Tài liệu GDĐP tỉnh Bắc Ninh_Lớp 2

Cuốn Tài liệu gồm 6 chủ đề: Xã, phường, thị trấn em ở; Chùa Dâu; Hội Dâu; Lê Văn Thịnh; Tìm hiểu Dân ca Quan họ Bắc Ninh; Làng nghề tre trúc Xuân Lai.. 29 Tên một số bài Dân ca Quan họ

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BẮC NINH

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

NGUYỄN THẾ SƠN - ĐOÀN THỊ THUÝ HẠNH (đồng Chủ biên)

NGUYỄN THỊ CHI - HỒ THỊ HƯƠNG PHÍ HỮU QUYNH - NGUYỄN VĂN ĐÁP - LÊ THỊ AN NGUYỄN NGỌC TRANG - PHAN THỊ HIỀN NGUYỄN THỊ NGÁT - ĐỖ THỊ NHUNG - LÊ BÍCH NGÂN

NGUYỄN THỊ DUNG - ĐÀO THỊ VÂN

2

LỚP

TÀI LIỆU GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG

TỈNH BẮC NINH

Các em học sinh thân mến!

Chào mừng các em đã lên lớp 2 Đây là cuốn Tài liệu Giáo dục địa phương

tỉnh Bắc Ninh lớp 2!

Cuốn Tài liệu gồm 6 chủ đề: Xã, phường, thị trấn em ở; Chùa Dâu; Hội

Dâu; Lê Văn Thịnh; Tìm hiểu Dân ca Quan họ Bắc Ninh; Làng nghề tre trúc Xuân Lai Mỗi chủ đề gồm 4 hoạt động: Khởi động; Khám phá; Thực hành; Vận dụng

Dưới sự hướng dẫn của thầy giáo, cô giáo, sự hỗ trợ của gia đình, các em hãy tích cực khám phá, thực hành, trải nghiệm,… để tìm hiểu những điều thú vị của quê hương; vận dụng những điều đã học vào cuộc sống, thể hiện bằng những việc làm hữu ích với bản thân, gia đình

kí hiệu DÙNG TRONG tài liệu

Học sinh thực hiện các hoạt động quan sát, thảo luận, tìm kiếm thông tin nhằm phát hiện

và chiếm lĩnh những điều mới, chưa biết của chủ đề

Học sinh sử dụng kiến thức,

kĩ năng được trang bị để giải quyết các vấn đề, tình huống… nhằm khắc sâu kiến thức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo một cách chắc chắn

Học sinh giải quyết các tình huống, các bài học liên hệ, vận dụng thực tiễn của bản thân, gia đình và địa phương nơi em sống

Chủ đề 6 Làng nghề tre trúc Xuân Lai 37

Chủ đề 5 Tìm hiểu Dân ca Quan họ Bắc Ninh Chủ đề 4 Lê Văn Thịnh (1050 - 1096) 24

Chủ đề 3 Hội Dâu 20

Chủ đề 2 Chùa Dâu 14

Chủ đề 1 Xã, phường, thị trấn em ở 6

Tên một số bài Dân ca Quan họ liên quan đến quả cau, lá trầu 29

Tên một số bài Dân ca Quan họ liên quan đến các loài cây 32

Tên một số bài Dân ca Quan họ liên quan đến loài chim 34

MỤC LỤC Lời nói đầu 3

Kể tên một số công việc của người dân thôn, làng, khu phố em ở.

CHỦ ĐỀ 1 XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN EM Ở

Người dân làng bạn

làm những công việc gì?

Người dân làng mình làm những công việc

1 Em hãy chia sẻ với bạn về những nội dung sau:

- Tên xã, phường, thị trấn em ở

- Tên một số thôn, làng, khu phố thuộc xã, phường, thị trấn

em ở

2 Nghe thầy giáo, cô giáo giới thiệu về xã, phường, thị trấn em ở.

3 Chia sẻ về xã, phường, thị trấn em ở theo gợi ý sau:

- Tên nghề/làng nghề truyền thống (nếu có)

- Các sản vật của địa phương

- Tên cảnh đẹp, di tích lịch sử và văn hoá

- Giáp xã, phường, thị trấn nào?

Làm bánh phu thê ở Đình Bảng (thành phố Từ Sơn)

1

Đền thờ Lý Thường Kiệt (huyện Yên Phong)

Nhà hát Dân ca Quan họ (thành phố Bắc Ninh)

3

4

1 Dựa vào những hình ảnh và gợi ý dưới đây, em hãy giới thiệu:

- Tên của mỗi công trình ở xã, phường, thị trấn của em

- Hoạt động chính của người dân diễn ra ở mỗi công trình đó

Chợ Chờ (huyện Yên Phong) Sân bóng đá Hàng Thùng

Vệ An (thành phố Bắc Ninh)

2 Dựa vào những hình ảnh gợi ý dưới đây, em hãy:

- Kể tên một số hoạt động của người dân xã, phường, thị trấn em ở

- Nêu lợi ích của những hoạt động này

Mua bán ở siêu thị

5

Vệ sinh đường phố

7

Tham gia trò chơi kéo co

8

3 Trò chơi “Em là phóng viên”: Cùng bạn trong nhóm giới thiệu

về quang cảnh của xã, phường, thị trấn em ở.

Xã mình

có sông Đuống chảy qua,

có những cánh đồng lúa rộng mênh mông.

Bạn hãy giới thiệu

về quang cảnh của xã,

phường, thị trấn nơi bạn ở.

Xã mình có đầm sen

nở hoa thơm ngát những ngày hè.

1 Cùng người thân lập kế hoạch và thực hiện hoạt động để góp phần giúp quê hương em xanh, sạch, đẹp.

2 Chia sẻ những việc em đã làm được để giúp quê hương xanh, sạch, đẹp và cảm nhận của em sau khi thực hiện những việc làm đó.

KẾ HOẠCH HOẠT ĐỘNGThời gian thực hiện: Sáng thứ Bảy

Địa điểm thực hiện: Nhà văn hoá

NHIỆM VỤ CHUẨN BỊ TÊN THÀNH VIÊN

Vệ sinh khu vực nhà

văn hoá Găng tay vải, chổi, Mẹ, chị Lan và Nam

Chùa Dâu nằm ở xã Thanh Khương, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh Chùa còn có những tên gọi khác là: chùa Cả, chùa Pháp Vân, chùa Diên Ứng, chùa Cổ Châu,… Đây là ngôi chùa đầu tiên của Việt Nam cũng là một cảnh đẹp xứ Kinh Bắc.

1

1 Chọn đáp án đúng.

Chùa Dâu nằm ở xã, huyện nào của tỉnh Bắc Ninh?

Chính giữa sân chùa là tháp Hoà Phong - toà tháp uy nghi, quen thuộc trong câu ca dao:

“Dù ai đi đâu, về đâu

Hễ trông thấy tháp chùa Dâu thì về”

a) Xã Thanh Khương, huyện Thuận Thành

Ở chính giữa sân chùa có toà tháp nào?

a) Tháp Báo Nghiêm b) Tháp Phật Tích c) Tháp Hoà Phong

Chùa Dâu được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng

Di tích Quốc gia đặc biệt năm nào?

a) Năm 2012 b) Năm 2013 c) Năm 2014

2 Chùa Dâu còn có những tên gọi nào khác?

Đóng vai hướng dẫn viên du lịch, em hãy giới thiệu về chùa Dâu.

Chùa Dâu nằm trên một khu đất rộng rãi, bằng phẳng.

1

Trong tháp Hoà Phong treo quả chuông và chiếc khánh

được đúc bằng đồng.

Phía trước tháp là hai tượng sấu đá và một con cừu đá.

2

3

1 Tìm hiểu và giới thiệu về một di tích ở địa phương em dựa vào những gợi ý sau:

- Tên di tích

- Địa điểm

- Điều em thích nhất

2 Em nên làm gì để góp phần bảo vệ di tích quê hương?

Học sinh lao động tại di tích chùa Lim (huyện Tiên Du)

1

2 Giới thiệu với các bạn về di tích em đã tìm hiểu.

CHỦ ĐỀ 3 HỘI DÂU

Lễ hội nào ở tỉnh Bắc Ninh được nhắc tới trong những câu ca dao sau:

Dù ai đi đâu, về đâu

Hễ trông thấy Tháp chùa Dâu thì về

Dù ai buôn bán trăm nghề Tháng Tư ngày Tám thì về hội Dâu

(Ca dao)

Hội Dâu diễn ra vào ngày mùng 8 tháng 4 âm lịch hằng năm

Lễ hội được tổ chức ở năm ngôi chùa của ba xã: Thanh Khương, Trí Quả, Hà Mãn thuộc huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh

1

Trong lễ hội có nhiều hoạt động đặc sắc như: lễ rước, trò “mẹ đuổi con”, trò “cướp nước”, trò “múa dẹp hội”,

Ý nghĩa quan trọng nhất của hội Dâu là cầu cho mưa thuận gió hoà, mùa màng tươi tốt để đời sống nhân dân

Lễ rước "Phật Tứ Pháp"

Toàn cảnh hội Dâu

2

3

1 Hội Dâu diễn ra vào thời gian nào? Ở đâu?

2 Kể tên một số hoạt động chính được tổ chức trong hội Dâu.

1 Hoàn thành sơ đồ sau vào vở:

Hội Dâu

Hoạt động chính

Địa điểm Thời gian

Ý nghĩa

2 Giới thiệu về hội Dâu dựa vào những thông tin trên.

1 Em sẽ làm gì trong những tình huống sau:

- Tình huống 1: Em bị lạc khi tham gia lễ hội.

- Tình huống 2: Khi tham gia lễ hội, em thấy một bạn vứt rác

không đúng nơi quy định

2 Cùng các bạn trong nhóm tìm hiểu và giới thiệu về một lễ hội ở địa phương (tên lễ hội, thời gian, địa điểm, các hoạt động diễn ra trong lễ hội, ).

Hát Dân ca Quan họ trên thuyền tại Đền Đô (thành phố Từ Sơn)

1

Chia sẻ câu chuyện, hình ảnh, thông tin, về một nhân vật tiêu biểu

ở tỉnh Bắc Ninh.

CHỦ ĐỀ 4 LÊ VĂN THỊNH (1050 - 1096)

Lê Văn Thịnh sinh năm 1050, mất năm 1096 Ông quê ở thôn Bảo Tháp, xã Đông Cứu, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh Ngay từ nhỏ, ông đã rất chăm chỉ đọc sách Năm 1075, Lê Văn Thịnh đỗ cao nhất ở khoa thi đầu tiên do triều Lý tổ chức và làm quan dưới triều nhà Lý Ông được phong chức Thái sư vì có nhiều công lao với đất nước

Sau khi ông mất, nhân dân đã lập đền thờ tại quê nhà

để tưởng nhớ công lao của ông

1 Lựa chọn thẻ chữ phù hợp để hoàn thành sơ đồ dưới đây:

ông đã rất chăm chỉ

đọc sách

Thái sư

nhân dân đã lập đền thờ tại quê nhà để tưởng nhớ công lao của ông

ông đỗ cao nhất ở khoa thi do triều Lý tổ chức

1 Lê Văn Thịnh sinh năm nào? Mất năm nào?

2 Lê Văn Thịnh quê ở đâu?

Đường Lê Văn Thịnh, thành phố Bắc Ninh

2 Chia sẻ những việc nhân dân đã làm để tưởng nhớ công lao của Lê Văn Thịnh.

Đình làng Đình Tổ (huyện Thuận Thành)

thờ Thái sư Lê Văn Thịnh

1

2

1 Kể cho người thân nghe về Lê Văn Thịnh.

2 Giới thiệu về một nhân vật tiêu biểu khác ở quê em theo những gợi ý sau:

3 Em nên làm gì để thể hiện lòng biết ơn với những người có công với quê hương?

Học sinh lao động tại nghĩa trang liệt sĩ

Học sinh dâng hương tại tượng đài Lý Thái Tổ (thành phố Bắc Ninh)

1

CHỦ ĐỀ 5 TÌM HIỂU DÂN CA QUAN HỌ BẮC NINH

TÊN MỘT SỐ BÀI DÂN CA QUAN HỌ

LIÊN QUAN ĐẾN QUẢ CAU, LÁ TRẦU

Nghe và hát theo bài Dân ca Quan họ “Mời trầu”.

Trầu và cau là hai loại cây rất quen thuộc ở mỗi miền quê Cây trầu cho lá, cây cau cho quả Lá trầu nhai lẫn với cau

và vôi tạo nên màu đỏ thắm rất đặc biệt

Ngày xưa, khi khách đến chơi nhà, ông bà ta thường mời ăn miếng trầu Miếng trầu tạo sự gần gũi giữa khách với chủ nhà và mang ý nghĩa về tình anh em keo sơn, tình yêu chung thuỷ

Trong Dân ca Quan họ Bắc Ninh có những bài nhắc đến

quả cau, lá trầu như: Mời nước mời trầu, Quả cau non,

Dao vàng tiện chũm cau khô, Vào giàn ngắt lá giầu (trầu) xanh.

(Nguồn: Tài liệu giảng dạy Dân ca Quan họ Bắc Ninh)

1 Nói tên các loài cây trong hình ảnh dưới đây:

Liền chị Quan họ đang mời trầu

Màu xanh

Màu đỏ c.

1 Dựa vào nội dung bài, lựa chọn câu trả lời đúng.

Mời ăn cơm

Mời ăn bánh kẹo c.

2 Miếng trầu mang ý nghĩa gì?

Lá trầu nhai lẫn với cau và vôi tạo nên màu sắc gì

Nghe và hát theo bài Dân ca Quan họ "Cây trúc xinh".

TÊN MỘT SỐ BÀI DÂN CA QUAN HỌ

LIÊN QUAN ĐẾN CÁC LOÀI CÂY

Ở bất cứ làng quê nào, chúng ta đều bắt gặp cây tre, cây trúc, cây đa, cây gạo,…

Dân ca Quan họ Bắc Ninh có nhiều bài nhắc đến các

loài cây này như: Tre khô chưa dễ mọc chồi, Một mảnh

tre già, Cây trúc xinh, Lí cây đa, Đầu làng có một cây đa, Trèo lên cây gạo cao cao

(Nguồn: Tài liệu giảng dạy Dân ca Quan họ Bắc Ninh)

1 Kể tên một số loài cây có ở các làng quê Việt Nam.

2 Kể tên các bài Dân ca Quan họ liên quan đến các loài cây.

1 Trò chơi: "Ai nhanh hơn?".

Nhìn hình ảnh, nói tên bài Dân ca Quan họ

2 Tập hát một bài (hoặc một đoạn) Dân ca Quan họ có tên loài cây.

Cùng hát bài Dân ca Quan họ "Trên rừng ba sáu thứ chim".

TÊN MỘT SỐ BÀI DÂN CA QUAN HỌ LIÊN QUAN ĐẾN CÁC LOÀI CHIM

Không chỉ có các loài cây, chim muông cũng là nguồn cảm hứng để các liền anh, liền chị Quan họ gửi gắm tình cảm vào những lời ca

Có thể kể ra sự phong phú, đa dạng của các loài chim

xuất hiện trong các bài hát như: Trên rừng ba sáu thứ chim,

Rẽ phượng chia loan, Nhạn nam bay bổng tuyệt vời, Con chim chiền chiện, Con chim bồ câu, Đặc biệt, hình ảnh chim sáo,

loài chim có tiếng hót véo von, trong trẻo gần với tiếng hát

con người, được nhắc đến trong nhiều bài như: Lí con sáo,

Nhác trông con sáo đổi hình, Bồ câu đóng sáo,

Những bài Dân ca Quan họ có tên các loài chim thể hiện khát vọng tiếng hát được bay cao, vang xa của người Kinh Bắc - Bắc Ninh xưa và nay

(Nguồn: Tài liệu giảng dạy Dân ca Quan họ Bắc Ninh)

TÊN MỘT SỐ BÀI DÂN CA QUAN HỌ

LIÊN QUAN ĐẾN CÁC LOÀI CHIM

Học sinh biểu diễn Dân ca Quan họ

1 Kể tên các bài Dân ca Quan họ có tên các loài chim

2 Người Kinh Bắc - Bắc Ninh thể hiện khát vọng gì qua những bài Dân ca Quan họ có nhắc đến các loài chim?

1 Trò chơi: "Ai nhanh, ai đúng?".

a Nhìn hình ảnh, nói tên bài Dân ca Quan họ

b Đọc lời ca, nói tên bài Dân ca Quan họ.

Gợi ý:

- Thứ chim chèo bẻo, thứ chim chích choè

- Ai mang con sáo sang sông, để cho con sáo sổ lồng sáo bay

- Trèo lên quán dốc cây đa, thấy cô mặc áo vỏ già nâu non

- Ba em nhớ tiếng nói Bốn em nhớ đến đôi người đồng tâm

2 Các bạn nam đóng vai Quan họ liền anh, các bạn nữ đóng vai Quan họ liền chị hát một bài (hoặc một đoạn) Dân ca Quan họ liên quan đến các loài chim.

Hát cho người thân nghe một bài (hoặc một đoạn) Dân ca Quan họ

CHỦ ĐỀ 6 LÀNG NGHỀ TRE TRÚC XUÂN LAI

Kể tên các sản phẩm làm từ tre, trúc mà em biết.

Làng nghề tre trúc Xuân Lai thuộc thôn Xuân Lai, xã Xuân Lai, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh Bằng đôi bàn tay khéo léo, những người thợ thủ công nơi đây đã tạo ra những sản phẩm vừa đẹp, vừa thân thiện với môi trường như: bàn ghế, trường kỉ, tranh tre,…

Nguyên liệu chính để tạo ra các sản phẩm của làng nghề

là cây tre, cây nứa, cây trúc và cây mây Qua nhiều công đoạn mới ra được sản phẩm hoàn thiện: chọn nguyên liệu;

xử lí chống mối mọt, tạo màu đen óng ánh bằng phương pháp truyền thống (ngâm nước, nghiến mấu, cạo vỏ, hun khói, ); tạo hình sản phẩm; hoàn thiện và đánh bóng sản phẩm

Nghề tre trúc góp phần làm nên những nét đẹp truyền thống quê hương và nâng cao thu nhập cho

1 Làng nghề tre trúc Xuân Lai ở đâu?

2 Kể tên các sản phẩm của làng nghề tre trúc Xuân Lai.

Một cơ sở sản xuất tranh tre ở làng nghề tre trúc Xuân Lai

1 Quan sát các hình ảnh dưới đây, giới thiệu về các sản phẩm của làng nghề tre trúc Xuân Lai.

3 4

2 Sắp xếp thứ tự các công đoạn dưới đây cho đúng với quy trình làm ra một sản phẩm tre trúc Xuân Lai.

Công đoạn Bước

a Xử lí chống mối mọt, tạo màu đen óng ánh

(ngâm nước, nghiến mấu, cạo vỏ, hun khói, ) ?

1 Nêu những việc em nên làm, không nên làm khi sử dụng các sản phẩm được làm từ tre trúc để sản phẩm bền đẹp.

2 Đóng vai một hướng dẫn viên du lịch giới thiệu về làng nghề tre trúc Xuân Lai hoặc một làng nghề ở địa phương mà em biết.

Mình sẽ giới thiệu cho nhiều người biết

về làng nghề

Sản phẩm chính của làng nghề

Mình biết làng nghề

Làm tranh dân gian Đông Hồ (huyện Thuận Thành)

Làm mì gạo ở Tân Lãng (huyện Lương Tài)

4

5

16Thủ tướng Người đứng đầu chính phủ ở một số nước 16

Lễ hội

Cuộc vui tổ chức chung, có các hoạt động lễ nghi mang tính văn hoá truyền thống của dân tộc

Thủ công Lao động sản xuất bằng tay với công cụ

40

TÊN HÌNH

Phòng Văn hoá và Thông tin thành phố

Từ Sơn Trang 7: hình 1

Lê Bá Lâm Trang 7: hình 2

Lê Kham Trang 8: hình 3, hình 4; trang 14: hình 1; trang 17: hình 1;

trang 33: hình 1, hình 3, hình 4; trang 35: hình 1, hình 2 Trường Tiểu học Đình Bảng 2 Trang 9: hình 1

Phòng Giáo dục và Đào tạo Quế Võ Trang 9: hình 2

Nguyễn Quang Hưng Trang 9: hình 3; trang 10: hình 5; trang 11: hình 7; trang 33: hình 2Nguyễn Thị Dung Trang 9: hình 4

Cổng thông tin điện tử tỉnh Bắc Ninh

Trang 10: hình 6; trang 15: hình 1; trang 16: hình 2; trang 20: hình 1; trang 38: Một cơ sở sản xuất tranh tre

ở làng nghề tre trúc Xuân Lai Phòng Giáo dục và Đào tạo Từ Sơn Trang 11: hình 8

Lê Danh Hà Trang 12: hình đầm sen

Nguyễn Anh Tú Trang 12: hình sông Đuống

Phòng Giáo dục và Đào tạo Gia Bình Trang 12: hình cánh đồng lúa; trang 19: hình 2; trang 24:

đền thờ Lê Văn Thịnh; trang 39: hình 3 Phòng Giáo dục và Đào tạo Tiên Du Trang 14: hình 2; trang 19: hình 1; trang 23: hình 2

Phòng Giáo dục và Đào tạo Thuận Thành Trang 18: hình 2, hình 3; trang 26: hình 2; trang 41: hình 4 Nguyễn Việt Hà Trang 21: hình 2

Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh Trang 21: hình 3; trang 32: hình học sinh tập hát Quan họ Đào Thị Vân Trang 26: hình 1

Trường Tiểu học Suối Hoa Trang 28: hình 1

Trường Tiểu học Tân Lãng Trang 28: hình 2

Lê Bích Ngân Trang 30: hình cây trầu, cau

Trường Trung cấp Văn hoá, Nghệ thuật

và Du lịch Bắc Ninh Trang 30: hình liền chị Quan họ đang mời trầu

Đài Phát thanh và Truyền hình Bắc Ninh Trang 35: Học sinh biểu diễn Dân ca Quan họ

TÀI LIỆU CÓ SỬ DỤNG MỘT SỐ HÌNH ẢNH

DO CÁC CÁ NHÂN, ĐƠN VỊ CUNG CẤP

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Đỗ Tuấn Anh (dịch), 1997, Bắc Ninh dư địa chí, NXB Văn hoá - Thông tin,

Hà Nội

2 Hội Sử học Hà Nội, 2016, Thái sư Lê Văn Thịnh (1050 - 1096) cuộc đời và thời

đại, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội

3 Lê Viết Nga (Chủ biên), 2012, Di sản văn hoá về truyền thống hiếu học

tỉnh Bắc Ninh, Bảo tàng Bắc Ninh, Bắc Ninh.

4 Lê Viết Nga (Chủ biên), 2014, Các di tích lịch sử, văn hoá tỉnh Bắc Ninh,

Bảo tàng Bắc Ninh, Bắc Ninh

5 Lê Viết Nga (Chủ biên), 2015, Các vị đại khoa tỉnh Bắc Ninh, Bảo tàng

Bắc Ninh, Bắc Ninh

6 Nguyễn Văn Phong (Chủ biên), 2014, Làng nghề truyền thống tỉnh Bắc Ninh,

Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh, Bắc Ninh

7 Trần Đình Luyện, 2006, Bảo tồn và phát huy Di sản văn hoá Kinh Bắc,

Sở Văn hoá - Thông tin Bắc Ninh, Bắc Ninh

8 Trần Đình Luyện (Chủ biên), 2011, Lễ hội Bắc Ninh, Sở Văn hoá - Thông tin

Bắc Ninh, NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội

9 Trần Đình Luyện - Nguyễn Công Hảo, 2016, Di tích và lễ hội tiêu biểu

tỉnh Bắc Ninh (tập 1), NXB Mỹ thuật, Hà Nội.

10 Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Ninh, 2021, Tài liệu giảng dạy Dân ca Quan họ

Bắc Ninh lớp 2 (tài liệu nội bộ), Bắc Ninh.

Bản quyền © (2021) thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh