Bài viết nêu những cơ sở hình thành và vai trò của việc liên kết nhà trường và doanh nghiệp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, đồng thời đề xuất một số kiến nghị tăng cường tính hiệu quả mối liên kết này trong bối cảnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng và hội nhập quốc tế của nước ta hiện nay.
Trang 1VAI TRÒ CỦA MỐI LIÊN KẾT NHÀ TRƯỜNG -
DOANH NGHIỆP TRONG VIỆC NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP TRONG BỐI CẢNH MỚI
Chung Ngọc Quế Chi* TÓM TẮT:
Giáo dục nghề nghiệp cung cấp nguồn nhân lực có tay nghề cao cho đất nước trong bối cảnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng và hội nhập quốc tế mạnh mẽ đây là nhiệm vụ quan trọng đặt ra cho các cơ sở GDNN Để thực hiện nhiệm vụ này, đào tạo gắn với doanh nghiệp được kỳ vọng đem lại những bứt phá mới trong giáo dục nghề nghiệp Trong những năm qua, sự liên kết này đã đạt những kết quả bước đầu, có vai trò quan trọng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp Bài viết nêu những cơ sở hình thành và vai trò của việc liên kết nhà trường và doanh nghiệp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo tại các cơ
sở giáo dục nghề nghiệp, đồng thời đề xuất một số kiến nghị tăng cường tính hiệu quả mối liên kết này trong bối cảnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng và hội nhập quốc tế của nước
ta hiện nay.
Từ khóa: liên kết nhà trường và doanh nghiệp, chất lượng đào tạo cơ sở giáo dục
nghề nghiệp.
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam chuyển sang giai đoạn mới, gắn kết chặt chẽ với nền kinh tế khu vực và toàn cầu, đánh dấu thời điểm nước ta hoàn thành lộ trình cam kết gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới và cắt giảm thuế quan theo Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN, bắt đầu thực thi các cam kết FTA với mức độ cắt giảm sâu rộng Việt Nam đã ký kết và chuẩn
bị triển khai các FTA thế hệ mới như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) với những cam kết sâu rộng, tiêu chuẩn cao và mở rộng trên nhiều lĩnh vực Những thỏa thuận FTA này tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế nước ta với
độ mở cao của nền kinh tế, đồng thời tăng cường cơ hội thu hút và tận dụng dòng vốn FDI trong năm 2019 và những năm tiếp theo Trong bối cảnh này, việc điều chỉnh và thay đổi mô hình tăng trưởng mang tính cấp thiết nếu Việt Nam mong muốn trở thành nước có thu nhập trung bình cao thành công vào năm 2030 và
là nước có thu nhập cao vào năm 2045 Để đạt được khát vọng này, nền kinh tế cần hoạt động hiệu quả và bền vững trong suốt hơn 25 năm tới Các mô phỏng
Trang 2ban đầu cho thấy Việt Nam cần chuyển sang tăng trưởng dựa vào tăng năng suất, trong đó tốc độ tăng năng suất trung bình cần phải tăng mạnh Để tăng năng suất, cần cải thiện mạnh mẽ tất cả các khía cạnh CHẤT LƯỢNG của tăng trưởng, bao gồm phân bổ nguồn lực hiệu quả, nâng cao chất lượng vốn nhân lực, tăng đầu tư
có hiệu quả vào cơ sở hạ tầng và cung cấp dịch vụ, cũng như đổi mới và sáng tạo,
để tất cả đều mang lại kết quả tăng năng suất Trong đó nâng cao chất lượng vốn nhân lực là yếu tố quan trọng mang tính đột phá, phát triển bền vững Nâng cao chất lượng vốn nhân lực đòi hỏi người lao động không những có kiến thức chung
mà còn phải có kỹ năng nghề nghiệp, năng lực thực hành nghề nghiệp, tác phong
và thái độ làm việc chuyên nghiệp Nhằm đáp ứng đòi hỏi về đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu nêu trên, thời gian qua nền giáo dục Việt Nam chú trọng phát triển giáo dục đào tạo theo định hướng nghề nghiệp ứng dụng Giáo dục định hướng ứng dụng cung cấp các chương trình đào tạo theo chuẩn Quốc tế, tập trung mạnh vào việc đào tạo sinh viên có khả năng đáp ứng nhu cầu của nhà tuyển dụng ngay sau khi tốt nghiệp ra trường, đáp ứng được những nhu cầu nguồn lực lao động của xã hội Một trong những giải pháp hiệu quả triển khai giáo dục định hướng ứng dụng chính là xây dựng mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp
Cơ sở hình thành mối liên kết này ? Vai trò mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp trong việc nâng cao chất lượng đào tạo của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp (GDNN)? Giải pháp nào giúp tăng cường hiệu quả mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp trong bối cảnh hiện nay? Những nội dung này sẽ được tác giả trình bày trong bài viết
II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
1 Cơ sở hình thành mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp
1.1 Bối cảnh kinh tế, xã hội Việt Nam hiện nay
a) Quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng
Hiện nay Việt Nam đã bước vào một giai đoạn hội nhập quốc tế sâu sắc và toàn diện, chúng ta đã có quan hệ ngoại giao với 179 quốc gia, gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) năm 2007 đã đưa quá trình hội nhập của đất nước từ cấp độ khu vực (ASEAN năm 1995) và liên khu vực (ASEM năm 1996, APEC năm 1998) lên đến cấp độ toàn cầu Hội nhập quốc tế mang lại cho nước ta nhiều cơ hội, song song đó cũng không ít những thách thức Một trong những thách thức tạo ra nhiều khó khăn cần giải quyết cấp bách đó chính là nguồn lực lao động Hội nhập sâu rộng sẽ là cơ hội tự do di chuyển lao động giữa các Quốc gia, tạo nhiều việc làm hơn, song cũng đặt ra những thách thức, khó khăn cho người lao động do
có những yêu cầu, đòi hỏi khó khăn hơn, cạnh tranh gay gắt hơn trong mọi lĩnh vực Năng lực lao động là một yếu tố quan trọng nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp Trong khi đó, các trường đại học, cao đẳng, các cơ sở GDNN có sứ
Trang 3mệnh đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu lao động của doanh nghiệp và xã hội Như vậy, doanh nghiệp và nhà trường rất cần có mối liên kết trong đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực, qua đó tận dụng được thế mạnh của nhau, gia tăng khả năng cạnh tranh cho chính mình
b) Làn sóng cách mạng công nghiệp 4.0
Cách mạng công nghiệp 4.0 (CMCN 4.0) tác động mạnh mẽ đến kinh tế, môi trường, xã hội và trực tiếp có tác động đến chính phủ, doanh nghiệp, người dân, đến việc làm và phân cực lực lượng lao động trên thế giới Cũng như nhiều nước đang phát triển khác, Việt Nam đang bước vào CMCN 4.0 Những bước nhảy vọt của CMCN 4.0 đặt ra nhiều thách thức và thêm nhiều ngành nghề mới trên thị trường lao động Sự thay đổi này đòi hỏi giáo dục qua hoạt động đào tạo phải cung cấp cho người học những kiến thức kỹ năng mới, khả năng sáng tạo, thích ứng với thách thức và những yêu cầu mới, trang bị các thiết bị hiện đại cho từng ngành nghề Trong bối cảnh này, Nhà trường là nơi cung cấp nguồn nhân lực nhưng khó khăn trong việc trang bị các thiết bị hiện đại Doanh nghiệp phát sinh các nhu cầu mới thích ứng với thời đại, doanh nghiệp có khả năng trang bị thiết bị mới nhưng thiếu nguồn nhân lực Từ đây cho thấy, rất cần sự liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp để tận dụng cái mình có, trang bị cái mình đang thiếu để nhà trường
và doanh nghiệp có thể thích ứng nhanh với môi trường thời đại
c) Chủ trương chuyển đổi mô hình tăng trưởng để phát triển nền kinh tế bền vững
Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2018, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã khẳng định: “Đất nước cần kiên trì thay đổi mô hình mới dựa trên nền tảng năng suất và đổi mới sáng tạo, giảm dần sự phụ thuộc tài nguyên, lao động giá rẻ, bởi lẽ những lợi thế của hôm nay sẽ không kéo dài trong tương lai” Nâng cao năng suất nền kinh tế đòi hỏi mỗi lĩnh vực phải nâng cao chất lượng hoạt động Việc hợp tác với nhà trường sẽ giúp doanh nghiệp giải quyết được nhiều vấn đề như: Có nguồn nhân lực ổn định, có năng lực phù hợp ngành nghề theo nhu cầu của doanh nghiệp; đồng thời, doanh nghiệp giải quyết được nhiều bài toán về chi phí đào tạo, xây dựng giáo trình và các chi phí khác, nhất là ở một số lĩnh vực cần đầu tư nhiều trang thiết bị tốn kém Các trường đào tạo nghề kết hợp với doanh nghiệp từ đầu vào tới đầu ra, đào tạo gắn thực hành sẽ chủ động cung cấp nhân lực tốt nhất cho doanh nghiệp, nâng cao chất lượng, uy tín của nhà trường Trong mối liên kết này nếu nhà trường, doanh nghiệp tận dụng, phát huy tốt nguồn lực của mỗi bên sẽ hỗ trợ nhà trường, doanh nghiệp tăng “năng suất”, “chất lượng” hoạt động của mình góp phần tăng năng suất quốc gia
d) Thực trạng đào tạo nguồn nhân lực nước ta thời gian qua
Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, nước ta hiện nay với dân số 95 triệu
Trang 42018 ước tính 54.3 triệu người, chiếm hơn một nửa dân số (tỷ lệ 57.7%) Một số đánh giá về nguồn lực lao động dồi dào này;
Năng suất lao động còn thấp: Theo nghiên cứu của Tổ chức Lao động Quốc
tế (ILO), nếu như thời kỳ đầu đổi mới ở giai đoạn 2002 – 2007, năng suất lao động
xã hội nước ta tăng bình quân hàng năm ở mức 5.2% thì kể từ cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008, tốc độ tăng năng suất trung bình hàng năm nước ta chỉ còn lại 3.3% Cũng theo tổ chức này, năng suất lao động của Việt Nam thấp hơn Singapore gần 15 lần, thấp hơn Nhật Bản 11 lần và chỉ bằng 1/5 so với Malaysia, 2/5 so với Thái Lan
Ngân hàng Thế giới đánh giá trên thang điểm 10 thì chất lượng nhân lực của Việt Nam chỉ đạt 3.79 điểm, xếp thứ 11/12 nước châu Á tham gia xếp hạng của Ngân hàng Thế giới (trong khi Hàn Quốc đạt 6.91 điểm; Ấn Độ đạt 5.76 điểm; Malaysia đạt 5.59 điểm Chỉ số cạnh tranh nguồn nhân lưc Việt Nam đạt 3.39/10 điểm
Thực trạng này cho thấy bài toán về chất lượng nguồn nhân lực là thách thức lớn đối với Việt Nam Điều này đặt ra một yêu cầu cần chủ động và nhanh chóng nâng cao chất lượng đào tạo cho người lao động Việt Nam
Phân tích từ khía cạnh đào tạo nguồn nhân lực trong nước
- Theo số liệu của Tổng cục Thống kê trong Quý 4/2018, có 117.300 chỗ làm được các doanh nghiệp đăng ký tuyển dụng, nhu cầu tìm việc tăng 23.3% so với cùng kỳ năm ngoái, 41% doanh nghiệp không đủ khả năng tuyển dụng lao động tay nghề cao Song song đó, số lao động thất nghiệp 1.062.000 người trong đó số người lao động đã qua đào tạo bị thất nghiệp là 313.000 người chiếm tỷ lệ 29.47%
- 66% người sử dụng lao động nước ngoài không hài lòng với chất lượng giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực Việt, con số này ở các doanh nghiệp trong nước
là 36% Thông tin đưa ra từ cuộc khảo sát giữa Ngân hàng thế giới (WB) và Viện Nghiên cứu Quản lý Trung ương (CIEM) với sự tham gia của 350 công ty thuộc lĩnh vực sản xuất và dịch vụ tại Hà Nội, Tp Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận.Theo báo cáo này, thiếu hụt lao động có kỹ năng đều là trở ngại đối với cả doanh nghiệp trong và ngoài nước Với lao động được đào tạo nghề, 31% công ty nước ngoài được hỏi đánh giá lực lượng này là trở ngại lớn với họ Con số trên với các công ty trong nước là gần 23%.Các kỹ năng được đưa ra đánh giá bao gồm khả năng giải quyết vấn đề, trình bày, khả năng đọc viết, tư duy phản biện, khả năng ngoại ngữ
và kỹ năng làm việc theo nhóm Các lĩnh vực bị than phiền nhiều gồm: quản lý (71%), văn phòng (57%), dịch vụ - bán hàng (46%),…
Qua số liệu cho thấy mặc dù yêu cầu tuyển dụng không ít nhưng số lao động thất nghiệp vẫn cao Tình trạng phần lớn đội ngũ nguồn nhân lực đã qua đào tạo
Trang 5tại các cơ sở giáo dục chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, yếu kém về kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ và kỹ năng Đội ngũ nguồn nhân lực vừa yếu lại vừa thiếu, đặc biệt nguồn nhân lực chất lượng cao lại càng hiếm hoi Nguồn nhân lực hạn chế
về trình độ ngoại ngữ, tin học, công nghệ khiến các đơn vị tuyển dụng không khai thác hết được nguồn lợi cũng như thế mạnh kinh doanh của mình Vấn đề đào tạo chưa gắn kiền với sử dụng lao động thể hiện qua khoảng cách quá lớn giữa GDNN
và nhu cầu của thị trường là vấn đề rất đáng quan tâm cần giải quyết Trước yêu cầu về nguồn nhân lực trong bối cảnh mới, cần tiếng nói chung tăng cường mối quan hệ bền vững và hiệu quả giữa nhà trường và doanh nghiệp trong việc đào tạo nguồn nhân lực
1.2 Định hướng phát triển giáo dục
Nghị quyết số 14/2005/NQ-CP ngày 02/11/2005 về đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2006-2020 đã xác định mục tiêu giáo dục đại học đạt 450 Sinh viên/1 vạn dân, trong đó khoảng 70 – 80 % tổng số sinh viên theo học các chương trình nghề nghiệp - ứng dụng; đạt trình độ tiên tiến trong khu vực và tiếp cận trình độ tiên tiến trên thế giới; có năng lực cạnh tranh cao, thích ứng với cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Nghị quyết 20-NQ/TW ngày 28/01/2008 của Ban Chấp hành Trung ương khóa X về xây dựng giai cấp công nhân thời kỳ đổi mới; xây dựng hệ thống thông tin, dự báo nhu cầu nhân lực; xây dựng phát triển mạng lưới GDNN, nâng chất lượng đào tạo nghề; xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ quản lý và giảng dạy; liên kết, hợp tác về GDNN
Nghị quyết số 29/NQ/TW ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đề ra một số mục tiêu cụ thể đối với GDNN và giáo dục đại học
“Đối với giáo dục nghề nghiệp, tập trung đào tạo nhân lực có kiến thức, kỹ năng và trách nhiệm nghề nghiệp Hình thành hệ thống giáo dục nghề nghiệp với nhiều phương thức và trình độ đào tạo kỹ năng nghề nghiệp theo hướng ứng dụng, thực hành, bảo đảm đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ thuật công nghệ của thị trường lao động trong nước và quốc tế”
“Đối với giáo dục đại học, tập trung đào tạo nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài, phát triển phẩm chất và năng lực tự học, tự làm giàu tri thức, sáng tạo của người học Hoàn thiện mạng lưới các cơ sở giáo dục đại học, cơ cấu ngành nghề và trình độ đào tạo phù hợp với quy hoạch phát triển nhân lực quốc gia; trong đó, có một số trường và ngành đào tạo ngang tầm khu vực và quốc tế Đa dạng hóa các cơ
sở đào tạo phù hợp với nhu cầu phát triển công nghệ và các lĩnh vực, ngành nghề; yêu cầu xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế”
Trang 6Từ những mục tiêu này chỉ ra định hướng phát triền trong giáo dục đào tạo, yêu cầu căn bản của chương trình đào tạo là giúp sinh viên có thể làm được gì sau khi học Để đáp ứng nhu cầu và đạt được mục tiêu đổi mới nâng cao chất lượng giáo dục đòi hỏi trong quá trình đào tạo phải có mối liên kết giữa các cơ sở đào tạo
và doanh nghiêp
1.3 Ở Việt Nam, liên kết nhà trường – doanh nghiệp đã có tiền lệ
Thời kỳ vận hành nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, sinh viên được phân công thực tập tại các doanh nghiệp quốc doanh; sau khi tốt nghiệp, được Nhà nước bố trí công tác Trong mối quan hệ này, Nhà nước với vai trò là trung tâm kế hoạch hóa và chỉ đạo toàn bộ nền kinh tế quốc dân đã trở thành một chủ thể trung gian có vai trò chủ đạo, trực tiếp điều tiết, can thiệp sâu rộng vào cả hoạt động đào tạo của Nhà trường và hoạt động kinh doanh của Doanh nghiệp, hướng cả hai bên đạt tới mục tiêu phát triển chung mà Nhà nước đã đề ra
Hiện nay trong quá trình vận hành nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, một lần nữa vấn đề mối liên hệ giữa nhà trường và doanh nghiệp được quan tâm thông qua các Nghị quyết của Quốc hội, các quyết định, thông tư hướng dẫn của các bộ, ban ngành,
cụ thể như:
Năm 2008, quy định nhằm thúc đẩy mối quan hệ giữa nhà trường và doanh nghiệp, tạo cơ sở pháp lý ban đầu cho quá trình liên kết: Quyết định số 42/2008/ QĐ-BGDĐT ngày 28/7/2008 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quy định về “Liên kết đào tạo trình độ trung cấp chuyên nghiệp, cao đẳng, đại học” Thông tư số 29/2017/TT-BLĐTBXH, ngày 15/12/2017 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội quy định về liên kết tổ chức thực hiện chương trình đào tạo Theo đó, nhà trường và doanh nghiệp có thể liên kết tổ chức đào tạo, trong đó doanh nghiệp có thể đảm nhận đến 40% chương trình đào tạo
1.4 Liên kết nhà trường - doanh nghiệp mang lại nhiều lợi ích
a) Về phía Nhà trường:
Các doanh nghiệp sẽ đóng vai trò là những nhà cung cấp thông tin để các cơ
sở đào tạo nắm được nhu cầu lao động mà thị trường cần qua đó hoàn thiện, đổi mới chương trình giảng dạy và cơ cấu tuyển sinh, nâng cao vị thế của trường Doanh nghiệp cung cấp nhu cầu tuyển dụng nhân lực kèm theo những yêu cầu cụ thể về chất lượng, từ đó nhà trường có thể giải được bài toán chất lượng đầu ra thông qua số lượng sinh viên có việc làm, nâng cao uy tín của nhà trường Tạo điều kiện cho học sinh, sinh viên đến tham quan, thực tập, thực tế tại
Trang 7doanh nghiệp Đồng thời, ý kiến doanh nghiệp đánh giá chất lượng học sinh, sinh viên định kỳ giúp trường kiểm chứng chương trình đào tạo, phương pháp đào tạo kịp thời điều chỉnh chương trình đào tạo, phát huy thế mạnh, khắc phục điểm yếu Tạo điều kiện cho giáo viên được tham quan học tập kinh nghiệm thực tế tại doanh nghiệp, tiếp cận những công nghệ mới, hiện đại để cập nhật kiến thức phục
vụ giảng dạy
Liên kết doanh nghiệp giúp nhà trường tiếp cận các nguồn tài chính bổ sung, tiếp cận với những thành tựu khoa học kỹ thuật mới nhất Hỗ trợ nhà trường các xưởng thực hành, máy móc thiết bị phục vụ thực hành, đồng thời đội ngũ giáo viên cũng được tiếp cận với công nghệ và phương tiện sản xuất hiện đại
Liên kết nhà trường - doanh nghiệp, nhà trường tham gia các đề tài nghiên cứu khoa học, tổ chức các buổi tọa đàm, hội thảo trao đổi thông tin về khoa học, công nghệ tiên tiến Các đề tài nghiên cứu của nhà trường có cơ hội ứng dụng vào thực tế và mang lại lợi ích kinh tế
b) Về phía Doanh nghiệp
Tạo điều kiện mở rộng, quảng bá thương hiệu và đăng các tin tuyển dụng miễn phí tại trường Đảm bảo nguồn cung cấp nhân lực
Doanh nghiệp có cơ hội theo dõi và tuyển chọn được những sinh viên giỏi,
có năng lực thực tế phù hợp với yêu cầu của mình, tiết kiệm chi phí, thời gian đào tạo lại
Hợp tác sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng nghiên cứu, làm tăng hiệu quả kinh doanh, đồng thời cũng giúp hạn chế rủi ro trong nghiên cứu, ổn định các
dự án nghiên cứu dài hạn thông qua hợp tác nghiên cứu với nhà trường
Nhà trường là một địa chỉ uy tín để công ty mở các lớp huấn luyện kỹ năng tay nghề cho nhân viên hàng năm thông qua đội ngũ giảng viên Việc này sẽ giúp chuẩn hóa đội ngũ lao động, theo sát yêu cầu sản xuất thực tế
c) Lợi ích cho người học
Khi nhà trường và doanh nghiệp liên kết đào tạo, người học có thêm cơ hội lựa chọn địa điểm thực tập phù hợp, có điều kiện vận dụng lý thuyết vào thực hành thường xuyên ngay từ quá trình được đào tạo, cọ sát thực tế, tích lũy kinh nghiệm
từ đó có cơ hội thăng tiến trong công việc sau khi tốt nghiệp ra trường; có cơ hội tìm kiếm học bổng và tiếp cận sớm các đơn vị tuyển dụng, thêm cơ hội tìm kiếm việc làm; tạo môi trường giúp người học được trải nghiệm với doanh nghiệp và nghề nghiệp có định hướng nghề nghiệp tốt hơn Có năng lực nghề nghiệp thành thục sẵn sàng tham gia vào thị trường lao động
Trang 8d) Lợi ích cho xã hội, nền kinh tế
Liên kết đào tạo giữa nhà trường và doanh nghiệp tiết kiệm được thời gian đào tạo của người lao động và tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp
Liên kết nhà trường và doanh nghiệp góp phần giải quyết bài toán cung cầu lao động, một trong những giải pháp giảm thiểu nạn thất nghiệp, lãng phí nguồn nhân lực quốc gia, góp phần tích cực vào lợi ích chung của quốc gia, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững đất nước
Mối liên kết nhà trường, doanh nghiệp đạt hiệu quả sẽ góp phần nâng cao chất lượng hiệu quả hoạt động của mỗi bên từ đó góp phần nâng cao chất lượng, nâng suất nền kinh tế
2 Vai trò mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp trong việc nâng cao chất lượng GDNN
2.1 Một số ví dụ hiệu quả hình thức liên kết nhà trường - doanh nghiệp nâng cao chất lượng giáo dục của một số nước trên thế giới
a) Cộng hòa Liên bang Đức
Với nền giáo dục phát triển, Đức là một trong những quốc gia đi đầu về các mô hình liên kết giữa các trường đại học và doanh nghiệp, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ Điển hình như mô hình liên kết từ Trường Đại học Khoa học tự nhiên FH Mainz (Đức) Trường FH Mainz có mối quan hệ liên kết với hơn 500 doanh nghiệp trong hoạt động đào tạo nhân lực tại nhiều quốc gia trên thế giới Nhờ hoạt động liên kết, Nhà trường đã tạo dựng được uy tín lớn đối với các đơn vị sử dụng lao động Một trong những thành công lớn của Nhà trường được đánh dấu bởi việc tham gia Chương trình đối tác Đại học SAP Mô hình này đã kết nối cộng đồng các trường đại học và doanh nghiệp, đạt được nhiều thành công trong hoạt động xây dựng chương trình đào tạo; phát triển năng lực giảng viên, sinh viên; cung cấp những công cụ và tài nguyên phục vụ giảng dạy, học tập cho sinh viên ngành công nghệ Trong mô hình này, các trường đại học được cung cấp miễn phí phần mềm SAP
và nhiều công cụ, tài liệu phục vụ đào tạo Ngược lại, doanh nghiệp cũng được hưởng lợi từ nguồn nhân lực chất lượng cao mà nhà trường đào tạo; được tiếp cận với nguồn chất xám của các giáo sư, tiến sĩ trong nhà trường phục vụ sự phát triển của doanh nghiệp
Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Khoa học CHLB Đức cho biết, sau 6 tháng học sinh tốt nghiệp từ hệ thống đào tạo nghề kép, khoảng 60% học sinh nhận được việc làm với hợp đồng không hạn chế, 10% thất nghiệp, 17% tham gia quân ngũ hoặc nhận hợp đồng ngắn hạn (từ 6 tuần cho đến 5 năm) và 13% tham gia đào tạo
Trang 9tiếp Trong số những học sinh có việc làm ngay, 78% học sinh được làm việc theo đúng chuyên ngành đào tạo.Cũng theo số liệu thống kê, có khoảng 80% học sinh tốt nghiệp học nghề trong các công ty lớn được ở lại làm việc tại công ty đã đào tạo Nhắc đến nước Đức, người ta thường nhắc ngay đến một đất nước có nền khoa học kỹ thuật, công nghiệp hiện đại vào hàng bậc nhất trên thế giới và một môi trường đào tạo sư phạm kỹ thuật chuẩn mực mà ít có quốc gia nào có thể so sánh bằng Hàng triệu bằng sáng chế khoa học công nghệ, hàng nghìn lý thuyết và công nghệ dạy học hiện đại cùng chung xuất phát nguồn từ quốc gia này Vậy điều
gì đã làm nên sự thành công và thương hiệu đó cho nước Đức? Công thức bí mật giúp nước Đức đạt được những thành tựu đáng nể đó chính là “Đào tạo kép”, một
hệ thống đào tạo lấy “Lớp học là nhà máy, công cụ là những dây chuyền thiết bị tiên tiến, thầy giáo là những công nhân, kỹ sư lành nghề” Việc hợp tác giữa các xí nghiệp và các cơ sở đào tạo nghề cung cấp cho các học viên các kiến thức chuyên môn và cơ hội được ứng dụng những kiến thức này vào thực tế thông qua việc thực hành trong các xí nghiệp, nhà máy
b) Liên bang Thụy Sĩ
Tại Thụy Sỹ, nạn thất nghiệp trong giới trẻ chỉ chiếm tỷ lệ 3,7%, không khác mấy so với tỷ lệ thất nghiệp cho mọi độ tuổi là 3,2% Thụy Sỹ là một nước nhỏ bé, nhưng có vị trí rất tốt cả về chính trị và kinh tế, mức độ phát triển kinh tế có thể
là nguyên do khiến tỷ lệ thất nghiệp quốc gia ở mức thấp là 3,2%, nhưng không thể giải thích được nạn thất nghiệp trong giới trẻ cũng gần trong mức thất nghiệp quốc gia Trong khi tại các nước khác, tỷ lệ thất nghiệp trong giới trẻ cao gấp đôi gấp ba tỷ lệ quốc gia Các chuyên gia về lao động, về nguồn nhân lực đã tích cực tìm hiểu hiện tượng này Đặc biệt Cơ quan phát triển đào tạo nghề nghiệp của khối
EU, CEDEFOP đã nghiên cứu rất kỹ và nhận định mô hình đào tạo nghề nghiệp kép - kết hợp đào tạo tại trường và thực hành tại doanh nghiệp, chính là điểm lợi giúp giới trẻ tìm được việc làm Tại Thụy Sỹ, đào tạo ngành nghề kép đã được áp dụng từ cuối thế kỷ XIX và năm 1930, Chính phủ đã ra Đạo luật Liên bang, hệ thống hóa đào tạo kép và áp dụng trên toàn lãnh thổ Hiện tại, 60% công dân trong
độ tuổi đi làm đều theo con đường đào tạo nghề nghiệp kép, trong số đó 2/3 dừng lại ở mức học vấn này và 1/3 còn lại học tiếp và có bằng cao học nghề nghiệp Có thể nói phát triển kinh tế vượt bậc của Thụy Sỹ từ Chiến tranh thế giới lần thứ hai đến nay phần lớn dựa vào nguồn nhân lực rất chuyên nghiệp, không những trong công nghiệp mà cả trong lĩnh vực dịch vụ, hành chính
c) Vương quốc Anh
Trong liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp về lĩnh vực nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, Anh là quốc gia có nhiều thành công ấn tượng: tỷ
Trang 10lệ vốn mà doanh nghiệp tài trợ cho hoạt động này (so với tổng số vốn tương ứng trong các trường đại học) chiếm khoảng 11% Hầu hết các trường Đại học ở Anh đều có bộ phận chuyên trách với vai trò liên lạc, kết nối, thỏa thuận với doanh nghiệp trong nghiên cứu và khai thác giá trị thương mại từ các nghiên cứu Nhiều trường đại học thành lập các công ty để đầu tư nghiên cứu, thực hiện thí nghiệm, sản xuất thử, khai thác quyền sở hữu trí tuệ và lợi ích từ việc thương mại hóa các kết quả nghiên cứu
d) Trung Quốc
Những năm gần đây, Trung Quốc đã có nhiều thành công trong hoạt động nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ thông qua cơ chế hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp Mô hình này thành công nhờ 3 cơ chế quan trọng: xây dựng các công viên khoa học, vườn ươm công nghệ và thành lập các công ty đóng vai trò kết nối Một phần nhờ mô hình này, Trung Quốc đã có Quỹ Khoa học Tự nhiên Quốc gia với số vốn hơn 600 triệu Nhân dân tệ; hơn 50 quỹ khoa học khác
do các bộ và chính quyền địa phương thành lập với tổng số vốn hơn 250 triệu Nhân dân tệ Các quỹ này tập trung tài trợ cho các dự án có tầm quan trọng chiến lược trong phát triển khoa học công nghệ và được lồng ghép với phát triển kinh tế
có mục tiêu trung và dài hạn, nhằm tăng giá trị thực tế của các nghiên cứu khoa học cơ bản trong trường đại học
2.2 Một số ví dụ về lợi ích đạt được từ mối liên kết nhà trường và doanh nghiệp nâng cao chất lượng đào tạo tại các cơ sở giáo dục đào tạo Việt nam
Liên kết nhà trường - doanh nghiệp giải quyết việc làm, bảo đảm đầu ra, đầu vào cho hoạt động đào tạo
a) Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội: Theo báo cáo tổng kết của Trung tâm
Hợp tác với doanh nghiệp, năm 2017, số lượng các khoá học ngắn hạn do doanh nghiệp gửi tới Trường đào tạo là 148 với số lượng học viên lên tới 1.795 người, tăng 174,78% so với năm trước Số lượng chương trình thực tập trải nghiệm tại doanh nghiệp là 26, với khoảng 1.938 sinh viên tham gia tại các doanh nghiệp như: Samsung Việt Nam, Canon Việt Nam, Foxconn, Toyo Denso, TNHH Gia Minh Theo thống kê, tỷ lệ sinh viên sau khi tốt nghiệp ra trường có việc làm ngay chiếm khoảng từ 58,6% - 65%, số lượng sinh viên có việc làm sau 01 năm tốt nghiệp chiếm khoảng 86,9% Căn cứ vào số lượng sinh viên có việc làm cao mà
số lượng tuyển sinh của nhà trường hàng năm đều đạt mức 100% chỉ tiêu các hệ đào tạo, mang lại nguồn tài chính ổn định quan trọng đối với cơ chế tự chủ của Nhà trường
b) Trường cao đẳng Kỹ thuật Công nghệ Bà Rịa - Vũng Tàu: Để đón đầu xu thế
đổi mới, nhà trường đã triển khai thực hiện các chương trình liên kết đào tạo, đào tạo theo địa chỉ (đào tạo theo đơn đặt hàng) thông qua việc ký hợp đồng liên kết