He tuan hoan

MÔ HỌC HỆ TIM MẠCH HỆ TUẦN HOÀN Ths Bs Trần Kim Thương MỤC TIÊU 1 Mô tả được cấu tạo mô học của tim 2 Trình bày được cấu tạo mô học của ĐM, TM và nối động tĩnh mạch 3 Trình bày được phân loại ĐM,[.]

HỆ TUẦN HOÀN

Ths Bs Trần Kim Thương

MỤC TIÊU

1 Mô tả được cấu tạo mô học của tim

2 Trình bày được cấu tạo mô học của ĐM,

1 Đặc điểm chung

- Là hệ thống ống phân nhánh  máu, bạch huyết lưu thông khắp cơ thể

- Gồm hệ tuần hoàn máu và hệ tuần hoàn bạch huyết

- Hệ tuần hoàn máu gồm: tim, hệ thống ống mạch (ĐM, TM, mao mạch)

- Hệ tuần hoàn bạch huyết gồm mao mạch bạch huyết và TM bạch huyết

- Vai trò

• Trao đổi chất và khí giữa máu và mô

• Bài tiết các chất thải

• Điều hòa hoạt động các cơ quan

• Bảo vệ cơ thể = hàng rào mô - máu

• Áo trong = nội tâm mạc

• Áo giữa = cơ tim

• Áo ngoài = ngoại tâm mạc

Sơ đồ cấu tạo của động mạch

Áo trong Áo giữa

Áo ngoài

• Lớp dưới nội mô: có nhiều sợi chun

• Lớp sâu: MLK chứa nhiều mao mạch máu

- Giữa lớp nội mô & dưới nội mô có màng đáy

2 Tim (tt)

2.2 Ngoại tâm mạc

- Gồm 2 lớp: lá thành và lá tạng

- Giữa 2 lá là khoang màng ngoài tim

2.3 Cơ tim & hệ thống nút (hệ thống dẫn xung của tim)

3 Động mạch

- Dẫn máu từ tim  mao mạch

3.1 Cấu tạo chung của động mạch

• Áo trong: (Tunica intima) 03 lớp

- Lớp nội mô: biểu mô lát đơn

- Lớp dưới nội mô (đệm): mô liên kết thưa ĐM càng nhỏ lớp này càng mỏng

- Màng đáy ngăn cách lớp nội mô và dưới nội mô

- Màng ngăn chun trong: Ngăn cách áo trong và áo giữa.

- MNCT có các lổ nhỏ cho các chất trao đổi qua lại

• Áo giữa: (Tunica media)

- Dày nhất, có cơ trơn, TB liên kết, sợi tạo keo, lá chun.

- ĐM lớn: áo giữa có mạch của mạch (vasa vasorum)

- Màng ngăn chun ngoài ngăn cách áo giữa & áo ngoài

- Lá chun càng nhiều nếu mạch càng lớn

• Áo ngoài: (Tunica adventitia)

- Là MLK khá dày Gồm sợi keo, sợi chun và TB sợi

- Có nhiều mạch & TK của mạch, 01 ít mạch bạch huyết.

- Mạch của mạch nuôi áo ngoài và phần ngoài áo giữa.

Áo trong

Áo giữa

Áo ngoài

Áo giữa

Thành động mạch (ở bên trái) thành tĩnh mạch (ở bên phải)

3.2 Phân loại động mạch

Có 03 loại: ĐM chun, ĐM cơ & tiểu ĐM

- Lớn, gần tim: ĐM chủ, thân ĐM cánh tay đầu,

ĐM dưới đòn, ĐM cảnh, ĐM chậu, ĐM phổi

- Áo trong dày, TB nội mô lớn

- Áo giữa nhiều lá chun  chịu áp lực cao và tốc độ lớn của máu

- Áo ngoài mỏng có nhiều mạch của mạch

3.2 Phân loại động mạch (tt)

- Trung bình và nhỏ: ĐM thân, các chi và nội tạng

- Áo trong: tương đối mỏng, TB nội mô < ĐM chun

- ĐM nhỏ có thể không có lớp dưới nội mô

- Áo giữa: dày, nhiều sợi cơ trơn Sợi chun và sợi keo thấp hơn so với ĐM chun Màng ngăn chun ngoài khá rõ

- Áo ngoài: khá dày, nhiều MLK, lá chun, mạch và

TK của mạch

 Tiểu động mạch

- Là những ĐM nhỏ

• Áo trong: tiểu ĐM lớn có lớp nội mô & MNCT

ĐM càng nhỏ áo trong chỉ có một lớp TB nội mô

• Áo giữa: Chỉ còn vài lớp tế bào cơ trơn Tiểu ĐM lớn vẫn còn màng ngăn chun ngoài khá rõ

• Áo ngoài : dày như áo giữa

- Tiểu động mạch nhỏ nhất không còn màng ngăn

chun trong và MNCN Áo ngoài rất mỏng, gồm một ít sợi keo mà thôi

Động mạch trung bình - Động mạch lớn

Thành của ĐM chun (trái) ĐM cơ (phải)

Tiểu động mạch

4 Tĩnh mạch (tt)

Đặc điểm cấu tạo khác với ĐM như sau:

- Thành mỏng, lòng rộng hơn so với ĐM

- Thành nhiều mô liên kết và ít cơ trơn

- Ít lá chun và không có MNC trong

- mạch của mạch phát triển hơn

- Ở nhiều tĩnh mạch có van: ngăn không cho máu chảy ngược lại do trọng lực

Mỏng hơn, nhiều MLK, ít cơ trơn hơnRộng hơn, méo hơnMỏng hơn, ít sợi chunDày hơn, mạch của mạch phát triển hơnKhông Có

Có

Tiểu động mạch (ở trên) Tiểu tĩnh mạch (ở dưới)

4 Tĩnh mạch

4.2 Phân loại

Tĩnh mạch xơ

- Không hoặc có rất ít cơ (màng cứng, màng

mềm (màng não), võng mạc, xương, lách, nhau)

Tĩnh mạch cơ

- Áo giữa cơ xen kẻ với mô liên kết

- TM lớn như TM chủ cơ trơn có cả ở áo ngoài

- TM trung bình và nhỏ chạy song song với cácđộng mạch cơ mức độ phát triển cơ khác nhau

 Tiểu tĩnh mạch:

- TM nhỏ, sau mao mạch

- Gần giống mao mạch nhưng có nhiều chu bào, sợi collagen hơn

Nối động - tĩnh mạch

5 Mao mạch

- Là những mạch nhỏ, mỏng nhất tạo thành mạng lưới mao mạch phong phú ở các cơ quan

- Là nơi diễn ra quá trình trao đổi giữa máu và mô

- Là hàng rào sinh học máu – mô

- Kích thước phụ thuộc vào các cơ quan

- Số lượng dày dặc ở phổi, gan, thận…ít ở gân, thanh mạc, dây TK và không có ở sụn

5 Mao mạch

5.1 Cấu tạo mao mạch máu

 Lớp nội mô

- Gồm 3 lớp mỏng: nội mô, màng đáy và chu bào

- Bào tương chứa nhân lồi vào lòng mao mạch

- Mép của 02 TB nội mô có thể chồm lên mép của nhau  khe gian nội mô

 Màng đáy

 Chu bào

5 Mao mạch (tt)

5.2 Phân loại mao mạch

 Mao mạch liên tục (điển hình)

- Có TB nội mô và màng đáy liên tục, kín, đa số

có chu bào (mô mỡ, mô cơ, TK trung ương)

 Mao mạch có cửa sổ (có lổ thủng)

- TB nội mô tạo nên những lỗ thủng, (màng đáyvẫn liên tục Ví dụ: mao mạch ở tiểu cầu thận …)

 Mao mạch kiểu xoang

- Lòng khá rộng, không đều, không có chu bào

- Màng đáy & TB nội mô không có hoặc khôngliên tục

- Khoảng gian bào giữa các TB nội mô rất rộng(M.mạch nan hoa ở gan, M.mạch ở lách, hạch, tủy tạo huyết)

Sơ đồ cấu tạo mao mạch

Sơ đồ các kiểu mao mạch

Mao mạch liên tục

mao mạch có lỗ thủng

mao mạch kiểu xoang

5 Mao mạch (tt)

5.3 Lưới mao mạch

- Ở hầu hết các cơ quan, mao mạch tạo

thành lưới rất phong phú

- Có thể tạo quai ở nhú chân bì

- Cuộn trong tiểu cầu thận

- Thành mao mạch là hàng rào sinh học đặc biệt ngăn cách máu – mô xung quanh

• Qua khe gian nội mô

• Vận chuyển chất trung gian

Lưới mao mạch



6 Mạch bạch huyết

- Mạch bạch huyết + hạch bạch huyết = hệthống bạch huyết

- Bắt đầu từ mao mạch bạch huyết kín đầu

 nhận dịch mô  lưu thông trong mao mạch

 TM bạch huyết  hạch bạch huyết nhậnthêm TB Lympho  đổ chung vào tuần hoànmáu qua ống ngực & ống bạch huyết phải

6 Mạch bạch huyết (tt)

- Mao mạch bạch huyết cấu tạo # mao mạch máunhưng có điểm khác:

• TB nội mô lớn hơn

• Màng đáy không có hoặc không rõ

• Không có chu bào

• Bên ngoài lớp nội mô có nhiều sợi liên kết

cố định mao mạch & mô xung quanh

• Đường kính mm bạch huyết > mm máu

- Chức năng mao mạch bạch huyết là cân bằngmáu - bạch huyết

- Thành các TM bạch huyết lớn cũng có 03 lớp áo,

TM nhỏ thì không phân định rõ ràng

6 Sự biến đổi theo tuổi & tái tạo của hệ tuần hoàn

- Chịu sự biến đổi theo lứa tuổi khá rõ

- Phát triển ổn định vào khoảng 30 tuổi, sau đó

ĐM bắt đầu phát triển MLK, tích lũy GAG sunfathóa, kèm theo sự tạo sợi và xơ hóa  thànhmạch kém đàn hồi

- Sau 60 - 70 tuổi ĐM đều xuất hiện sợi keo, cơtrơn ở áo giữa bắt đầu thoái hóa Màng ngănchun trong & các lá chun trở nên mỏng hoặc đứtđoạn, các điểm vôi hóa có thể xuất hiện

*** Mạch máu và mạch bạch huyết có khảnăng tái tạo khá cao, bắt đầu từ phát triển & táitạo nội mô

TÀI LIỆU THAM KHẢO