đạo

đức lớn (ngời trích nhấn mạnh) mà con ngời trong nớc thuộc các thời đại,

các giai đoạn lịch sử đều dựa vào để phân biệt phải trái để nhận định nên

chăng nhằm xây dựng độc lập, tự do và tiến bộ của dân tộc đó Cũng lànhững nguyên lý đạo đức sâu xa của mỗi ngời trong nớc khiến họ tự nhiênphản ứng đúng với lẽ phải; đúng với quyền lợi và danh dự dân tộc khi phải

đụng chạm đến một sự cố nào đấy" [14, 61] Và ông cho rằng, GTĐĐTTcủa dân tộc Việt Nam bao gồm: yêu nớc, cần cù, anh hùng, sáng tạo, lạcquan, thơng ngời, vì nghĩa [14, 108]

Giáo s Vũ Khiêu cho rằng: Trong những truyền thống quý báu của

dân tộc, nổi bật nhất là truyền thống đạo đức (Ngời trích nhấn mạnh) và

khẳng định truyền thống đạo đức cao đẹp của dân tộc ta bao gồm: lòng yêunớc, truyền thống đoàn kết, lao động cần cù và sáng tạo; tinh thần nhân

đạo, lòng yêu thơng và quý trọng con ngời, trong đó yêu nớc là bậc thangcao nhất trong hệ thống giá trị đạo đức của dân tộc [14, 74-86] Theo Giáo

s Nguyễn Hồng Phong thì tính cách dân tộc gần nh là tất cả nội dung củaGTĐĐTT bao gồm: tính tập thể - cộng đồng; trọng đạo đức; cần kiệm, giản

dị, thực tiễn; tinh thần yêu nớc bất khuất và lòng yêu chuộng hòa bình,nhân đạo, lạc quan [62]

Kết quả nghiên cứu của chơng trình khoa học công nghệ cấp Nhà ớc: con ngời Việt Nam - mục tiêu và động lực của sự phát triển kinh tế - xãhội (KX 07) cũng đã khẳng định: cốt lõi của các giá trị truyền thống là đạo

n-đức, phẩm chất, nhân cách con ngời Việt Nam bao gồm: tinh thần yêu nớc,vì nghĩa, lòng thơng ngời [58, 32-34]

Những GTĐĐ tinh thần truyền thống dân tộc đợc nói đến khá nhiềutrong các văn kiện của Đảng Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị về: "Một số

định hớng lớn trong công tác t tởng hiện nay" ghi rõ: "Những giá trị vănhóa truyền thống bền vững của dân tộc Việt Nam là lòng yêu nớc nồng nàn,

ý thức cộng đồng sâu sắc, đạo lý "thơng ngời nh thể thơng thân", đức tínhcần cù, vợt khó sáng tạo trong lao động" [57, 19] Nghị quyết Hội nghị lầnthứ năm Ban chấp hành Trung ơng Đảng (khóa VIII) về xây dựng và pháttriển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc đã khẳng

định: "Bản sắc dân tộc bao gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa củacộng đồng các dân tộc Việt Nam đợc vun đắp nên qua lịch sử hàng nghìnnăm đấu tranh dựng nớc và giữ nớc Đó là lòng yêu nớc nồng nàn, ý chí tựcờng dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân - gia

đình - làng xã - Tổ quốc; lòng nhân ái khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý,

đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động; sự tinh tế trong ứng xử, tính giản

dị trong lối sống" [92, 56]

Qua các t liệu nêu trên có thể rút ra một số nhận xét:

- Trong hệ thống giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam,GTĐĐ chiếm vị trí u trội so với các giá trị truyền thống dân tộc ta nóichung

Dù có những kết luận khác nhau nhng trong các GTĐĐTT, chủ nghĩayêu nớc đợc khẳng định là giá trị cốt lõi, giá định hớng các giá trị khác

- Một số phẩm chất đạo đức phổ biến của con ngời Việt Nam nh: đứctính cần cù, thông minh sáng tạo, lòng nhân ái, tinh thần lạc quan, ý thứccộng đồng sâu sắc đã đợc đề cập và coi đó là những GTĐĐTT quý báucủa dân tộc ta

Dựa vào cách tiếp cận giá trị, GTĐĐ và quan điểm của Đảng ta cũng

nh các nhà khoa học có thể khẳng định các GTĐĐTT cơ bản của dân tộc tabao gồm:

Trong những giá trị truyền thống ấy, chủ nghĩa yêu nớc là "động lựctình cảm lớn nhất của đời sống dân tộc, đồng thời là bậc thang cao nhấttrong hệ thống GTĐĐ của dân tộc ta" [25, 74].

Yêu nớc là tình cảm thiêng liêng của nhân dân ta từ xa đến nay.Truyền thống yêu nớc đợc hình thành và phát triển trong quá trình dựng nớc

và giữ nớc của dân tộc và thể hiện nổi bật trong đấu tranh giữ nớc chốnggiặc ngoại xâm Chính lòng yêu nớc nồng nàn, tinh thần dân tộc sâu sắc đãgiúp nhân dân ta vợt qua mọi khó khăn, chiến thắng mọi kẻ thù xâm lợc.Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: "Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nớc

Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bịxâm lăng thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùngmạnh mẽ, to lớn, nó lớt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tấtcả lũ bán nớc và lũ cớp nớc" [46, 171]

Chủ nghĩa yêu nớc là "sợi chỉ đỏ xuyên qua toàn bộ lịch sử ViệtNam từ cổ đại đến hiện đại" Hình thành sớm, đợc thử thách và khẳng địnhqua bao thăng trầm của lịch sử, đợc bổ sung và phát triển qua từng thời kỳ,theo yêu cầu phát triển của dân tộc và thời đại, chủ nghĩa yêu nớc là mộttrong những giá trị cao quý bền vững nhất của dân tộc ta

Truyền thống yêu nớc của dân tộc ta bao giờ cũng gắn bó chặt chẽvới lòng thơng yêu và quý trọng con ngời, nhất là ngời lao động

Lòng thơng ngời của ông cha ta có nguồn gốc sâu xa từ trong sinhhoạt công xã, nông thôn, chế độ ruộng công, làng cùng họ từ đời cộng đồngnguyên thủy và đợc củng cố, phát triển qua quá trình chung lng khai phágiang sơn, giữ gìn đất nớc

Lòng thơng ngời là một trong những truyền thống quý báu của dân

tộc ta Nó gắn liền với tinh thần chiến đấu anh dũng chống ngoại xâm cứudân, cứu nớc, chống lại mọi bất công, chà đạp lên cuộc sống con ngời Nóthấm nhuần tình thơng yêu đùm bọc lẫn nhau giữa ngời và ngời trong sản

xuất, chiến đấu, trong sinh hoạt thờng ngày và lòng yêu chuộng hòa bình,hữu nghị giữa các dân tộc, lạc quan tin tởng vào sức mạnh của nhân dân vàtiền đồ tơi sáng của dân tộc Đúng nh Đại hội lần thứ V Đảng Cộng sảnViệt Nam khẳng định: "Ngời Việt Nam vốn có lòng yêu nớc thiết tha, cótinh thần dân chủ bình đẳng trong quan hệ giữa ngời với ngời, "thơng nớc -thơng nhà, thơng ngời - thơng mình" là truyền thống đậm đà của nhân dânta" [89].

Truyền thống thơng ngời của dân tộc Việt Nam đợc kết tinh cao đẹptrong con ngời, cuộc đời và đạo đức Hồ Chí Minh Ngời là biểu tợng sángchói về lòng nhân ái cho dân tộc Việt Nam và nhân dân thế giới noi theo.Vì thơng nớc, thơng dân, thơng mình mà Bác đi tìm đờng cứu nớc, trải quabao gian truân thử thách, vào tù ra tội cũng vì yêu thơng con ngời Bác nói:

"Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc là làm sao cho nớc ta hoàntoàn độc lập, dân ta đợc hoàn toàn tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn áomặc, ai cũng đợc học hành" [44, 161] Từ ngày có Đảng đến nay, truyềnthống yêu nớc và dân chủ của nhân dân ta đợc nâng lên một trình độ mới vàphát huy mạnh mẽ hơn bao giờ hết Lòng yêu nớc, thơng ngời là cơ sở sâu

xa và bền vững của chủ nghĩa nhân đạo xã hội chủ nghĩa của chúng ta ngàynay

ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết là một xu thế chủ đạo hợp thành

động lực thúc đẩy quá trình phát triển của lịch sử dân tộc Nhờ đoàn kết cha

ông ta tạo nên sức mạnh của cộng đồng dân tộc trong xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc Tinh thần đoàn kết và ý thức cộng đồng gắn bó chặt chẽ với nhau,vừa là nhân vừa là quả của nhau, kết thành một khối thống nhất bền vững,

nó cũng là một trong những chuẩn mực đạo lý của ngời Việt Nam

ý thức cộng đồng, tinh thần dân tộc của nhân dân ta là một điểm tựatinh thần vững chắc, một động lực mạnh mẽ trong sự nghiệp giải phóng dântộc cũng nh trong sự nghiệp cách mạng XHCN ở nớc ta Bác Hồ đã khẳng

định: "Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết Thành công, thành công, đại thành

công" [47, 350] Trớc lúc đi xa Ngời còn khẳng định: "Đoàn kết là mộttruyền thống cực kỳ quý báu của Đảng và nhân dân ta" và yêu cầu mỗi cán

bộ, đảng viên" cần phải giữ gìn sự đoàn kết nhất trí của Đảng nh giữ gìncon ngơi của mắt mình" [49, 510]

Cần cù và tiết kiệm là một GTĐĐTT có từ bao đời của nhân dân ta.

Nó là một nhân tố cơ bản vừa là điều kiện đảm bảo nhu cầu sống của conngời, vừa là sự thể hiện ý thức trách nhiệm của ngời Việt Nam trong sựnghiệp dựng nớc và giữ nớc của mình, tất cả những thành quả vật chất vàtinh thần mà cha ông ta để lại cho đến ngày nay đều gắn liền với truyềnthống cần kiệm đó

Ngoài những giá trị đã nêu trên còn những đức tính phổ biến hợp thành

hệ thống GTĐĐ dân tộc: khiêm tốn, giản dị, trung thực, lạc quan và chung thủy

Ngời Việt Nam khiêm tốn nhng không hạ thấp mình; giản dị nên ghétthói xa hoa, cầu kỳ; trung thực nên ghét ngời "đâm bị thóc, thọc bị gạo", ănnói hai lời; lạc quan nên không chùn bớc trớc mọi khó khăn thử thách củalịch sử; thủy chung nên ghét kẻ "lá mặt, lá trái", "xa mặt cách lòng"

Khiêm tốn, giản dị, trung thực, lạc quan và thủy chung là nhữngphẩm chất đạo đức cần phải có, là một trong những GTĐĐ của dân tộc vàcon ngời Việt Nam, một trong những định hớng giá trị thuộc về lối sốngnếu ai làm trái sẽ bị xã hội lên án và phê phán

Thật vậy, Bác Hồ của chúng ta đã dẫn lời của Dơ pu Puốc vin trong "Đâycông lý" của thực dân Pháp ở Đông Dơng nh sau: "Yêu mến quê hơng,quyến luyến gia đình, thờ kính tổ tiên, yêu chuộng công lý, tôn trọng chínhnghĩa, ham thích khoa học, thơng yêu giống nòi, tôn trọng lẽ phải, ghét xahoa, không ham tiền tài, khinh vũ lực, không sợ gian khổ hy sinh đó là đặc

điểm về bản tính của ngời Việt Nam đợc hình thành từ bao thế hệ, nhữngthế hệ luôn cố gắng thực hiện đạo đức ấy một cách thành kính Ngời ViệtNam bình thờng mà ta gặp ở bất kỳ ở đâu cũng đều nh vậy cả" [29, 265]

1.1.2 Những nhân tố quy định đặc điểm đạo đức của ngời phụ nữ Việt Nam

Đạo đức phụ nữ Việt Nam không tách rời những GTĐĐTT của dântộc Việt Nam Nhng đạo đức truyền thống của dân tộc đợc biểu hiện đặcthù ở ngời phụ nữ; điều đó đợc cắt nghĩa bởi toàn bộ điều kiện sinh hoạt xãhội của họ

* Vai trò của phụ nữ trong sản xuất

Sản xuất vật chất là cơ sở quyết định sự tồn tại và phát triển của xãhội loài ngời; trong đó phụ nữ đóng vai trò to lớn

Thuở sơ khai ban đầu, ngời ta cùng lao động chung: cùng sản xuất,hái lợm; nhng săn bắt với kỹ thuật nguyên thủy không phù hợp với phụ nữ

Sự phân công lao động theo giới tính phát sinh và phát triển dần trong bàyngời nguyên thủy Đó là một cơ sở để xuất hiện và tồn tại chế độ mẫuquyền

Kinh tế hái lợm do những ngời phụ nữ phụ trách, đảm nhiệm mộtnguồn thức ăn thờng xuyên và quan trọng về số lợng cho các tập đoàn ngờinguyên thủy Đồng thời họ còn có vai trò quan trọng trong việc phát sinhnghề đánh cá, nghề chăn nuôi, nghề gốm và nghề nông nguyên thủy Nhiềucông trình nghiên cứu đã chứng minh Việt Nam là một trong những nơi cónghề trồng lúa nớc sớm nhất Khác với hái lợm, nền nông nghiệp nguyênthủy là một nền kinh tế sản xuất, cung cấp nguồn thức ăn thờng xuyên và

ổn định cho con ngời Dới con mắt và bàn tay chăm sóc, đảm nhiệm của

ng-ời phụ nữ nguyên thủy nông nghiệp dần dần phát triển Và trong khi nângcao toàn bộ nền kinh tế nguyên thủy, văn hóa nguyên thủy, con ngời nguyênthủy, nó cũng nâng cao vai trò, địa vị của ngời phụ nữ lên ở thời đại đámới, cùng với sự xuất hiện và phát triển nông nghiệp, chế độ mẫu quyền đitới giai đoạn phát triển cực thịnh

Trong thời đại phong kiến vai trò của ngời phụ nữ Việt Nam càngquan trọng hơn trong nền kinh tế nông nghiệp Trồng lúa nớc là một hoạt

động sản xuất bao gồm nhiều lao động liên hoàn, phức tạp, đòi hỏi nhiềunhân công, nhân lực, trong đó có những công việc đòi hỏi sự mềm mại, dẻodai cần cù, tỉ mỉ đặc biệt Thể chất và thiên tính của ngời phụ nữ có thể đápứng với những khâu lao động nông nghiệp trồng lúa đó Những hoạt độngsản xuất và trồng trọt, từ việc vỡ đất đến việc đặt cây, gieo, tỉa, chăm sóc vàthu hoạch cũng có thể thích hợp với những bản năng về mặt lao động củaphụ nữ Thêm vào đó, đất nớc luôn luôn bị giặc ngoại xâm, phần lớn đàn

ông đi đánh giặc bỏ ruộng đất, cày bừa lại cho phụ nữ Sức lao động tậptrung vào các công trình quốc phòng và dân dụng, hoặc vào các công trình

xa xỉ của bọn thống trị liên tục trong bốn nghìn năm cũ, đều khiến cho xãhội nông thôn mất đi một nguồn nhân công nông nghiệp lớn của nam giới

Ngoài ra, cũng phải kể đến hiện tợng, từ thế kỷ XI trở đi, xuất hiệnngày càng đông đảo những học trò, nho sĩ, quan lại nói chung có t tởng coikhinh việc chân lấm tay bùn Trong hoàn cảnh rất đông những ngời thânthuộc trở nên xa rời sản xuất nh thế, tất nhiên, ngời phụ nữ phải đảm đanggánh vác công việc sản xuất

Nh thế là trong điều kiện của lịch sử hàng nghìn năm cũ, ngoài nhucầu lớn về nhân công mà bản thân việc trồng lúa nớc yêu cầu, còn có nhữngnguyên nhân xã hội đòi hỏi ngời phụ nữ phải tích cực tham gia vào nhữngkhâu quan trọng, chủ yếu của nền sản xuất nông nghiệp Sẵn có truyềnthống cần cù, đảm đang sáng tạo trong sản xuất thời nguyên thủy - mộttruyền thống không đứt đoạn, do đặc điểm kéo dài thời gian quá độ từ chế

độ mẫu quyền sang xã hội phụ quyền ở buổi đầu lịch sử có giai cấp - ngờiphụ nữ Việt Nam trong thời đại các xã hội có giai cấp cũ đã kế thừa và pháthuy truyền thống của mình, để liên tục đảm đang việc sản xuất nông nghiệptrong những điều kiện và hoàn cảnh mới, trên những nhu cầu và đòi hỏi mớicủa lịch sử

Sự tham gia tích cực của ngời phụ nữ vào nền kinh tế nông nghiệpcũng đồng thời biểu lộ và chứng minh những phẩm chất tinh thần của họ.Sẵn sàng gánh vác công việc chung, sẵn sàng vì mọi ngời mà làm việc, đây

là điểm nhận thấy đầu tiên trong đức tính truyền thống của ngời phụ nữViệt Nam, vì họ tham gia tích cực vào lao động sản xuất trong các xã hội

cũ Chính vì tinh thần làm chủ và ý thức cộng đồng nh thế, mà các thế hệ

phụ nữ Việt Nam xa đã biểu lộ một tinh thần dũng cảm tuyệt vời trong khi

đảm nhiệm những công việc lao động sản xuất của mình Dũng cảm trong ýthức quyết vợt ra khỏi khuôn khổ chật hẹp, hoàn cảnh chật hẹp, mà lễ giáoxã hội có giai cấp trớc đây đã quy định cho chức phận chủ yếu của họ.Dũng cảm ở chỗ năm này qua năm khác, ngày này qua ngày khác, đơng

đầu với nắng ma, sơng giá, nóng nực, bùn lầy, biến khó khăn vất vả thànhniềm vui

Bên cạnh tinh thần dũng cảm đó là tinh thần cần cù nhẫn nại đợc

hình thành từ trong những điều kiện sản xuất khó nhọc Chính nhờ tinh thầncần cù nhẫn nại đó mà ngời phụ nữ có vai trò quan trọng đặc biệt trong cáchoạt động sản xuất nông nghiệp

Nh vậy, qua việc thực hiện vai trò quan trọng của ngời phụ nữ ViệtNam trong nền sản xuất nông nghiệp theo chiều dài lịch sử, hình thành ở họ

những đức tính truyền thống quý báu: Dũng cảm, đảm đang, sáng tạo và

cần cù nhẫn nại.

* Vai trò của phụ nữ trong việc gánh vác công việc gia đình.

Ngoài vai trò quan trọng của phụ nữ trong sản xuất, phụ nữ còn cóvai trò thiêng liêng không thể thiếu đợc đó là vai trò gánh vác công việc gia

đình

Bất luận trớc khi có sự phân công giữa nam giới và nữ giới về mặtkinh tế, trớc khi có sự phân công lao động theo giới tính thì đã có sự phâncông giữa nam giới và nữ giới về mặt sinh con đẻ cái, điều mà Mác và

Ăngghen đã gọi là "sự phân công đầu tiên" "Sự phân công đầu tiên là sự

phân công giữa đàn ông và đàn bà trong việc sinh con đẻ cái" [38, 94].Chức năng sinh đẻ và nuôi dạy con cái là chức năng mà ngời phụ nữ đã đảmnhiệm trong những điều kiện sinh tồn hết sức gay go, căng thẳng của ngờinguyên thủy Họ vẫn phải thờng xuyên lao động sản xuất, đảm nhiệm chứcnăng kinh tế ở những lĩnh vực quan trọng nhất, đồng thời gánh vác cả chứcnăng sinh đẻ và nuôi dạy con cái Ngời phụ nữ nguyên thủy đã làm nhiệm

vụ sinh đẻ và nuôi dạy con cái, trong điều kiện của xã hội nguyên thủy, vớimột tinh thần tận tụy khôn cùng và lòng yêu thơng vô hạn, chăm sóc trẻ nhỏ

là nhiệm vụ của tập thể phụ nữ trong xã hội nguyên thủy

Cùng với việc sinh đẻ và nuôi dạy con cái, phụ nữ nguyên thủy cũngcáng đáng luôn cả những công việc trong nhà Trớc hết là sửa sang nơi ănchốn ở, chế biến, phân chia và dự trữ thức ăn Công việc trong nhà mà ngờiphụ nữ nguyên thủy phải chăm lo, còn gồm nhiều hình thức lao động sảnxuất, gộp lại thành một ngành kinh tế riêng, gọi là kinh tế gia đình Đó làcác nghề đan lát tre mây, chế biến vỏ cây và đồ da, khâu vá may mặc, chếtạo đồ gốm và về sau này kéo sợi, dệt vải Những nghề sản xuất trong nhànày có vị trí quan trọng trong nền kinh tế nguyên thủy Nó cung cấp nhữngnhu cầu vật dụng quan trọng cho xã hội nguyên thủy, và làm cho đời sốngcon ngời nguyên thủy thêm phong phú, nền văn minh đầu tiên của loài ngờidần dần tiến bộ

Chức năng sinh đẻ và nuôi dạy con cái cùng những công việc trongnhà của ngời phụ nữ nguyên thủy rõ ràng là mang tính chất xã hội Nó làmột trong những cơ sở quan trọng để nâng cao vai trò và địa vị của ngờiphụ nữ trong xã hội mẫu quyền

Trong xã hội phong kiến, các gia đình Việt Nam xa, thời gian từ tấm

bé đến khi trởng thành ngời phụ nữ phải thực hiện những nghĩa vụ và tráchnhiệm của con ngời ở đây có những nghĩa vụ và trách nhiệm đối với cha

mẹ - và họ hàng thân thuộc

Ngay từ thời gian rất sớm, đứa con gái đã đợc giao phó những côngviệc theo hớng chức nghiệp chủ yếu của cả một đời ngời phụ nữ "gái thì giữviệc trong nhà": lên năm, lên bảy - quét nhà, rửa bát; lên bảy lên tám - đunnớc, trông em; lên chín lên mời - nấu cơm, thổi cám Lớn lên chút nữa, cáccô gái nhỏ bắt đầu đợc giao phó những công việc quan trọng hơn Ngoàiviệc tập tành quán xuyến tất cả mọi việc trong nhà, còn phải tham gia sảnxuất: hoặc làm ruộng, hoặc làm một nghề thủ công, chủ yếu là nghề dệt,hoặc là buôn bán nhỏ Đây là thời kỳ cô gái dốc sức "làm giàu cho cha" vàsửa soạn "làm dâu nhà ngời" Rời nhà cha mẹ để về ở nhà chồng, thời giannày ngời phụ nữ phải vừa tiếp tục làm nghĩa vụ và trách nhiệm của ngời controng gia đình mới, vừa nhận thêm nghĩa vụ và trách nhiệm của ngời vợ Vìvậy, ngời phụ nữ phải có rất nhiều nghị lực và khả năng mới làm tròn đợcnghĩa vụ và trách nhiệm nặng nề Ngời phụ nữ phải quán xuyến toàn bộcông việc trong nhà của gia đình chồng, vừa tham gia sản xuất vừa phải kín

đáo chăm sóc và phục vụ ngời chồng của mình

Khi đã sinh con đẻ cái ra "ở riêng", ngời phụ nữ có một gia đình củamình Từ đây, cho đến lúc về già, nhắm mắt, ngời phụ nữ chủ yếu làm nghĩa

vụ và trách nhiệm của ngời vợ, ngời mẹ Vai trò của ngời phụ nữ bấy giờchính thức là vai trò của một ngời "nội tớng" Ngoài việc cùng với chồnglao động sản xuất để bảo đảm kinh kế cho gia đình, ngời phụ nữ còn phảiquán xuyến hầu hết công việc trong nhà mình: cơm nớc, chợ búa, tiền nong,củi lửa, dầu đèn, quần áo, gà lợn, vờn tợc

Là mẹ của một đàn con, việc sinh đẻ, nuôi dạy, gây dựng cho con cáitới khi trởng thành là việc mà ngời phụ nữ xa độc lực đảm nhiệm Nên dângian có câu "con h tại mẹ cháu h tại bà"

Là một ngời vợ, gắn bó chữ tình với chữ nghĩa, ngời phụ nữ xa, ngoàinghĩa vụ đối với bản thân ngời chồng, còn gánh vác luôn cả phần nghĩa vụcủa ngời chồng đối với gia đình và xã hội

"Lấy gì đóng góp cho chồng

Lấy gì giỗ chạp thổ công, ông bà Lấy gì nuôi mẹ nuôi cha Lấy gì thu xếp việc nhà chàng ơi Lấy gì cho ngựa cho voi Lấy gì đóng góp nh đôi láng giềng".

Đây là nỗi lo toan quán xuyến trong suốt đời làm vợ của ngời phụ nữxa

Nghĩa vụ và trách nhiệm làm con, làm vợ, làm mẹ qua suốt một đờingời phụ nữ trong gia đình xa, thật nặng nề, ngời phụ nữ giữ một vai trò rõràng là trung tâm, là linh hồn chủ đạo của các gia đình Nguyên nhân đa đếnthực tế đó là do những mầm mống tốt đẹp gây dựng đợc từ thuở nguyên sơ,khi những ngời phụ nữ đảm đang quán xuyến những "việc trong nhà" ở xãhội thị tộc, vẫn tiếp nối sang thời đại các xã hội có giai cấp Mặt khác, ở cácxã hội này, nh đã thấy, sự vắng nhà của ngời đàn ông đi chiến đấu, đi làmcông việc xã hội v.v là hiện tợng thờng xuyên Trong hoàn cảnh đặc biệt nh-

ng lại phổ biến của lịch sử ấy, nếu không muốn quỵ xuống vì yếu đuối, bấtlực, thì phải mạnh mẽ vơn lên Chính vì đã chọn lấy con đờng thứ hai màcác thế hệ phụ nữ xa, sẵn cái nền móng thuận lợi từ thuở ban đầu, đã đứng

ra gánh vác lấy gia đình của mình Trong khi làm nhiệm vụ đó, họ đã kếthừa và làm nảy sinh, phát triển những đức tính truyền thống tốt đẹp

Đức tính quí báu đầu tiên, quán xuyến trong suốt các thế kỷ gánh vác

gia đình của ngời phụ nữ xa là tinh thần đảm đang tuyệt với của họ Đảm

đang trớc hết bởi khối lợng công việc rất lớn và vô cùng phức tạp mà ngời

phụ nữ xa phải tự lo toan, định liệu Đảm đang còn bởi cái khối lợng "công

việc trong nhà" bề bộn phức tạp đó lại đã đợc ngời phụ nữ Việt Nam xagánh vác trong hoàn cảnh rất khó khăn Trong tình hình nghèo khó chungcủa các xã hội có giai cấp cũ, "cái khó bó cái khôn", ngời phụ nữ đã phải rấttích cực "giật gấu vá vai" để đảm nhiệm chức năng "nội tớng" của mình

Có nguồn gốc từ một nền kinh tế hái lợm xa xa, sự "tần tảo" rất

nhanh chóng trở thành quen thuộc đối với ngời phụ nữ Việt Nam Tần tảo

là đức tính đi kèm với tinh thần đảm đang của các thế hệ phụ nữ Việt Nam

xa, chịu thơng chịu khó, sớm tối lam làm, suốt đời cần kiệm để gánh vácgia đình

Để có thể đảm đang một khối lợng công việc lớn và phức tạp, ngời

phụ nữ xa còn rất khéo léo và thông minh, có đầu óc thực tiễn, biết tính toán

căn cơ, khéo chân khéo tay

Trong suốt các thế kỷ của các xã hội có giai cấp ngày xa, các thế hệ

phụ nữ Việt Nam còn biểu lộ rất rõ đức tính trung hậu cao quý Ngời phụ

nữ Việt Nam là những ngời vốn sẵn có những tình cảm trong sáng và thắmthiết: Đó là lòng trung thành trọn vẹn, thủy chung nh nhất

"Yêu anh cốt rũ xơng mòn Yêu anh đến thác vẫn còn yêu anh

Đặc biệt là tinh thần quên mình vì những ngời thân yêu

"Có con phải khổ vì con

Có chồng phải gánh giang sơn nhà chồng".

Trong khi nêu tấm gơng sáng về lòng vị tha, tinh thần hy sinh nh thế

ngời phụ nữ Việt Nam xa cũng biểu lộ những đức tính khiêm tốn, giản dị.

Ngời phụ nữ có mặt ở khắp mọi nơi, mọi việc trong gia đình, nhng về mặtquyền lợi lại dờng nh vắng mặt, không tồn tại trong gia đình, không bao giờ

đòi hỏi cho mình điều gì

Tính khiêm nhờng, lòng vị tha, đức hy sinh và lòng yêu thơng rộnglớn của ngời phụ nữ xa có một vị trí rất đặc biệt giữa chồng con họ Ngờichồng gọi vợ là "nội tớng" Ngời ngoài khẳng định "lệnh ông không bằngcồng bà" Và dân tộc thì trong khi xây dựng hình tợng anh hùng đầu tiêncủa mình về Thánh Gióng, cũng kèm ngay hình tợng của bà mẹ Gióng; bà

mẹ biết bao tháng ngày mang nặng đẻ đau, chịu đựng biết bao khổ nhọc,cho đến lúc tự tay mình mở đờng cho con đi cứu nớc

Chịu đựng biết bao vất vả, khó nhọc, gian truân, để thực hiện vai trò,nhiệm vụ thiêng liêng của ngời phụ nữ trong gia đình qua các thời đại, đãhình thành ở ngời phụ nữ Việt Nam xa những đức tính truyền thống cao

đẹp: Trung hậu, đảm đang, tần tảo, khiêm tốn, giản dị, giàu lòng vị tha, đức

hy sinh

* Vai trò đảm nhiệm công việc xã hội:

Ngoài vai trò lao động sản xuất, gánh vác công việc gia đình, phụ nữViệt Nam xa còn có vai trò đảm nhiệm công việc xã hội

Địa vị xã hội của ngời phụ nữ ở thời đại chế độ mẫu quyền thể hiện ở

địa vị của họ trong các gia tộc và thị tộc mẫu hệ - tế bào cơ bản và tổ chứcphổ biến của xã hội mẫu quyền

Một ngời đàn bà cao tuổi nhất đứng đầu một gia tộc mẫu hệ Ngời nữtộc trởng này điều khiển mọi việc sản xuất trong gia tộc Và thờng cũng làngời giữ ngọn lửa bếp chính và trông nom việc chuẩn bị thức ăn chung chocả gia tộc, tập trung sản phẩm lao động của mọi ngời trong gia tộc rồi phânchia cho họ theo nguyên tắc tập thể

Ngời nữ tộc trởng còn đứng ra phân xử hoặc hòa giải các vấn đềtrong gia tộc, đứng đầu các lễ nghi tôn giáo, tổ chức các hội vui

Truyền thống đảm nhiệm công việc xã hội của phụ nữ ở chế độ mẫuquyền, qua nhiều thời đại vẫn đợc phát huy, nhất là trong sự nghiệp chốnggiặc ngoại xâm Cho nên, khi đất nớc bị nạn ngoại xâm đe dọa, khi đất nớc

đứng lên chống bọn thống trị giành lấy quyền sống, ngời phụ nữ xa đã dứt

khoát biểu thị thái độ của mình: "Giặc đến nhà đàn bà cũng đánh".

Trong thời gian đô hộ nớc ta, giặc Minh cũng đã mổ bụng đàn bà cóthai, giết chết cả mẹ lẫn con, cắt tai đem nộp chủ tớng (năm 1409) Tớnggiặc Trơng Phụ đã bắt phụ nữ Việt Nam đa về nớc (năm 1414) Đấy lànhững tội ác "trời không dung đất không tha, thần và ngời đều căm giận"

nh lời dạy của Nguyễn Trãi đã viết ngày xa Trớc tai họa trực tiếp đó, nếu

không muốn cho giặc tiếp tục hoành hành, ngời phụ nữ xa chỉ có con đờngquyết liệt đấu tranh.

Truyền thống đánh giặc của phụ nữ Việt Nam đợc khơi dậy từ rấtsớm bởi những phụ nữ kiệt xuất hai Bà Trng, Bà Triệu và sau này vẫn đợcphụ nữ trong hàng ngũ quý tộc cùng những phụ nữ bình thờng từ thế hệ nàyqua thế hệ khác tiếp tục góp phần kế thừa làm cho truyền thống đánh giặcgiữ nớc quý báu đó đợc phát triển mạnh mẽ và liên tục

Trong truyền thống đánh giặc của ngời phụ nữ xa, khí phách anh

hùng cũng đợc biểu lộ ở tinh thần dũng cảm và ý chí bất khuất rất kiên cờng

trong chiến đấu Những ngời vẫn bị coi là "chân yếu tay mềm" trang bị bằngnhững vũ khí tinh thần không gì sánh nổi là lòng yêu nớc, chí anh hùng, đãtrở nên mạnh mẽ để lập nên những kỳ tích làm rạng rỡ non sông

Qua hàng nghìn năm lịch sử, vai trò của phụ nữ trong sản xuất, tronggia đình và xã hội đã hun đúc nên những đức tính truyền thống cao đẹp:

tinh thần yêu nớc, ý thức dân tộc, trung hậu đảm đang, anh hùng bất khuất kiên cờng, tần tảo cần cù thông minh sáng tạo, nhẫn nại, khiêm tốn giản dị, giàu lòng vị tha, đức hy sinh Những truyền thống quý báu đó là sức mạnh,

là điểm tựa tinh thần để phụ nữ hiện đại vơn lên đáp ứng yêu cầu của lịch sửdân tộc

1.1.3 Những giá trị đạo đức cơ bản của phụ nữ Việt Nam trong lịch sử dân tộc

Trong lịch sử dựng nớc và giữ nớc, phụ nữ Việt Nam đã tạo nên biếtbao truyền thống tốt đẹp, trong đó những GTĐĐ là cơ bản

Trong th gửi phụ nữ toàn quốc nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày phụ nữquốc tế, Bác Hồ đã viết: "Phụ nữ Việt Nam sẵn có truyền thống đấu tranhanh dũng và lao động cần cù Trong kháng chiến, phụ nữ ta từ Bắc đến Nam

đều hăng hái tham gia đánh giặc cứu nớc" [84, 39]

Tại Hội nghị Ban chấp hành Trung ơng Hội Liên hiệp Phụ nữ ViệtNam (họp phiên họp mở rộng), cố Thủ tớng Phạm Văn Đồng đã nói: "Lịch

sử dân tộc ta từ xa với tấm gơng chói lọi của Bà Trng, Bà Triệu, trải qua cácchặng đờng, luôn luôn sáng ngời hình ảnh ngời phụ nữ Việt Nam, ngời sảnxuất, ngời chiến sĩ, ngời vợ và ngời mẹ, biết bao dũng cảm và dịu hiền, biếtbao vị tha và tần tảo" [10]

Tại Đại hội đại biểu phụ nữ Việt Nam lần thứ VIII năm 1997, nguyênTổng Bí th Đỗ Mời đã phát biểu: "Từ xa đến nay, phụ nữ Việt Nam luônluôn giữ vị trí quan trọng trong quá trình hình thành cộng đồng dân tộc,trong sự nghiệp đấu tranh lâu dài dựng nớc và giữ nớc cũng nh trong cuộcsống đời thờng Truyền thống và phẩm giá của phụ nữ nớc ta đợc hình thànhqua hàng nghìn năm lịch sử Đó là lòng yêu nớc, tính nhân ái, đức hy sinh,trí thông minh, tiêu biểu cho nhân cách Việt Nam Tám chữ vàng "Anhhùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang" mà Bác Hồ kính yêu và nhân dântrao tặng phụ nữ nớc ta chính là sự đúc kết một cách sâu sắc truyền thống

vẻ vang và phẩm giá cao đẹp đó" [92, 90-91]

Dựa vào cách tiếp cận xác định GTĐĐTT ở phần đầu và cách thểhiện của các nhà lãnh đạo về đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam cóthể khẳng định các GTĐĐTT cơ bản của phụ nữ Việt Nam trong lịch sử lâudài của dân tộc là:

- Yêu nớc

- Anh hùng, bất khuất

- Trung hậu, đảm đang

Trong đó yêu nớc là giá trị cao nhất, phổ biến nhất trong cácGTĐĐTT của dân tộc Việt Nam nói chung, phụ nữ Việt Nam nói riêng.Truyền thống yêu nớc là sợi chỉ đỏ xuyên qua toàn bộ lịch sử Việt Nam từ

cổ đại đến đơng đại

Truyền thống yêu nớc đợc hình thành rất sớm từ buổi đầu dựng nớc

và giữ nớc Truyền thống đó của phụ nữ Việt Nam càng đợc phát huy mạnh

mẽ trong quá trình cách mạng do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Yêunớc thiết tha và sẵn sàng hy sinh vì nớc, các thế hệ phụ nữ Việt Nam đã

đem tinh thần truyền thống ấy phục vụ cho sự nghiệp đấu tranh giải phóngdân tộc "Phụ nữ Việt Nam đã có mặt ngay từ đầu dới ngọn cờ đấu tranhcủa Đảng đã sát cánh cùng nam giới chống đế quốc phong kiến, cung cấpcho phong trào nhiều chiến sĩ cách mạng u tú, ghi vào lịch sử đấu tranh củanhân dân ta tấm gơng chói lọi của biết bao anh hùng liệt sĩ và trải qua baochặng đờng gian khổ, đã góp phần vẻ vang vào thành công của Cách mạngtháng Tám, lập nên nớc Việt Nam dân chủ cộng hòa" [9]

Truyền thống nói chung, truyền thống đạo đức nói riêng của phụ nữViệt Nam đợc Chủ tịch Hồ Chí Minh đúc kết bằng tám chữ vàng: "Anhhùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang"

* "Anh hùng, bất khuất" là những giá trị đạo đức cao cả của phụ nữ

Việt Nam Vì yêu nớc nên ngay buổi đầu giữ nớc, phụ nữ Việt Nam đã

đứng lên chống giặc ngoại xâm, biểu lộ một tinh thần dũng cảm và ý chí bấtkhuất rất kiên cờng trong chiến đấu, nh Bà Trng, Bà Triệu, Bùi Thị Xuân

Trong sự nghiệp chống Mỹ cứu nớc, phụ nữ cả hai miền Nam, Bắcsiết chặt hàng ngũ thành một khối vững chắc, kề vai sát cánh trong nỗithông cảm sâu sắc của những ngời ở tiền tuyến lớn và hậu phơng lớn cùngchiến trờng đánh Mỹ

ở tiền tuyến lớn, phụ nữ miền Nam đã nêu cao khí phách anh hùngbất khuất của mình qua mọi hình thức đấu tranh Đấu tranh vũ trang, đấutranh chính trị, binh vận lĩnh vực nào chị em cũng tỏ rõ tinh thần anhdũng, ý chí quật cờng của ngời phụ nữ Việt Nam làm rạng rỡ thêm truyềnthống anh hùng từ xa xa của giới mình Với những thử thách hết sức gay go

và nặng nề, tiếp thu truyền thống của phụ nữ nghìn xa của dân tộc, phụ nữ

miền Nam còn rèn đúc thêm cho mình một bản lĩnh cao đẹp trong đấutranh

Dám hy sinh, không chùn bớc ngay trớc cả cái chết, trong đấu tranh

họ là những ngời chẳng những rất kiên cờng mà còn hết sức bền bỉ dẻo dai

Sự đấu tranh kiên cờng đó đã tạo nên nguồn sức mạnh vô song của lực lợngnữ cũng nh của cách mạng trong tất cả các hình thái đấu tranh với quân thù.Những ngời phụ nữ nh chị Bảy Trờ Bến Tre là ngời tham gia đấu tranh trựcdiện với kẻ thù đến 300 lần Nhiều lần chị bị kẻ thù đánh đập tàn nhẫn, cólần gần chết Nhng chị vẫn khăng khăng cơng quyết: "Cứ khiêng tôi đi tốcáo nó Nếu tôi chết cũng đừng chôn tôi Bà con có thơng tôi thì cứ khiêngxác tôi đi đấu tranh đến cùng, dù rã thây cũng đợc!" Hay chị Nguyễn ThịHạnh ở Long An, chỉ trong mấy năm không kể những thời gian vào tù ratội, ngoài cuộc đấu tranh chính trị và binh vận, chị đã đánh địch đến hơn

400 trận Tạ Thị Kiều tay không lăn vào đồn giặc vật lộn với chúng, cớpsúng và cớp đồn Kan Lịch khi tấn công thì đi trớc, rút lui thì đi sau, chỉ nổsúng khi còn cách giặc 5 mét Còn biết bao tấm gơng anh dũng, bất khuất

đã tô đậm thêm cho chí khí anh hùng của phụ nữ miền Nam bằng tinh thầnkiên quyết và triệt để cách mạng Tinh thần ấy xuất phát từ niềm tin vữngvàng ở chính nghĩa và sức mạnh của mình, lòng tin ở sự tất thắng "Nụ cời

Võ Thị Thắng", "Đấy chính là Việt Nam đang cời", "là cái nhìn của nữ thầnchiến thắng" [23]

Xuất phát từ tinh thần yêu nớc, phụ nữ Việt Nam đã chiến đấu anhhùng, bất khuất để giành lại độc lập tự do cho Tổ quốc Đấy là nhữngGTĐĐ cao đẹp mà các thế hệ phụ nữ tiếp theo phải kế thừa trong công cuộcxây dựng và bảo đảm đất nớc hiện nay

* "Trung hậu, đảm đang" là những phẩm hạnh tuyệt vời trong đạo

đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam

Ngời phụ nữ xa đảm đang trong sản xuất nông nghiệp, nuôi sống xãhội; đảm đang gánh vác công việc gia đình cho chồng, con đi chiến đấu

Bên cạnh đó các thế hệ phụ nữ Việt Nam xa còn biểu lộ rất rõ đức tínhtrung hậu cao quý.

Yêu nớc, trung kiên với nớc: "Giặc đến nhà đàn bà cũng đánh"; yêu

chồng, chung thủy sắt son với chồng: "Chồng em áo rách em thơng Chồng

ngời áo gấm xông hơng mặc ngời".

Tinh thần đó của phụ nữ Việt Nam xa đợc nâng cao trong phong tràocách mạng dới sự lãnh đạo của Đảng

Trong công cuộc xây dựng CNXH và đấu tranh thống nhất đất nớc,phụ nữ hai miền Nam, Bắc thể hiện rất rõ truyền thống nói trên

Phụ nữ miền Bắc đã vợt qua khó khăn gian khổ đảm đang trên mặttrận sản xuất nông nghiệp và các lĩnh vực khác, nhằm phục hồi nền kinh tế

và phát triển văn hóa, góp phần hoàn thành thắng lợi việc hàn gắn vết thơngchiến tranh, tạo cơ sở để đa miền Bắc tiến lên CNXH Ngoài việc đảm đangtrong sản xuất và xây dựng cơ sở vật chất cho CNXH, chị em phụ nữ miềnBắc còn đảm đơng công việc quản lý xã hội Nhiều phụ nữ tiên tiến đã đảmnhiệm những cơng vị phụ trách các ngành các cấp từ cơ sở đến trung ơng,củng cố và tăng cờng hiệu quả và tích cực u việt của chính quyền và bộ máyquản lý kinh tế của chế độ XHCN

Lúc ấy, phụ nữ miền Nam trong hoàn cảnh khó khăn nhất, vẫn mộtlòng hớng về cách mạng Kẻ thù không sao lay chuyển nổi lòng trung thành

và niềm tin tởng vững vàng vào Đảng, vào sự tất thắng của cách mạng ViệtNam Những ngời phụ nữ miền Nam đã giữ trọn đợc bản sắc dân tộc, nềnphong hóa, đạo đức cổ truyền của mình và còn phát triển lên một bớc rấtcao Có những ngời vợ trẻ tiễn chồng đi tập kết, đi chiến đấu, rồi gần nh cảcuộc đời quên mình, lăn lộn trong sản xuất và chiến đấu, mong ngày chiếnthắng gặp lại ngời yêu

Đấy là những biểu hiện chói ngời của lòng trung hậu tuyệt vời củaphụ nữ miền Nam trong sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất n-

ớc Chị út Tịch ở Trà Vinh, vừa đánh giặc vừa nuôi con Ngời mẹ đảm đang

ấy vừa đánh bốt, phá càn, địch vận, trinh sát, vừa độc lực lo liệu cửa nhà Từviệc trồng da, gói bánh đến mò cua bắt cá, chăm sóc con cái, dạy chúngcách tránh máy bay, đại bác của giặc, giáo dục, chúng thơng yêu đùm bọclấy nhau, và những đứa lớn còn biết cả việc trinh sát, liên lạc cho cáchmạng.

Quán xuyến gia đình là việc làm của phụ nữ ta, đời này qua đời khác,

và đã trở thành truyền thống của phụ nữ Việt Nam Nhng những hành độngquán xuyến toàn bộ gia đình trong những hoàn cảnh khó khăn ác liệt nh thếcủa phụ nữ Việt Nam là điều rất đặc biệt Và còn từ chỗ quán xuyến việcnhà, đến chỗ vơn lên thay thế nam giới gánh vác việc làng, việc nớc

"Đội quân tóc dài" là biểu hiện độc đáo vai trò xung kích trong đấutranh chính trị chống quân thù của phụ nữ miền Nam Song song với hoạt

động đấu tranh chính trị, phụ nữ miền Nam còn đảm nhiệm xuất sắc vai tròquan trọng của mình trong đấu tranh vũ trang giết giặc cứu nớc, cứu nhà

Đấy là những biểu hiện tuyệt vời của tinh thần đảm đang đáng quý của ngờiphụ nữ miền Nam trong sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất n-ớc

Tinh thần đảm đang của họ trong thời kỳ mới cũng vợt lên với khí thếtấn công liên tục Khó khăn nhiều khi tởng nh quá sức ngời, nhng phụ nữvẫn là ngời góp sức san bằng những khó khăn đó Và nội dung đảm đangcủa ngời phụ nữ đã không chỉ đóng khung trong việc quán xuyến việc nhà,việc làng, mà còn mở rộng ra tới những công việc bao quát hơn, phức tạphơn, đòi hỏi ngời phụ nữ phải có lòng thơng yêu giai cấp, chí căm thù giặc,lòng dũng cảm, tài khéo léo, trí thông minh Ngời phụ nữ miền Nam đã

đáp ứng đầy đủ yêu cầu đó Khi giáp mặt với kẻ thù, trớc làn bom mũi đạn,

họ đảm nhiệm việc tiếp lơng, tải đạn; chuyển tải thơng binh về nơi an toàn.Giữa vòng vây của địch, họ lại nhận nuôi chứa, chăm sóc thơng binh và mở

đờng cho thơng binh thoát vây về đơn vị an toàn

ở hậu phơng lớn, phụ nữ miền Bắc "đảm đang sản xuất và công tác",

"đảm đang gia đình", đảm đang phục vụ chiến đấu và sẵn sàng chiến đấu".Chiến tranh nổ ra, lập tức sức ngời, sức của phải dồn một phần lớn vào cuộcchiến đấu Những công việc hậu phơng do đó phải đảm bảo thực hiện trong

điều kiện hết sức căng thẳng về nhân công, nhân lực Phụ nữ ở khắp nơi làlực lợng chủ yếu giải quyết tình trạng nhân công, nhân lực căng thẳng đó.Hàng triệu phụ nữ đã đứng ra gánh vác việc sản xuất và công tác, và đã lậpnên những kỳ tích với tinh thần đảm đang thay thế nam giới đi chiến đấu

Đây cũng là cách đánh Mỹ, cách biểu hiện tinh thần đánh giặc của họ Phụnữ không phải chỉ có đứng ra thay thế nam giới làm tất cả các công việc màcòn tự đảm nhiệm lấy việc quản lý và lãnh đạo của mình Từ thực tế củaphong trào phụ nữ quản lý và lãnh đạo các công việc, chỉ trong vài nămchống Mỹ, cứu nớc, đã hình thành một đội ngũ cán bộ phụ nữ rất đông đảo

ở các ngành các cấp

Đảm đang công việc gia đình vốn là truyền thống lâu đời của phụ nữ

ta Nhng trong hoàn cảnh mới ngời phụ nữ phải chủ động đa thanh niêntrong gia đình ra mặt trận, và vừa đảm nhiệm công việc hậu phơng, vừagánh vác, xây dựng tổ chức gia đình theo yêu cầu mới đó là nét đặc sắctrong việc đảm đang thứ hai: đảm đang gia đình, khuyến khích chồng conanh em đi chiến đấu Đã có biết bao ngời vợ, ngời yêu tự tay viết đơn xincho chồng đi nhập ngũ giết giặc Đảm đang gia đình cho chồng con đi đánhgiặc, vừa gánh vác công việc hậu phơng, vừa chăm sóc những thành viênnhỏ tuổi trong gia đình, những ngời phụ nữ đã biểu lộ một tinh thần tự tin,một nghị lực vững vàng, một nhận thức sâu sắc về nhiệm vụ của mình đốivới xã hội

Và từ đó mà tình thơng yêu đùm bọc, tinh thần tập thể và đoàn kết,

đức tính hy sinh của ngời phụ nữ đợc nảy nở mạnh mẽ và phát huy cao độ

Có những ngời mẹ ở khắp nơi, những ngời hầu nh đã coi toàn bộ cuộc đờimình là cuộc sống của chồng con:

"Xa tiễn chồng đi cứu nớc rời rợi tóc xanhGiờ lại tiễn con đi rung rinh đầu bạc" [37].

Rất nhiều phụ nữ đã bình tĩnh trầm lặng hiến dâng cho tổ quốc nhữngngời thân yêu nhất của mình trong sự nghiệp chống Mỹ, cứu nớc Bình tĩnhtrầm lặng, họ đã đơng đầu với tất cả những khó khăn to lớn nhất, đảm nhậntrọn vẹn công việc gia đình, góp phần vào công việc cách mạng của dân tộc

ở đây những ngời vợ Việt Nam là những ngời thủy chung trọn vẹnvới chồng Những ngời mẹ Việt Nam hy sinh trọn vẹn cho con cái Nhữngngời con gái, con dâu Việt Nam thảo hiền đối với bậc trên và rèn luyện đứctính của ngời mẹ đối với lớp tuổi dới, cũng nh chờ dịp thể hiện những đứctính của ngời vợ đối với ngời yêu, ngời chồng tơng lai của mình Đấy lànhững ngời phụ nữ Việt Nam trung hậu

ở hậu phơng lớn phụ nữ miền Bắc không những đảm đang công việcsản xuất, đảm đang gia đình đa chồng con đi chiến đấu mà họ còn đảm

đang phục vụ chiến đấu và sẵn sàng chiến đấu

Tham gia vào cuộc chiến đấu bằng vũ khí với quân thù, kế thừatruyền thống sẵn có của giới mình, phụ nữ ở hậu phơng lớn có mặt trên mọimặt trận chiến đấu Mỗi chiến công của bộ đội, bất cứ về mặt nào cũng đều

có công lao đóng góp tích cực của phụ nữ Họ đã trở thành một đạo quân

đông đảo hàng triệu ngời làm công tác phục vụ chiến đấu Những ngời phụnữ ấy trớc hết đã làm nhiệm vụ của những chiến sĩ hậu cần nhân dân, và họcòn là những chiến sĩ phòng không, là những chiến sĩ thông tin liên lạc, lànhững chiến sĩ giao thông vận tải, là những ngời động viên cổ động chiếntrờng và chiến đấu

Phục vụ đắc lực cho công tác phục vụ chiến đấu, chính những ngờiphụ nữ ấy, khi tình huống xảy ra đã trở thành những chiến binh thật sự,những ngời bằng khẩu súng và lá cờ chỉ huy của mình, tiêu diệt kẻ địchbằng những trận chiến đấu oanh liệt Đấy cũng còn là những ngời, bằng đủ

tất cả những gì có thể sử dụng làm vũ khí, đã đuổi giặc lái hàng cây số, bắtgọn những đứa "con cng của không lực và hải lực Huê Kỳ".

Đấy chính là tinh thần kiên quyết chiến đấu của những nữ chiến sĩ ởhậu phơng lớn Đã biểu hiện khí phách hiên ngang, sức tiến công dũngmãnh của ngời phụ nữ ở khắp nơi trên miền Bắc - những ngời phụ nữ đầutiên trên thế giới đã góp phần đập tan những cái gọi là "uy thế" của "khônglực và hải lực Huê Kỳ"

Tất cả những hành động cách mạng đó nói lên tinh thần trách nhiệm,

ý thức tập thể và đồng đội rất cao của những ngời phụ nữ vốn đã mangtruyền thống yêu nớc nồng nàn, lòng căm thù giặc sâu sắc, cùng với lòngthiết tha gắn bó với CNXH

Nh thế "Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang" - những phẩmchất quý báu của phụ nữ Việt Nam đã đợc phụ nữ hai miền Nam - Bắc kếthừa, phát huy tuyệt vời trong thời kỳ lịch sử mới Đặc biệt là trong giai

đoạn chống Mỹ, cứu nớc 20 năm bằng biết bao năm trớc cộng lại, phụ nữViệt Nam vẫn giữ đợc tinh hoa của truyền thống cũ, đồng thời lại nảy nởhình thành những phẩm chất mới, làm nên cái cốt cách bền vững của mình

Trong công cuộc xây dựng CNXH ở nớc ta hiện nay những GTĐĐ đócàng cần đợc kế thừa và phát huy nâng lên tầm cao mới phù hợp với côngcuộc đổi mới góp phần xây dựng đất nớc Việt Nam giàu đẹp, văn minh

1.2 Yêu cầu kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam trong tình hình hiện nay

1.2.1 Tính kế thừa trong sự phát triển đạo đức

* Quan điểm mácxít về kế thừa

Khái niệm kế thừa xuất phát từ quan niệm vận động: vận động là sựbiến đổi nói chung, không phụ thuộc vào tính chất, khuynh hớng hay kếtquả của nó Sự phát triển là sự vận động theo một khuynh hớng nhất định,

theo con đờng đi lên, đó là khuynh hớng tất yếu của vận động Đặc tính củaphát triển là tiến lên trên cơ sở giải quyết mâu thuẫn bên trong của chỉnhthể, có kế thừa, có lặp lại cái cũ trên cơ sở cao hơn và có sự xuất hiện cáimới Phát triển là một nội dung cơ bản của vận động mà ý nghĩa của nónhằm tạo ra sự đổi mới không ngừng Phát triển là quá trình bộc lộ sự biến

đổi về chất, nhng không phải là sự tiêu diệt giản đơn cái cũ, mà là làm chocái mới nảy sinh từ bản thân cái cũ

Vì vậy, phát triển tất yếu đặt ra yêu cầu kế thừa Kế thừa là nhân tốcủa phát triển, là vòng khâu của sự phát triển Kế thừa là vòng khâu tất yếutrong phát triển liên tục qua những đứt đoạn Trên cơ sở của cái đứt đoạn,của cái phủ định, của sự hoàn thiện với t cách là ý nghĩa, là mục đích củaphát triển mà nảy sinh yêu cầu phải kế thừa để thực hiện tính liên tục của sựphát triển Kế thừa là quá trình đấu tranh cũ - mới nhằm phát huy cái cũtích cực trong cái mới và ngăn chặn, lọc bỏ cái cũ lạc hậu Bản chất của kếthừa là thực hiện sự lọc bỏ, chuyển hóa cái cũ tích cực thành nhân tố của cáimới, là mắt khâu cơ bản trong quá trình biến đổi về chất Kế thừa là quy luậtcủa sự phát triển, của mối liên hệ tất yếu giữa cái cũ và cái mới, của tính liêntục qua những đứt đoạn Lý luận kế thừa của chủ nghĩa duy vật biện chứnggiúp ta hiểu rõ hơn thực chất của sự phát triển Mặt khác, nó còn giúp tahiểu một cách cặn kẽ các đối tợng đặc biệt tồn tại trong giai đoạn chuyểnhóa, giai đoạn trung gian, thời kỳ quá độ trong lịch sử phát triển của nó

Chủ tịch Hồ Chí Minh là ngời thể hiện cốt cách Việt Nam một cáchtốt nhất, nhng cũng là ngời tiếp thu nền văn hóa nhân loại một cách tốtnhất T tởng đạo đức Hồ Chí Minh là bộ phận quan trọng trong di sản lýluận của Ngời để lại cho Đảng và nhân dân ta Trong t tởng đạo đức Hồ ChíMinh nguyên tắc kế thừa đợc Ngời vận dụng một cách nhuần nhuyễn và trởthành nguyên tắc có tính chất chỉ đạo trong việc tiếp thu các GTĐĐTT dântộc và nhân loại để xây dựng nền đạo đức mới - đạo đức cách mạng nh Ngờithờng gọi

Tìm hiểu t tởng đạo đức Hồ Chí Minh và tấm gơng đạo đức của Ngời,chúng ta rút ra đợc những chỉ dẫn có ý nghĩa phơng pháp luận sâu sắc trongviệc kế thừa và phát huy các GTĐĐTT của dân tộc Việt Nam nói chung,phụ nữ Việt Nam nói riêng phù hợp với yêu cầu của sự nghiệp đổi mới đấtnớc theo định hớng XHCN ở nớc ta hiện nay Hồ Chí Minh đánh giá cao vàrất chú trọng khai thác những nhân tố tích cực trong văn hóa truyền thốngdân tộc Ngời cho rằng văn hóa dân tộc là cơ sở để tiếp thu văn hóa thế giới.Song Ngời cũng thấy rõ tác hại của những truyền thống lạc hậu: "Thói quen

và truyền thống lạc hậu cũng là kẻ địch to; nó ngấm ngầm ngăn trở cáchmạng tiến bộ Chúng ta lại không thể trấn áp nó, mà phải cải tạo nó mộtcách rất cẩn thận, rất chịu khó, rất lâu dài [45, 287] Đứng trên lập trờngcủa chủ nghĩa Mác - Lênin, từ kinh nghiệm cách mạng của mình, Hồ ChíMinh đã xác định thái độ đúng đắn của ngời cộng sản đối với truyền thốngcủa dân tộc Ngời khẳng định: "đời sống mới không phải cái gì cũng bỏ hết,không phải cái gì cũng là mới

Cái gì cũ mà xấu thì bỏ

Cái gì cũ mà không xấu, nhng phiền phức thì phải sửa đổi lại cho hợplý

Cái gì cũ mà tốt thì phải phát triển thêm

Cái gì mới mà hay thì ta phải làm" [45, 94-95]

Nh vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh vận dụng quan điểm kế thừa biệnchứng của chủ nghĩa Mác - Lênin một cách xuất sắc trong quá trình kếthừa, phát triển các GTĐĐTT của dân tộc, có phê phán, chọn lọc

* Đặc thù của kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức

Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, bao gồm hệ thống nhữngquan điểm, quan niệm, quy tắc, chuẩn mực xã hội nhờ đó con ngời điềuchỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích xã hội trong mối quan hệgiữa con ngời với con ngời, giữa cá nhân và xã hội

Việc làm rõ tính đặc thù của kế thừa và phát huy trong lĩnh vực đạo

đức so với các lĩnh vực khác có ý nghĩa phơng pháp luận quan trọng để chủ

động và tích cực vận dụng nguyên lý kế thừa vào sự phát triển của đạo đứcxã hội, xây dựng nền đạo đức mới phù hợp với yêu cầu của sự nghiệp đổimới hiện nay ở nớc ta

Đạo đức là một hiện tợng xã hội Vì vậy, kế thừa trong lĩnh vực đạo

đức khác với kế thừa trong lĩnh vực tự nhiên Nếu kế thừa trong lĩnh vực tựnhiên thực hiện một cách vô ý thức thì trong lĩnh vực xã hội các quá trìnhvận động và phát triển của nó luôn chịu sự tác động của con ngời liên kếtvới nhau một cách ít nhiều có ý thức để giải quyết những nhiệm vụ nhất

định do thực tiễn lịch sử đòi hỏi Nh vậy tính kế thừa trong đời sống xã hộikhông thể hiểu ngoài hoạt động của con ngời Vì vậy, kế thừa và phát huy

đạo đức chịu sự chi phối của kinh tế, giai cấp, dân tộc và các hình thái ýthức xã hội khác

Tính kế thừa trong lĩnh vực đạo đức chịu sự quy định của kinh tế

Đạo đức không phải là những gì có sẵn bên ngoài và bên trên áp đặt vào xãhội mà với t cách là một hình thái ý thức xã hội, đạo đức nảy sinh trên cơ sởtồn tại xã hội của con ngời Đạo đức không phải là cái gì bất biến mà luônbiến đổi cùng với sự biến đổi của tồn tại xã hội Xu hớng chung chi phối sựbiến đổi theo xu hớng tiến bộ và sáng tạo ra những giá trị đạo đức mới Cóthể nói, nội dung, tính chất của kế thừa và phát huy trong sự phát triển đạo

đức phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, là sự phản ánh điều kiện kinh tế của xãhội Nếu không thấy vai trò của kinh tế đối với kế thừa và phát huy trong sựphát triển đạo đức sẽ dẫn đến quan điểm duy tâm cho rằng sự phát triển đạo

đức chẳng qua là sự tự biến của các khái niệm, ý niệm Mặt khác, cần phảichống quan điểm duy vật tầm thờng, coi sự phát triển đạo đức chỉ tùy thuộcvào điều kiện kinh tế mà không thấy đợc tính độc lập tơng đối trong sự pháttriển của đạo đức

Tính kế thừa trong sự phát huy đạo đức còn chịu sự chi phối của tínhgiai cấp và tính dân tộc khá rõ nét Trong xã hội có giai cấp đạo đức mangnội dung giai cấp và phục vụ cho lợi ích của giai cấp

Kế thừa và phát huy trong sự phát triển đạo đức còn chịu sự tác độnglẫn nhau với các hình thái ý thức xã hội khác nh ý thức chính trị, phápquyền, nghệ thuật, tôn giáo, khoa học

Trong đời sống xã hội, chính trị và đạo đức thờng tồn tại đan xennhau, có quan hệ chặt chẽ và bổ sung nhau Nhiều khi các quan hệ đạo đứclẫn vào chính trị, ngợc lại có những quan điểm chính trị phản ánh nhữngquan điểm đạo đức

Còn đạo đức và pháp luật đều là tổng hợp những quy tắc, chuẩn mực,hành vi của con ngời phù hợp với yêu cầu của từng xã hội trong từng giai

đoạn phát triển nhất định

Tôn giáo và đạo đức đều hớng con ngời vơn tới cái thiện, tránh cái

ác Tôn giáo phản ánh khát vọng hớng thiện của quần chúng và khơi dậylòng từ bi, bác ái của con ngời Xét ở góc độ này, tôn giáo có những đónggóp nhất định đối với sự phát triển của đạo đức

Khoa học là hệ thống tri thức đúng đắn và chân thực về hiện thựckhách quan, khoa học thống nhất với đạo đức ở mục đích phục vụ sự tiến bộxã hội, mong muốn đem lại tự do và hạnh phúc cho con ngời Lý tởng củakhoa học và lý tởng của đạo đức là thống nhất Tri thức khoa học giúp chocon ngời nhận thức, đánh giá, lựa chọn đúng đắn các giá trị đạo đức

Nếu đạo đức đặt ra cho nghệ thuật một nhiệm vụ quan trọng là gópphần giáo dục hoàn thiện nhân cách con ngời thì nghệ thuật cũng tác độngsâu sắc đến đạo đức Nghệ thuật chân chính ngợi ca những đức tính tốt đẹpcủa con ngời và phê phán cái xấu, giúp cho con ngời có đạo đức ngày cànghoàn chỉnh hơn

Tuy nhiên, so với các hình thái ý thức xã hội khác nh tôn giáo, khoahọc, nghệ thuật, pháp quyền thì kế thừa và phát huy trong sự phát triển

đạo đức cũng có những nét riêng biệt cơ bản nh sau:

- Sự truyền bá các quan điểm đạo đức trong đời sống xã hội không

đòi hỏi phải có những tổ chức chuyên biệt để thực hiện Sự hình thành cácquy tắc, chuẩn mực đạo đức từ trong cuộc sống thể hiện qua phong tục, tậpquán, thói quen đợc con ngời tiếp nhận từ nhiều kênh khác nhau thông quamôi trờng sống của họ Vì vậy, trong đạo đức tính kế thừa thể hiện rõ việclặp lại các mẫu hành vi điển hình dần dần hình thành các thói quen mangtính tự giác của con ngời, thể hiện yêu cầu chung của cộng đồng về hành vicủa cá nhân

- Kế thừa và phát huy trong sự phát triển đạo đức chịu ảnh hởng củaquan điểm giai cấp và mang tính dân tộc song tính dân tộc thờng rõ nét hơn

- Kế thừa và phát huy trong sự phát triển đạo đức là một quá trìnhdiễn ra phức tạp và lâu dài Trong sự phát triển đạo đức, kế thừa thể hiệnkhá rõ nét trong khi đó sự đổi mới thờng khó nhận thấy hơn, đi vào đờisống xã hội chậm hơn so với các hình thái ý thức xã hội khác, nhất là đốivới ý thức pháp quyền

Kế thừa và phát huy trong sự phát triển đạo đức còn gắn liền với quátrình giao lu văn hóa giữa các dân tộc Vì giao lu văn hóa là sự vận động th-ờng xuyên gắn liền với tiến bộ xã hội Đó là quy luật trao đổi chất giữa cácnền văn hóa với nhau Một nền văn hóa nếu đóng cửa sẽ dẫn đến suy thoái.Giao lu văn hóa là động lực phát triển của các nền văn hóa, trong đó có đạo

đức Vì vậy, giao lu văn hóa là điều không thể thiếu đợc của quá trình kếthừa và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống của từng dân tộc và gópphần bồi đắp làm phong phú các giá trị đạo đức của nhân loại

Nh vậy kế thừa và phát huy trong sự phát triển đạo đức chịu sự chiphối của cơ sở kinh tế, của nhân tố chủ quan (giai cấp, cá nhân ), quá trình

giao lu của các quốc gia, dân tộc; sự tác động của đạo đức với các hình thái

ý thức xã hội khác

1.2.2 Những nhân tố tác động đến sự biến đổi những giá trị đạo đức của phụ nữ Việt Nam trong tình hình hiện nay

* Điều kiện kinh tế thị trờng, mở cửa hội nhập

Thị trờng là sản phẩm của sự phát triển kinh tế - xã hội trong lịch sửphát triển sản xuất vật chất Thị trờng (theo đúng nghĩa của nó) thực sự pháttriển cùng với sự phát triển của CNTB Từ sản xuất tự cung, tự cấp, vật trao

đổi vật, sang sản xuất hàng hóa là một bớc tiến của văn minh nhân loại, bớctiến của thị trờng

Do mỗi nớc khác nhau có trình độ kinh tế, kết cấu xã hội - giai cấpphong tục tập quán khác nhau nên cùng một mô hình kinh tế thị trờng cóthể có những thể chế khác nhau Mỗi nớc đi vào kinh tế thị trờng từ những

điểm xuất phát khác nhau trong việc xây dựng thể chế kinh tế thị trờng Từ

đó thị trờng XHCN cơ bản khác với thị trờng t bản về điểm xuất phát đếnmục đích của nền sản xuất Rõ ràng, ở đây, thị trờng là nơi diễn ra cuộc

"hội ngộ" cũng là cuộc đối đầu gay gắt không tiếng súng giữa hai loại thị ờng và tính "hai mặt" của cơ chế thị trờng

tr-Cơ chế thị trờng có sự tác động hai mặt Sự chuyển biến từ kinh tế kếhoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp sang kinh tế thị trờng sẽ dẫn đếnnhững tác động lớn bao trùm lên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó

có lĩnh vực đạo đức Đặc biệt nớc ta, là nơi có lịch sử lâu đời với truyềnthống đạo đức phơng Đông Vì vậy với sự chuyển đổi sang kinh tế thị trờng,

đất nớc ta sẽ phải trực diện một cách gay gắt hơn, nổi bật hơn với một loạtbiến đổi diễn ra trong giá trị đạo đức

Có ngời cho rằng kinh tế thị trờng và đạo đức là bài xích lẫn nhau.Kinh tế thị trờng càng phát triển thì đạo đức càng suy thoái Do đó chấpnhận kinh tế thị trờng thì phải trả giá bằng sự trợt dốc về mặt xã hội, sự suy

thoái về đạo đức Ngợc lại, cũng có ngời cho rằng kinh tế thị trờng đẩynhanh sự tăng trởng kinh tế, do đó thúc đẩy sự tiến bộ xã hội, lành mạnhhóa đạo đức, nó tạo ra xu hớng phát triển đạo đức lên một trình độ mới, cótính thiết thực và thực tiễn hơn Hai cách lý giải này, hoặc là tuyệt đối hóa

ảnh hởng tiêu cực, hoặc là tuyệt đối hóa ảnh hởng tích cực của kinh tế thịtrờng đối với đạo đức Nhng thực ra kinh tế thị trờng tác động đến đạo đứctheo cả hai hớng, cả tích cực, cả tiêu cực

Với t cách là một phơng tiện hữu hiệu phát triển kinh tế, một độnglực thúc đẩy sự tiến bộ xã hội, kinh tế thị trờng có tác động tích cực đến sựphát triển tiến bộ đạo đức Nhng kinh tế thị trờng nó không những khônggiải quyết đợc các vấn đề xã hội, mà còn ngợc lại làm nảy sinh những nangiải xã hội, ảnh hởng tiêu cực đến lĩnh vực đạo đức, làm suy thoái đạo đứcxã hội Nói đến ảnh hởng của kinh tế thị trờng đối với đạo đức phải nói đếncả hai mặt đó Xem xét một cách phiến diện chỉ thấy mặt này không thấymặt kia sẽ dẫn đến kìm hãm, thậm chí bài xích kinh tế thị trờng hoặc để đạo

đức xã hội rơi vào tình trạng suy thoái tới tột độ

Qua một thời gian thực hiện kinh tế thị trờng, trong lĩnh vực đạo đứcxã hội nớc ta nói chung, đạo đức phụ nữ Việt Nam nói riêng có sự biến đổi

có tính chất đảo lộn tơng đối lớn, có nhiều biến đổi tích cực đáng mừng

nh-ng cũnh-ng xuất hiện khônh-ng ít nhữnh-ng hiện tợnh-ng suy thoái, xuốnh-ng cấp về đạo

đức đáng lo ngại Dĩ nhiên những biến đổi phức tạp đó không phải hoàntoàn do kinh tế thị trờng, nhng kinh tế thị trờng cũng có ảnh hởng rất lớn

Kinh tế thị trờng ảnh hởng tích cực đối với truyền thống đạo đức củadân tộc ta nói chung, đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam nói riêng.Thực tiễn những năm đổi mới chuyển sang kinh tế thị trờng đang đặt ra yêucầu phải khẳng định một hệ GTĐĐ của con ngời Việt Nam, trong đó có phụnữ Việt Nam hiện nay Trân trọng và giữ gìn những GTĐĐ của phụ nữ ViệtNam đợc hình thành qua lịch sử lâu dài của dân tộc và trong những năm

xây dựng CNXH: Yêu nớc, anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang, đã

đ-ợc bổ sung những giá trị mới đó là: tính tự chủ cá nhân, vơn lên làm giàu

cho mình và cho xã hội.

Xa có câu "nớc nổi lo chi bèo chẳng nổi" Nhng gia đình là tế bào củaxã hội, muốn "nớc nổi" (nớc giàu) trớc hết mỗi gia đình phải giàu, dân giàunớc mới mạnh Vốn có truyền thống đảm đang gánh vác công việc gia đình vàxã hội từ nghìn xa, ngày nay trong công cuộc đổi mới xây dựng đất nớc ViệtNam giàu mạnh, kế tục truyền thống của mình phụ nữ Việt Nam phát huytính tự chủ cá nhân, vơn lên làm giàu cho gia đình và xã hội

Cơ chế thị trờng là cơ chế "mở" Tính đa dạng và đa phơng hóa, tínhxã hội hóa và quốc tế hóa cao của nó đã tác động đẩy lùi sự níu kéo, tính trítuệ với bản chất bảo thủ của cơ chế tập trung quan liêu Đây là những tác

động không phải nh "cá biệt" từ bên ngoài mà là những "nội lực" làmchuyển biến nền kinh tế sống động, kéo theo sự năng động t duy của cácchủ thể lao động Phụ nữ Việt Nam nói chung, phụ nữ là cán bộ lãnh đạo vàquản lý kinh tế nói riêng, nhờ đó t duy đợc mài sắc, tính chủ động, nhạybén và năng lực sáng tạo đợc phát huy

Kinh tế thị trờng là điều kiện kích thích tăng năng suất lao độngkhông ngừng Sự tìm tòi sáng tạo của cá nhân trong sản xuất luôn đợckhuyến khích, lợi ích cá nhân đợc kích thích, đợc đảm bảo Do vậy, trongcơ chế thị trờng ngời phụ nữ vơn lên tìm tòi sáng tạo trong lao động sảnxuất để sản phẩm ngày càng đợc nâng cao về chất lợng và số lợng Cơ chếthị trờng tạo điều kiện cần thiết cho công nghiệp vơn lên, đòi hỏi ngời phụnữ phải học tập, rèn luyện bản thân, rèn luyện tay nghề để có thể đứng vữngtrong nền kinh tế thị trờng làm giàu cho gia đình và xã hội Ngợc lại, kinh

tế thị trờng cũng rất nghiêm khắc đào thải những sự trì trệ, bảo thủ, sự lạchậu, lỗi thời của con ngời và những sản phẩm kinh tế yếu kém mang tínhchất cổ hủ về nội dung cũng nh hình thức Vì vậy, phụ nữ Việt Nam phảiphát huy tính tự chủ cá nhân cao độ mới có thể đứng vững đợc trớc dòngthác của kinh tế thị trờng

Nh vậy, đứng về phơng diện đạo đức xã hội, sự ảnh hởng tích cực củanền kinh tế thị trờng là từng bớc hình thành nhân cách tự chủ, tự lập trongngời phụ nữ Việt Nam, rèn luyện họ ý thức lao động và sáng tạo trong việclàm giàu cho gia đình và xã hội Đó là những phẩm chất đạo đức cao đẹp vềnghĩa vụ, ý chí, lòng dũng cảm, tính nguyên tắc ở mỗi ngời phụ nữ trong

đời sống xã hội hiện nay

Đứng về góc độ đạo đức xã hội, nền kinh tế thị trờng tuy có định ớng XHCN nhng vẫn có những mặt tiêu cực không thể tránh khỏi Khi đấtnớc chuyển từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thịtrờng có sự quản lý, điều tiết của nhà nớc theo định hớng XHCN, đã kéotheo những biến đổi tơng ứng của ý thức xã hội, trong đó có ý thức đạo đức.Nhiều quan điểm đạo đức khác nhau với những quy phạm đạo đức XHCN.Trong thời gian ngắn của sự chuyển đổi kinh tế - xã hội đó, đạo đức XHCN

h có thể nói h có lúc đã không giữ đợc vị trí chỉ đạo trong xã hội

Khi nói đến mặt trái của kinh tế thị trờng, Các Mác đã chỉ ra rằng: đó

"là một thứ tự do mậu dịch không có lơng tâm", nó làm cho quan hệ giữacon ngời "chìm ngập trong băng giá của sự tính toán lợi kỷ" bởi vì "ngoàiquan hệ lợi hại trần truồng, ngoài sự "giao dịch tiền mặt" lạnh lùng vô tình,

sẽ chẳng còn có mối liên hệ nào khác" Dĩ nhiên kinh tế thị trờng ở nớc ta

có những điều khác với kinh tế thị trờng trong thời kỳ CNTB tự do cạnhtranh, cũng khác với kinh tế thị trờng thời hiện đại Sự chuyển biến sangkinh tế thị trờng ở nớc ta đợc tiến hành một cách tự giác Đó là một nềnkinh tế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc và định hớng XHCN Tuy vậy,vẫn là kinh tế thị trờng nên nó có những mặt mâu thuẫn với bản chất tốt đẹpcủa XHCN Do đó, không thể không nói đến những hiện tợng tiêu cực của

nó đối với sự biến động của đạo đức xã hội nói chung và đạo đức của ngờiphụ nữ nói riêng

Nền kinh tế thị trờng lấy lợi ích (nhấn mạnh lợi ích kinh tế, coi trọnglợi ích cá nhân) làm động lực của sự phát triển Nhân tố này tự bộc lộ haimặt: mặt tích cực nh đã trình bày ở phần trên Kinh tế thị trờng kích thíchhoạt động tích cực của cá nhân bằng sự thúc đẩy sự quan tâm tới lợi íchriêng của mình Nhng nếu không chú ý nó sẽ đề cao quá mức tự do cá nhân,lợi ích cá nhân, do đó rất dễ nảy sinh chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa lợi kỷcực đoan Chủ nghĩa cá nhân với triết lý "sống chết mặc bay" ăn mòn đạo lýsống đợc xây dựng trên nền tảng của cái thiện, trái ngợc với "đạo đức đíchthực" của con ngời Đặc biệt kích thích các hoạt động giao tiếp với các hành

vi ứng xử nhằm đạt đợc lợi ích cá nhân Các hành động thực tế của chủquan cá nhân này đợc thể hiện trong tất cả mọi lĩnh vực của đời sống conngời nh kinh tế, văn hóa, chính trị, nghệ thuật, giáo dục, y tế Những ngờibằng ý chí chủ quan đã biến mọi quan hệ đạo đức của mình đối với xã hộimang tính chất vụ lợi Vì vậy, chủ nghĩa thực dụng vô đạo đức sẵn sàng chà

đạp lên mọi quan hệ đích thực trong xã hội

Nh vậy, kinh tế thị trờng cùng với những tác động tích cực còn có tác

động tiêu cực đến sự phát triển nhân cách, cá tính con ngời nói chung, phụnữ nói riêng Nó sẽ tạo ra sự phát triển cá nhân con ngời một cách phiếndiện khi hoạt động của con ngời bị định hớng vào mục tiêu làm giàu bấtchính Tính thực dụng sẽ cản trở thậm chí loại trừ những giá trị văn hóa, giátrị đạo đức truyền thống của dân tộc nói chung, của phụ nữ Việt Nam nóiriêng Tất cả những điều này sẽ dần dần làm cho nhiều giá trị văn hóa nóichung, giá trị đạo đức của dân tộc trong đó có phụ nữ nói riêng bị phai nhạt,

bị hủy hoại

Nền kinh tế thị trờng mở cửa ở nớc ta đã làm cho kinh tế sống động,giải phóng sức sản xuất, phát triển rất mạnh mẽ, tiếp cận đợc với công nghệsản xuất tiên tiến của nhiều nớc trên thế giới Nhng cùng với những điều

đó là ảnh hởng tiêu cực của văn hóa phơng Tây, của lối sống thực dụng tsản Bằng nhiều con đờng, ngõ ngách thông qua mở cửa văn hóa, ấn phẩm

tuyên truyền cho sức mạnh của đồng tiền, cho lối sống thực dụng đã "ồ ạt"vào nớc ta Chúng trực tiếp hay gián tiếp "gặm nhấm, ăn mòn" nhữngnguyên tắc đạo đức XHCN, những GTĐĐTT của dân tộc nói chung của phụnữ nớc ta nói riêng.

ở nớc ta trong dân gian thời gian qua đã lu hành câu vè mà không ítngời nghe tỏ ra đồng tình và thích thú một cách bệnh hoạn: "Đồng tiền làtiên, là phật, là sức bật của tuổi trẻ Sức khỏe của tuổi già Cái đà danhvọng Cái lọng che thân Cái cân công lý Đồng tiền hết ý Hoan hô đồng tiền"

Giới nữ thì: "Một yêu anh có vi la Hai yêu anh có đô la đều đều "Thực tế, kinh tế thị trờng có khuynh hớng mở rộng các nguyên tắctrao đổi thị trờng ra tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, đời sống cánhân, đời sống cộng đồng; có khuynh hớng làm cho ngời ta coi đồng tiền làgiá trị chân thực duy nhất dùng để đo giá trị của bản thân và của ngời khác

Từ đó làm không ít chị em phụ nữ nớc ta đánh mất nhân phẩm của mình,chạy theo đồng tiền bất chấp luân thờng, đạo lý Họ định giá trị của con ng-

ời bằng của cải của ngời đó, sử dụng con ngời và quan hệ với con ngời dựatrên chủ nghĩa thực dụng: "ngời đó đem lại lợi ích gì cho mình, cho cá nhânmình", từ đó dìm các quan hệ tình bạn, quan hệ ấm áp tình ngời trong bănggiá của sự tính toán lợi kỷ

Nh vậy, đối với sự biến đổi của đạo đức xã hội nói chung và đạo đứccủa ngời phụ nữ nói riêng, kinh tế thị trờng có tác động hai mặt: tích cực vàtiêu cực ảnh hởng tiêu cực của nó tuy khó tránh khỏi, nhng không phải làtất yếu phải cam chịu nh một định mệnh Trong quá trình xây dựng nềnkinh tế thị trờng lành mạnh (thị trờng theo định hớng XHCN) chúng ta kếthừa và phát huy những GTĐĐTT, khắc phục, hạn chế và từng bớc đẩy lùinhững ảnh hởng tiêu cực của kinh tế thị trờng

* Yêu cầu xây dựng con ngời mới trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Quá trình phát triển kinh tế thị trờng mở cửa hội nhập, đẩy mạnhCNH, HĐH đất nớc trong thời đại mới đang đặt ra những yêu cầu mới đốivới con ngời Việt Nam nói chung, phụ nữ Việt Nam nói riêng.

Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VIII đã đề ra nhiệm vụtrọng tâm cho toàn Đảng, toàn dân là: "Tiếp tục sự nghiệp đổi mới, đẩymạnh CNH, HĐH vì mục tiêu dân giàu nớc mạnh, xã hội công bằng vănminh, vững bớc tiến lên CNXH" [91] Sự nghiệp lớn lao đó đặt trong bốicảnh toàn cầu hóa, nhân loại đang chuẩn bị bớc sang thế kỷ XXI Đó là thế

kỷ đầy biến động với những thành tựu khoa học kỹ thuật, công nghệ tiêntiến, của văn minh hậu công nghiệp, lao động trí óc sẽ thay thế lao độngchân tay, giản đơn trên rất nhiều lĩnh vực hoạt động xã hội Đó cũng là thế

kỷ mà ngời ta dự đoán rằng phụ nữ sẽ nắm nhiều khâu công việc và có vaitrò rất quan trọng

Đảng và Nhà nớc ta có chiến lợc hành động đúng, chúng ta có những

điều kiện khách quan thuận lợi, nhng yếu tố quyết định vẫn là cần có conngời đủ tầm cỡ đáp ứng đợc nhiệm vụ cơ bản của sự nghiệp CNH, HĐH đấtnớc hiện nay Sự nghiệp đó đòi hỏi con ngời không chỉ là những yêu cầu vềmặt năng lực, trình độ học vấn, phẩm chất ngời lao động mà cả mặt sứckhỏe, tình cảm, t tởng, tâm trạng thích hợp Đây không phải là một mẫu ng-

ời duy nhất, toàn vẹn, rập khuôn giống nhau, đào tạo đồng loạt mà nhữngcon ngời đa dạng, cụ thể, có cá tính và chuyên môn, tài năng khác nhau đápứng yêu cầu CNH, HĐH trên các mặt, trong những hoàn cảnh, điều kiệnkhác nhau Vì vậy, Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung -

ơng khóa VIII đặt nhiệm vụ văn hóa hàng đầu là nhiệm vụ xây dựng con

ng-ời Nghị quyết cũng nêu rõ: "Xây dựng con ngời Việt Nam trong giai đoạncách mạng mới với những đức tính sau:

- Có tinh thần yêu nớc, tự cờng dân tộc, phấn đấu vì độc lập dân tộc

và CNXH, có ý chí vơn lên đa đất nớc thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, đoàn