phương hướng và giải pháp đổi mới 98 sự lãnh đạo của tỉnh uỷ đối với cơ quan nhà nước 98 cấp tỉnh trong điều kiện nước ta hiện nay

- Về sự lãnh đạo của Đảng ở một cấp hoặc một lĩnh vực cụ thể: Có các tác phẩm “Đổi mới quan hệ giữa Đảng, chính quyền và đoàn thể nhân dân cấp phường trong điều kiện kinh tế thị trường”

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Namkhẳng định: "Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiên phong của giai cấp côngnhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt

Nam; đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, của nhân dân lao

động và của cả dân tộc” [41, tr.4] Trong lịch sử vẻ vang của mình, Đảng luôngiữ vai trò lãnh đạo toàn bộ sự nghiệp cách mạng và xã hội Việt Nam

Kể từ ngày thành lập đến nay, với lý tưởng và mục tiêu cao đẹp,bằng trí tuệ, tài năng và phẩm chất chính trị của mình, Đảng Cộng sản ViệtNam đã lãnh đạo toàn dân tộc Việt Nam giành hết thắng lợi này đến thắnglợi khác Nhìn nhận khách quan và sâu sắc, ai ai cũng thấy: “Đó là thắnglợi oanh liệt của cuộc kháng chiến chống xâm lược, hoàn thành cách mạngdân tộc dân chủ nhân dân, thực hiện thống nhất Tổ quốc, đưa cả nước đilên chủ nghĩa xã hội Đó là thắng lợi của công cuộc đổi mới, đưa đếnnhững thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, làm cho thế và lực nước tamạnh hơn bao giờ hết” [92]

Nói đến thắng lợi của Đảng Cộng sản Việt Nam cũng có nghĩa là nóiđến thắng lợi của các tổ chức đảng, của các đơn vị, của các tỉnh uỷ, thànhuỷ trong cả nước Các tỉnh uỷ, thành uỷ (gọi chung là tỉnh uỷ) là một cấp uỷĐảng, đồng thời là “nhịp nối” không thể thiếu trong guồng máy của Đảng.Một mặt, nó bảo đảm cho đường lối, chính sách của Trung ương đến với cơ

sở, đi vào quần chúng; mặt khác, nó kịp thời tổng kết thực tiễn phong phú củatừng địa phương để khẳng định hoặc bổ sung đường lối, chủ trương của Đảng.Thực tiễn quá trình lãnh đạo của Đảng đối với sự nghiệp cách mạng nước tasuốt hơn 70 năm qua đã chứng minh sinh động cho nhận định này

Trong giai đoạn vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, vừa đấutranh giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc, trên cơ sở đường lối

chung, các tỉnh uỷ ở hai miền Nam - Bắc đã có những vận dụng linh hoạt,sáng tạo, chỉ đạo thực hiện các phong trào ở địa phương có hiệu quả Cáccấp uỷ ở miền Bắc đã lãnh đạo nhân dân xây dựng các mô hình sản xuấtđộc đáo, nhiều điển hình tiên tiến; các cấp uỷ ở miền Nam đã có những chủtrương và hành động táo bạo, góp phần hình thành đường lối chiến tranhnhân dân đầy sáng tạo Trong thời kỳ hoà bình xây dựng đất nước, đưanước ta tiến lên theo con đường xã hội chủ nghĩa, các tỉnh uỷ đã đề ranhững chủ trương đúng đắn, sáng tạo, làm cho sản xuất "bung ra" nhằmphát triển kinh tế - xã hội, thúc đẩy quá trình hình thành và phát triểnđường lối đổi mới của Đảng.

Dưới ánh sáng đường lối đổi mới của Đảng và xuất phát từ thực tế địaphương, các tỉnh uỷ đã lãnh đạo toàn xã hội vượt qua những trở ngại, liên tụcphấn đấu vươn lên, đạt đựơc nhiều thành tựu quan trọng trên tất cả các lĩnhvực: chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh và xây dựng hệthống chính trị ở địa phương Riêng trong lĩnh vực xây dựng và phát triển cơquan nhà nước, các tỉnh uỷ đã từng bước nhận thức đúng vị trí, vai trò củamình trong quan hệ đối với nhà nước; xác định những nhiệm vụ chính trịngắn hạn và dài hạn để định hướng hoạt động; có những chủ trương, biệnpháp cụ thể củng cố bộ máy tổ chức, bố trí cán bộ có năng lực công tác cơquan nhà nước; thực hiện công tác kiểm tra, giám sát việc thi hành pháp luật

và thiết lập các quan hệ công tác ngày càng hợp lý hơn

Mặc dù đã đạt được những tiến bộ rất quan trọng, nhưng sự lãnh đạocủa tỉnh uỷ đối với cơ quan nhà nước cấp tỉnh vẫn còn nhiều bất cập, nếukhông nói là còn chưa bảo đảm tính khoa học và tính hiệu quả Nhiều khâutrong quá trình lãnh đạo của tỉnh uỷ đối với cơ quan nhà nước cấp tỉnh còntrong tình trạng chồng chéo, lấn sân nhau; và điều đó làm triệt tiêu nhiềuđộng lực, gây cản trở sự phát triển của xã hội Thực tiễn lãnh đạo của cáctỉnh ủy trong thời gian qua đã bộc lộ những mặt hạn chế chủ yếu sau đây:

Thứ nhất, sự “song trùng” của hai cơ quan quyền lực

Hai hệ thống bộ máy quyền lực (Nhà nước) và "siêu" quyền lực (Đảng)này cùng giải quyết các nội dung của một mục tiêu Đối với đơn vị hànhchính gần cơ sở và cấp cơ sở, sự phân định này bị xoá nhoà Có chăng, cơquan nhà nước thì ban hành các quyết định hành chính, còn cơ quan đảngthêm được nhiệm vụ công tác đảng và đoàn thể

Thứ hai, chưa xác định rõ phạm vi chức trách, thẩm quyền của cấp uỷ

địa phương.

Do hiểu sự lãnh đạo của cấp ủy một cách chung chung, đồng nhất sựlãnh đạo của cấp uỷ với lãnh đạo Đảng, không ít cấp ủy địa phương “sángtạo” nhiều chủ trương theo ý muốn chủ quan của mình, buộc chính quyền

“vận dụng”

Thứ ba, tỉnh uỷ bao biện, "lấn sân" cơ quan nhà nước, xem cơ quan

nhà nước là công cụ "hợp thức hoá" các quyết định của cấp uỷ.

Do ngộ nhận về thẩm quyền tối cao của cấp uỷ trong việc ban hành cácquyết định, bầu cử Hội đồng nhân dân, thiết lập các cơ quan nhà nước, chọn

cử nhân sự mà nhiều người nghĩ rằng, cơ quan nhà nước là tổ chức chỉ đểthực hiện các quyết sách của cấp uỷ Sự lệch lạc về nhận thức này là mộttrong những nguyên nhân làm cho Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân rơivào sự vụ, hình thức, kém năng động

Thứ tư, tỉnh uỷ bỏ mất vai trò lãnh đạo, dẫn dắt của mình.

Nhiều lúc, nhiều nơi cấp uỷ đã mặc nhận, thậm chí đồng tình để Uỷ bannhân dân thực hiện những công việc, những chính sách trái với quy địnhchung, lợi dụng danh nghĩa “vận dụng sáng tạo” để làm những việc phi phápchỉ vì lợi ích cục bộ địa phương

Thứ năm, sự lãnh đạo của tỉnh uỷ bị từ chối.

Có thể do những động cơ khác nhau hoặc sự xung đột trong phongcách, tính cách của các nhân vật chủ chốt cấp uỷ và cơ quan nhà nước, chủthể lãnh đạo cơ quan nhà nước muốn khước từ sự lãnh đạo của cấp uỷ

Trong những vấn đề nêu trên, tình trạng chồng lấn về quyền lực được biểuhiện dưới dạng lấn sân là hiện tượng có tính phổ biến mà nguyên nhân sâu xacủa nó là do nhận thức quyền lực cấp uỷ là “thống soái” ở mỗi địa phương.

Từ rất sớm, Lênin đã cảnh báo hiện tượng: "Giữa đảng và các cơquan Xô-Viết, hiện đã có những quan hệ không đúng” Nhưng, nó chẳngnhững không được ngăn chặn, mà còn xảy ra khá phổ biến ở các mô hìnhnhà nước xã hội chủ nghĩa giai đoạn sau đó Trước khi Đảng cộng sản Liên

Xô bị giải tán, sự việc ấy vẫn diễn biến ở mức độ trầm trọng Một nhà lãnhđạo của Đảng này vào thời gian ấy đã chỉ rõ:

Kết quả là thường dẫn đến chỗ làm giảm tinh thần trách nhiệm củangười lãnh đạo các cơ quan Nhà nước, dẫn đến chỗ muốn đẩy tráchnhiệm này sang các cơ quan Đảng, còn ở các cơ quan này lại tựdưng sinh ra các yếu tố của cách giải quyết công việc theo quanđiểm bản vị [17, tr.37]

Đảng Cộng sản Trung Quốc cũng từng mắc phải lỗi lầm đó và đã gâynên hậu quả nặng nề trong đời sống xã hội Sau này nhìn lại, nhân vật lãnhđạo đầy uy tín của Đảng nhận thấy:

Hiện tượng quyền lực quá tập trung lại thêm khẩu hiệu lãnh đạonhất nguyên hoá của Đảng không thích hợp nữa, quyền lực tập trungvào mấy cá nhân lãnh đạo, vào Bí thư thứ nhất, lãnh đạo nhấtnguyên hoá trở thành cá nhân lãnh đạo như thế tất nhiên tạo nên chế

độ quan liêu, phạm đủ loại sai lầm [126, tr.94]

Đối với nước ta, cách đây hơn 30 năm, đồng chí Tổng bí thư Lê Duẩn

đã lưu ý: "Phải khắc phục tình trạng lẫn lộn chức năng của Đảng với chứcnăng của Nhà nước” Và mặc dù sau đó, hầu như tất cả các Văn kiện Đại hộicủa Đảng đều có phê phán và nêu phương hướng, giải pháp khắc phục hiệntượng trên, nhưng chưa có chuyển biến căn bản Rõ ràng, sự việc này đã ẩnchứa những vấn đề lý luận và thực tiễn cần được lý giải

Sự chồng chéo, trùng lấp giữa lãnh đạo của tỉnh uỷ và cơ quan quản lýnhà nước trên các lĩnh vực làm cho bộ máy cồng kềnh, giảm hiệu lực, kémhiệu quả Những hạn chế trong sự lãnh đạo của tỉnh uỷ đối với cơ quan nhànước sẽ gây trở ngại lớn hơn trong điều kiện nước ta hiện nay Nước ta đangthực hiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; gia nhập ngàycàng sâu hơn nền kinh tế quốc tế trong một "sân chơi" chung; công nghiệphoá, hiện đại hoá đất nước và xây dựng nền kinh tế tri thức; xây dựng Nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân Chỉ riêng nội dungxây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa cũng đủ để xem xét lại cáchthức lãnh đạo của tỉnh uỷ đối với cơ quan nhà nước Đặc trưng cơ bản nhấtcủa một nhà nước pháp quyền là tính tối cao của pháp luật, quyền lực thốngnhất, sự thứ bậc trong quan hệ giữa các cơ quan hành chính Và điều này đặt

ra câu hỏi về vị trí, thẩm quyền của cấp uỷ trong tình hình mới

Thực trạng những năm qua cho thấy, sự lãnh đạo của tỉnh uỷ đối với cơquan nhà nước đã có những dấu hiệu không ổn; trong hiện tại và tương lai, đểthực hiện mục tiêu cách mạng trọng đại là xây dựng một nước Việt Nam dângiàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, sự lãnh đạo của Đảngđối với Nhà nước cần phải được đổi mới Những nghiên cứu về Đảng cầmquyền ở nước ta đều nhận thấy rằng:

Là Đảng duy nhất cầm quyền, lãnh đạo mọi mặt đời sống kinh tế

- xã hội của đất nước, trong điều kiện xây dựng Nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân, vì dân, thựchiện quản lý, điều hành mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội chủyếu bằng Hiến pháp và pháp luật, đòi hỏi phương thức cầmquyền và phương thức lãnh đạo của Đảng phải được đổi mới chophù hợp [112, tr.11]

Sự chậm trễ trong nghiên cứu và tiến hành đổi mới mạnh mẽ sự lãnhđạo của tỉnh uỷ đối với cơ quan nhà nước cấp tỉnh sẽ làm cho tỉnh uỷ rơi vào

hoạt động sự vụ, vụn vặt, kém hiệu lực và hiệu quả và nguy cơ lớn hơn, tỉnh

uỷ đứng ngoài lề sự phát triển, hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước tuộtdần khỏi "tầm tay" của tỉnh uỷ Từ những vấn đề đã nêu, việc nghiên cứu sựlãnh đạo của tỉnh ủy đối với cơ quan nhà nước cấp tỉnh là một đòi hỏi cấpbách, không những có ý nghĩa cho thực tiễn, mà còn có giá trị về mặt lý luận,vừa phục vụ nhiệm vụ chính trị trước mắt, vừa đặt cơ sở cho việc nghiên cứukhoa học sau này

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Đảng lãnh đạo Nhà nước mà chủ yếu là phương thức lãnh đạo củaĐảng đối với Nhà nước, Đảng (hoặc cấp uỷ từng cấp) lãnh đạo trên các lĩnhvực cụ thể như: kinh tế, hành chính, tư pháp là những mảng đề tài lớn được

sự quan tâm đặc biệt của các nhà nghiên cứu Điều đó được thể hiện rõ ở mộtkhối lượng công trình đồ sộ, phong phú, với nhiều khía cạnh khác nhau:

- Về lý luận Đảng cầm quyền:

Có các tác phẩm: “Mấy vấn đề về Đảng cầm quyền” của Lê Duẩn, Nxb

ST Hà Nội - 1981; “Đảng Cộng sản Liên Xô trong hệ thống chính trị của xã hội Xô Viết”, Nxb Thông tin lý luận, Hà Nội - 1986; “Đảng trong hệ thống chính trị của xã hội xã hội chủ nghĩa”, Nxb APN, Mátxcơva-1987; “Đảng Cộng sản Việt Nam trong hệ thống chính trị” Nxb Sự thật, Hà Nội - 1991;

“Đảng cầm quyền trong điều kiện hiện nay”, tài liệu tham khảo phục vụ lãnh đạo, nghiên cứu và giảng dạy (Đề tài KX05.09 - Hà Nội 1993); “Nghiên cứu

tư tưởng Hồ Chí Minh về Đảng lãnh đạo Nhà nước” của Học viện Hành chính Quốc gia, Nxb Chính trị quốc gia Hà Nội - 1996; “Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng cầm quyền” (Tạp chí Cộng sản số 28 tháng 10 năm 2003); “Bản chất của Đảng cầm quyền” của Hoàng Chí Bảo (Tạp chí Cộng sản số 3, tháng 02 năm 2004); “Xây dựng Đảng cầm quyền: Một số kinh nghiệm từ thực tiễn đổi mới ở Việt Nam” của Nguyễn Phú Trọng (Tạp chí Cộng sản số 5-2004); "Xây dựng Đảng cầm quyền - kinh nghiệm của Việt

Nam, kinh nghiệm của Trung Quốc", Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội – 2004;

“Về sự cầm quyền của Đảng” của Nhị Lê (Tạp chí Cộng sản số 16 tháng 8 năm 2006); “Đảng Cộng sản cầm quyền lãnh đạo nhà nước và xã hội trong

sự nghiệp đổi mới - một số vấn đề đặt ra” của Hoàng Chí Bảo (Tạp chí Cộng

sản số 17 tháng 9 năm 2006)

- Về vai trò lãnh đạo của Đảng:

Có các tác phẩm: “Đảng kiểu mới của giai cấp vô sản” của V.Lênin và Stalin, Nxb ST, Hà Nội - 1972; “Đảng trong sự nghiệp đổi mới vì chủ nghĩa

xã hội” Nxb ST, Hà Nội- 1990; "Đảng Cộng sản Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới” của Phân viện Đà Nẵng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Nxb Đà Nẵng - 2000; “Đảng Cộng sản Việt Nam trong tiến trình đổi mới đất nước” của Nguyễn Phú Trọng, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 2002; “Đảng Cộng sản Việt Nam trong tiến trình đổi mới đất nước” của Nhị Lệ (Tạp chí Cộng sản số 30, tháng 10 năm 2002); “Đảng Cộng sản Việt Nam với công cuộc đổi mới đất nước” Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội - 2003; “Tìm hiểu vai trò lãnh đạo của Đảng đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam” do Đinh

Xuân Lý (chủ biên), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 2005

- Về thể chế Đảng lãnh đạo Nhà nước:

“Cải cách thể chế chính trị”, Nxb Chính trị quốc gia Hà Nội - 1996.

“Thể chế Đảng Đảng cầm quyền - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” do Đặng Đình Tân (chủ biên), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội – 2005 “Về xây dựng thể chế Đảng lãnh đạo Nhà nước hiện nay” của Lê Minh Quân (Tạp chí

Cộng sản số 13, tháng 7 năm 2004)

- Về phương thức lãnh đạo của Đảng:

“Về phương thức lãnh đạo của Đảng”, Tạp chí Xây dựng Đảng, số chuyên đề, 12 - 1995; “Phương thức Đảng lãnh đạo Nhà nước” của Trần Đình Huỳnh, Nxb Hà Nội - 2001; “Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với chính quyền cấp quận” của Vũ Hồng Khanh (Tạp chí Cộng sản số 23,

tháng 8 năm 2002); “Tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước” của Lê Đức Bình và Phạm Ngọc Quang (Tạp chí Cộng sản số 19, tháng 7 năm 2003); “Đổi mới phương thức lãnh đạo của các cấp ở Đảng bộ Sơn La” của Nguyễn Văn Thạo (Tạp chí Xây dựng Đảng số 6 - 2004); “Phương thức lãnh đạo của Đảng với nhà nước và xã hội” của Nguyễn Khánh và Phạm Ngọc Quang (Tạp chí Cộng sản số 9 tháng 5-2004); “Châu Thành (Bến Tre) đổi mới phương thức lãnh đạo của cấp uỷ” của Nguyễn Văn Huỳnh (Tạp chí Xây dựng Đảng số 10 - 2004); “Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa” của Thang Văn Phúc (Tạp chí Cộng sản số 9/5-2006); “Tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước” của Nguyễn Khánh (Báo Nhân dân số: 18620 – 03/8/2006); “Đổi mới phương thức lãnh đạo của Tỉnh uỷ với Uỷ ban nhân dân tỉnh từ thực tiễn Tiền Giang” của Xuân Tế - Ngọc Chung (Tạp chí Xây dựng Đảng tháng 9-2006); “Đổi mới và tiếp tục hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng trước yêu cầu phát triển đất nước” của Trương Tấn Sang (Tạp chí

Cộng sản số 24 tháng 12 – 2006)

- Về sự lãnh đạo của Đảng ở một cấp hoặc một lĩnh vực cụ thể:

Có các tác phẩm “Đổi mới quan hệ giữa Đảng, chính quyền và đoàn thể nhân dân cấp phường trong điều kiện kinh tế thị trường” của Phân viện

Báo chí và Tuyên truyền, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội – 1995; “Sự lãnh đạo kinh tế của tỉnh uỷ"(đề tài cấp Bộ) của Lưu Văn Sùng, Hà Nội – 1999; “Hoàn thiện nội dung và phương thức lãnh đạo của Đảng đối với công tác Tư pháp” của Trần Đại Hưng (Tạp chí Cộng sản số 21, tháng 11 năm 2004); “Đảng lãnh đạo xây dựng nền hành chính nhà nước Việt Nam trong sạch, dân chủ và hiện đại” của Nguyễn

Khánh (Tạp chí Cộng sản số 20, tháng 10 năm 2006)

Dĩ nhiên, sự phân chia trên đây chỉ là tương đối Và mặc dù đứng vớicác góc độ và phạm vi đề cập khác nhau, các tác giả đều có sự tương đồng vềnhững điểm chính sau đây:

Thứ nhất, lý luận về Đảng lãnh đạo:

Một số chuyên luận đề cập sâu về khái niệm, quan niệm Đảng cầm

quyền, Đảng lãnh đạo chính quyền, lãnh đạo và quản lý Một số tác giả làm rõ

khái niệm về Đảng lãnh đạo, Đảng cầm quyền, trong đó các tác giả có sựthống nhất khá cao về nội dung Đảng lãnh đạo

Thứ hai, trong điều kiện có chính quyền, Đảng lãnh đạo phải thông

qua các cơ quan nhà nước:

Nội dung này được nhiều tác giả bàn luận và có chung quan điểm Tiêubiểu của luận điểm này được ghi nhận trong tác phẩm “Mấy vấn đề về Đảngcầm quyền” Cụ thể là:

Nhiệm vụ của Đảng khi chưa có chính quyền là giác ngộ, tổ chứcquần chúng đấu tranh lật đổ ách thống trị của giai cấp bóc lột đểgiành lấy chính quyền Khi đã có chính quyền thì nhiệm vụ củaĐảng là xây dựng và giữ vững chính quyền, triệt để sử dụng và pháthuy quyền lực của chính quyền để cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hộimới, trấn áp các lực lượng chống đối [23, tr.99]

Thứ ba, thành tựu của sự nghiệp đổi mới do Đảng lãnh đạo:

Các tác giả chứng minh thành tựu đổi mới toàn diện của đất nước doĐảng lãnh đạo (tác phẩm: “Đảng Cộng sản Việt Nam trong tiến trình đổi mớiđất nước”, “Đảng Cộng sản Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới”, “Đảng Cộngsản Việt Nam với công cuộc đổi mới đất nước” )

Thứ tư, tính tất yếu về sự đổi mới của Đảng:

Các tác giả đã làm rõ thực trạng, yêu cầu của đất nước, của thế giới đểchỉ ra tính tất yếu của việc Đảng phải đổi mới

Tinh thần cơ bản là Đảng tự đổi mới để đổi mới xã hội, Đảng phải đổimới để củng cố vai trò lãnh đạo của Đảng (tác phẩm “Đảng trong sự nghiệpđổi mới vì chủ nghĩa xã hội” )

Thứ năm, việc đổi mới phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản:

Các tác giả đều kiến nghị việc đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối vớiNhà nước phải tôn trọng các nguyên tắc như bảo đảm sự ổn định chính trị,thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tiến hành thận trọng

Thứ sáu, Đảng lãnh đạo Nhà nước nhưng với hình thức và phương

pháp mới:

Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước là một trongnhững chủ đề lớn được nhiều người đề cập Kể từ khi nguyên Tổng Bí thư LêDuẩn nêu lên vào đầu thập kỷ 70 của thế kỷ thứ XX, việc bàn luận chủ đề nàytái bắt đầu từ những năm 90 được kéo dài mãi đến nay và nó là một nội dunglớn của Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng(khóa X) Các tác giả đều nhất trí rằng, Đảng lãnh đạo Nhà nước phải thôngqua đường lối, chính sách; sự thuyết phục của tổ chức đảng và gương mẫu củacán bộ, đảng viên; việc kiểm tra, giám sát của Đảng, của nhân dân đối với cơquan, công chức nhà nước và thực hiện thẩm quyền đối với công tác cán bộ

Dù tực tiếp hay gián tiếp tiếp, các tác phẩm nêu trên đã có những gợi ýtốt cho Luận án Tuy nhiên, dưới góc độ chính trị học, chuyên đề về sự lãnhđạo của tỉnh uỷ đối với cơ quan nhà nước cấp tỉnh - một cấp có tính chiếnlược này - còn thiếu vắng Luận án này cố gắng kế thừa những giá trị quý báu

đã có, tiếp tục đi sâu nghiên cứu những vấn đề cần được làm sáng tỏ trongđiều kiện nước ta hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận án

3.1 Mục đích

Trên cơ sở lý luận về Đảng lãnh đạo, cụ thể là Đảng lãnh đạo Nhànước, Luận án phân tích thực trạng về sự lãnh đạo của tỉnh uỷ đối với cơ quannhà nước cấp tỉnh, nêu lên phương hướng và giải pháp đổi mới sự lãnh đạocủa tỉnh uỷ đối với cơ quan nhà nước cấp tỉnh trong tình hình hiện nay nhằmtăng cường vai trò và hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo của tỉnh uỷ đối với các cơ quannhà nước và toàn xã hội

3.2 Nhiệm vụ

Để thực hiện được mục đích trên, luận án phải giải quyết các nhiệm vụ:

- Làm rõ những vấn đề lý luận về Đảng lãnh đạo Nhà nước và thực chất,nội dung, yêu cầu của sự lãnh đạo của tỉnh uỷ đối với chính quyền cấp tỉnh

- Khảo sát, phân tích thực trạng, làm rõ mặt tốt và hạn chế cũng nhưnhững vấn đề bức xúc đặt ra trong sự lãnh đạo của cấp uỷ tỉnh đối với cơquan nhà nước cấp tỉnh

- Nêu phương hướng, giải pháp đổi mới sự lãnh đạo của cấp uỷ đối với

cơ quan nhà nước cấp tỉnh trong điều kiện nước ta hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được thực hiện trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và hệ thống quan điểm của Đảng Cộng sản ViệtNam về đảng cầm quyền, về quyền lực chính trị và thực thi quyền lực chínhtrị, mối quan hệ giữa Đảng với Nhà nước

-4.2 Phương pháp nghiên cứu

- Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch

sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, phương pháp hệ thống để xác định vị trí và mốitương quan giữa các chủ thể trong hệ thống chính trị, nhất là mối quan hệ cơbản giữa Đảng và Nhà nước, Trung ương với địa phương

- Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể: phương pháplịch sử - logic; phương pháp phân tích - tổng hợp; phương pháp điều tra - phỏngvấn; gắn lý luận với thực tiễn

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đề tài đi sâu nghiên cứu sự lãnh đạo của tỉnh uỷ đối với cơ quan nhànước cấp tỉnh trong giai đoạn từ đổi mới đến nay, dẫn chứng tư liệu từ thựctiễn của tỉnh Đồng Tháp và các tỉnh Kiên Giang, Bạc Liêu, Cần Thơ, VĩnhLong, Long An, Tiền Giang, Bình Dương, Nghệ An, thành phố Hải Phòng

Mặc dù luận án phân tích một số tỉnh, nhưng phạm vi luận án đề cập đến sựlãnh đạo của tỉnh uỷ đối với cơ quan nhà nước của cả nước nói chung Tuymỗi tỉnh có những đặc điểm khác nhau, nhưng nội dung và thẩm quyền củacấp tỉnh là thống nhất Và do đó, kết quả nghiên cứu của luận án có ý nghĩacho các tỉnh, thành và các cấp hành chính trong toàn quốc.

6 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Luận án đã hệ thống hoá, phân tích các khái niệm lãnh đạo, đảng lãnhđạo, lý luận về đảng cầm quyền; phản ánh và phân tích thực trạng sự lãnh đạocủa tỉnh uỷ đối với cơ quan nhà nước; góp phần luận giải rõ thêm lý luận về

sự lãnh đạo của tỉnh uỷ đối với các cơ quan nhà nước cấp tỉnh; đưa ra ý kiếnmới về nội dung, mô hình lãnh đạo toàn diện nhưng không can thiệp trực tiếp,xây dựng uy tín lãnh đạo, khắc phục tập trung quyền lực tuyệt đối và dự báocác xu hướng lớn cần tiếp tục đổi mới hệ thống chính trị ở địa phương

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Luận án góp phần hình thành nội dung, mô hình, phương thức cụ thểhơn về sự lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước ở địa phương và giúp cho tỉnh

ủy tiếp cận đầy đủ tính khoa học trong lãnh đạo, quản lý Luận án có giá trịkhông chỉ cho cấp uỷ địa phương trực thuộc Trung ương, mà còn cho các cấp

uỷ theo địa giới hành chính nói chung

- Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ là tài liệu cho việc nghiên cứu,biên soạn tài liệu giảng dạy, đào tạo cán bộ trong hệ thống chính trị nước ta

8 Kết cấu của luận án

Ngoài các phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụlục, luận án gồm 3 chương, 9 tiết

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẢNG LÃNH ĐẠO

NHÀ NƯỚC VÀ CƠ QUAN NHÀ NƯỚC CẤP TỈNH

1.1 KHÁI NIỆM LÃNH ĐẠO, ĐẢNG LÃNH ĐẠO VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ

ĐẢNG LÃNH ĐẠO NHÀ NƯỚC

1.1.1 Khái niệm lãnh đạo, đảng lãnh đạo

Từ ngàn xưa, hoạt động của con người luôn gắn liền với tính cộng đồng

xã hội Cộng đồng xã hội dù ở quy mô nào cũng đòi hỏi phải được tổ chức vàđược quản lý Chính vì vậy, quan hệ lãnh đạo và chịu sự lãnh đạo là quan

hệ chính yếu trong lịch sử phát triển của xã hội loài người Cho nên, vấn đềlãnh đạo và quản lý đã trở thành đối tượng nghiên cứu, bàn luận của cácnhà tư tưởng, các nhà chính trị Thông thường, khi nói đến lãnh đạo, người

ta hay nghĩ đến vai trò của những cá nhân đầy quyền lực, tác động mạnh

mẽ vào tổ chức mà người đó đứng đầu và thường là trên phạm vi quốc gia.Cách hiểu trên đây thiên về hướng đồng nhất sự lãnh đạo nói chung với vaitrò lãnh đạo của các vĩ nhân, thường được thể hiện trong các học thuyếttrước học thuyết C.Mác Mặc dù các học thuyết chính trị xã hội khác nhau

có nêu ý niệm về lãnh đạo, nhưng nó chỉ thực sự được mổ xẻ vào nhữngthế kỷ gần đây, nhất là ở thế kỷ XX Phần lớn các nghiên cứu cũng chỉ chútrọng vào hiệu quả lãnh đạo và do đó, tập trung giải thích về năng lực, hành

vi, phẩm chất và những yếu tố liên quan (tính mục đích, ý chí kiên cường,lòng can đảm, lòng nhân ái và lòng tốt, chính trực và lương thiện, tínhkhiêm nhường, công bằng và bình đẳng, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng quản

lý, phát triển đội ngũ lãnh đạo…) xác định khả năng của người lãnh đạoảnh hưởng tới người khác nhằm đạt tới các mục tiêu của tổ chức Từ nhữngnăm giữa thế kỷ XX, các nước trên thế gới đã xuất bản rất nhiều công trìnhnghiên cứu về lãnh đạo, quản lý Ở nước ta, mãi tới những năm gần đâymới xuất hiện những đầu sách, chuyên luận bàn về lãnh đạo, quản lý.Trong các tác phẩm này, trước khi trình bày về những nội dung chính, cáctác giả thường dành hẳn một phần hoặc một chương bàn về khái niệm lãnh

đạo Trong nhiều công trình, các tác giả chỉ ra rằng, thuật ngữ lãnh đạotương đồng với các khái niệm: “chỉ huy”, “soái lĩnh”, “trị nước”, “cầmquân”, “tiết chế”, “tư lệnh”, “cai quản”, “tri nhậm”, “cai trị”, “đầu lĩnh”,

“tướng lệnh”, “quân lệnh”, “dụng nhân”, “kinh bang tái thế”, “bá đạo,vương đạo”, hoặc “king”, “chief”, “head”, “captain” v.v Có người làm rõnội hàm của khái niệm: “Lãnh đạo là sự ảnh hưởng (tác động) mang tínhtương tác, được thực hiện trong một tình huống, được chỉ đạo, thông quaquá trình thông tin để đạt tới những mục tiêu cụ thể” (Tannenbaum,Weschler và Masarik, 1961); “Lãnh đạo là quá trình ảnh hưởng tới nhữnghoạt động của nhóm có tổ chức để đạt tới mục tiêu" (Rauch và Behing,1984) [61, tr.14] Từ việc tìm dấu hiệu chung của Khái niệm, có tác giả

đã khái quát:

Lãnh đạo là một chức năng hoạt động xã hội của con người (cánhân hay tập thể) bằng phương pháp tác động, gây ảnh hưởng,thuyết phục (một cá nhân, một tập thể, một cộng đồng xã hội, mộtdân tộc) nhằm tổ chức các mối quan hệ, tập hợp các thành viên đểhuy động mọi khả năng và ý chí của họ hành động đạt nhưng mụctiêu chung đã xác định [83, tr.35]

Có tác giả đi sâu vào việc phân biệt khái niệm lãnh đạo với khái niệmquản lý, chỉ ra dấu hiệu đặc trưng của khái niệm lãnh đạo ở chỗ nó hướngvào việc:

Nhận thức, lãnh hội quan điểm, xây dựng tầm nhìn, lý tưởng, sứmệnh của hệ thống; Làm sáng tỏ được thực trạng vận động của hệthống (bao gồm việc phân tích các mâu thuẫn trong quá trình pháttriển), phát hiện nhân tố mới; Tổng kết được quy luật, xu thế pháttriển của hệ thống; Đề xuất các phương án chiến lược phát triển hệthống [115, tr.18]

Nói khái quát nhất, lãnh đạo là: "đề ra chủ trương, đường lối và tổchức, động viên thực hiện” [125, tr.568]

Mặc dù khai thác, nhấn mạnh ở những điểm khác nhau, nhưng phần lớncác tác giả đều nhất trí đặc trưng của lãnh đạo là tính định hướng và sự vươntới việc đạt được mục tiêu của tổ chức Tổng hợp các yếu tố đã nêu, có thểhiểu rằng lãnh đạo là khả năng, tài năng vạch phương hướng, chỉ đường vàbằng ý chí, niềm tin, phẩm hạnh của mình (của tổ chức) nhằm lôi cuốn, cổ vũmọi người thực hiện mục tiêu của cá nhân, tổ chức đã định Trên địa hạt chínhtrị, khái niệm lãnh đạo gần đồng nghĩa với quyền lực chính trị, tức là “quyềnlực của một giai cấp hay liên minh giai cấp, tập đoàn xã hội (hoặc của nhândân - trong điều kiện của chủ nghĩa xã hội), nó nói lên khả năng của một giaicấp thực hiện lợi ích của mình” [122, tr.195].

Trên nền nhận thức chung về khái niệm lãnh đạo, nhiều tác giả đã đềcập đến khái niệm lãnh đạo trong chính trị - khái niệm đảng lãnh đạo Một sốtác giải luận giải khái niệm này xuất phát từ mục đích của tổ chức: “Đảngchính trị được hiểu là một nhóm người được tổ chức để giành và thực thiquyền lực” [1, tr.304]; “Chính đảng như một nhóm người cùng chung một lýtưởng chính trị, kết hợp lại thành một tổ chức để chinh phục chính quyền hay

để tham gia vào chính quyền… Ảnh hưởng của chính đảng trên các cơ cấuchánh phủ là rất dễ hiểu vì, các chính đảng đảm nhiệm việc cán bộ hóa khôngnhững những cử tri và ứng cử viên mà còn cả các nghị sĩ và tổng, bộ nữa”[111, tr.48] Trong vài năm gần đây, hàng loạt công trình nghiên cứu về đảngnói chung, Đảng cộng sản Việt Nam nói riêng đã lý giải nhiều về đảng lãnhđạo Sự đồng thuận cao về khái niệm đảng lãnh đạo thể hiện ở: tính địnhhướng chính trị, tổ chức lực lượng, thuyết phục, truyền bá các quan điểm tưtưởng nhằm lôi kéo các tầng lớp khác trong xã hội đi theo và thực hiện nhữngmục tiêu chính trị của đảng §¬ng thêi, Lênin cho rằng, sự lãnh đạo của Đảngcòn mềm dẻo hơn nhiều so với việc “chỉ huy nhẹ nhàng của một viên nhạctrưởng” Đảng lãnh đạo là việc định hướng chính trị, đề ra chủ trương vàtuyên truyền, cảm hóa, thu hút, lôi cuốn các lực lượng, các tầng lớp, các giới

tham gia thực hiện có hiệu quả các mục tiêu chính trị ấy Còn khi nói đảngcộng sản lãnh đạo là nói đảng đưa ra những định hướng về quan điểm, nguyêntắc xây dựng đất nước theo mục tiêu của chủ nghĩa xã hội; lựa chọn các nộidung chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và vận động, thuyết phục, tổ chức

các tầng lớp nhân dân thực hiện cho bằng được các nội dung ấy

Tiến thêm một bước, một số tác giả còn phân biệt khái niệm đảng lãnhđạo và đảng cầm quyền Thật ra, các thuật ngữ “đảng cầm quyền”, “đảngchấp chính”, “đảng nắm chính quyền” đã được dùng từ lâu ở các nướcphương Tây để chỉ rõ vai trò, vị thế và trách nhiệm của một đảng khi đã cóchính quyền; phân biệt đảng nắm chính quyền với những đảng không nắmchính quyền, chưa giành được chính quyền hoặc ở vị trí đối lập Người tanhận thấy rằng; “hễ đảng nào trong tổng tuyển cử mà chiếm được trên 50% sốghế trong quốc hội thì đảng đó trở thành đảng cầm quyền, nếu không đủ thì

có thể liên minh các đảng để cầm quyền” [101] Dù diễn đạt từ ngữ hoặc chỉ

ra các dấu hiệu có sự khác nhau trong chi tiết, nhưng hầu hết các ý kiến đềuthống nhất rằng: “Đảng cầm quyền có nghĩa là đảng lãnh đạo chính quyền,chi phối chính quyền, làm cho mọi hoạt động của chính quyền thể hiện vàthực hiện tư tưởng, đường lối của đảng đó, phù hợp với lập trường và phục vụcho lợi ích của giai cấp, tầng lớp mà đảng đó đại diện” [113, tr.17]

Xét về bản chất, đảng cầm quyền tức là đảng lãnh đạo trong điều kiện

có chính quyền Đảng cầm quyền là đảng đã chi phối, dẫn dắt chính quyền, sửdụng quyền lực nhà nước trên thực tế để thực hiện mục tiêu chính trị của ®ảng

1.1.2 Quan điểm Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về đảng lãnh đạo nhà nước

Theo các nhà sáng lập học thuyết chủ nghĩa xã hội khoa học, đảng lãnhđạo hay đảng cầm quyền (khi đảng giành được chính quyền) là một tất yếulịch sử Đây là một kết quả bắt nguồn từ cuộc đấu tranh giai cấp giữa giai cấp

vô sản với giai cấp tư sản Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản đã chỉ rõ: “Trong

tất cả các giai cấp hiện đang đối lập với giai cấp tư sản thì chỉ có giai cấp vôsản là giai cấp thật sự cách mạng Tất cả các giai cấp khác đều suy tàn và tiêuvong cùng với sự phát triển của đại công nghiệp, còn giai cấp vô sản lại là sảnphẩm của bản thân nền đại công nghiệp” [71, tr.610].

Với quan điểm khoa học lịch sử, C.Mác đã chứng minh quyền lãnh đạolịch sử đã chuyển sang tay giai cấp vô sản bởi những lực lượng sản xuất xãhội, đã phát triển lên đến mức mà giai cấp tư sản không có thể chế ngự đượcnữa, chỉ còn đợi đến lúc giai cấp vô sản đoàn kết lại, đoạt lấy những lực lượngsản xuất đó để thiết lập nên một chế độ đem lại cho mỗi thành viên của xã hộikhả năng tham gia không những vào công việc sản xuất, mà cả vào việc phânphối và quản lý của cải xã hội và nhờ đó tổ chức kế hoạch toàn bộ nền sảnxuất, làm tăng thêm những lực lượng sản xuất và những sản phẩm do lựclượng sản xuất đó tạo ra đến mức đảm bảo thoả mãn được những nhu cầu hợp

lý ngày càng tăng của mỗi người

Dĩ nhiên, trong cuộc đấu tranh giai cấp có tính lịch sử này, giai cấp vôsản cần có một đảng chân chính lãnh đạo - Đảng Cộng sản Trong lịch sử đấutranh giai cấp, chưa có giai cấp nào giành thắng lợi mà lại không xây dựngđược cho mình một đảng cách mạng Đảng Cộng sản là đội tiên phong củagiai cấp vô sản Đó là những người kiên quyết nhất, là bộ phận cổ vũ tất cảnhững bộ phận khác; họ hiểu rõ những điều kiện, tiến trình và kết quả chungcủa phong trào vô sản Mục đích trước mắt của những người cộng sản cũng làmục địch trước mắt của tất cả đảng vô sản khác: tổ chức những người vô sảnthành giai cấp, lật đổ sự thống trị của giai cấp tư sản, giai cấp vô sản giành lấychính quyền Tính quy luật của lịch sử là: chủ nghĩa tư bản nhất định đượcthay thế bằng chủ nghĩa cộng sản và người có vai trò thực hiện bước thay đổithế giới là giai cấp công nhân mà Đảng Cộng sản là đội tiền phong của giaicấp công nhân lãnh đạo

Đương thời, C.Mác và Ph.Ăngghen rất quan tâm xây dựng tổ chức cáchmạng, tiến hành cách mạng vô sản, lật đổ chế độ tư bản, hướng nhân loại đến

xã hội mới, tiến bộ, ấm no, hạnh phúc - xã hội cộng sản chủ nghĩa Đó là một

sự nghiệp lâu dài và được tiến hành bởi toàn bộ giai cấp vô sản trên toàn thếgiới, nhưng để làm được điều đó giai cấp vô sản ở mỗi nước phải tiến hànhcuộc các mạng ngay tại nước mình C.Mác và Ph.Ăngghen viết: “Cuộc đấutranh của giai cấp vô sản chống lại giai cấp tư sản, dù về mặt nội dung, khôngphải là cuộc đấu tranh dân tộc, nhưng lúc đầu lại mang hình thức đấu tranhdân tộc Đương nhiên là trước hết, giai cấp vô sản mỗi nước phải thanh toánxong giai cấp tư sản nước mình đã” [71, tr.611] Và “Vì giai cấp vô sản mỗinước trước hết phải giành lấy chính quyền, phải tự xây dựng thành một giaicấp dân tộc, phải tự mình trở thành dân tộc, tuy hoàn toàn không phải theo cáinghĩa như giai cấp tư sản hiểu” [71, tr.623-624]

Do chưa có tiền đề khách quan về đảng cầm quyền nên C.Mác vàPh.Ăngghen chưa phát biểu được những vấn đề cụ thể về đảng trong điềukiện có chính quyền Việc xuất hiện Công xã Pari cũng chỉ đủ để các ông nêunhững kinh nghiệm về giữ chính quyền

Trên cơ sở quan điểm của chủ nghĩa Mác về đảng, Lênin đã tích cựcđấu tranh để bảo vệ học thuyết Mác Người đã phê phán gay gắt các quanđiểm xét lại, duy tâm về Đảng cộng sản, về cách mạng vô sản, kiên trì bảo vệ

và phát triển sáng tạo về “Đảng kiểu mới” Theo Lênin, “Đảng kiểu mới” phải

là một tổ chức chặt chẽ, kỷ luật nghiêm minh, bao gồm những người giác ngộcách mạng cao, có thể xuất thân từ mọi tầng lớp, giai cấp trong xã hội nhưng

tự nguyện hy sinh vì lý tưởng cộng sản, trung thành với cách mạng, với nhândân Người khẳng định rằng:

Không có một đảng sắt thép được tôi luyện trong đấu tranh, không

có một đảng được sự tín nhiệm của tất cả những phần tử trung thựctrong giai cấp nói trên, không có một đảng biết nhận xét tâm trạngquần chúng và biết tác động vào tâm trạng đó, thì không thể tiếnhành thắng lợi cuộc đấu tranh ấy được [64, tr.31]

Chỉ có một đảng chân chính mới bảo đảm duy nhất cho thắng lợi củachủ nghĩa xã hội Đảng Cộng sản tác động đến mọi quá trình xã hội, trước hết

là thông qua hệ thống chính trị của chủ nghĩa xã hội Vai trò lãnh đạo củađảng là ở chỗ nó lãnh đạo nhà nước, các tổ chức xã hội, thông qua các tổchức này, lãnh đạo toàn bộ quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội Lênin chỉ

ra rằng: “trong nước cộng hoà chúng ta, không có một vấn đề chính trị hay

tổ chức quan trọng nào do một cơ quan nhà nước giải quyết mà lại không

có chỉ thị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng” [65, tr.38] Tuy nhiên, saukhi lãnh đạo chính quyền trong thời gian ngắn, Lênin cũng đã nhận ra sựlãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước có những dấu hiệu “trục trặc” Người

đã yêu cầu: Cần phân định một cách rõ ràng hơn nữa những nhiệm vụ củaĐảng (và của Ban Chấp hành Trung ương của nó) với nhiệm vụ của chínhquyền Xô - Viết; tăng thêm trách nhiệm và tính chủ động cho cán bộ Xô -Viết và các cơ quan Xô - Viết, còn về Đảng thì dành quyền lãnh đạo chungcông tác của tất cả các cơ quan Nhà nước gộp chung lại, mà không can thiệpmột cách quá thường xuyên, không chính quy và thường là nhỏ nhặt nhưhiện nay

Nhưng, những lời chỉ dẫn xác đáng này không phải lúc nào cũng đượccác đảng cộng sản tổ chức thực hiện nghiêm túc và trong một số trường hợp,

nó bị bỏ qua một cách cố tình

Ngay từ những ngày đầu trở về nước hoạt động cách mạng, cùng vớiviệc xây dựng đường lối, chiến lược, sách lược cứu nước, Chủ tịch Hồ ChíMinh đã dành sự quan tâm đặc biệt đến việc xây dựng tổ chức Đảng Ngườixác định: “Trước hết phải có Đảng cách mệnh, để trong thì vận động và tổchức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấpmọi nơi Đảng có vững, cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái

có vững thuyền mới chạy” [72, tr.267-268] Tiếp thu và vận dụng sáng tạochủ nghĩa Mác – Lênin về đảng kiểu mới, Người ra sức huấn luyện, đào tạo,

xây dựng và rẻn luyện những người ưu tú xuất hiện từ các giai cấp, tầng lớplao động để hình thành một đảng cách mạng chân chính Theo Người, Đảngchính là “con nòi, xuất hiện từ giai cấp lao động”, Đảng nhận lấy sứ mệnh, sự

ủy thác của nhân dân thực hiện nguyện vọng của nhân dân Từ việc nhận thứcsâu sắc về cội nguồn của quyền lực và mục tiêu cao cả của đảng cộng sản,Người nhắc nhở, yêu cầu mỗi người trong tổ chức rằng: “đã hy sinh làm cáchmệnh thì làm cho đến nơi, nghĩa là làm sao cách mệnh rồi thì quyền giao chodân chúng số nhiều, chớ để trong tay một bọn ít người Thế mới khỏi hy sinhnhiều lần, thế dân chúng mới được hạnh phúc” [72, tr.270] Người đề cập rấtnhiều lần là: “Đảng chỉ có một điều là phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân,phục vụ xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa Ngoài ra, không còn có lợiích nào khác” [76, tr.462] và theo Người, đó là điều hiển nhiên vì: “Bao nhiêuquyền hạn đều của dân” [74, tr.698] Do đó, Người nhấn mạnh: “Tất cả mọiviệc, Đảng phải lo Việc xây dựng chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản, đấutranh thống nhất nước nhà, Đảng phải lo” [76, tr.464] Mãi cho tới nhữngngày chuẩn bị “đi xa”, Người còn yêu cầu: “Đảng cần phải có kế hoạch thậttốt để phát triển kinh tế và văn hóa, nhằm không ngừng nâng cao đời sốngcủa nhân dân” [21, tr.37] Người cũng yêu cầu Chính phủ (suy rộng ra là cơ quannhà nước các cấp) phải đặt quyền lợi của dân lên trên hết thảy: “Việc gì cólợi cho dân thì phải làm Việc gì có hại cho dân thì phải tránh” [73, tr.22].Đối với Người, nhà nước là của dân Đảng đại diện cho giai cấp công nhân

và nhân dân lao động lãnh đạo nhà nước thực thi nhiệm vụ mà dân tộc giaophó Do vậy, quyền lực là thống nhất, không có sự phân chia về quyền lực.Người cho rằng: “Trong Đảng và Nhà nước ta có sự phân công chặt chẽ nhưcác bộ phận trong chiếc đồng hồ: Cái kim dây cót khác nhau nhưng hợp tácchặt chẽ với nhau Thiếu một bộ phận nào cũng không được”[75, tr.555-556].Tuy nhiên, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã từng lưu ý rằng, trong điều kiệnmột đảng duy nhất cầm quyền, để tránh được những sai lầm, khuyết điểm,

Đảng cần phải không ngừng phát huy dân chủ trong sinh hoạt và công tác,đảm bảo sự lãnh đạo tập thể, đi đúng đường lối quần chúng, giữ vữngnguyên tắc tập trung dân chủ, chống chuyên quyền độc đoán, kéo bè, kéocánh Và để bảo đảm phát huy dân chủ trong điều kiện một đảng cầmquyền, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế “Đảng lãnh đạo, Nhân dân làm chủ,Nhà nước quản lý” Đây cũng chính là một nội dung lớn mà các đảng cộngsản cầm quyền, trong đó có Đảng ta đã dày công nghiên cứu, thiết kế môhình và tổ chức thực hiện.

Tiếp tục bổ sung tư tưởng Hồ Chí Minh trong điều kiện mới, Đảng tatừng bước hoàn thiện về quan niệm Đảng lãnh đạo Nhà nước và cơ quan nhànước các cấp Ngay vào những năm đầu thống nhất Tổ quốc, lãnh đạo Nhànước trên phạm vi cả nước, Đảng ta đã sớm đặt vấn đề rất đúng đắn rằng:

“Đảng lãnh đạo cách mạng bằng đường lối, chính sách của mình và chủ yếuthông qua Nhà nước Mọi hoạt động của Nhà nước đều tiến hành dưới sự lãnhđạo của Đảng Đảng lãnh đạo Nhà nước nhưng không làm thay Nhà nước”[37, tr.52] Trên cơ sở kinh nghiệm thành công và sai lầm, khuyết điểm trongquá trình lãnh đạo sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội nói chung, lãnh đạoNhà nước nói riêng, Đảng ta xác định những quan điểm, nội dung Đảng lãnhđạo Nhà nước mang tính định hướng cho cả thời kỳ mới Đó là:

Đảng lãnh đạo xã hội bằng cương lĩnh, chiến lược, các định hướng

về chính sách và chủ trương công tác; bằng công tác tuyên truyền,thuyết phục, vận động, tổ chức, kiểm tra và bằng hành động gươngmẫu của đảng viên Đảng giới thiệu những đảng viên ưu tú có đủnăng lực và phẩm chất hoạt động trong các cơ quan lãnh đạo chínhquyền và đoàn thể Đảng không làm thay công việc của các tổ chứckhác trong hệ thống chính trị [39, tr.329]

Tư duy sáng suốt này vẫn được tiếp tục dẫn dắt hành động trong toànĐảng hiện nay Có thể nhận thấy rằng, mạch tư duy về nội dung Đảng lãnh

đạo Nhà nước được xác định khá rõ: Đảng lãnh đạo Nhà nước bằng Cươnglĩnh, đường lối, quan điểm, chủ trương, các nghị quyết, nguyên tắc giải quyếtcác vấn đề lớn, có ý nghĩa chính trị quan trọng Đảng tập trung lãnh đạo xâydựng Nhà nước thực sự trong sạch, vững mạnh, hoạt động có hiệu lực, hiệuquả Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộcủa hệ thống chính trị, có phân công, phân cấp hợp lý, tôn trọng, phát huyvai trò, trách nhiệm của các cơ quan và người đứng đầu các tổ chức trongcông tác cán bộ Đảng kết hợp chặt chẽ việc lãnh đạo và kiểm tra bộ máynhà nước thông qua tổ chức đảng và cá nhân đảng viên hoạt động trong cơquan nhà nước.

Trung thành và nhất quán với tư tuởng của các nhà sáng lập học thuyếtchủ nghĩa xã hội khoa học, của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng cộng sản ViệtNam đã tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm các nước và tổng kết hoạt động thựctiễn trong nước, từng bước định hình được những quan điểm, nội dung vàphương thức lãnh đạo đối với nhà nước phù hợp với nền chính trị hiện đại.Mặc dù những vấn đề “cốt lõi” đã được giải đáp và là nền tảng cho các hoạtđộng lãnh đạo Nhà nước cả ở cấp vĩ mô và vi mô, nhưng thực tiễn đời sốngchính trị đang đòi hỏi câu trả lời về sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nướcnhư thế nào trong điều kiện một đảng duy nhất cầm quyền và trong quá trìnhxây dựng nhà nước pháp quyền

Có thể nhận thấy, hầu hết các lý thuyết gia theo quan niệm phương Tâyđều cho rằng hệ thống độc đảng có những nhược điểm căn bản của nó Vềmặt phát triển kinh tế, nó bị xao lãng vì những nhà lãnh đạo chú trọng đến sựcủng cố địa vị chính trị của họ hơn Về phương diện kỹ thuật tổ chức, chínhquyền và đảng có khuynh hướng không phân biệt với nhau và rằng: “Mộtchánh quyền giám hộ có thể là một dụng cụ thành lập một quyền hành trungương mạnh nhưng sự phát huy tinh thần dân chủ, sự dung tha những quanniệm dị biệt, sự chấp nhận đối lập có thể nắm quyền khó có thể nẩy nở trong

một bầu khụng khớ độc tài” [111, tr.147] Tuy cú sự thiờn lệch trong nhỡnnhận vấn đề, nhưng những quan ngại đú cần được làm rừ Thực ra, chế độchớnh trị dõn chủ và một nhà nước dõn chủ khụng hoàn toàn phụ thuộc vào kỹthuật tổ chức Cơ sở của nền dõn chủ bắt nguồn từ tớnh chất giai cấp của giaicấp cầm quyền Bản chất của nhà nước khụng thay đổi bởi một đảng hay đađảng lónh đạo Cỏc quyết sỏch của nhà nước bao giờ cũng là ý chớ của giaicấp cầm quyền mà đảng của nú là đại diện Đảng cộng sản lónh đạo nhà nước

- Đảng của giai cấp cụng nhõn, chẳng những đại diện cho lợi ớch của giai cụngnhõn, nụng dõn, tầng lớp trớ thức, mà cũn đại diện lợi ớch cỏc tầng lớp nhõndõn lao động Đảng giữ vai trũ lónh đạo duy nhất trong hệ thống chớnh trị, đặcbiệt là nhà nước là điều kiện tiên quyết bảo đảm thực hiện quyền dõn chủ củanhõn dõn trờn mọi lĩnh vực, nhất là lĩnh vực kinh tế Dõn chủ trong lĩnh vựckinh tế là nển tảng của dõn chủ xó hội, bởi cú tư liệu sản xuất, người lao động

tự định đoạt về cỏch thức sản xuất, quản lý, phõn phối và nhờ đú quyết địnhcuộc sống của mỡnh Cơ sở chớnh trị, kinh tế và xó hội này bảo đảm cho nhànước xó hội chủ nghĩa dõn chủ “gấp triệu lần” so với nhà nước tư sản Lịch sử

đã chứng nhận rằng, những vấn đề cơ bản của dân chủ, nhân quyền mang tínhnhân văn cao cả, nh bảo đảm đời sống, chăm sóc sức khỏe, đáp ứng nhu cầunhà ở, giáo dục, công ăn việc làm, giảm thiểu tệ nạn xã hội… là những lĩnh là những lĩnhvực chỉ có đợc dới chế độ xã hội chủ nghĩa do đảng cộng sản lãnh đạo Chínhnhững u việt về kinh tế, xã hội, văn hóa, tinh thần, khoa học – kỹ thuật củachế độ xã hội chủ nghĩa đã tạo ra động lực thúc đẩy cuộc đấu tranh của ngờilao động tòan thế giới, buộc chủ nghĩa t bản phải điều chỉnh chính sách kinh

tế – xã hội, nâng cao phúc lợi xã hội, chú trọng dịch vụ công thiết yếu nhgiáo dục, y tế, bảo hiểm, thông tin… là những lĩnh Thực tiễn cỏch mạng Việt Nam đó chứngminh rằng, Đảng Cộng sản Việt Nam chớnh là nhõn tố cú ý nghĩa quyết địnhmọi thắng lợi cỏch mạng Việt Nam Nhõn dõn Việt Nam thừa nhận Đảng là tổchức duy nhất lónh đạo trong xó hội khụng chỉ bằng nhận thức khoa học, ýthức chớnh trị, mà cũn và thậm chớ quan trọng hơn: “bằng những thành tựu

thực tế trong cụng cuộc xõy dựng và phỏt triển đất nước theo con đường xóhội chủ nghĩa, bằng những lợi ớch, những giỏ trị, những tiến bộ, những điềutốt đẹp mà Đảng đang và sẽ mang lại cho giai cấp, cho nhõn dõn, cho dõn tộc”[97] Tuy nhiờn, về mặt khoa học tổ chức quyền lực, sự độc tôn của một tổchức nào đó dễ dẫn đến sự độc quyền, lạm dụng quyền lực Lịch sử các chế độchính trị nói chung, của chủ nghĩa xã hội nói riêng đã từng mắc phải hiện tợngnày Do vậy, các thể chế chính trị hiện đại, các đảng cộng sản đổi mới rất chútrọng thiết lập cơ chế phân quyền và thực thi dân chủ Để đề phũng nguy cơđộc đoỏn chuyờn quyền, đảng cầm quyền phải thiết kế và thực thi cho bằngđược cơ chế phõn cụng quyền lực, giỏm sỏt quyền lực và hỡnh thức dõn chủ(dõn chủ trực tiếp và dõn chủ giỏn tiếp) Về mặt cơ chế lónh đạo, đảng cộngsản cỏc nước, cũng như Đảng cộng sản Việt Nam đó xỏc định khỏ rừ: Đảnglónh đạo Nhà nước bằng những định hướng lớn, thụng qua việc xõy dựng tổchức bộ mỏy và cỏn bộ của Đảng cụng tỏc trong cỏc cơ quan nhà nước, thựchiện việc kiểm tra giỏm sỏt toàn bộ hoạt động của cỏc tổ chức trong hệ thốngchớnh trị và sự nờu gương của Đảng Về mặt thực thi dõn chủ, Đảng luụn luụntỡm tũi để hoàn thiện chế dộ dõn chủ trong Đảng và ngoài xó hội, xem dõn chủtrong Đảng là yếu tố quyết định nhất, thực hành tự phờ bỡnh và phờ bỡnh trongĐảng, ỏp dụng hỡnh thức dõn chủ trực tiếp và dõn chủ giỏn tiếp Dõn chủ trựctiếp xuất hiện từ thời cổ đại Cũn dõn chủ giỏn tiếp thỡ phỏt triển dưới chế độ

tư bản Đặc trưng cơ bản của dõn chủ tư sản là dõn chủ giỏn tiếp thụng quachế độ đại nghị và tam quyền phõn lập Sự kết hợp giữa dõn chủ trực tiếp vớidõn chủ giỏn tiếp tạo nờn nền dõn chủ xó hội chủ nghĩa Cú thể hỡnh dung, dõnchủ giỏn tiếp là nhất thời Trong tương lai, dõn chủ trực tiếp sẽ được xỏc lậpbền vững Quỏ trỡnh phỏt triển nền dõn chủ xó hội chủ nghĩa là quỏ trỡnh mởrộng dõn chủ, thu hỳt đụng đảo nhõn dõn lao động tham gia vào cụng việcquản lý nhà nước Tuỳ mức độ chớn muồi của những điều kiện kinh tế - xóhội, đặc biệt là mức độ nhận thức và năng lực quản lý của đụng đảo nhõn dõn

mà chuyển dần quyền lực từ đảng và nhà nước về nhân dân Đảng cộng sảnViệt Nam cho rằng, dân chủ xã hội chủ nghĩa vừa là mục tiêu vừa là động lựccủa sự phát triển đất nước; xây dựng một xã hội dân chủ, trong đó cán bộ,đảng viên và công chức phải thực sự là công bộc của nhân dân; xác định cáchình thức tổ chức và có cơ chế để nhân dân thực hiện quyền dân chủ trên cáclĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội; bộ máy nhà nước, các thiết chếkhác trong hệ thống chính trị có nhiệm vụ đề xuất ý kiến với Đảng trong quátrình xây dựng, hoạch định và tổ chức thực hiện đường lối, chính sách củaĐảng Các nội dung “nhân quyền” này đã được lãnh tụ Hồ Chí Minh quántriệt trong đội ngũ cán bộ ngay khi chuẩn bị thành lập Đảng và được nhắc đinhắc lại trong các văn kiện của Đảng Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

X, Đảng ta tiếp tục nêu: “Mọi đường lối, chính sách của Đảng và pháp luậtcủa Nhà nước đều vì lợi ích của nhân dân, có sự tham gia ý kiến của nhândân” [40, tr.125] và: “Thực hiện đồng bộ các chính sách và luật pháp của Nhànước nhằm phát huy dân chủ (dân chủ đại diện, dân chủ trực tiếp và chế độ tựquản của cộng đồng dân cư) và giữ vững kỷ cương trong xã hội” [40, tr.117]

để vươn tới một xã hội mà trong đó: “sự cai quản nhân dân do chính nhân dânđảm nhiệm” như nhà sáng lập học thuyết chủ nghĩa cộng sản khoa học đãphác họa

Cùng với nội dung đảng lãnh đạo nhà nước trong điều kiện đảng duynhất cầm quyền mà khắc phục được tình trạng chuyên quyền, việc đảng lãnhđạo nhà nước trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền cũng được giảithích trên cơ sở lý luận và thực tiễn của nó Trong quá trình tìm tòi, nghiêncứu, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa của nhân loại về xây dựng nhà nước, Đảng

ta đi đến kết luận mang tầm chiến lược: “Xây dựng Nhà nước pháp quyềnViệt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân” (Cương lĩnh xây dựng đấtnước trong thời kỳ quá độ, năm 1991) Đặc trưng cơ bản của nhà nước phápquyền là quản lý xã hội bằng pháp luật, tổ chức và hoạt động trong khuôn khổ

pháp luật Nhưng, nhà nước pháp quyền tư sản và nhà nước pháp quyền xãhội chủ nghĩa có những đặc điểm khác nhau Mặc dù về hình thức, hai nhànước này đều của nhân dân, tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tất cảquyền lực thuộc về nhân dân, nhưng chỉ có nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa mới thật sự của đại da số nhân dân được bảo đảm bằng pháp lý và trênthực tế Luật pháp của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa mới có thể thểhiện đầy đủ, sâu sắc ý chí, nguyện vọng và lợi ích của nhân dân Đảng cộngsản lãnh đạo nhà nước là điều kiện tiên quyết để nhà nước là của nhân dân.Đảng cộng sản là người đại diện cho giai cấp công nhân mà lợi ích của giaicấp này thuộc về đa số nhân dân lao động Đảng cộng sản xây dựng đường lốichính trị, chính sách lớn phản ánh lợi ích của người lao động thông qua nhànước biến thành luật, quy định và lãnh đạo kiểm tra, tổng kết diễn biến củađời sống xã hội để tiếp tục bổ sung, sửa đổi bảo đảm cho nhà nước hoạt độngđúng hướng Đảng cộng sản lãnh đạo nhà nước nhưng tuân thủ theo pháp luậtbởi chính luật pháp thể hiện tư tưởng chỉ đạo của chính đảng mình Như vậy,vấn đề còn lại ở chỗ xây dựng thiết chế và tổ chức thực hiện sao cho đảng thật

sự là hạt nhân của hệ thống chính trị Để có thể thực hiện được sứ mạng thiêngliêng như đã tuyên bố “Lập đảng vì công, cầm quyền vì dân”, đảng cộng sảnphải tự đổi mới chính mỉnh Trước hết, Đảng phải nâng cao năng lực lãnh đạo,cầm quyền thể hiện qua việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sáchđúng và tổ chức thực hiện sáng tạo, có hiệu quả đường lối đó Muốn vậy, phảichú ý nhiều hơn đối với việc tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, giải đáp kịpthời những vấn đề đòi hỏi của cuộc sống, xây dựng nền tảng tư tưởng, lý luậnvững chắc cho sự nghiệp đổi mới Thứ hai, lãnh đạo việc tăng cường pháp chế

xã hội chủ nghĩa, giữ vững kỷ luật kỷ cương Tự bản thân Đảng và các tổ chứcđảng phải tôn trọng pháp luật, gương mẫu chấp hành pháp luật, giới hạn quyềnlực; đấu tranh chống sự lạm quyền, biến quyền lực của nhân dân thành quyềnlực của cá nhân; tiếp tục đổi mới phương thức xây dựng pháp luật, từng bướchoàn thiện hệ thống pháp luật Thứ ba, mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát

huy quyền làm chủ của nhân dân Cụ thể hoá và hiện thực hoá phương châm:

“dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” Đối với cán bộ, đàng viên dù côngtác bất cứ cơ quan nào cũng phải hiểu mình là người “đày tớ” của nhân dân, cóphong cách “trọng dân, gần dân và có trách nhiệm với dân” Thứ tư, tổ chứcthực hiện có hiệu quả cuộc đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí,xây dựng bộ máy Đảng và Nhà nước trong sạch, vững mạnh Thực hiệnnghiêm và đồng bộ các giải pháp: giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lốisống; hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách rõ ràng, minh bạch; xử

lý các vi phạm đúng luật, công bằng, không để còn tình trạng “nhẹ trên, nặngdưới”; sắp xếp lại tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, phân công quyền lực,giao quyền, làm rõ chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị; phát huy vaitrò giám sát của nhân dân và sự tham gia của các cơ quan thông tin đại chúng

Với tất cả những yêu cầu đặt ra trong việc xây dựng nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân cũng chính là đòi hỏi về mộtđảng cách mạng chân chính Có đảng, nhà nước mới thật sự là nhà nước củanhân dân; ngược lại, thông qua nhà nước, đảng có cơ sở vững chắc để phục

vụ nhân dân Sự hội tụ của các chủ thể này là một bước tiến lớn của lịch sử,đồng thời là bước quá độ để nhân dân lao động tiến từ “vương quốc tất yếu”đến “vương quốc tự do”

1.2 VỀ SỰ LÃNH ĐẠO CỦA TỈNH UỶ ĐỐI VỚI CƠ QUAN NHÀ NƯỚC CẤP TỈNH

1.2.1 Vị trí, vai trò của đảng bộ, của tỉnh uỷ trong hệ thống chính trị ở địa phương

Cấp tỉnh đã có bề dày lịch sử hình thành tương đương như lịch sử hìnhthành cấp xã Theo đó, tổ chức bộ máy ở đây cũng đòi hỏi phải hoàn chỉnh,thậm chí còn cần hoàn chỉnh hơn cấp xã, do chính quy mô hoạt động, tínhphức tạp và sự đa dạng của bản thân cấp tỉnh Có ý kiến rất thuyết phục khicho rằng:

So với cấp hành chớnh, thỡ cấp tỉnh cú nhiều ưu thế hơn về địa bàn,cựng số lượng dõn cư Do vậy tỉnh đa dạng hơn trong khả năng phỏttriển kinh tế, phự hợp với cụng việc cụng nghiệp hoỏ và hiện đạihoỏ Sự phỏt triển đi lờn của đất nước phải bằng tổng hợp cỏc sựphỏt triển của cỏc tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương [24, tr.59] Nhận thức được tầm quan trọng của cấp tỉnh, Đảng ta rất chỳ ý xõydựng đảng bộ ở cấp này Trong lịch sử hỡnh thành và phỏt triển về mặt tổ chứcĐảng, cỏc cấp bộ đảng địa phương cú thể cú những cấp trung gian như: Trungương Cục miền Nam, Xứ ủy, Khu uỷ, liờn tỉnh uỷ…, nhưng đảng bộ tỉnh baogiờ cũng tồn tại, cú vị trớ đặc biệt Đảng bộ là hạt nhõn của hệ thống chớnh trịcủa một cấp, lónh đạo cỏc tổ chức chớnh trị, chớnh trị - xó hội, xó hội - nghềnghiệp, lónh đạo về mặt Đảng cỏc cơ quan trung ương đúng tại địa bàn thực hiệnđường lối chớnh sỏch của Đảng, phỏp luật Nhà nước và cỏc nhiệm vụ chớnh trị ởđịa phương Cơ quan lónh đạo của đảng bộ địa phương là đại hội đại biểu “Đạihội thảo luận văn kiện của cấp uỷ cấp trờn; đỏnh giỏ kết quả thực hiện nghị quyếtnhiệm kỳ vừa qua; quyết định nhiệm kỳ tới; bầu cấp uỷ; bầu đại biểu đi dự đạihội cấp trờn” [41, tr.31] Giữa 02 kỳ đại hội, cấp uỷ chịu trỏch nhiệm với đại hộiđại biểu “lónh đạo thực hiện nghị quyết đại hội đại biểu; nghị quyết, chỉ thị củacấp trờn” [41, tr.32]

Như vậy, cấp uỷ địa phương mà cụ thể ở đõy là tỉnh uỷ, ban thường vụtỉnh uỷ được đảng bộ uỷ nhiệm, giao quyền là “vị chỉ huy tối cao” trong địahạt của mỡnh Từ thẩm quyền chung, tỉnh uỷ phõn cụng, giao quyền và uỷquyền cho tập thể ban thờng vụ tỉnh ủy, tập thể thờng trực tỉnh ủy và cá nhân

bí th tỉnh ủy Vị trí, vai trò và chức năng, nhiệm vụ của tập thể và cá nhântrong tỉnh ủy đợc xác định nh sau:

- Đối với tỉnh uỷ.

Tỉnh uỷ thảo luận và quyết định: Chủ trương, biện phỏp thi hành đườnglối, nghị quyết, chỉ đạo của Trung ương và nghị quyết đại hội đảng bộ cấp

mình; những vấn đề quan trọng trong lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội,quốc phòng - an ninh, công tác vận động quần chúng và xây dựng Đảng;những dự án, chương trình quan trọng trước khi trình Hội đồng nhân dânxem xét, quyết định; giới thiệu nhân sự ứng cử các chức danh bí thư tỉnh

uỷ, chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh, chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh; kiểmtra công tác cán bộ; xét khen thưởng, kỷ luật tổ chức và cá nhân thuộcquyền và những vấn đề nội bộ khác theo quy định Điều lệ Đảng và hướngdẫn của Trung ương Tỉnh uỷ còn cho ý kiến về hoạt động của ban thường

vụ tỉnh uỷ, của Uỷ ban Kiểm tra cấp uỷ và nhân sự phó chủ tịch Hội đồngnhân dân, phó chủ tịch Uỷ ban nhân dân

- Đối với ban thường vụ tỉnh uỷ.

Ban thường vụ tỉnh uỷ là cơ quan thay mặt tỉnh uỷ lãnh đạo và điềuhành mọi công việc của đảng bộ giữa hai lần hội nghị tỉnh uỷ Thẩm quyềnchủ yếu của ban thường vụ tỉnh uỷ là: Tổ chức thực hiện các nghị quyết, chỉthị của Trung ương và tỉnh uỷ; lãnh đạo, chỉ đạo và kiểm tra, giám sát toàndiện về tổ chức và hoạt động của các cấp uỷ, tổ chức đảng trong hệ thốngchính trị ở địa phương, tổ chức đảng trong các cơ quan, đơn vị của Trungương đóng trên địa bàn; thảo luận và quyết định những vấn đề cụ thể về kinh

tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng-an ninh, phòng chống thiên tai; hoạt động củaMặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội; công tác xây dựng Đảng;cho ý kiến về quy hoạch, kế hoạch phát triển các ngành, lĩnh vực, địa bànquan trọng, các cơ chế, chính sách có tầm ảnh hưởng rộng ở địa phương; vềchủ trương huy động các nguồn lực, về vay vốn để đầu tư phát triển; quyếtđịnh các vấn đề liên quan đến công tác cán bộ và cán bộ thuộc diện quản lýcủa ban thường vụ tỉnh uỷ; giới thiệu nhân sự ứng cử các chức danh bí thưtỉnh uỷ, phó bí thư tỉnh uỷ, chủ tịch Hội đồng nhân dân, chủ tịch Uỷ ban nhândân; thực hiện một số nội dung công tác cán bộ thuộc diện Bộ Chính trị, Ban

Bí thư quản lý; phân cấp quản lý cán bộ; tham gia với ban cán sự đảng, đảng

đoàn các cơ quan Trung ương về công tác cán bộ thuộc ngành dọc và thựchiện một số nội vụ khác theo quy chế làm việc.

- Đối với thường trực tỉnh uỷ.

Thường trực tỉnh uỷ gồm bí thư và các phó bí thư tỉnh uỷ Thường trựctỉnh uỷ không phải là một cấp, một cơ quan của tổ chức đảng Thẩm quyềncủa thường trực tỉnh uỷ chủ yếu do ban thường vụ uỷ quyền Thay mặt banthường vụ tỉnh uỷ, thường trực tỉnh uỷ chỉ đạo kiểm tra thực hiện nghị quyết,chỉ thị của cấp uỷ, của ban thường vụ và của cấp uỷ cấp trên, giải quyết côngviệc hàng ngày của đảng bộ; quyết định triệu tập và chuẩn bị nội dung các kỳhọp của ban thường vụ Trong những quyền hạn được ban thường vụ tỉnh uỷ

uỷ quyền, có một số việc chính là: Cho ý kiến về chủ trương đầu tư những dự

án quan trọng với số vốn đầu tư lớn (ở tỉnh Đồng Tháp quy định trên 50 tỷNVĐ hoặc 5 triệu USD) hoặc có ảnh hưởng đến quyền lợi, tư tưởng củanhiều đối tượng xã hội, đến quốc phòng-an ninh; việc sử dụng các khoản chi

từ nguồn hỗ trợ của Trung ương, tỉnh bạn, các tổ chức trong và ngoài nước;

xử lý các vấn đề đột xuất có liên quan đến an ninh; giải quyết một số vụ việc,

vụ án nghiêm trọng, phức tạp liên quan đến an ninh, tôn giáo, đối ngoại hoặccòn ý kiến khác nhau giữa các cơ quan tư pháp; về một số mặt công tác cán

bộ, chính sách chăm sóc sức khỏe và các vấn đề công tác điều hành của banthường vụ tỉnh uỷ

- Đối với bí thư tỉnh uỷ.

Thực hiện nguyên tắc: “tập trung dân chủ tập thể lãnh đạo, cá nhân phụtrách”, bí thư tỉnh uỷ có vai trò rất lớn trong đảng bộ Theo quy định hiện hành:

Bí thư là người chịu trách nhiệm cao nhất trước ban chấp hành, banthường vụ và thường trực tỉnh uỷ, thành ủy; cùng ban chấp hành,ban thường vụ và thường trực cấp uỷ chịu trách nhiệm trước BanChấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư; trước đảng bộ vànhân dân địa phương về sự lãnh đạo của Đảng trên mọi lĩnh vực ở

địa phương và chịu trách nhiệm trực tiếp về những công việc đượcphân công [7]

Theo đó, bí thư tỉnh uỷ là người chủ trì các công việc của ban chấphành, ban thường vụ và thường trực cấp uỷ; chủ trì và kết luận các hội nghịcấp uỷ; chủ động đề xuất, trao đổi trong thường trực cấp uỷ những vấn đề lớn,quan trọng để đưa ra ban thường vụ, ban chấp hành; chỉ đạo tổ chức quán triệtcác nghị quyết, chỉ thị của Đảng; chỉ đạo và định hướng chuẩn bị những đề ánquan trọng nhằm cụ thể hóa các nghị quyết, chỉ thị của Đảng; chỉ đạo kiểmtra, giám sát việc thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm, các khâu và lĩnh vựccông tác phức tạp nhất; trực tiếp nắm và chỉ đạo những vấn đề cơ mật về quốcphòng, an ninh, đối ngoại, về công tác bảo vệ Đảng; chỉ đạo công tác xâydựng Đảng, xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt; chủ động đề xuất chủ trương,biện pháp đổi mới phương thức lãnh đạo; chỉ đạo sơ kết, tổng kết các nghịquyết, chỉ thị của Đảng; chỉ đạo các phó bí thư thực hiện các nhiệm vụ theo

sự phân công của tỉnh uỷ và phụ trách một số mặt công việc theo quy chế

Các quy định về thẩm quyền của tỉnh uỷ và các cơ quan, chức danhthuộc tỉnh uỷ cho thấy vị trí “đặc biệt” quan trọng của nó trong hệ thốngchính trị ở địa phương Đây là cơ quan tổ chức thực hiện “mệnh lệnh” củaTrung ương (Trung ương Đảng, Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ); quan

hệ phối hợp với các cơ quan chức năng Trung ương (thủ trưởng đơn vị vàlãnh đạo đảng của đơn vị); trực tiếp lãnh đạo các cơ quan ở địa phương; lãnhđạo công tác đảng đối với các cơ quan Trung ương đóng trên địa bàn Tỉnh uỷchính là “hạt nhân” của hệ thống chính trị ở địa phương, chịu trách nhiệm đốivới cơ quan thuộc quyền

Sơ đồ giản lược dưới đây có thể phần nào nói lên vị trí của tỉnh uỷ:

VỊ TRÍ CỦA TỈNH UỶ

(mối quan hệ trên, dưới và cùng cấp)

Sơ đồ này nói lên vị trí của tỉnh uỷ trong mối quan hệ lãnh đạo và bịlãnh đạo Đối với Trung ương (Trung ương Đảng và các cơ quan lập pháp,hành pháp – có chức năng cụ thể hoá đường lối của Trung ương Đảng), tỉnh

uỷ là cơ quan chịu sự lãnh đạo Đối với cơ quan nhà nước cấp tỉnh và các cấp

uỷ trực thuộc, tỉnh uỷ là cơ quan lãnh đạo

1.2.2 Nội dung và phương thức lãnh đạo của tỉnh uỷ đối với cơ quan nhà nước cấp tỉnh

Cơ quan nhà nước cấp tỉnh là các cơ quan ngành dọc Trung ương đóngtrên địa bàn và cơ quan nhà nước ở địa phương, nó đồng nghĩa với khái niệmchính quyền địa phương theo nghĩa rộng: “tất cả các cơ quan nhà nước đóng

Chủ tịch Nước

trên địa bàn lãnh thổ địa phương, mà hoạt động của chúng có tác động trongphạm vi lãnh thổ địa phương đều được gọi là bộ phận cấu thành chính quyềnnhà nước ở địa phương” [25] Nhưng, đề tài chỉ đi sâu làm rõ các cơ quan nhànước có chức năng pháp lý như: Hội đồng nhân dân tỉnh, Uỷ ban nhân dântỉnh (chính quyền địa phương theo nghĩa hẹp) và cơ quan tư pháp tỉnh (Tòa ánnhân dân và Viện Kiểm sát nhân dân).

Theo mô hình Đảng lãnh Nhà nước từ cấp Trung ương, các tỉnh uỷcũng lãnh đạo các tổ chức trong hệ thống chính trị, trong đó có cơ quan nhànước ở địa phương một cách toàn diện

- Về nội dung lãnh đạo.

+ Lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ chính trị

Tỉnh uỷ xác định các chủ trương, chính sách (nghị quyết đại hội, nghịquyết, chỉ thị, kế hoạch, công văn ) làm cơ sở cho cơ quan nhà nước xâydựng các văn bản pháp lý và tổ chức thi hành Quy chế hiện hành của Tỉnh uỷĐồng Tháp có nêu:

Thực hiện các nghị quyết, kết luận của Tỉnh uỷ và Ban Thường vụTỉnh uỷ, Đảng đoàn Hội đồng nhân dân Tỉnh và Ban cán sự Đảng

Uỷ ban nhân dân Tỉnh căn cứ vào quy định của Nhà nước lãnh đạoHội đồng nhân dân Tỉnh, Uỷ ban nhân dân Tỉnh thảo luận, thể chếhoá thành văn bản của Hội đồng nhân dân Tỉnh, của Uỷ ban nhân dân

để tổ chức thực hiện bằng hệ thống các cơ quan Nhà nước [5]

+ Lãnh đạo công tác tổ chức và cán bộ

Một trong những nội dung cốt lõi bảo đảm cho tỉnh uỷ lãnh đạo trựctiếp, toàn diện đối với hệ thống chính trị ở địa phương và qua đó, lãnh đạotoàn xã hội chính là cơ chế về tổ chức Trong đó, nguyên tắc lớn được ghinhận là: Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ.Đảng giới thiệu cán bộ đủ tiêu chuẩn để ứng cử hoặc bổ nhiệm vào cơ quannhà nước và đoàn thể chính trị - xã hội Các thẩm quyền về tổ chức và cán bộđược giao cụ thể cho tỉnh ủy, ban thường vụ tỉnh uỷ như đã nêu bên trên Về xây

dựng tổ chức đảng trong các cơ quan nhà nước, Điều lệ Đảng hiện hành quyđịnh: “Trong cơ quan lãnh đạo của Nhà nước và đoàn thể chính trị - xã hộicấp Trung ương và cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, do bầu cử lập

ra, cấp uỷ cùng cấp lập Đảng đoàn gồm một số đảng viên công tác trong tổchức đó” [41, tr.56] Điều lệ Đảng cũng xác định việc lập tổ chức đảng trong

cơ quan tư pháp và hành pháp: “Trong cơ quan hành pháp, tư pháp cấp Trungương và cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, cấp uỷ cùng cấp lập ban cán

sự đảng gồm một số đảng viên công tác trong tổ chức đó” [41, tr.58]

+ Lãnh đạo công tác kiểm tra, giám sát

Kiểm tra, giám sát là một trong những nội dung chủ yếu trong hoạtđộng lãnh đạo của tỉnh uỷ Hoạt động kiểm tra cả hai cấp độ của tỉnh uỷ vàban thường vụ tỉnh uỷ Tỉnh uỷ chủ yếu kiểm tra trong việc thi hành chủtrương, chính sách, pháp luật, điều lệ, quy chế và phẩm chất, đạo đức, lốisống, phong cách làm việc

- Về phương thức lãnh đạo.

Tỉnh uỷ sử dụng các hình thức, phương pháp để thực hiện các nội dunglãnh đạo như: xây dựng các chủ trương, công tác tổ chức và cán bộ, hoạt độngkiểm tra, giám sát Đồng thời, tỉnh uỷ cỏn thực hện các hình thức, biện pháp:

sơ kết, tổng kết công tác; chế độ đi cơ sở; hội nghị, hội họp và tự phê bình,phê bình, chất vấn

Nói chung, sự lãnh đạo của tỉnh uỷ đối với cơ quan nhà nước cấp tỉnhcũng giống như Trung ương Đảng lãnh đạo Nhà nước Điểm khác nhau chỉ làmức độ, phạm vi, tính chất của các quyết định Nếu tách riêng vấn đề để xemxét, sụ lãnh đạo của tỉnh uỷ đối với chính quyền địa phương (Hội đồng nhândân và Uỷ ban nhân dân) khác với lãnh đạo cơ quan tư pháp (Toà án nhân dân

và Viện Kiểm sát nhân dân)

+ Đối với chính quyển địa phương

Tỉnh uỷ lãnh đạo chính quyền là định hướng và bảo đảm để Hội đồngnhân dân quyết định các nhiệm vụ kinh tế - xã hội ở địa phương, tạo điều kiệncho Uỷ ban nhân dân, người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước địaphương quản lý và tổ chức thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ đề ra

+ Đối với cơ quan tư pháp.

Tỉnh uỷ lãnh đạo cơ quan tư pháp chủ yếu về công tác tư pháp, công tácđào tạo, bồi dưỡng, quản lý và sử dụng đội ngũ cán bộ tư pháp Nhưng, tỉnh

uỷ tôn trọng nguyên tắc: “Khi xét xử thẩm phán và hội thẩm độc lập và chỉtuân theo pháp luật”; nâng cao vai trò, trách nhiệm của cấp uỷ đảng, ban cán

sự đảng của các cơ quan tư pháp theo quy định của Đảng; đề cao trách nhiệmcủa cơ quan Điều tra, Viện Kiểm sát nhân dân, Toà án nhân dân

Từ những vấn đề đã nêu cho thấy, mọi sự thành bại ở địa phương đềugắn liền với trách nhiệm của tỉnh uỷ Vì vậy, việc nghiên cứu sâu tìm hiểu về

sự thành công và thiếu sót trong công tác lãnh đạo cấp uỷ tỉnh đối với cơ quannhà nước để tiếp tục đổi mới là việc đáng phải làm

1.3 KINH NGHIỆM ĐẢNG LÃNH ĐẠO Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆC SẮP ĐẶT ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH TỈNH, XÂY DỰNG BỘ MÁY CHÍNH QUYỀN CẤP TỈNH TRONG LỊCH SỬ Ở NUỚC TA

Việc giành và giữ chính quyền để thực hiện mục đích của tổ chức mình

là nhiệm vụ trung tâm của các chính đảng Cho dù chúng là bảo thủ hay cáchmạng, là hiệp hội của các tinh hoa hay tổ chức quần chúng, dù vận hành trongnền dân chủ đa nguyên hay nhất nguyên, các đảng chính trị đều tham gia ởphạm vi nào đó vào quá trình thực thi quyền lực chính trị, bằng việc thành lậpchính phủ hay thực thi chức năng của lực lượng đối lập, một chức năng màthường có ý nghĩa rất quan trọng trong việc quyết định chính sách quốc gia

Thông thường, mô thức đảng lãnh đạo nhà nước ở cấp trung ươngchính là cơ sở cho các cấp địa phương Do đó, chưa có đủ tài liệu chỉ dẫnriêng cho việc đảng bộ địa phương lãnh đạo cơ quan nhà nước cùng cấp Tuyvậy, những kinh nghiệm về tổ chức bộ máy và cách thức lãnh đạo chung nàyrất có ý nghĩa cho Đảng ta nói chung, các đảng bộ địa phương nói riêng

1.3.1 Đảng lãnh đạo ở các nước tư bản chủ nghĩa

Tùy theo những điều kiện lịch sử, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội củamỗi quốc gia, mỗi đảng có những phương thức tác động khác nhau đều nhằm

chi phối nhà nước, nắm và thực thi quyền lực nhà nước Trong các nền chínhtrị tư sản, các đảng (kể cả đảng cầm quyền) được xác định chỉ là tổ chứcchính trị, không phải là cơ quan công quyền Trong các xã hội dân chủ, đảngphái hoạt động trong khuôn khổ của pháp luật, không một đảng nào đượcquyền đứng trên, đứng ngoài pháp luật, làm nguy hại đến sự tồn tại của chế

độ chính trị Tuy nhiên, thực tiễn chính trị cũng cho thấy, các đảng đều tìmcách né tránh các quy định của pháp luật Do vậy, các đảng luôn luôn đấutranh quyết liệt với nhau để hạn chế quyền lực của đảng khác trong khuôn khổpháp luật Nhìn chung, các đảng đều thông qua nhà nước để thực hiện ý chícủa mình Tuy các chủ đề cần tìm hiểu có khác nhau, nhưng người ta nhậnthấy những dạng thức phổ quát nhất mà các đảng thường sử dụng để “chinhphục” nhà nước bao gồm:

- Xây dựng đường lối chính trị thích ứng với những biến đổi của tìnhhình, nhất là tình hình chính trị trong nước và thế giới

- Thông qua tổ chức đảng và cá nhân đảng viên trong bộ máy chínhquyền, nhất là ở cơ quan lập pháp và hành pháp

- Xây dựng hình tượng cầm quyền tốt đẹp, nhân vật lãnh tụ có sức hấpdẫn cao

- Cầm quyền theo pháp luật, tôn trọng pháp luật

- Chịu sự giám sát của các cơ quan quyền lực nhà nước, kể cả sự giámsát của dân chúng

- Xây dựng quy phạm, quy chế trong đảng nghiêm ngặt và có cơ chếthực thi các quy định ấy

Trong những vấn đề nêu trên, hai điểm sau đây là nổi trội:

Thứ nhất, đưa người của đảng ứng cử giành các chức vụ chủ chốt trong các cơ quan lập pháp và hành pháp.

Thiết chế phổ biến của các nhà nước tư sản là phân chia ba nhánhquyền lực: lập pháp, hành pháp và tư pháp, đối trọng và kiểm soát lẫn nhau.Tuy nhiên, do đặc điểm lịch sử chính trị mỗi nước, quyền lực “tối cao” có thể

nghiêng về nhánh lập pháp hay hành pháp Đối với những nước thực hiện chế

độ tổng thống, cử tri bầu trực tiếp, đứng trên các nhánh quyền lực như (Mỹ vàNga), thì quyền hành của tổng thống rất lớn Tổng thống là nhân vật trungtâm trong đời sống chính trị, là Tổng chỉ huy các lực lương quân đội, cóquyền bổ nhiệm các thành viên của chính phủ, giải tán quốc hội, bác bỏluật…Dù thực hiện thiết chế nào, các cơ quan nhà nước có vai trò quyết địnhđối với đời sống xã hội và vì vậy, các đảng tìm mọi cách cử người của mìnhứng cử để chiếm giữ các vị trí quan trọng trong cơ quan nhà nước, trước hết là

cơ quan lập pháp và hành pháp Ở một số nước, cơ quan lập pháp được tổchức thành hai viện (Hạ nghị viện và Thượng nghị viện) Đây là cơ quan cóquyền lập hiến, lập pháp, ban hành các chính sách, quyết định về ngân sáchquốc gia, thông qua các quyết đinh bổ nhiệm người đứng đầu chính phủ…Cơquan hành pháp là cơ quan thực thi pháp luật, có quyền hành lớn Chính phủtrực tiếp soạn thảo hoặc tham gia xây dựng luật, ban hành các quy định quản

lý, điều hành ngân sách, đệ trình việc bổ nhiệm nội các… Do vậy, nếu ngườiđứng đầu đảng chính trị mà được bầu vào các chức vụ Tổng thống (Thủtướng) sẽ chi phối đến hoạt động của nghị viện, hành pháp và tư pháp Chính

vị vậy, các đảng đặc biệt quan tâm lựa chọn những nhân vật trong đảng củamình có tài năng, nhân cách, kể cả có ngoại hình, phong cách hấp dẫn, trìnhbày lưu loát để chiếm được tình cảm của công chúng, của cử tri Trở thànhđảng cầm quyền, đảng có toàn quyền bố trí nhân sự của mình vào các cương

vị trong bộ máy chính phủ Bên cạnh đó, tổ chức đảng, đảng viên trong bộmáy công quyền còn thực hiện vai trò trợ lý cho người đứng đầu chính phủ,tham gia phụ trách các tiểu ban

Thứ hai, xây dựng cương lĩnh chính trị, các quyết sách đặt yêu cầu hoặc gây áp lực buộc nhà nước thông qua.

Trong trường hợp chưa đủ điều kiện đứng ra thành lập nội các, bêncạnh việc tích cực chuẩn bị lực lượng, các đảng tập trung đề ra các yêu sách,đưa ra các chương trình, chính sách, giải pháp… thông qua diễn đàn tại quốc

hội (nếu đảng đó có đại diện), gửi đến chính phủ, tranh thủ với các đang pháikhác, tuyên truyền trên các phương tiện thông tin, tổ chức mitting…để buộcnhà nước chấp nhận những yêu cầu của đảng mình Có thể nhận thấy, đấutranh gây áp lực là hình thức chủ yếu của các đảng đối lập trong quá trình tácđộng đến bộ máy nhà nước

Tóm lại, các đảng đều thông qua nhà nước và nhân danh nhà nước đểthực hiện các chức năng công quyền Nhưng để có thể chi phối đối với đờisống xã hội, các đảng luôn có những chủ trương điều chỉnh các quan hệ lợiích giữa các giai cấp và tầng lớp trong xã hội Trong giai đoạn hiện nay, sựquan tâm của các đảng là đề cao vai trò quản lý xã hội bằng pháp luật; thúcđẩy sự phát triển nền dân chủ tư sản, khai thác tối đa những thành tựu củakhoa học – công nghệ hiện đại để hoàn thiện “công nghệ cai trị”; xây dựngnền giáo dục hiện đại; phát triển nền kinh tế mềm dẻo, năng động, có sứccạnh tranh cao; thực hiện đường lối đối ngoại rộng mở khu vực và quốc tế vìlợi ích quốc gia

Trong nền dân chủ xã hội Bắc Âu, cương lĩnh của các đảng tập trungvào các định hướng như: những giá trị cơ bản của xã hội là tự do, bình đẳng,đoàn kết; xây dựng hình thái chính trị tự do và bình đẳng; nền kinh tế hỗn hợpnhiều thành phần; tự do về tư tưởng, sự khoan dung,vv

Trong nền chính trị Âu - Mỹ, các đảng cầm quyền đều xác lập mục tiêubảo vệ chế độ tư hữu, phát triển kinh tế thị trường, tôn trọng tự do dân chủcông dân

Trong khối ASEAN, các chính đảng đều hướng tới một nhà nước dânchủ, ổn định và phát triển đất nước

Cho dù có những điều chỉnh về nội dung và cách thúc lãnh đạo, cácđảng cầm quyền đều nhằm củng cố và phát triển chủ nghĩa tư bản, giữ vữngquyền lực chính trị và duy trì sự thống trị của giai cấp tư sản cầm quyền đốivới toàn xã hội

1.3.2 Đảng lãnh đạo ở các nước xã hội chủ nghĩa

Nếu lấy cột mốc từ cuộc cách mạng Tháng mười Nga năm 1917, cácđảng cộng sản đã có 90 năm kinh nghiệm cầm quyền Hầu hết các đảng đềutrải qua những bước thăng trầm lớn Xét về góc độ lãnh đạo nhà nước, cácđảng đã thực hiện các cơ chế lãnh đạo khác nhau tương ứng với hai giai đoạn

- Giai đoạn trước đổi mới

Giai đoạn trước đổi mới (cải tổ, cải cách), các đảng cộng sản đều theo

mô hình Đảng cộng sản Liên Xô lãnh đạo nhà nước Xô - Viết Đó là một thểchế chính trị dựa trên nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung cao độ Trong mốiquan hệ với nhà nước, thể chế chính trị này thể hiện ở chỗ:

Thứ nhất, đảng hoá nhà nước,hình thức hoá nhà nước.

Ở hầu hết các nước, đảng quyết định mọi việc, nhà nườc chỉ còn nhiệm

vụ hợp thức hoá các quyết định ấy Sự không phân biệt đảng với nhà nướclàm cho đảng trở nên hành chính hoá, quan liêu hoá và nhà nước không cóthực quyền, vừa thụ động vừa trì trệ, xơ cứng

Thứ hai, quyền lực tập trung vào trung ương và cá nhân người lãnh đạo.

Đặc trưng chung của mô hình này là tính thứ bậc trong đảng, các cấpbậc của đảng quyết định thực quyền, chứ không phải là thứ bậc chính thức vềmặt nhà nước Bí thư thứ nhất của đảng là nhân vật quan trọng nhất của chế

độ Hơn 40 năm ở Đông Âu và 70 năm ở Liên Xô, các đảng lãnh đạo theo môhình này đã để lại bức chân dung về sự chuyên quyền, độc đoán mà các thếlực thù địch của chủ nghĩa xã hội tìm mọi cách khuyếch đại, công kích

Thứ ba, chế độ cán bộ lấy tiêu chuẩn chính trị làm chính và được bổ

nhiệm giữ chức vụ suốt đời.

Các đảng xem xét cán bộ, công chức dựa trên quan hệ chính trị, ý thứcchính trị làm căn cứ cho việc bổ nhiệm Chế độ cán bộ này làm cho bộ máynhà nước thiếu tính chuyên môn, tính chuyên nghiệp, thiếu năng động và cán

bộ chỉ chịu trách nhiệm với tổ chức đảng, với cá nhân lãnh đạo, không chịu

trách nhiệm với dân Và việc cán bộ giữ chức vụ suốt đời gây nên tình trạngcán bộ an nhàn, bàng quan, cùng với việc xơ cứng, lão hoá

- Giai đoạn hiện nay.

Vượt qua sự trì trệ, lẩn quẩn của mô hình lãnh đạo kiểu cũ, các đảngcộng sản đã thực hiện một cuộc cách mạng trên mọi phương diện của đờisống chính trị - xã hội, nhất là trong các nước xã hội chủ nghĩa còn lại Trongcác đảng cộng sản tiếp tục kiên trì con đường xã hội chủ nghĩa và thực hiệncông cuộc đổi mới, Đảng cộng sản Trung quốc chẳng những đi đầu mà cònđưa lại nhiều kinh nghiệm quý về xây dựng chủ nghĩa xã hội, trong đó cókinh nghiệm lãnh đạo của đảng Đảng cộng sản Trung Quốc nỗ lực đổi mới ởnhững điểm chính yếu nhất trong mối quan hệ quyền lực đảng và nhà nước

Đó là việc thực hiện thể chế chính trị tách đảng ra khỏi chính quyền Đảngcộng sản Trung quốc cho rằng: “Đảng cần hoạt động trong phạm vi Hiếnpháp và pháp luật”; thực hiện phân định rõ chức năng của đảng và chínhquyền; nâng cao năng lực hành chính của chính quyền; cải tiến phương pháp

và tác phong, trình độ lãnh đạo của đảng và việc thực hiện các nội dung đóvừa phải kiên định, vừa phải hết sức thận trọng, chặt chẽ, tỉ mỉ Báo cáo chínhtrị tại Đại hội lần thứ 16 đã nêu lên tư tưởng định hướng về phương thức lãnhđạo của đảng cộng sản như sau:

Sự lãnh đạo của Đảng chủ yếu là lãnh đạo chính trị, tư tưởng và tổchức, thông qua việc chế định các phương châm chính trị lớn, đềxuất những kiến nghị về luật pháp, giới thiệu những cán bộ quantrọng, tiến hành tuyên truyền tư tưởng, phát huy vai trò của các tổchức đảng và đảng viên, kiên trì cầm quyền theo pháp luật, thựchiện sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội [114, tr.144].Tiếp tục tư tưởng chỉ đạo ấy, Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành trungương Đảng (khóa 16) đã nghiên cứu một số vấn đề lớn về tăng cường khảnăng chấp chính của Đảng, rút ra sáu kinh nghiệm chủ yếu, trong đó bài họcthứ năm là: