Cá xiêm là loại cá có chế độ dinh dưỡng phong phú tuỳ từng loại thức ăn mà ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng của chúng. Tuỳ vào tốc độ sinh trưởng của cá xiêm mà có thể tìm ra loại thức ăn tối ưu cho sự sinh trưởng của cá ở từng thời điểm sinh trưởng. Thí nghiệm tiến hành trên ba loại thức ăn gồm thức ăn sinh vật sống, thịt cá chín xay nhuyễn và đối chứng với bột cá.
Trang 1Kỷ yếu Hội nghị Khoa học Sinh viên năm học 2016-2017
Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế, tháng 12/2016, tr: 376-381
ẢNH HƯỞNG CỦA CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ
SINH THÁI ĐẾN SỰ SINH TRƯỞNG CỦA CÁ XIÊM
TỪ GIAI ĐOẠN MỚI NỞ ĐẾN BA THÁNG TUỔI
NGUYỄN ĐĂNG THẠCH
LÊ QUANG PHONG – NGUYỄN THỊ HIỀN NGUYỄN NGUYÊN THANH HẢI – LÊ ĐỨC NGHĨA
Khoa Sinh học
Tóm tắt: Cá xiêm là loại cá có chế độ dinh dưỡng phong phú tuỳ từng loại
thức ăn mà ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng của chúng Tuỳ vào tốc độ
sinh trưởng của cá xiêm mà có thể tìm ra loại thức ăn tối ưu cho sự sinh
trưởng của cá ở từng thời điểm sinh trưởng Thí nghiệm tiến hành trên ba
loại thức ăn gồm thức ăn sinh vật sống, thịt cá chín xay nhuyễn và đối chứng
với bột cá Trong lô thí nghiệm thức ăn bằng sinh vật sống cá có tốc độ sinh
trưởng khá cao và sức sống tương đối ổn định hơn so với lô đối chứng và lứa
thức ăn thịt cá chín có tốc độ sinh trưởng và tỷ lệ sống sót thấp hơn Ngoài
ra, các yếu tố môi trường ngoài tác động ảnh hưởng không nhỏ đến chu kỳ
sinh sản của loài cá này
Từ khoá: Cá xiêm, dinh dưỡng, sinh trưởng, thời kỳ sinh sản, thức ăn
1 MỞ ĐẦU
Cá xiêm (Betta splendens R.) được tìm thấy ở một số nước Đông Nam Á như Thái Lan,
Việt Nam, Mã Lai, Cambodia, Indonesia và một số vùng ở Trung Quốc Ngoài môi trường hoang dã cá xiêm còn thích sống trên các đồng lúa, các ao nước nông, các dòng nước chảy chậm Những nơi này nước thường có màu đục vì có nhiều bùn nhờ vậy cá xiêm có tính chịu đựng môi trường sống khắc nghiệt rất cao Thức ăn cho cá xiêm hầu hết là các loại côn trùng và các sinh vật nhỏ trong nước Cá có miệng hướng lên trên thích hợp ăn thức ăn từ mặt nước Cá xiêm là loại ăn thịt nên đường tiêu hoá của cá thường ngắn [2] Đặc biệt ở giai đoạn cá bột thì sức sống của cá xiêm rất thấp cũng như sức chịu đựng đối với môi trường chưa cao Nuôi cá kiểng ngoài thú tiêu khiển tao nhã thư giãn tinh thần sau những giờ làm việc căng thẳng, nó còn giải quyết công ăn việc làm cho rất nhiều người, mang lại nguồn lợi nhuận không nhỏ cho nhiều gia đình Tuy nhiên, số người biết về kỹ thuật nuôi cá kiểng đến nay vẫn chưa nhiều, một phần do tài liệu tham khảo còn hạn chế [1]
2 NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP
2.1 Nguyên liệu
Cá xiêm (Betta splenden R.) được mua từ tiệm cá cảnh trên địa bàn thành phố Huế
Thức ăn trùng chỉ tubifex tươi và đông lạnh, bột cá được mua từ tiệm cá cảnh trên địa bàn thành phố Huế Thịt, cá chín xay nhuyễn được mua từ chợ Tây Lộc và tự chế biến
Trang 22.2 Phương pháp
- Bố trí thí nghiệm: Thí nghiệm được tiến hành nghiên cứu và thu thập số liệu từ 15/1/2016 đến 25/7/2016 tại 4 địa điểm khác nhau trên địa bàn thành phố Huế Thí nghiệm được tiến hành ép phối và nuôi trong các bể thuỷ tinh và thùng xốp có kích thước rộng 20 cm và dài 30 cm Mực nước ban đầu 3 – 5 cm [2] Lồng cách ly có hình trụ đường kính đường tròn đấy là 10 cm Giá thể tổ bọt cho cá ở giai đoạn sinh sản
- Tiến hành thí nghiệm: Cho cá xiêm tiến hành giao phối và sinh sản Cá xiêm là loài đẻ trứng khi đẻ cá đẻ vào tổ bọt trên mặt nước sau đó trứng nở ra cá bột [3] Khi phối cá trính các trường hợp giao phối cận huyết để đảm bảo không xuất hiện các kiểu hình mang sức sống yếu, chậm chạp và màu sắc kém tươi sáng và thiếu thích nghi với môi trường nuôi nhốt [8] Quan sát theo dỏi ghi chép số liệu ở giai đoạn 2 ngày tuổi đến 1 tháng tuổi Phân tích sự tác động dinh dưỡng lên tỷ lệ sống và tốc độ sinh trưởng theo các lô thí nghiệm như sau: NT1 (Sử dụng thức ăn là các sinh vật sống), NT2 (Sử dụng thức ăn thịt, cá chín), TN3 (Sử dụng thức ăn bột)
- Nuôi dưỡng chăm sóc và theo dõi: Đảm bảo môi trường nước đầy đủ cho cá từ giai đoạn cá mới nở đến 1 tuần tuổi mực nước 3 – 5 cm, giai đoạn 1 tuần tuổi đến một tháng tuổi 5 - 7 cm, giai đoạn 1 tháng tuổi trở lên 7 - 10 cm Đảm bảo lượng thức ăn đúng thời gian quy đinh trong ngày với 2 lần cho ăn Đảm bảo các điều kiện che chắn bể cá Theo dõi ghi chép theo chu kỳ 2 ngày tuổi, một tuần tuổi, một tháng tuổi và hai tháng tuổi và thời gian sinh sản của cá trong năm
- Nghiên cứu chế độ dinh dưỡng tối ưu cho cá xiêm: Quan sát tỷ lệ sống của cá theo chu
kỳ, theo dõi, đo kích thước và xem xét tỷ lệ sống cá theo chu kỳ sinh trưởng ghi chép các điều kiện môi trường của cá qua các thời điểm nuôi cá Quan sát đếm số lượng cá và
đo kích thước của cá thể lớn nhất và nhỏ nhất của bầy theo chu kỳ từ hai ngày tuổi đến một tuần tuổi, một tháng tuổi, hai tháng tuổi
- Tiến hành thu thập số liệu về các thời điểm có yếu tố môi trường thuận lợi và các thời điểm có môi trường không thuận lợi cho sự sinh sản cũng như sinh trưởng của cá
3 K T QU NGHIÊN CỨU VÀ TH O LUẬN
3.1 Thành phần dinh dưỡng của thức ăn cá xiêm
Các địa điểm bán thức ăn dành cho cá xiêm trên thành phố Huế gồm có 2 dạng chính đó
là các cơ sở nuôi, bán cá cảnh và các của tiệm bán cá cảnh Đặc điểm phân bố của các địa điểm này là chủ yếu tập trung ở bờ Bắc sông Hương và phân bố chủ yếu ở khu vực phường Tây Lộc, phường Thuận Lộc và dọc đường Trần Hưng Đạo ở thành phố Huế Các cơ sở này có thể cung cấp một số dạng thức ăn thường gặp của cá xiêm như thức ăn sinh vật sống ở hai dạng tươi và đông lạnh, thức ăn bột cũng có hai loại là đóng gói sẵn của nhà sản xuất và do cơ sở tự chế biến
Trong ba loại thức ăn thử nghiệm so với loại thức ăn bột đối chứng thì thành phần dinh dưỡng của thức ăn là sinh vật sống có giá trị dinh dưỡng tương đối cao hơn trong khi đó thức ăn bột lại có giá trị dinh dưỡng thấp hơn Đặc điểm về mặt dinh dưỡng có thể quyết
Trang 3định tốc độ tăng trưởng của cá Nên có thể kết luận cá xiêm tốt nhất là được cho ăn trùng chỉ là loại thức ăn dễ tìm bổ dưỡng và giá rẻ [3]
Bảng 1 Thành phần dinh dưỡng có trong thức ăn của cá xiêm [6], [7]
Thức ăn Protein
(%)
Chất béo (%)
Tro (%)
Đường (%) Sinh vật
sống
Thịt xay
nhuyễn
3.2 Ảnh hưởng của chế độ dinh dưỡng đến kích thước
Đối với lứa thức ăn sinh vật sống có tốc độ sinh trưởng cao nhất Trong đó, kích thước
cá ở lô thí nghiệm số 2 đạt kết quả cao nhất với các cá thể 3 tháng tuổi đạt đến kích thước 58 mm ở cá mái lớn nhất và 54 mm ở cá trống lớn nhất Cá xiêm trưởng thành con cái thường dài 5 – 6 cm con đực dài 7 - 8 cm theo như quan sát lứa sử dụng thức ăn sinh vật sống đã có một vài cá thể cái đến giai đoạn trưởng thành [4] Các lứa sử dụng thịt chín xay nhuyễn có tốc độ sinh trưởng thấp cá thể lớn nhất chỉ đạt 25 mm và thấp hơn cả lô đối chứng với cá thể lớn nhất đạt đến 45 mm khi cho thức ăn bột thương phẩm (Hình 1) Kết quả này liên quan chặt chẽ với thành phần dinh dưỡng trong các loại thức ăn được nghiên cứu Các lứa thức ăn thịt chín xay nhuyễn có hàm lượng chất dinh dưỡng thấp nhất nên dẫn đến tốc độ sinh trưởng chậm nhất (Bảng 1)
Hình 1 Biểu đồ sinh trưởng của các cá thể phát triển tốt nhất ở các lô thí nghiệm
Trang 43.3 Ảnh hưởng của chế độ dinh dưỡng đến tỷ lệ sống
Mỗi lần đẻ của cá xiêm thường cho 100 – 500 trứng tuỳ theo độ lớn của cá và kỹ thuật
ép đẻ [5] Số lượng cá con sẽ biến động theo thời gian Sự biến động số lượng cá các lô thí nghiệm chịu ảnh hưởng của hai yếu tố chính đó là dinh dưỡng và môi trường sống
Ở giai đoạn hai ngày đến một tháng tuổi tỷ lệ sống bị chi phối chủ yếu bởi các điều kiện môi trường nên ở giai đoạn này số lượng cá thường giảm đột ngột Sau một tháng tuổi chế độ dinh dưỡng mới bát đầu ảnh hưởng rõ rệt đến tỷ lệ sống với các lô thí nghiệm cho ăn sinh vật sống và ăn bột cá sức chịu đựng với các điều kiện môi trường bất lợi cao hơn so với các lứa cho ăn thịt xay nhuyễn Từ 2 ngày – 2 tháng tuổi có tỷ lệ sống cao nhất khi cho ăn thức ăn là sinh vật sống (221; 35; 15; 11), tiếp đến là lứa nuôi cho ăn thịt xay nhuyễn (191; 29; 11; 9) và tỷ lệ sống thấp nhất là lô đối chứng (131; 25; 11; 8) (Bảng 2)
Bảng 2 Tỷ lệ sống trung bình của cá theo từng thời kỳ
Thức ăn Số lứa
nuôi
2 ngày tuổi (con)
1 tuần tuổi (con)
1 tháng tuổi (con)
2 tháng tuổi (con)
3 tháng tuổi (con)
3.4 Ảnh hưởng của một số yếu tố sinh thái đến khả năng sinh trưởng của cá
Nhiệt độ là yếu tố ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng và phát triển của cá, đặc biệt trong giai đoạn cá bột Trong thời gian nghiên cứu, nhiệt độ dao động từ 20 – 35 ºC (Hình 2)
Hình 2 Biểu đồ nhiệt độ trung bình trong thời gian nghiên cứu [9]
Trang 5Quá trình sinh sản của cá xiêm thuận lợi tập trung vào các tháng từ tháng 4 đến tháng 9 Trong các tháng này nhiệt độ trung bình tương đối cao và có nhiệt độ tương đối ổn định,
ít bị dao động mạnh Cá bột mới nở có sức sống cao hơn so với các tháng có nhiệt độ thấp Từ biểu đồ có thể cho thấy giới hạn sinh thái về nhiệt độ của cá bột ở giai đoạn mới nở tương đối thấp cá khó có thể sống sót với điều kiện nhiệt độ xuống thấp và thường xuyên giao động
Hình 3 Biểu đồ lượng mưa trung bình trong thời gian nghiên cứu[9]
Yếu tố lượng mưa cũng chi phối đến sức sống của cá ở các tháng từ tháng 1 đến tháng
4 thời điểm cá bột giai đoạn đầu đời dễ gây biến động số lượng vì nhiệt độ thấp và lượng mưa thấp Nếu lượng mưa trong ngày đột ngột tăng sẽ khiến nhiệt độ giảm mạnh vượt quá ngưỡng chịu đựng của cá bột giai đoạn đầu dẫn đến biến động số lượng nghiêm trọng
Ngoài ra, yếu tố ánh sáng là rất quan trọng đa số các lứa nuôi thành công là đặt ngoài trời và được chiếu sáng các lứa nuôi được bố trí trong nhà thường cá phát triển không tốt và chết ở những giai đoạn đầu của quá trình sinh trưởng Ở môi trường ngoài trời nơi
có ánh sáng tốt nhiệt độ của nước duy trì khá cao so với không được chiếu sáng đồng thời kích thích rong và tảo nhỏ phát triển là thức ăn và nơi ẩn nấp cho cá Ngoài ra còn hạn chế nấm gây bệnh trong nước phát triển Ánh sáng chiếu vào bể thường là ánh sáng tán xạ, trong một số trường hợp để ánh sáng chiếu trực diện khiến nhiệt độn nước tăng vượt quá giới hạn sinh thái khiến cá tử vong
4 K T LUẬN
Khi nuôi cá trong giai đoạn hai ngày tuổi đến ba tháng tuổi sử dụng thức ăn sinh vật sống là phương pháp tối ưu (58 mm/con), với thức ăn thịt chín làm cá sinh trưởng kém (25mm/con), có tỷ lệ sống cao nhất khi cho ăn thức ăn là sinh vật sống (221; 35; 15; 11), tiếp đến là lứa nuôi cho ăn thịt xay nhuyễn (191; 29; 11; 9) và tỷ lệ sống thấp nhất
là lô đối chứng (131; 25; 11; 8) Sinh sản của cá xiêm thuận lợi tập trung vào các tháng
từ tháng 4 đến tháng 9 Trong các tháng này nhiệt độ trung bình tương đối cao và có
Trang 6nhiệt độ tương đối ổn định Nếu lượng mưa trong ngày đột ngột tăng sẽ khiến nhiệt độ giảm mạnh vượt quá ngưỡng chịu đựng của cá bột giai đoạn đầu dẫn đến biến động số lượng nghiêm trọng
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Trần Văn Bảo (2007) Kỹ thuật nuôi cá kiểng, NXB Trẻ TP Hồ Chí inh
[3] Ngọc Hà (2013) Chơi và nuôi cá cảnh, NXB Nông nghiệp
[4] Đức Hiệp (2000) Cá vàng cá cảnh, NXB Nông nghiệp
[5] Vĩnh Khang (1998) Cá cảnh, NXB Thành phố Hồ Chí inh
ai, Nguyễn Văn Sĩ (2007) Bảng thành phần thực phẩm Việt Nam, NXB học
[7] Bernard, JB and Allen, ME (1997) Nutritional Advisory Group Handbook, Fact
Sheet 003 Nutritional Aspects of Insects as Food
[8] Henry M Wallbrunn (1957) Genetics of the slamese fighting fish, Betta splendens
Department of Biology 290 – 298
[9] Công ty AccuWeather, Thời tiết Huế, Việt Nam,
http://www.accuweather.com/vi/vn/hue/356204/weather-forecast/356204
NGU N Đ NG TH CH
LÊ QUANG PHONG
NGUY N THỊ HIỀN
NGUY N NGUYÊN THANH H I
LÊ ĐỨC NGHĨ
SV lớp Sinh 4 , khoa Sinh học, trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế
ĐT: 0169 996 6704, Email: ndthach94@gmail.com
