“Nghiên cứu vi nấm gây bệnh thối cổ rễ ở cây lạc (Arachis hypogaea L.) trồng ở thành phố Huế” nhằm mục đích: Phân lập và thuần khiết một số chủng vi nấm gây bệnh thối cổ rễ trên cây lạc trồng ở thành phố Huế; Tìm hiểu các đặc điểm sinh học của vi nấm gây bệnh thối cổ rễ phân lập được; Đề xuất các biện pháp giảm thiểu mức độ tác hại của chúng.
Trang 1Kỷ yếu Hội nghị Khoa học Sinh viên năm học 2014-2015
Trường Đại học Sư phạm Huế, tháng 12/2014: tr 90-94
LÊ NGUYỄN KIỀU NHỊ NGUYỄN THỊ THÚY HÒA - NGUYỄN THỊ XỊ
Khoa Sinh học
Tóm tắt: Từ các mẫu cây lạc bị bệnh thối cổ rễ ở thành phố Huế, chúng tôi
đã phân lập và thuần khiết được 02 chủng vi nấm gây bệnh thối cổ rễ cây lạc
thuộc chi Aspergillus với ký hiệu là N 4 và N 5 Hai chủng này đều sinh
trưởng tốt trên các môi trường Czapek, môi trường peptone - glucose; có khả
năng đồng hóa tốt các nguồn đường glucose, saccharose và có khả năng chịu
được nồng độ muối NaCl nhưng không cao (0,2-0,25%) Chủng N 4 qua
nghiên cứu chứng tỏ là chủng gây bệnh thối cổ rễ cây lạc trồng ở thành phố
Huế, có khả năng sinh enzyme ngoại bào phân giải cellulose, tinh bột mạnh
và tiết sắc tố melanin
1 ĐẶT VẤN ĐỀ
Vi nấm phân bố rộng rãi trong tự nhiên như trong đất, trong nước, không khí, nguyên vật
liệu, lương thực, thực phẩm,… Bên cạnh những vai trò to lớn thì vi nấm là nguyên nhân
gây ra tới 60% tổng số bệnh cây và Việt Nam lại là nước có khí hậu nhiệt đới ẩm nên đã
tạo điều kiện cho nấm phát triển và gây ra nhiều bệnh trên cây trồng Đặc biệt là các loài
nấm có nguồn gốc trong đất thường gây bệnh ở đoạn cổ rễ cây lạc, gây hiện tượng thối, lở
cổ rễ làm chết cây gây thiệt hại về năng suất Vì vậy, việc nghiên cứu nấm bệnh thối rễ
cây lạc là rất cần thiết, làm cơ sở khoa học cho công tác phòng trừ chúng
Xuất phát từ những vấn đề trên chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu vi nấm gây bệnh
thối cổ rễ ở cây lạc (Arachis hypogaea L.) trồng ở thành phố Huế” nhằm mục đích:
- Phân lập và thuần khiết một số chủng vi nấm gây bệnh thối cổ rễ trên cây lạc trồng ở
thành phố Huế
- Tìm hiểu các đặc điểm sinh học của vi nấm gây bệnh thối cổ rễ phân lập được
- Đề xuất các biện pháp giảm thiểu mức độ tác hại của chúng
2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 Đối tượng nghiên cứu
- Cây lạc (Arachis hypogaea L.) bị bệnh thối rễ trồng ở thành phố Huế
- Các chủng vi nấm gây bệnh thối cổ rễ được phân lập từ cây lạc trồng tại thành phố Huế
2.2 Địa điểm thu mẫu và thời vụ
Các mẫu cậy lạc bị bệnh được thu ở Vụ Đông Xuân 2013-2014 tại các ruộng trồng lạc
thuộc phường Kim Long, Hương Sơ, Thủy Biều, phường Đúc thành phố Huế
Trang 22.3 Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu lý thuyết: Tổng hợp tài liệu các thông tin liên quan đến bệnh thối cổ rễ cây lạc Nghiên cứu thực nghiệm:
- Trên đồng ruộng: Đi thực tế ở một số địa bàn vào thời điểm vi nấm gây bệnh, theo dõi
các phương pháp diệt trừ ở địa phương Chủ động gây nhiễm vi nấm gây bệnh vào cây lành rồi quan sát quá trình nhiễm bệnh ở cây lạc
- Trong phòng thí nghiệm:
+ Phân lập và thuần khiết vi nấm gây bệnh thối cổ rễ trên cây lạc theo phương pháp Robert Koch
+ Nghiên cứu đặc điểm hình thái, nuôi cấy, sinh lý, sinh hóa, phân loại của chủng vi nấm gây bệnh thối cổ rễ lựa chọn theo Egorov, 1983
+ Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh enzyme amylase cellulase và protease của các chủng vi nấm gây bệnh theo Egorov, Nguyễn Lân Dũng 1983
3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1 Phân lập và thuần khiết một số chủng vi nấm từ cây lạc bị bệnh
Hình 1 Các hình ảnh cây lạc bị thối cổ rễ thu mẫu tại phường Đúc TP Huế
Hình 2: Cuống sinh bào tử của chủng
N 4 trên môi trường Czapek
Hình 3: Cuống sinh bào tử của chủng
N 5 trên môi trường Czapek
Trang 3Thu mẫu cây lạc bị bệnh thối cổ rễ vụ Đông Xuân từ các địa điểm trồng lạc tại phường Kim Long, Hương Sơ, Thủy Biều, phường Đúc thành phố Huế
Từ các mẫu cây lạc bị bệnh thối cổ rễ, chúng tôi đã phân lập và thuần khiết được 02 chủng vi nấm gây bệnh thối cổ rễ cây lạc thuộc chi Aspergillus với ký hiệu là N4 và N5
3.2 Một số đặc điểm sinh học của hai chủng N4 và N5
Bảng 1 Một số đặc điểm sinh học của hai chủng N4 và N5
Đặc điểm khuẩn lạc Hình tròn, lớn, màu
xanh đen, bề mặt xù xì, lồi, mép màu nâu, có khuẩn ty khí sinh
Hình tròn, lớn, màu xanh lam, bề mặt xù xì, lồi, có khuẩn ty khí sinh
Hình dạng và sắp xếp tế bào Cấu tạo dạng sợi phân
nhánh tạo thành hệ sợi nấm, có vách ngăn Đầu sợi nấm hình trụ dạng ống dài
Cấu tạo dạng sợi phân nhánh tạo thành hệ sợi nấm, có vách ngăn Đầu sợi nấm hình trụ dạng ống dài
Khả năng sinh
trưởng trên các
môi trường
Khả năng đồng
hóa các nguồn
đường:
Khả năng đồng
hóa nguồn
nitrogen
(mm)
Hoạt tính
enzyme (mm)
Khả năng sinh
trưởng trên môi
trường chứa
muối NaCl (%)
Thích hợp với
nồng độ pH
Khả năng sinh trưởng trên nhiệt độ
thích hợp
28 - 300C 28 - 300C
Ký hiệu: (+++): sinh trưởng tốt, (++): sinh trưởng trung bình, (+): sinh trưởng yếu, (-) không sinh trưởng
Trang 4(a) (b)
Hình 4: Vùng phân giải CMC (a) Tinh bột (b) của chủng N4 sau 48h với thuốc thử lugol
Từ kết quả thu được ở bảng 1 và hình 4, chúng tôi nhận thấy chủng N4 và N5 đều có các đặc điểm của chi Aspergillus phù hợp với khóa phân loại của Bùi Xuân Đồng, 1986 và
E Kiffer, M Morelet, 2000 Chúng thuộc loại đa bào, sợi có vách ngang Từ hệ sợi nấm mọc lên những cuống thẳng đứng Cuống phồng to ở phía đầu, xung quanh có mang nhiều tế bào hình chai Từ đầu thể bình hình chai mọc ra các bào tử tỏa tròn trông giống như những tia sáng
Cả hai chủng đều có khả năng tiết enzyme ngoại bào mạnh như cellulose, amylase và protease phân hủy rễ cây lạc là nguyên nhân chính làm chết cây lạc Các nghiên cứu của chúng tôi phù hợp với các nghiên cứu của Nguyễn Thị Lài, 2012
3.3 Biện pháp phòng trừ
Biện pháp thủ công: nhổ bỏ các cây bị bệnh để tránh lây lan sang cây khác, rắc vôi bột
vào gốc (5g/gốc)
Biện pháp hóa học: Dùng dung dịch Booc-đo Hiệu quả thấp
- Dùng thuốc TMTD (viết tắt của thuốc trừ nấm Tetra methyl thiuram disulfur) còn có tên khác là: Wolfen Thiuram 85, Thiram, SPT30, Thionock, Geril, Pol fungitoxT
+ Trừ độc cho đất: trước khi gieo hạt dùng TMTD 85% (dạng bột thấm nước chứa 85% TMTD) với liều lượng 20gr/m2
+ Dùng TMTD hòa với nước ở nồng độ 0,2-0,4% phun vào gốc lạc Trộn giống: Mỗi tạ hạt dùng 200-600 gr TMTD
hạt giống khi thử nghiệm trong điều kiện invitro trong phòng thí nghiệm và gieo thử ngoài đồng ruộng, chúng tôi nhận thấy: chủng N4 gây chết cây lạc bởi các dấu hiệu và bệnh tích của bệnh thối cổ rễ
4 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
Qua nghiên cứu vi nấm gây bệnh thối cổ rễ ở cây lạc (Arachis hypogaea L.) trồng ở
thành phố Huế chúng tôi rút ra một số kết luận và đề nghị sau:
Trang 54.1 Kết luận
- Từ các mẫu cây lạc bị bệnh thối cổ rễ ở thành phố Huế, chúng tôi đã phân lập và thuần khiết được 02 chủng vi nấm gây bệnh thối cổ rễ cây lạc thuộc chi Aspergillus với ký hiệu là N4 và N5
- Hai chủng N4 và N5 đều sinh trưởng tốt trên các môi trường Czapek và môi trường peptone - Glucose
- Hai chủng N4 và N5 có khả năng đồng hóa tốt các nguồn đường glucose và saccharose
và có khả năng chịu được nồng độ muối NaCl nhưng không cao (0,2-0,25%)
- Hai chủng N4 và N5 có khả năng sinh enzyme cellulase phân giải cellulose và enzyme amylase phân giải tinh bột và đều có khả năng tiết sắc tố melanin
- Qua nghiên cứu chúng tôi cho rằng chủng vi nấm N4 là chủng gây bệnh thối cổ rễ cây lạc trồng ở thành phố Huế
4.2 Đề nghị
- Tiến hành khảo sát thực tế trên đồng ruộng để xác định thời điểm diệt trừ nấm gây bệnh thối cổ rễ cho cây lạc có hiệu quả
- Cần tiếp tục nghiên cứu các loại thuốc trừ vi nấm gây bệnh thối cổ rễ cây lạc
- Nghiên cứu sử dụng chế phẩm sinh học trừ vi nấm gây bệnh thối rễ cây lạc thay thế một phần thuốc trừ vi nấm hóa học
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Lê Như Cương (2004) “Tình hình bệnh héo rũ lạc và kết quả nghiên cứu một số biện
pháp phòng trừ tại tỉnh Thừa Thiên Huế”, Tạp chí Bảo vệ thực vật, số 1/2004, tr 9-14
[2] Bùi Xuân Đồng và cộng sự (1999) Vi nấm và phương pháp phòng chống, NXB Khoa
học Kỹ thuật.
[3] Vũ Thị Minh Đức (2001) Thực tập vi sinh vật học, NXB Đại học Quốc gia, Hà Nội,
trang 28-39
[4] Biền Văn Minh (2013) “Phân lập và chọn lọc nấm mốc có khả năng phân hủy tinh
bột trong dạy thực hành Sinh học ở trường THPT” Tạp chí Thiết bị giáo dục, ISSN
1859 – 0810, số 100/tháng 12/2013, tr: 22-23 và 40
[5] Egorov N.X (1993) Thực tập Vi sinh vật, NXB Mir, Maxcơva Nguyễn Lân Dũng
dịch, NXB ĐH&THCN, Hà Nội
LÊ NGUYỄN KIỀU NHỊ
NGUYỄN THỊ THÚY HÒA
NGUYỄN THỊ XỊ
SV lớp KTNL 3, khoa Sinh học, trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế
ĐT: 0935 935 947, Email: lenguyenkieunhi0605@gmail.com
