Tên tác giả: Hoàng Văn Hữu Tên luận án: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng theo pháp luật Việt Nam Ngành khoa học của luận án: Luật Kinh tế Mã số: 93.80.107 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Khoa học Xã hội 2. Nội dung bản trích yếu Mục đích và đối tượng nghiên cứu của luận án: Mục đích nghiên cứu của luận án: Làm rõ cơ sở lý luận pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng, dựa trên cơ sở lý luận đó để đánh giá thực trạng các quy định pháp luật và thực trạng thực thi vấn đề bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng. Phân tích những nguyên nhân, bất cập, những yếu kém, tồn tại trong việc thực hiện trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng. Từ đó tác giả đưa ra các giải pháp, kiến nghị có cơ sở lý luận, thực tiễn và có tính khả thi nhằm hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng ở Việt Nam hiện nay. Đối tượng nghiên cứu của luận án: Hệ thống quy định pháp luật điều chỉnh trách nhiệm bồi thường thiệt hại nói chung như Bộ Luật Dân sự, Luật thương mại, Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước…Và các quy định của pháp luật điều chỉnh vấn đề bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng như: Luật Công chứng, luật kinh doanh bảo hiểm… Các phương pháp nghiên cứu đã sử dụng: Luận án vận dụng linh hoạt nhiều phương pháp nghiên cứu, điển hình một số phương pháp nghiên cứu sau: phương pháp luận biện chứng, phương 2 pháp thống kê, thu thập số liệu, phương pháp chuyên gia, phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết, phương pháp xã hội học. Các kết quả chính và kết luận: Trong bối cảnh lý thuyết về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng còn nhiều khoảng trống, chưa được nghiên cứu tận cùng, triệt để, phù hợp với bối cảnh Việt Nam thì những đóng góp nêu trên của Luận án là rất có ý nghĩa. Luận án đã làm phong phú thêm số lượng các công trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng; đóng góp những quan điểm lý luận riêng về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng; cung cấp những quan điểm, học thuyết quốc tế, nước ngoài về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng. Đặc biệt, Luận án đã có những đề xuất về cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc hoàn thiện pháp luật hiện hành về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng theo hướng phù hợp với chủ trương của Đảng và Nhà nước ta về xã hội hóa hoạt động công chứng trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Luận án có thể là cơ sở để các cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động công chứng (Cục Bổ trợ Tư pháp, Phòng Bổ trợ Tư pháp…), Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam, Hội Công chứng viên các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tham khảo, đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Công chứng nhằm đáp ứng yêu cầu, tầm nhìn quản lý hoạt động công chứng trong giai đoạn hiện nay và sau này ở Việt Nam. Luận án là tài liệu chuyên khảo, hữu ích cho công tác nghiên cứu, giảng dạy nghề công chứng tại Học viện tư pháp và các cơ sở đào tạo pháp luật ở Việt Nam.
Trang 1VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
HOÀNG VĂN HỮU
TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG HOẠT ĐỘNG CÔNG CHỨNG THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
Ngành: Luật kinh tế
Mã số: 9 38 01 07
LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC
Hà Nội, 2022
Trang 2Công trình đƣợc hoàn thành tại:
Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
Học Viện Khoa Học Xã Hội
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Trung Tín
Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Hữu Chí
Phản biện 2: PGS.TS Vũ Thị Hải Yến
Phản biện 3: TS Đặng Vũ Huân
Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Học viện họp tại: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam - Học Viện Khoa Học
Xã Hôi, vào hồi …… giờ…… phút, ngày… tháng…năm…
Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:
Thư viện Quốc gia Việt Nam
Thư viện Học Viện Khoa Học Xã Hội
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đang trong tiến trình thực hiện đổi mới, mở cửa nền kinh tế Nghị quyết số 49/NQ-TW của Bộ Chính trị ngày 02-6-2005 về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 [1]
đã xác định: “Xây dựng mô hình quản lý nhà nước về công chứng theo
hướng Nhà nước chỉ tổ chức cơ quan công chứng thích hợp; có bước đi phù hợp để từng bước xã hội hóa công việc này” Trong bối cảnh lấy nền kinh
tế thị trường làm trung tâm, Chính phủ chuyển hướng sang xây dựng một Chính phủ liêm chính, kiến tạo và xã hội hóa một bộ phận quyền lực nhà nước, mong đợi chức năng của cơ quan công chứng cũng sẽ có sự thay đổi Đầu tiên, dưới điều kiện kinh tế thị trường hiện đại phương thức quản lý kinh tế của Chính phủ sẽ có những thay đổi, trong đó tăng thêm tính gián tiếp và tính phục vụ và đòi hỏi cần đáp ứng được hai yêu cầu trọng yếu của thị trường đối với việc cung cấp luật pháp và tín dụng; đây là những gì mà ngành công chứng có thể cung cấp được
Luật Công chứng được Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 29/11/2006 và được thay thế bởi Luật Công chứng năm 2014 đến nay đã được hơn 14 năm song đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận, trong đó đáng chú ý là bước đầu đã thực hiện xã hội hóa công tác công
chứng, xây dựng được mạng lưới công chứng rộng khắp trong cả nước [2]
Nếu như trước khi xã hội hoá công chứng cả nước có 131 Phòng Công chứng, thực hiện Luật Công chứng năm 2006 cả nước có 625 tổ chức hành nghề công chứng Sau 5 năm thi hành Luật Công chứng năm 2014, cả nước
có 1.202 tổ chức hành nghề công chứng, trong đó có 118 Phòng Công chứng và 1.084 Văn phòng công chứng So với thời điểm trước khi thực hiện chủ trương xã hội hoá hoạt đông công chứng, cả nước tăng 1.002 tổ chức (tăng hơn 10 lần); so với thời điểm thực hiện Luật Công chứng năm
2006 tăng 514 tổ chức (tăng gần 02 lần)
Bên cạnh những kết quả đạt được của việc triển khai xã hội hóa hoạt động công chứng như: Người dân được tạo điều kiện thuận lợi khi đi công chứng, không còn cảnh xếp hàng, chen chúc như các năm trước kia khi chỉ tồn tại Công chứng viên công tác tại các Phòng công chứng với số lượng rất ít; nhà nước thu được nhiều thuế hơn từ hoạt động công chứng; các giao dịch dân sự, kinh tế được công chứng ngày càng đảm bảo tính ổn định, phát triển và an toàn về mặt pháp lý thì việc xã hội hóa quá nhanh
Trang 4hoạt động công chứng, quản lý nhà nước và tự quản của tổ chức xã hội nghề công chứng còn bộc lộ nhiều hạn chế kéo theo tình trạng cạnh tranh không lành mạnh…
Bối cảnh nói trên đặt ra yêu cầu nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện các quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng; đánh giá những ưu điểm, hạn chế về thực trạng pháp luật và thực trạng thực thi vấn đề bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng Qua đó, tác giả Luận án đưa ra những định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng Đây chính là cơ sở
lý luận và nhận thức để tác giả Luận án lựa chọn, triển khai thực hiện trong
luận án tiến sĩ luật học của mình với đề tài “Trách nhiệm bồi thường thiệt
hại trong hoạt động công chứng theo pháp luật Việt Nam”
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
2.1 Mục đích nghiên cứu
Tác giả xác định mục đích nghiên cứu của luận án là mô tả, xác định, giải thích khái niệm hoạt động công chứng, khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng Xác định rõ những vấn đề lý luận về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng, dựa trên cơ sở lý luận đó để xác định thực trạng các quy định pháp luật và thực trạng thực thi vấn đề bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng Xác định những nguyên nhân, những bất cập và tồn tại trong việc thực hiện trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng Từ đó tác giả đưa ra định hướng và giải pháp có cơ sở lý luận, thực tiễn và có tính khả thi nhằm hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng ở Việt Nam hiện nay
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Nhiệm vụ nghiên cứu là các mục tiêu cụ thể mà đề tài phải thực hiện Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, luận án đặt ra các mục tiêu cụ thể cần nghiên cứu sau đây:
- Xác định rõ được tính cấp thiết của đề tài cần nghiên cứu về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng theo pháp luật Việt Nam
- Đánh giá được tổng quan tình hình nghiên cứu các công trình trong và ngoài nước về vấn đề trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng theo các nhóm vấn đề; đánh giá khái quát phạm vi và mức
Trang 5độ nghiên cứu của các công trình này, xác định những nội dung còn bỏ ngỏ, những kiến thức kế thừa và từ đó đặt ra những vấn đề cần tiếp tục làm rõ trong luận án
- Nghiên cứu, làm rõ những vấn đề lý luận cụ thể, trọng tâm, trọng điểm và liên quan trực tiếp đến trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng
- Mục tiêu làm rõ thực trạng các quy định của pháp luật về chủ thể
có trách nhiệm bồi thường, nguồn kinh phí bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng; mục tiêu làm rõ các căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng, thực trạng pháp luật quy định như thế nào; mục tiêu làm rõ cơ chế bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng, đặc biệt là pháp luật quy định về bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp trong hoạt động công chứng như thế nào; mục tiêu làm rõ thực trạng thực hiện trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng thông qua công tác xét xử của Toà án như thế nào Từ đó, tác giả thấy được các ưu điểm và những hạn chế, bất cập cần khắc phục của những mục tiêu
3 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là bản chất vấn đề trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng cần được xem xét và làm
rõ trong phần nhiệm vụ nghiên cứu Khách thể nghiên cứu là hệ thống quy định pháp luật điều chỉnh trách nhiệm bồi thường thiệt hại nói chung như
Bộ Luật Dân sự, Luật thương mại, Luật Viên chức, Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước…Và các quy định của pháp luật điều chỉnh vấn đề bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng như: Luật Công chứng, Luật Kinh doanh bảo hiểm…
3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi về nội dung: Luận án nghiên cứu một số nội dung chính của pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại nói chung và trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng nói riêng như: Chủ thể, các
Trang 6căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại, mức bồi thường, phạm vi bồi thường, nguồn tài chính để bồi thường; trách nhiệm bồi hoàn, bảo hiểm trách nhiệm nghề công chứng; chủ thể có nghĩa vụ bồi thường và chủ thể được bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng
- Phạm vi không gian và thời gian: Luận án nghiên cứu những vấn
đề lý luận và thực trạng pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng ở Việt Nam từ thời điểm trước khi Luật Công chứng
2006 có hiệu lực (01/07/2007) cho đến nay để có cơ sở giải quyết những vấn đề đặt ra từ thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về trách
nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng ở Việt Nam
4 Phương pháp nghiên cứu
4.1 Phương pháp luận
Để thực hiện được nhiệm vụ và mục đích nghiên cứu, tác giả luận
án đã dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin (chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử), tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về pháp luật, về cải cách tư pháp, về thể chế kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế
4.2 Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu, tác giả Luận án đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp phân tích để phân tích các nội dung cơ bản của tài liệu,
- Phương pháp hệ thống được sử dụng để hệ thống hoá các tài liệu, công trình, bài viết về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng…
- Phương pháp tổng hợp và thống kê được kết hợp hài hoà nhằm mục đích tổng hợp các kết quả thu thập được từ thực tiễn qua các số liệu, bài viết về các bản án của Toà án khi giải quyết trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng Phương pháp này được sử dụng chủ yếu ở chương 3
- Phương pháp lịch sử dùng để tìm hiểu lịch sử hình thành, phát triển các quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng
Ngoài ra, luận án còn sử dụng các phương pháp khác như so sánh, quy nạp, diễn dịch, dự báo… để làm sáng tỏ các vấn đề nghiên cứu
Trang 75 Đóng góp mới về khoa học của luận án
Luận án là công trình nghiên cứu toàn diện, sâu sắc về vấn đề trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng Luận án có những đóng góp mới về khoa học sau đây:
- Một là, tiếp cận một cách khoa học các vấn đề lý luận về trách
nhiệm bồi thường thiệt hại nói chung và trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng ở Việt Nam nói riêng, có tham khảo kinh nghiệm ở một số nước trên thế giới Với cái nhìn mới, luận án sẽ góp phần hoàn thiện lý luận về bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng theo pháp luật Việt Nam Những vấn đề lý luận mà luận án đã làm sáng tỏ là: Khái niệm về hoạt động công chứng và trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng; đặc điểm riêng của trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng xuất phát từ trách nhiệm nghề nghiệp của chủ thể thực hiện hoạt động công chứng
- Hai là, đánh giá, phân tích một cách toàn diện các quy định của
pháp luật có liên quan tới các nội dung về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng như đã nêu ở trên; thực tiễn thi hành các quy định này và xây dựng luận cứ khoa học giải quyết cho những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng
- Ba là, Luận án đưa ra các giải pháp thực hiện pháp luật về trách
nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng
6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
Luận án đã làm sáng rõ bản chất của vấn đề bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng; nội dung của trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng Luận án đã làm phong phú thêm số lượng các công trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng; đóng góp những quan điểm lý luận riêng
về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng; cung cấp những quan điểm, học thuyết quốc tế, nước ngoài về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng Đặc biệt, Luận án đã có những đề xuất về cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc hoàn thiện pháp luật hiện hành về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng theo hướng phù hợp với chủ trương của Đảng và Nhà nước ta về xã hội hóa hoạt động công chứng trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
Trang 8Luận án là công trình nghiên cứu tương đối toàn diện về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để các cơ quan giải quyết bồi thường thiệt hại (Tòa
án, tổ chức hành nghề công chứng, cơ quan bảo hiểm…) tham khảo và ứng dụng để giải quyết bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng Mặt khác, Luận án có thể là cơ sở để các cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động công chứng (Cục Bổ trợ Tư pháp, Phòng Bổ trợ Tư pháp…), Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam, Hội Công chứng viên các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tham khảo, đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Công chứng nhằm đáp ứng yêu cầu, tầm nhìn quản lý hoạt động công chứng trong giai đoạn hiện nay và sau này ở Việt Nam
Luận án là tài liệu chuyên khảo, hữu ích cho công tác nghiên cứu, giảng dạy nghề công chứng tại Học viện tư pháp và các cơ sở đào tạo pháp
luật ở Việt Nam
7 Cấu trúc của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận án được kết cấu gồm 04 chương với các mục, tiểu mục cụ thể như sau:
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng
Chương 2: Những vấn đề lý luận về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng
Chương 3: Thực trạng pháp luật và thực trạng thực hiện pháp luật
về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng
Chương 4: Định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng
Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG HOẠT ĐỘNG
CÔNG CHỨNG 1.1 Tình hình nghiên cứu lý luận về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng
Các công trình nghiên cứu lý luận về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng nhận được sự quan tâm của nhiều học giả trên thế giới và ở trong nước Những công trình nghiên cứu có liên quan trực
Trang 9tiếp tới đề tài luận án, là tài liệu tham khảo hữu ích cho tác giả Luận án khi nghiên cứu kinh nghiệm pháp luật nước ngoài về vấn đề này phải kể đến là:
- Bài thuyết trình “Trách nhiệm dân sự của Công chứng viên ở Pháp
và các bảo đảm đối với người bị thiệt hại” của Công chứng viên Thierry
Vachon tại Nhà Pháp luật Việt Pháp trong cuộc hội thảo do Hội đồng Công chứng Paris tổ chức ngày 24/10/2011
- Tác giả Trương Phong, nhậm chức Văn phòng công chứng She
Kou thành phố Thượng Hải với bài viết "Thảo luận ngắn về trách nhiệm
bồi thường thiệt hại trong công chứng"
Bài viết trên Tạp chí nghiên cứu lập pháp "Bồi thường thiệt hại do
Công chứng viên gây ra" (2011) của Đỗ Văn Đại
Cuốn sách “Hoàn thiện các quy định về trách nhiệm dân sự trong
hoạt động công chứng” của Tuấn Đạo Thanh snăm 2013
Luận văn thạc sĩ luật học "Trách nhiệm bồi thường do Công chứng
viên gây ra trong hoạt động công chứng theo pháp luật Việt Nam" (2014)
của tác giả Hoàng Văn Hữu
Cuốn sách “Luật bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Việt Nam, bản
án và bình luận án” (Tập 2; 2016) của Đỗ Văn Đại
Bài tọa đàm: “Giấy tờ giả, trách nhiệm của Công chứng viên” ngày
08/11/2019 do Báo pháp luật thành phố Hồ Chí Minh tổ chức với sự tham gia của Giám đốc Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh, đại diện các tổ chức hành nghề công chứng, các chuyên gia trong lĩnh vực tố tụng hình sự, dân sự
1.2 Tình hình nghiên cứu thực trạng, giải pháp về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng
Bài viết "Nhận định về sai lầm trong trách nhiệm bồi thường công
chứng và suy xét về phạm vi bồi thường" của tác giả Khương Hiểu Phụng
(Jiang XiaoFeng) đăng trên tạp chí Long Nguyên kỳ 19 năm 2014
Bài viết của Tác giả Luận án khoá 2012 Cao Quảng Thế (Gao
GuangShi) khoa Luật trường đại học Thanh Đảo "đàm phán về trách nhiệm
bồi thường trong công chứng”
Cuốn “cẩm nang công chứng viên” xuất bản bởi Alex Padilla năm
2016
Bài viết: “Bàn về việc giải quyết trách nhiệm bồi thường thiệt hại của
tổ chức hành nghề công chứng trong vụ việc liên quan đến tuyên bố văn
Trang 10bản công chứng vô hiệu” của Thẩm phán Phan Đình Hải - TAND thành
phố Buôn Ma Thuột
Hội thảo “trách nhiệm bồi thường, bồi hoàn trong hoạt động công
chứng” do Học viện Tư pháp cơ sở 2 tại Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức
ngày 25/09/2020
1.3 Đánh giá chung tình hình nghiên cứu
1.3.1 Những ưu điểm và kết quả nghiên cứu mà luận án sẽ kế thừa và tiếp tục phát triển
Mặc dù, các công trình nghiên cứu nêu trên không trùng lặp với đề tài luận án nhưng ở các mức độ khác nhau, một số vấn đề lý luận liên quan đến đề tài luận án đã được nghiên cứu và là tài liệu tham khảo quan trọng cho luận án kế thừa và phát triển Số lượng các công trình nghiên cứu về chủ đề trách nhiệm bồi thường thiệt hại tương đối lớn, phong phú và đa dạng, được tiếp cận từ nhiều hướng với các mức độ liên quan khác nhau Tuy nhiên, số lượng các
công trình nghiên cứu về chủ đề Trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong
hoạt động công chứng đặc biệt là ở Việt Nam còn ít, chưa đầy đủ, chưa hệ
thống Đây cũng chính là một thách thức lớn đối với việc triển khai nghiên cứu đề tài luận án Thông qua việc khảo cứu các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án, tác giả có một số đánh giá kết quả nghiên cứu như sau:
- Các công trình nghiên cứu đã nghiên cứu, đề cập được khái niệm, mục đích ý nghĩa của bồi thường thiệt hại do Công chứng viên gây ra trong hoạt động công chứng
- Một số công trình nghiên cứu đã đề cập tới chủ thể chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng, trách nhiệm bồi hoàn
- Một số công trình nghiên cứu xác định thiệt hại phải bồi thường trong hoạt động công chứng, yếu tố lỗi làm căn cứ xác định có phải bồi thường hay không, luật áp dụng giải quyết bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng
- Bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp trong hoạt động công chứng cũng đã được một số công trình nghiên cứu đề cập đến nhưng có sự khác biệt nhau rất lớn giữa các nước trên thế giới và Việt Nam
- Một số công trình nghiên cứu đã đề cập tới cách thức xác định mức bồi thường, phạm vi bồi thường, thực trạng pháp luật và thực trạng thực thi giải quyết bồi thường thông qua một số trường hợp cụ thể ở Việt
Trang 11Nam và một số nước trên thế giới có sự khác nhau khá rõ nét giữa các hệ thống công chứng trên thế giới
- Một số công trình đã so sánh, viện dẫn một số quy định pháp luật một số nước trên thế giới về giải quyết trách nhiệm bồi thường thiệt hại, các biện pháp bảo đảm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng
1.3.2 Những vấn đề chưa được giải quyết thấu đáo cần tiếp tục nghiên cứu
- Khái niệm và đặc điểm của trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng chưa được nghiên cứu, định nghĩa đúng với tính chất của hoạt động công chứng
- Chủ thể có nghĩa vụ bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng là ai? Nguồn kinh phí bồi thường thiệt hại lấy từ đâu, đặc biệt trong trường hợp bên gây thiệt hại là viên chức hoặc nhân viên công tác tại Phòng công chứng thì như thế nào trong khi phí công chứng các Phòng công chứng lại nộp cho ngân sách nhà nước Chủ thể có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng gồm những ai
- Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng gồm những gì?
- Mức bồi thường thiệt hại, phạm vi bồi thường, trách nhiệm bồi hoàn trong hoạt động công chứng như thế nào?
- Vấn đề bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp trong hoạt động công chứng đã được quy định như thế nào, có bất cập gì cần sửa đổi, bổ sung không?
- Luật áp dụng giải quyết vấn đề bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng giữa các loại hình tổ chức hành nghề công chứng (Phòng công chứng và Văn phòng công chứng)
- Thực trạng pháp luật và thực trạng thực thi pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng có những bất cập gì?
- Định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay như thế nào
1.4 Một số câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết và lý thuyết nghiên cứu 1.4.1 Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu
Câu hỏi 1: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công
chứng là gì? Có khác so với trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực dân sự, kinh tế hay không?
Trang 12Giả thuyết: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công
chứng là trách nhiệm liên đới của tổ chức hành nghề công chứng và các chủ thể thực hiện hoạt động công chứng
Câu hỏi 2: Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong
hoạt động công chứng gồm những gì? Chủ thể có nghĩa vụ bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng là những ai? Nguồn kinh phí bồi thường lấy từ đâu?
Giả thuyết nghiên cứu: Bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng
cần có đủ các yếu tố: Có thiệt hại xảy ra; có lỗi của người gây thiệt hại; có mối quan hệ nhân quả giữa lỗi và thiệt hại xảy ra (thiệt hại xảy ra phải có mối quan hệ nhân quả với lỗi của người gây thiệt hại)
Câu hỏi 3: Mức bồi thường thiệt hại, phạm vi bồi thường, trách
nhiệm bồi hoàn trong hoạt động công chứng như thế nào ?
Giả thuyết nghiên cứu: Mức bồi thường thiệt hại xác định theo thiệt
hại thực tế xảy ra và phải định lượng được bằng tiền
Câu hỏi 4: Thực trạng pháp luật và thực trạng thực thi trách nhiệm
bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng ở Việt Nam hiện nay như thế nào?
Giả thuyết nghiên cứu: Thực trạng các quy định của pháp luật Việt
Nam về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng trước Luật Công chứng năm 2006 có hiệu lực trở về trước có sự khác biệt so với hiện nay
Câu hỏi 5: Định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng
cao hiệu quả thực hiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng như thế nào?
Giả thuyết nghiên cứu: Các định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp
luật để khắc phục những bất cập trong các quy định của thực trạng pháp luật về bồi thường thiệt hại trong công chứng
1.4.2 Lý thuyết nghiên cứu
Lý thuyết nghiên cứu cho các câu hỏi nghiên cứu trên là các học thuyết về bồi thường thiệt hại nói chung Lý thuyết đó được so sánh, nghiên cứu dựa trên quan điểm của thuyết cổ điển về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, quan điểm của học thuyết trách nhiệm khách quan (lý
thuyết rủi ro)
Trang 13Kết luận chương 1
1.Trách nhiệm bồi thường thiệt hại nói chung và trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng nói riêng đã được các nhà nghiên cứu trong nước và ngoài nước quan tâm nghiên cứu
2 Ở mức độ nhất định, các công trình nghiên cứu đã đề cập đến vấn đề
lý luận về bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng Nhưng vì nhiều lý
do khác nhau nên quan điểm và nội dung trình bày về những vấn đề này trong các công trình nghiên cứu chưa được thể hiện một cách toàn diện và thống nhất
3 Một số công trình nghiên cứu ở trong nước đưa ra các ý kiến phân tích, đánh giá các quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng như căn cứ phát sinh, bảo hiểm trách nhiệm nghề công chứng, luật áp dụng giải quyết bồi thường trong hoạt động công chứng
4 Đề tài nghiên cứu của tác giả Luận án có tính kế thừa nên vấn đề
cơ bản cần được tiếp tục giải quyết trong luận án không chỉ là các vấn đề lý luận về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng, mà còn bao gồm các vấn đề thực trạng pháp luật và kiến nghị hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng
Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG HOẠT ĐỘNG CÔNG CHỨNG
2.1 Khái niệm và đặc điểm về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng
2.2.1 Khái niệm về hoạt động công chứng và trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng
Chúng ta có thể đưa ra khái niệm về trách nhiệm bồi thường thiệt
hại trong hoạt động công chứng như sau: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại
trong hoạt động công chứng là trách nhiệm liên đới của các chủ thể thực hiện hoạt động công chứng (tổ chức hành nghề công chứng, Công chứng viên, nhân viên, người phiên dịch của tổ chức hành nghề công chứng) phải bồi thường thiệt hại do lỗi của mình nếu gây thiệt hại cho người yêu cầu công chứng và/hoặc cho bên thứ ba (các tổ chức, cá nhân bị thiệt hại do hoạt động công chứng gây nên)
2.2.2 Đặc điểm của trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng