THU HOẠCH vấn đề quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở việt nam hiện nay

Vai trß PAGE 22 THU HOẠCH Vấn đề quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở việt nam hiện nay 1 Mở đầu Đi lên chủ nghĩa xã hội là một tất yếu khách quan theo đúng quy luật tiến hoá của lịch sử Tuy nhiên, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở một nước kinh tế kém phát triển như nước ta là quá trình phấn đấu đầy khó khăn gian khổ, chưa có tiền lệ trong lịch sử, song Đảng cộng sản Việt Nam, nhân dân Việt Nam vẫn kiên định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội trong suốt hơn 70 năm qua Trong Báo.

Như vậy, Đảng ta một lần nữa khẳng định rằng, để đi lên chủnghĩa xã hội nước ta nhất định phải trải qua một thời kỳ quá độ.Điều đó hoàn toàn đúng với nguyên lý của chủ nghĩa Mác- Lênin vàphù hợp với thực tiễn ở Việt Nam Sự khẳng định này là hết sức cầnthiết, nhất là trong thời điểm hiện nay, khi mà đất nước ta cùng vớinhân loại bước vào thế kỷ XXI, trên thế giới có những diễn biến rấtnhanh chóng và phức tạp, trong nước chúng ta cũng đang đứngtrước nhiều nguy cơ và thách thức mới

Vấn đề con đường quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội đã được rấtnhiều nhà khoa học, các công trình nghiên cứu, đề cập làm sáng tỏ

1 ĐCSVN, Văn kiện Đại hội IX, Nxb CTQG, Hà Nội 2001, Tr 84.

tính khoa học của vấn đề nêu trên Bởi vậy, bản thân với nhận thứccòn hạn chế, song cũng muốn góp một phần nhỏ làm rõ thêm vấn đềcon đường đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ởnước ta hiện nay

sự phát triển của nền sản xuất vật chất Mác khẳng định: “Tiền đề

2 C.Mác-Ph.Ăngghen, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội 1993, Tập 23, tr 21.

đầu tiên của mọi sự tồn tại của con người, và do đó là tiền đề củamọi lịch sử, đó là: người ta phải có khả năng sống đã rồi mới có thể

“làm ra lịch sử” Nhưng muốn sống được thì trước hết cần phải cóthức ăn, thức uống, nhà ở, quần áo và một vài thứ khác nữa Nhưvậy, hành vi lịch sử đầu tiên là việc sản xuất trong những tư liệu đểthoả mãn những nhu cầu ấy, việc sản xuất ra bản thân đời sống vậtchất Hơn nữa, đó là một hành vi lịch sử, một điều kiện cơ bản củamọi lịch sử mà hiện nay cũng như hàng nghìn năm về trước, người

ta phải thực hiện hàng ngày, hàng giờ, chỉ nhằm để duy trì đời sốngcon người”3

Xuất phát từ điều kiện lịch sử, kinh tế, chính trị- xã hội vàonhững năm 40 của thế kỷ XIX chủ nghĩa tư bản đã phát triển sangmột giai đoạn mới- giai đoạn đại công nghiệp Mâu thuẫn vốn cótrong lòng chủ nghĩa tư bản ngày càng phát triển Vì vậy, cuộc đấutranh của giai cấp công nhân chống lại giai cấp tư sản ngày càngphát triển cả về quy mô và tính chất- giai cấp vô sản đã bước lên vũđài chính trị của mình Mác nghiên cứu xã hội từ sản xuất vật chất

và phương thức sản xuất, ông đã khẳng định vai trò quyết định của

sản xuất vật chất với các lĩnh vực khác của đời sống xã hội, vai trò

của phương thức sản xuất với sự tồn tại, phát triển của lịch sử xãhội Mác viết: “Hành vi lịch sử đầu tiên là việc sản xuất trong những

tư liệu để thoả mãn những nhu cầu ấy, việc sản xuất ra bản thân đờisống vật chất” và “Phải xuất phát từ chính ngay sự sản xuất vật chất

3 C.Mác-Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Sự Thật, Hà Nội, 1995, Tập 3, tr

39- tr 40.

ra đời sống trực tiếp để xem xét quá trình hiện thực của sản xuất vàhiểu hình thức giao tiếp gắn liền với phương thức sản xuất ấy sảnsinh ra- tức là xã hội công dân ở những giai đoạn khác nhau của nó-

là cơ sở của toàn bộ lịch sử”4 Mặt khác cũng từ điều kiện kinh

tế-xã hội như vậy, Mác thấy rằng năng xuất lao động được tạo ra cho

xã hội trước hết phải từ lực lượng sản xuất Ông viết: “Giai cấp tưsản, trong quá trình thống trị giai cấp chưa đầy một thế kỷ, đã tạo ranhững lực lượng sản xuất nhiều hơn và đồ sộ hơn lực lượng sảnxuất của tất cả các thế hệ trước kia gộp lại”5 Có thể nói rằng điềukiện kinh tế- xã hội mà trực tiếp là nền sản xuất vật chất xã hội vàđấu tranh giai cấp là những yếu tố trực tiếp chi phối đến sự phâncông lao động xã hội Khi lực lượng sản xuất phát triển mạnh sẽ có

sự phân công lao động xã hội, có người lao động chân tay, có ngườilao động trí óc, tạo ra các quan hệ xã hội, mà trước hết là quan hệ vềkinh tế Mác viết: “Trước hết con người cần phải ăn, uống, ở vàmặc, nghĩa là phải lao động, trước khi có thể đấu tranh để giành

quyền thống trị, trước khi có thể hoạt động chính trị, tôn giáo, triết

học v.v ”6 Vì vậy không có con đường nào khác muốn nghiên cứu,

mổ xẻ một xã hội nào đó phải xuất phát từ nền sản xuất vật chất, từcác quan hệ kinh tế Ăngghen đã đưa ra nguyên tắc phương phápluận cơ bản cho việc nghiên cứu giới tự nhiên và lịch sử: “Bằngchứng phải được rút ra từ bản thân lịch sử Bây giờ thì bất cứ ở đâu,

vấn đề không còn là tưởng tượng ra những mối liên hệ từ trong đầu

óc, mà là phát hiện ra chúng từ những sự thực”7

Bằng tư duy biện chứng duy vật với khả năng trừu tượng hoá

và khái quá hoá cao, Mác và Ăngghen đã phát hiện ra các mối quan

hệ xã hội và các quan hệ vật chất làm cho xã hội phát triển đó là họcthuyết hình thái kinh tế- xã hội Nhận xét về vấn đề này Ăngghenviết: “Chủ nghĩa duy vật đã trải qua một loạt các giai đoạn pháttriển Mỗi lần có một phát minh mang ý nghĩa thời đại ngay cả tronglĩnh vực khoa học lịch sử- tự nhiên thì chủ nghĩa duy vật lại khôngtránh khỏi thay đổi hình thức của nó; và từ khi bản thân lịch sử cũngđược giải thích theo quan điểm duy vật chủ nghĩa thì ở đây, cũng

mở ra một con đường phát triển mới”8 Rõ ràng xuất phát từ điềukiện kinh tế- xã hội mà các ông đã có những khái quát các luậnthuyết triết học của mình và đưa ra học thuyết về hình thái kinh tế-

xã hội

Chính nghiên cứu nội tại mối quan hệ biện chứng trong quátrình vận động của các yếu tố trong kết cấu của hình thái kinh tế- xãhội mà Mác coi đó chính là những quy luật phát triển của các hìnhthái kinh tế- xã hội với tư cách là một quá trình lịch sử tự nhiên Bàn

về vấn đề này Lênin đã giải thích rằng mối quan hệ biện chứng giữalực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, do lực lượng sản xuất quyếtđịnh sự vận động, phát triển của xã hội một cách tự nhiên Ông viết:

7 C Mác và Ph Ănghen, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H.1995, t 21, tr 449.

8 C.Mác-Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Sự Thật, Hà Nội, 1995, Tập 21,

tr 409.

“Chỉ có đem quy những quan hệ xã hội vào những quan hệ sản xuất,

và đem quy những quan hệ sản xuất vào trình độ của lực lượng sảnxuất thì người ta mới có được một cơ sở vững chắc để quan niệm sựphát triển của những hình thái kinh tế- xã hội là một quá trình lịch

và hoạt động sản xuất vật chất, với tư cách là lực lượng sản xuất đặcbiệt, con người đã gián tiếp sản xuất ra chính đời sống vật chất củamình, đó là con người sống, hành động, và sản xuất- con người xãhội, con người phải gắn với sản xuất vật chất và hình thức giao tiếp,

9 V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M.1974, tập 1, tr 163.

gắn liền với phương thức sản xuất và do chính phương thức sản xuất

ấy sản sinh ra Bàn về vấn đề này, Mác viết: “Con người là sảnphẩm của những hoàn cảnh và của giáo dục, con người làm thay đổihoàn cảnh”10 Chỉ có quan điểm thực tiễn đúng đắn mới có thể giảithích được vì sao ý thức con người phản ánh tích cực, sáng tạo hiệnthực khách quan; vì sao ý thức lại có vai trò to lớn trong cải tạo hiệnthực khách quan, muốn nhận thức đúng bản chất con người không

có con đường nào khác là phải xuất phát từ quan điểm thực tiễn.Điều quan trọng nhất, quan hệ của con người với tự nhiên diễn ratrong sản xuất vật chất, trong hoạt động thực tiễn Bản chất của conngười không phải ở tính tự nhiên mà cái tạo nên sự hình thành vàphát triển của bản chất ấy chính là sự biến đổi của các quan hệ xãhội: “Bản chất con người không phải là một cái trừu tượng cố hữucủa cá nhân riêng biệt Trong tính hiện thực của nó, bản chất conngười là tổng hoà những quan hệ xã hội”11 Các quan hệ xã hội luôn

là cái được xác định và vận động biến đổi không ngừng, điều đó chothấy, bản chất của con người cũng là cái cụ thể và luôn vận động, pháttriển; con người tạo ra hoàn cảnh như thế nào thì hoàn cảnh cũng tạo racon người như thế ấy- con người và hoàn cảnh gắn chặt với nhau, conngười không thể tách rời hoàn cảnh- hoạt động sản xuất, hoạt động xãhội Do đó, những cá nhân là như thế nào, điều đó phụ thuộc vàonhững điều kiện vật chất của sự sản xuất của họ Tất nhiên cũng cầnphải thấy rằng, lối sống của cá nhân là kết quả tổng hợp của nhiềuyếu tố: sản xuất vật chất; điều kiện sống như thế nào; truyền thống

10 C.Mác-Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Sự Thật, Hà Nội, Tập 3, tr10.

11 C.Mác-Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Sự Thật, Hà Nội, Tập 3, tr 11.

của mỗi dđn tộc; nền giâo dục xê hội; thể chất của mỗi câ nhđn v.v.trong đó sản xuất vật chất lă yếu tố xĩt đến cùng quyết định Mâc đêkhẳng định: “Con người tạo ra hoăn cảnh đến mức năo thì hoăncảnh cũng tạo ra con người đến mức ấy”12 Như vậy, động lực của

xê hội lă do chính con người tạo ra với tư câch con người lă lựclượng sản xuất đặc biệt

Chủ nghĩa Mâc- Línin đê chỉ ra rằng, cần phđn biệt sự khâcnhau giữa quy luật lịch sử với câc quy luật tự nhiín, phải loại bỏnhững mối liín hệ nhđn tạo vă phải tìm ra những mối liín hệ hiệnthực, nhất lă phải phât hiện ra câc quy luật chung chi phối sự phâttriển của lịch sử Trong giới tự nhiín, câc quy luật diễn ra tự động,bín ngoăi ý thức của con người trâi lại câc quy luật xê hội diễn rathông qua hoạt động có ý thức của con người Nhưng cũng giốngvới câc quy luật tự nhiín, quy luật xê hội cũng bị chi phối bởi vô sốnhững ngẫu nhiín Thông qua vô số ngẫu nhiín đó, chúng ta phâthiện ra quy luật nội tại bị che giấu Khi băn về động lực của lịch sửĂngghen phđn tích sđu sắc động lực bín trong- nội tại của lịch sử vẵng kết luận: “Nếu như trong tất cả câc thời kỳ trước, việc nghiíncứu những nguyín nhđn thúc đẩy ấy của lịch sử đê hầu như khôngthể lăm được, vì những mối liín hệ phức tạp vă bị che lấp giữanhững nguyín nhđn ấy với những hậu quả của chúng thì ngăy nay,thời đại chúng ta đê đơn giản hoâ những mối liín hệ đó đến mộtmức mă cuối cùng điều bí ẩn đê có thể giải đâp được”13

12 C.Mâc-Ph.Ăngghen: Toăn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Sự Thật, Hă Nội, Tập 3, tr 55.

13 C Mâc vă Ph Ănghen, Toăn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H.1995, tập 21, tr 438- tr

439.

Khi xem xét đến động lực của lịch sử, chủ nghĩa Mác- Lênincho rằng để xác định động lực thực tế cuối cùng của lịch sử thìkhông thể nghiên cứu những động cơ của các cá nhân, mà phảinghiên cứu những động cơ của những người đã lay chuyển nhữngquần chúng đông đảo, những dân tộc trọn vẹn; rồi đến những giaicấp trọn vẹn trong mỗi một dân tộc; những động cơ đã đẩy họ đếnchỗ tiến hành những hành động lâu dài đưa đến những biến đổi lịch

sử vĩ đại Theo Ăngghen, động lực của toàn bộ lịch sử hiện đạichính là cuộc đấu tranh giữa ba giai cấp lớn và những xung đột vềquyền lợi của họ- giai cấp địa chủ quý tộc, giai cấp tư sản và giaicấp vô sản Như vậy, theo ông đấu tranh giai cấp là động lực thúcđẩy xã hội có giai cấp phát triển Ăngghen viết: “Chính là cuộc đấutranh của ba giai cấp lớn đó và những sự xung đột về quyền lợi củahọ”14 Để tìm ra động lực của động lực, chủ nghĩa Mác- Lênin đãchỉ ra rằng: nguồn gốc của giai cấp và đấu tranh giai cấp là donguyên nhân kinh tế quyết định và cuộc đấu tranh giai cấp giữa giaicấp chiếm hữu ruộng đất và giai cấp tư sản, cũng như cuộc đấutranh giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản, thì trước hết, vấn đề là

ở những lợi ích kinh tế Chính mâu thuẫn trong kinh tế phản ánh quamâu thuẫn giữa các giai cấp Mâu thuẫn đó tất yếu sẽ dẫn đến phảiphá gông xiềng cho lực lượng sản xuất bằng cách thay đổi phươngthức sản xuất mới: “Tất cả các cuộc đấu tranh chính trị đều là đấutranh giai cấp và tất cả các cuộc đấu tranh giải phóng giai cấp, dùhình thức chính trị tất yếu của chúng là thế nào đi nữa- vì bất cứ

14 C Mác và Ph Ănghen, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H.1995, t 21, tr 439.

cuộc đấu tranh giai cấp nào cũng đều là đấu tranh chính trị- xét đếncùng, đều xoay quanh vấn đề giải phóng về kinh tế”15.

Như vậy, khi nghiên cứu lịch sử xã hội, chủ nghĩa Mác- Lênin

đã chỉ ra quy luật vận động nội tại của xã hội do chính các yếu tốbên trong quy định Mỗi hình thái kinh tế- xã hội được coi như một

cơ thể xã hội phát triển theo quy luật vốn có của nó, bởi vì xã hội làmột bộ phận của tự nhiên do đó cũng vận động theo quy luật tựnhiên Như vậy, một cơ thể xã hội riêng biệt nó cũng sẽ có nhữngquy luật riêng về sự ra đời của nó, về hoạt động của nó, và bướcchuyển của nó lên hình thức cao hơn, tức là biến thành một cơ thể

xã hội khác Theo đó, quá trình lịch sử tự nhiên được hiểu là: conngười làm ra lịch sử của mình và họ tạo ra những quan hệ xã hộicủa mình, đó chính là xã hội Nhưng xã hội lại vận động theo quyluật khách quan vốn có không phụ thuộc vào ý thức, hay ý muốncủa con người, nó không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của một

cá nhân hay một lực lượng chính trị xã hội nào Mác viết: “Nhânloại bao giờ cũng chỉ đặt ra cho mình những nhiệm vụ mà nó có thểgiải quyết được, vì khi xét kỹ hơn, bao giờ người ta cũng thấy rằngbản thân nhiệm vụ ấy chỉ nảy sinh khi những điều kiện vật chất đểgiải quyết nhiệm vụ đó đã có rồi, hay ít ra cũng đang ở trong quátrình hình thành”16

Thực tế, như sự phát triển của các phương thức sản xuất Châu

á cổ đại, phong kiến và tư sản hiện đại là những thời đại tiến triển

15 C Mác và Ph Ănghen, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H.1995, t 21, tr 441.

16 C.Mác và Ph Ăngghen, Toàn tập, tập 13, Nxb CTQG, H.1993, tr 16.

dần dần từ thấp đến cao của các hình thái kinh tế- xã hội được Máccoi như mỗi hình thái kinh tế- xã hội như một cơ thể phát triển theoquy luật vốn có của nó Trong lịch sử đã được chứng minh sự thaythế kế tiếp nhau của các hình thái kinh tế- xã hội từ cộng sản nguyênthuỷ, được thay thế bằng xã hội chiếm hữu nô lệ, xã hội chiếm hữu

nô lệ được thay thế bằng xã hội phong kiến, xã hội phong kiến đượcthay thế bằng xã hội tư bản chủ nghĩa đó là quá trình tiến hoá baohàm cả những bước nhảy vọt đã tạo ra sự tiến bộ trong lịch sử loàingười, đó là một quá trình phát triển một cách lịch sử tự nhiên trong

sự tiến bộ phát triển của xã hội loài người từ trước đến nay

Khi nghiên cứu các quy luật phát triển của xã hội nói chung vàchủ nghĩa tư bản nói riêng, Mác đã dự báo và đưa ra các kết luậnkhoa học là sẽ xuất hiện một hình thái kinh tế xã hội mới- hình tháikinh tế cộng sản chủ nghĩa- đó cũng là hệ quả tất yếu của tiến trìnhchung của lịch sử nhân loại Sự phát triển chung, hay sự thay thếhình thái kinh tế- xã hội này bằng hình thái kinh tế- xã hội khác caohơn, thường được thông qua con đường cách mạng xã hội Nguyênnhân sâu xa của cuộc cách mạng đó là mâu thuẫn giữa lực lượng sảnxuất với quan hệ sản xuất thống trị, khi quan hệ sản xuất thống trịtrở thành “xiềng xích” của lực lượng sản xuất thì cách mạng xã hội

nổ ra Mác viết: “Tới một giai đoạn phát triển nào đó của chúng, cáclực lượng sản xuất vật chất của xã hội mâu thuẫn với những quan hệsản xuất hiện có, hay- đây chỉ là biểu hiện pháp lý của những quan

hệ sản xuất đó- mâu thuẫn với những quan hệ sở hữu, trong đó từ

trước đến nay các lực lượng sản xuất vẫn phát triển Từ chỗ lànhững hình thức phát triển của các lực lượng sản xuất, những quan

hệ ấy trở thành xiềng xích của các lực lượng sản xuất Khi đó bắtđầu thời đại, một cuộc cách mạng xã hội”17 Trong những thời kỳcách mạng, khi cơ sở kinh tế thay đổi, thì sớm hay muộn toàn bộkiến trúc thượng tầng đồ sộ cũng phải thay đổi theo Mác kết luậnrằng: hình thái kinh tế- xã hội tư bản chủ nghĩa nhất định sẽ đượcthay thế bằng hình thái kinh tế- xã hội cộng sản chủ nghĩa Từ đó,các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác- Lênin đi đến kết luận: hìnhthái kinh tế- xã hội tư bản chủ nghĩa nhất định sẽ được thay thếbằng hình thái kinh tế- xã hội cộng sản chủ nghĩa, và sự thay thếnày cũng là quá trình lịch sử tự nhiên Sự thay thế đó thông quacách mạng xã hội chủ nghĩa mà hai tiền đề vật chất quan trọng nhấtcủa nó là sự phát triển của lực lượng sản xuất và sự trưởng thànhcủa giai cấp vô sản, tác động vào quá trình đó, thúc đẩy quá trình đósớm thu được kết quả Mác viết: “Các quan hệ sản xuất tư sản làhình thức đối kháng cuối cùng của quá trình sản xuất xã hội, đốikháng không phải với ý nghĩa là đối kháng cá nhân, mà với ý nghĩa

là đối kháng nảy sinh từ những điều kiện sinh hoạt xã hội của các cánhân; nhưng những lực lượng sản xuất phát triển trong lòng xã hội

tư sản đồng thời cũng tạo ra những điều kiện vật chất để giải quyếtđối kháng ấy Cho nên với hình thái xã hội tư sản, thời kỳ tiền sửcủa xã hội loài người đang kết thúc”18

17 C.Mác và Ph Ăngghen, Toàn tập, tập 13, Nxb CTQG, H.1993, tr 15.

18 C.Mác và Ph Ăngghen, Toàn tập, tập 13, Nxb CTQG, H.1993, tr 16.

Như vậy, hình thái kinh tế xã hội tư bản chủ nghĩa là hình tháikinh tế- xã hội cuối cùng trong lịch sử có quan hệ sản xuất với hìnhthức đối kháng, là hình thái xã hội cuối cùng trong lịch sử có sự đốikháng trong quá trình sản xuất xã hội: còn chiếm hữu tư nhân, còn

áp bức bóc lột, và chính sự phát triển của lực lượng sản xuất tronglòng xã hội tư bản sẽ tạo điều kiện vật chất để xoá bỏ quan hệ sảnxuất, thiết lập quan hệ sản xuất mới- quan hệ sản xuất cộng sản chủnghĩa Nói cách khác, Mác đã dự báo rằng hình thái kinh tế- xã hội

tư bản chủ nghĩa nhất định sẽ bị diệt vong do chính sự phát triểnngày càng cao của lực lượng sản xuất ở ngay trong lòng xã hội đó

và sự diệt vong là không thể tránh khỏi Mặt khác, chính giai cấp tưsản đã tạo ra những cơ sở vật chất để tự thủ tiêu mình Đó là pháthiện thiên tài của Mác Xã hội cũ chưa mất đi khi tiền đề vật chấtcủa nó chưa mất đi, xã hội mới chưa ra đời khi tiền đề vật chất của

nó chưa xuất hiện Mác viết: “Không một hình thái xã hội nào diệtvong trước khi tất cả những lực lượng sản xuất mà hình thái xã hội đótạo địa bàn đầy đủ cho phát triển, vẫn chưa phát triển, và những quan

hệ sản xuất mới, cao hơn, cũng không bao giờ xuất hiện trước khinhững điều kiện tồn tại vật chất của những quan hệ đó chưa chín muồitrong lòng bản thân xã hội cũ”19

Chủ nghĩa Mác- Lênin đã chỉ ra rằng khoa học cũng là độnglực lịch sử nó trở thành một lực lượng cách mạng; khoa học đíchthực là giải phóng con người, phục vụ lợi ích con người, do đóthông qua khoa học, nhất là khoa học tự nhiên để rút ra các kết luận

19 C.Mác và Ph Ăngghen, Toàn tập, tập 13, Nxb CTQG, H.1993, tr 15- tr 16.

mới chính là làm tăng sức mạnh chiến đấu của chủ nghĩa duy vậtbiện chứng Con người vận dụng khoa học để phát triển sản xuất,tạo ra năng xuất lao động nhằm đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầucủa mình do đó làm cho lực lượng sản xuất không ngừng phát triển.

Đáp ứng mong muốn xây dựng một xã hội mà ở đó không cóngười bóc lột người, con người được giải phóng và được phát triểntoàn diện đã trở thành hiện thực khi cách mạng xã hội chủ nghĩa nổ

ra và giành thắng lợi Chủ nghĩa xã hội mở đầu là Cách mạng Thángmười Nga (năm 1917) đã đánh dấu một bước ngoặt lịch sử nó đã trởthành chủ nghĩa xã hội hiện thực- phong trào cách mạng hiện thực,

nó đã phát động được giai cấp công nhân và quần chúng cách mạngdưới sự lãnh đạo của đảng cộng sản- đội tiền phong của giai cấpcông nhân- lãnh tụ của phong trào công nhân đứng lên làm cáchmạng đã giành được thắng lợi và trở thành một hệ thống xã hội chủnghĩa đối trọng với chủ nghĩa tư bản, đó là sự ra đời của hình tháikinh tế- xã hội mới xã hội chủ nghĩa Đây là bằng chứng đầy sứcthuyết phục cả về lý luận và thực tiễn- khẳng định tính chân lý, tínhhiện thực sức sống mãnh liệt và chủ nghĩa nhân đạo cao cả của chủnghĩa Mác- Lênin

Thực tiễn cho chúng ta thấy rằng lực lượng sản xuất chỉ có thểphát triển khi có một quan hệ sản xuất hợp lý, đồng bộ, phù hợp với

nó Quan hệ sản xuất lạc hậu hơn hoặc tiên tiến hơn cũng sẽ kìmhãm sự phát triển của lực lượng sản xuất Khi mâu thuẫn giữa lựclượng sản xuất và quan hệ sản xuất đã bộc lộ gay gắt, đòi hỏi phải

giải quyết nếu con người không phát hiện được, cũng như khi mâuthuẫn đã được phát hiện mà không được giải quyết hoặc giải quyếtmột cách sai lầm, chủ quan duy ý chí thì tác động kìm hãm của quan

hệ sản xuất sẽ trở thành nhân tố phá hoại to lớn đối với lực lượng sảnxuất

Về mặt xã hội, chúng ta thấy rằng vai trò mối quan hệ của cơ

sở hạ tầng đối với kiến trúc thượng tầng được thể hiện ở chỗ: nếu cơ

sở hạ tầng thay đổi thì sớm hay muộn sự thay đổi kiến trúc thượngtầng cũng sẽ diễn ra Quá trình đó thực hiện không chỉ trong giaiđoạn chuyển tiếp có tính chất cách mạng- từ xã hội này sang xã hộikhác- mà còn được thực hiện ngay trong bản thân mỗi hình tháikinh tế- xã hội Mác chỉ rõ: “Cơ sở kinh tế thay đổi thì toàn bộ cáikiến trúc thượng tầng đồ sộ cũng bị đảo lộn ít nhiều nhanh chóng”20.Khi cơ sở kinh tế thay đổi thì kiến trúc thượng tầng đồ sộ ấy cũng bịđảo lộn, nó không thể thay đổi tức thì mà có bộ phận thay đổi ngay(như nhà nước, pháp luật, hệ tư tưởng thống trị ), có bộ phận còntồn tại dai dẳng (như tâm lý, phong tục tập quán )

Khi bàn về nhà nước, ta thấy về vai trò của nhà nước và phápquyền cũng có ý nghĩa hết sức to lớn Mác viết: “Không chỉ lấy bảnthân những quan hệ pháp quyền cũng như những hình thái nhànước, hay lấy cái gọi là sự phát triển chung của tinh thần của conngười, để giải thích những quan hệ và hình thái đó, mà trái lại, phải

20 C.Mác và Ph Ăngghen, Toàn tập, tập 13, Nxb CTQG, H.1993, tr 15.

thấy rằng những quan hệ và hình thái đó bắt nguồn từ những điềukiện sinh hoạt vật chất”21.

Trong khi luận giải nội dung những quy luật cơ bản chi phối

sự vận động, phát triển của xã hội thì đồng thời Mác cũng chỉ rõnguyên nhân xét đến cùng quyết định sự bùng nổ cách mạng xã hội-

đó là nguyên nhân kinh tế, từ sự phát triển của lực lượng sản xuấttới mức mâu thuẫn gay gắt với quan hệ sản xuất vốn tạo địa bàn cho

nó phát triển và mâu thuẫn đó trở thành “xiềng xích” kìm hãm sựphát triển của nó khi ấy bùng nổ một cuộc cách mạng xã hội Đồngthời, Mác cũng khẳng định với quan hệ sản xuất tư sản- hình thứcđối kháng cuối cùng của quá trình sản xuất xã hội và những lựclượng sản xuất phát triển trong lòng xã hội tư bản cũng tạo ra điềukiện vật chất giải quyết đối kháng đó Điều đó khẳng định tính tấtyếu diệt vong của xã hội tư bản chủ nghĩa và sự ra đời của xã hộicộng sản chủ nghĩa cũng là một tất yếu lịch sử Mác viết: “Với hìnhthái xã hội tư sản, thời kỳ tiền sử của xã hội loài người đang kếtthúc”22

Thực tiễn lịch sử phát triển của xã hội loài người đã và đangtrải qua năm hình thái kinh tế- xã hội từ thấp đến cao, từ cộng sảnnguyên thuỷ đến cộng sản chủ nghĩa mà giai đoạn đầu là chủ nghĩa

xã hội, đó là một quá trình lịch sử tự nhiên lâu dài, điều đó khôngphải do ý muốn chủ quan của bất cứ một ai, hay một lực lượngchính trị, một lực lượng siêu nhiên nào, mà nó là quy luật khách

21 C.Mác và Ph Ăngghen, Toàn tập, tập 13, Nxb CTQG, H.1993, tr 14.

22 C.Mác và Ph Ăngghen, Toàn tập, tập 13, Nxb CTQG, H.1993, tr 16.

quan của sự vận động, phát triển của xã hội loài người Cho tới nayhình thái kinh tế- xã hội phát triển cao nhất là hình thái kinh tế- xãhội cộng sản chủ nghĩa, mở đầu bằng cuộc cách mạng tháng mườiNga, nó đã mở ra một thời đại mới, thời đại quá độ từ chủ nghĩa tưbản tiến lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, xét đến cùng nó

là một quá trình lịch sử tự nhiên, thể hiện tính quy luật chung của sựphát triển của xã hội loài người từ thấp đến cao

2.1.2 Tính quy luật đặc thù của việc bỏ qua một vài hình thái kinh tế- xã hội trong sự phát triển của lịch sử.

Như vậy, nếu xem xét ở phạm vi lịch sử toàn nhân loại thì lịch

sử xã hội loài người đã phát triển qua năm hình thái kinh tế- xã hộimột cách tuần tự từ thấp đến cao Song, do đặc điểm về lịch sử, vềkhông gian và thời gian, không phải quốc gia nào cũng phải trải quatuần tự các hình thái kinh tế- xã hội đó từ thấp đến cao theo lược đồchung Thực tế lịch sử xã hội loài người đã chứng minh một số quốcgia trong quá trình phát triển đã bỏ qua một vài hình thái kinh tế- xãhội để phát triển đến hình thái kinh tế- xã hội cao hơn như: có quốcgia chuyển từ cộng đồng nguyên thuỷ sang chế độ chiếm hữu nô lệ,nhưng có quốc gia khác lại chuyển ngay sang chế độ phong kiến.Chẳng hạn như người thổ dân châu úc, châu Mỹ đi từ xã hội nô lệlên thẳng chủ nghĩa tư bản; nước Nga, Ba Lan, Đức từ hình tháikinh tế- xã hội cộng sản nguyên thuỷ tiến lên hình thái kinh tế- xãhội phong kiến bỏ qua hình thái kinh tế- xã hội chiếm hữu nô lệ;nhiều nước châu Âu chủ nghĩa tư bản ra đời từ trong lòng của xã hội

phong kiến, còn ở Mỹ từ hình thái kinh tế- xã hội chiếm hữu nô lệtiến lên hình thái kinh tế- xã hội tư bản chủ nghĩa không trải qua chế

độ phong kiến Việt Nam trong tiến trình phát triển lịch sử đã bỏ quahình thái kinh tế- xã hội chiếm hữu nô lệ tiến lên hình thái kinh tế-

xã hội phong kiến v.v

Từ thực tiễn lịch sử đó, Mác đã nêu lên những tư tưởng và khảnăng phát triển “rút ngắn” trong những điều kiện lịch sử nhất định.Khi nghiên cứu tình hình cách mạng ở một số nước Phương đông,Mác và Ăngghen đã thấy được khả năng quá độ từ một nước lạc hậutiến lên chủ nghĩa xã hội Mác khẳng định cách mạng sẽ nổ ra ởPhương đông mà nơi đó tập trung nhiều mâu thuẫn nhất cũngbằng sự phân tích những mâu thuẫn trong lòng xã hội tư bản, đó làmâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất thống trị,các ông đã đề cập nhiều đến khả năng quá độ nổ ra cách mạng vôsản trước tiên ở các nước tư bản phát triển và nổ ra đồng loạt.Nhưng do điều kiện hoàn cảnh thế giới có nhiều thay đổi bởi quyluật phát triển không đều về kinh tế của chủ nghĩa tư bản, cùng vớibản chất bóc lột nặng nề giai cấp vô sản, do đó phong trào đấu tranhmạnh mẽ của giai cấp vô sản phát triển lên cao, nó sẽ tác động đếnnhiều nước, Mác cũng dự báo rằng cách mạng xã hội chủ nghĩa cóthể nổ ra ở các nước tư bản có nền kinh tế kém phát triển Tuy nhiêntrong điều kiện bối cảnh đó Mác và Ăngghen dự báo khả năng cáchmạng vô sản nổ ra đồng loạt trên phạm vi ở tất cả các nước tư bảnphát triển

Mác và Ănghen cũng đã dự báo những vấn đề về quá độ củachủ nghĩa xã hội Mác viết: “Đối với chúng ta, chủ nghĩa cộng sảnkhông phải là một trạng thái cần phải sáng tạo ra, không phải là một

lý tưởng mà hiện thực phải khuôn theo Chúng ta gọi chủ nghĩa

cộng sản là một phong trào hiện thực, xoá bỏ trạng thái hiện nay.

Những điều kiện của phong trào ấy là do những tiền đề hiện đangtồn tại đẻ ra”23 Mác đã chỉ ra rằng, khả năng vận động của cuộccách mạng vô sản phải bằng chính sự vận động của hiện thực kháchquan, mà mỗi dân tộc phải năng động sáng tạo, không được trôngchờ, không máy móc Chỉ có được kết quả khi chính chúng ta phải

tự mình đấu tranh xoá bỏ chủ nghĩa tư bản ngay tại dân tộc mình, tạiquốc gia mình, đó là điều kiện trước tiên, quyết định đến sự vậnđộng phát triển của mỗi dân tộc sẽ góp phần làm xã hội loài ngườivận động phát triển

Kế thừa, bổ sung và phát triển lý luận Mác trong điều kiện lịch

sử mới, khi chủ nghĩa tư bản đã chuyển sang chủ nghĩa đế quốc.Bằng thiên tài của mình Lênin đã khẳng định rằng chủ nghĩa xã hộikhông thể thắng lợi đồng thời ở tất cả các nước mà chỉ có thể giànhthắng lợi ở một số nước, thậm chí có thể giành thắng lợi ở một nướcthuộc mắt khâu yếu nhất trong dây chuyền của chủ nghĩa đế quốc

Dự báo thiên tài này của Lênin không mâu thuẫn với nhận định củaMác và Ăngghen trước đây về khả năng giành thắng lợi của giai cấp

vô sản Trên thực tế, nó đã trở thành hiện thực, Lênin đã lãnh đạogiai cấp vô sản Nga làm cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười

23 C Mác và Ph Ănghen, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H.1995, tập 3, tr 51.

giành thắng lợi, mở đầu một thời đại mới- thời đại quá độ từ chủnghĩa tư bản tiến lên chủ nghĩa cộng sản trên phạm vi toàn thế giới,

mà giai đoạn đầu là chủ nghĩa xã hội Sau này, chủ tịch Hồ ChíMinh tiếp tục bảo vệ và phát triển lý luận của chủ nghĩa Mác- Lênin

và cho rằng cách mạng xã hội chủ nghĩa có thể nổ ra ở một vài,thậm chí ở một nước thuộc địa mà ở đó tập trung những mâu thuẫnchủ yếu của thời đại, điều đó cũng được chứng minh bằng thực tiễncách mạng Tháng Tám ở Việt Nam

Cùng với việc khẳng định thắng lợi của cách mạng vô sản cóthể nổ ra ở các nước lạc hậu chậm phát triển, Lênin còn chỉ ra tính

đa dạng của các hình thức quá độ với các nhịp điệu và mức độ khácnhau trong quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.Người viết: “Tất cả các dân tộc đều tiến tới chủ nghĩa xã hội, songcác dân tộc tiến lên chủ nghĩa xã hội không hoàn toàn giống nhau.Mỗi dân tộc sẽ đưa đặc điểm của mình vào hình thức này hay hìnhthức khác của chế độ dân chủ vào loại này hay loại khác của chuyênchính vô sản, vào nhịp độ này hay nhịp độ khác của xã hội vớinhững mức độ khác nhau”24

Như vậy, tiến trình lịch sử của một dân tộc, một quốc gia cụthể có thể có những hình thức, bước đi khác nhau, bởi vì mỗi quốcgia cụ thể thường xuyên bị những yếu tố bên trong, bên ngoài tácđộng chi phối cũng không giống nhau, như hoàn cảnh địa lý, truyềnthống văn hoá, tâm lý dân tộc, quan hệ hợp tác giao lưu với các dântộc khác Tất cả các yếu tố đó có thể góp phần kìm hãm, hoặc thúc

24 V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M.1981, tập 30, tr 159- tr 160.

đẩy sự phát triển của mỗi dân tộc cũng khác nhau theo một hướng đinhất định Có thể nói, tình trạng chiến tranh hay hoà bình của mộtdân tộc rất có thể làm gián đoạn hoặc phá vỡ tiến trình phát triển tựnhiên, hoặc sẽ tạo điều kiện để ổn định, phát triển của lịch sử mỗidân tộc Hơn nữa, các quá trình của lịch sử của xã hội loài ngườidiễn ra không đều, thường xuất hiện những trung tâm phát triểnmạnh về sản xuất vật chất, kỹ thuật, về văn hoá, tiến bộ xã hội.Chính những trung tâm ấy phát triển mạnh làm lan toả, quan hệ giaolưu, đua tranh phát triển giữa các dân tộc có trình độ phát triển khácnhau Đó là cơ sở thúc đẩy tiến bộ, làm xuất hiện khả năng một sốnước tận dụng được cơ hội thuận lợi có thể bỏ qua một hình tháikinh tế- xã hội nào đó để rút ngắn mà không phải lặp lại tuần tự cácquá trình phát triển của lịch sử Chính qua nghiên cứu sâu sắc thựctiễn của lịch sử, Lênin đã đặt vấn đề khả năng đi lên chủ nghĩa xãhội của các nước lạc hậu (các nước tiền tư bản) bỏ qua chế độ tưbản chủ nghĩa cũng trở lên hiện thực Người viết: “Không nghi ngờ

gì nữa, ở một nước trong đó những người sản xuất tiểu nông chiếmtuyệt đại đa số dân cư, chỉ có thể thực hiện cách mạng xã hội chủnghĩa bằng một loạt những biện pháp quá độ đặc biệt, hoàn toànkhông cần thiết ở những nước tư bản phát triển”25 Song, để thựchiện được nhiệm vụ đó, Lênin chỉ ra giai cấp vô sản ở các nước đóphải biết áp dụng sách lược và đường lối chính trị cộng sản vànhững điều kiện tiền tư bản chủ nghĩa, phải có sự giúp đỡ của cácnước xã hội chủ nghĩa phát triển Với các điều kiện đó các nước lạc

25 V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M.1978, tập 43, tr 68- tr 69.

hậu vẫn có thể tiến tới chủ nghĩa cộng sản bỏ qua chế độ tư bản chủnghĩa Theo Lênin sự bỏ qua ấy vẫn là hợp với quy luật tự nhiêntrong tiến trình phát triển, chứ không phải là sự áp đặt chủ quan hay

là ý muốn, thích hay không thích của bất cứ quốc gia nào, bởi vì, sựphát triển “rút ngắn” đã trở thành hiện thực trong lịch sử Vì vậy, sự

“rút ngắn” chẳng những không mâu thuẫn với tinh thần của sự pháttriển mang tính tự nhiên lịch sử mà còn là biểu hiện sinh động củaquá trình lịch sử tự nhiên Chỉ trừ khi người ta “rút ngắn” một cáchduy ý chí, bất chấp quy luật khách quan thì lúc đó sự phát triển rútngắn mới trở lên đối lập với quá trình lịch sử tự nhiên Trong thựctiễn đã có một số quốc gia, dân tộc đã bỏ qua (như đã nêu ở trên)

Như vậy, cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác- Lênin và thực tiễnlịch sử phát triển của xã hội loài người đã chứng minh, sự phát triểncủa các hình thái kinh tế- xã hội chẳng những diễn ra bằng conđường tuần tự theo quy luật chung phổ biến mà còn bao hàm cả sự

bỏ qua trong những điều kiện lịch sử nhất định, thể hiện tính đặcthù, tính đa dạng phong phú của sự phát triển của xã hội loài người

Trên con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, chính nước ta cũng làmột quốc gia nằm trong tiến trình lịch sử tự nhiên của xã hội loàingười Vừa mang tính quy luật chung, mà ở Việt Nam còn mangtính quy luật đặc thù, đó là chúng ta đi lên chủ nghĩa xã hội từ mộtnước nông nghiệp lạc hậu, kinh tế kém phát triển, chưa trải qua thời

kỳ phát triển tư bản chủ nghĩa Song (theo lôgích nội tại của sự pháttriển của xã hội Việt Nam) đó là con đường hiện thực, phù hợp với

quy luật phát triển chung của tiến trình lịch sử nhân loại Bởi vậy, sựlựa chọn con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bảnchủ nghĩa của Đảng Cộng sản Việt Nam là đúng đắn và hợp quy luậtkhách quan

2.2 Những điều kiện để nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa.

2.2.1 Nhận thức về con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội

bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

Trong Báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

IX của Đảng đã xác định: “Con đường đi lên của nước ta là sự pháttriển quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa”26.Như vậy, Đảng ta khẳng định đi lên chủ nghĩa xã hội, nước ta nhấtđịnh phải trải qua một thời kỳ quá độ Điều đó hoàn toàn đúng vớinguyên lý của chủ nghĩa Mác- Lênin và phù hợp với thực tiễn nước

ta Theo nguyên lý chung, quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội thường cóhai dạng cơ bản, đó là, từ chủ nghĩa tư bản đi lên chủ nghĩa xã hội

và quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa.Như vậy, nước ta quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội thuộc hình thức thứhai Qua nghiên cứu chúng ta thấy rằng nước ta tuy có những nétchung của hình thức quá độ bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, nhưngnước ta lại có những đặc điểm riêng do điều kiện đặc thù của lịch sửcách mạng nước ta Đó là, nước ta đi lên chủ nghĩa xã hội từ mộtnền kinh tế sản xuất nhỏ là phổ biến, trình độ lực lượng sản xuất

26 ĐCSVN, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội 2001, tr 84.

thấp, từ quan hệ sản xuất tiền tư bản Điều đó chỉ ra cho chúng taphải xây dựng một phương thức sản xuất mới, có nền công nghiệphiện đại, nền nông nghiệp phát triển đồng nghĩa là cả một quá trìnhrất lâu dài và cực kỳ khó khăn Cùng với kinh tế, thể chế chính trịcòn rất nhiều bất cập bởi vì chúng ta đi lên chủ nghĩa xã hội từ mộtnước thuộc địa nửa phong kiến, chưa trải qua nền dân chủ tư sản, lạichịu ảnh hưởng nặng nề của chế độ phong kiến, giai cấp công nhâncòn ít về số lượng, chất lượng còn nhiều hạn chế Xã hội nước ta trảiqua chiến tranh hết sức tàn khốc, để lại nhiều hậu quả nặng nề, cácquan hệ xã hội còn nhiều bất cập, phức tạp Trong khi đó, nước talại chịu ảnh hưởng nặng nề của hệ tư tưởng phong kiến, tư tưởngtiểu nông, văn minh nông nghiệp, những tàn dư lạc hậu, của chế độ

cũ để lại còn khá phổ biến, đời sống hưởng thụ văn hoá của nhândân còn nhiều hạn chế Cùng với những khó khăn về chính trị, kinh

tế, xã hội, đó là sự chống phá của kẻ thù bên trong và bên ngoài,tình hình quốc tế diễn biến phức tạp khó lường Sự sụp đổ của cácnước xã hội chủ nghĩa ở Liên xô và Đông âu, đã mất đi sự giúp đỡ

to lớn, khiến cho chúng ta đi lên chủ nghĩa xã hội càng trở lên hếtsức khó khăn

Trong những điều kiện ấy, trong xã hội, mà thậm chí cả trongđội ngũ đảng viên còn có nhiều biểu hiện mơ hồ, thiếu tin tưởng vàocon đường quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủnghĩa Có những tư tưởng cho rằng ta nên quay lại phát triển theocác bước tuần tự, có nghĩa là phát triển theo con đường tư bản chủ

nghĩa sau đó mới đi lên chủ nghĩa xã hội thì chắc chắn hơn Thực ra

đó là quan điểm hết sức phản động, họ cố tình không hiểu tiến trìnhlịch sử, không hiểu điều kiện khách quan và xu thế phát triển củathời đại; họ không hiểu và nhận thức được tính khoa học, tính tấtyếu của lịch sử Cũng có quan điểm cho rằng chúng ta quá độ bỏqua chế độ tư bản chủ nghĩa trong điều kiện không còn sự giúp đỡcủa Liên xô và của cả hệ thống xã hội chủ nghĩa thì khó có thểthành công Thực ra, quan điểm này họ nhìn nhận một cách máymóc, cứng nhắc, không thấy sự phát triển của thời đại, sự tác độngmạnh mẽ của khoa học công nghệ hiện đại đã làm cho xu thế toàncầu hoá, quốc tế hoá, làm cho hợp tác quốc tế tăng lên Tư tưởng đóbiểu hiện của sự hoài nghi, thiếu tin tưởng vào sự lãnh đạo củaĐảng và nguyện vọng cháy bỏng của nhân dân ta Trong khi đó, cóquan điểm nhất trí với con đường quá độ bỏ qua chế độ tư bản chủnghĩa, song, lại hiểu việc bỏ qua là phải bỏ qua cả giai đoạn, bỏ quatất cả những gì của chủ nghĩa tư bản đem lại, họ không thấy rằngnhững thành quả của chủ nghĩa tư bản đem lại về vốn, khoa học,công nghệ, trình độ quản lý, cơ sở vật chất kỹ thuật không chỉ phục

vụ cho chính xã hội tư bản mà với ý nghĩa nào đó nó đã đem lại cho

sự phát triển của nền văn minh nhân loại; do vậy, quan điểm này rơivào chủ nghĩa siêu hình, phủ định sạch trơn, không có kế thừa trong

sự phát triển

Tóm lại, tất cả các quan điểm trái ngược trên đây đều thể hiệnđiểm chung đó là: thiếu tính khoa học, khách quan, toàn diện, lịch

sử, cụ thể, sự nhận thức mới chỉ dừng lại ở trình độ nhận thức bênngoài, chưa hiểu sâu sắc bản chất bên trong của vấn đề; họ cố tìnhkhông nhận thức được những vấn đề khách quan đó.

Với cách nhìn nhận một cách khoa học, Đảng ta đã xác định:

bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa để đi lên chủ nghĩa xã hội là conđường duy nhất đúng, phù hợp với tiến trình phát triển của lịch sửnhân loại, phù hợp với xu thế thời đại ngày nay Mặc dù đó là conđường khó khăn phức tạp, lâu dài, phải trải qua nhiều bước trunggian quá độ, việc bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là quyết định đúngđắn, sáng tạo của Đảng ta Bởi vì, nước ta bỏ qua chế độ tư bản chủnghĩa, thực chất là một kiểu phát triển rút ngắn, nhưng vẫn tôn trọngquá trình phát triển lịch sử tự nhiên, không được chủ quan, nóngvội, đốt cháy giai đoạn Đó là sự quá độ gián tiếp đi lên chủ nghĩa

xã hội Đó là việc rút ngắn “những cơn đau đẻ kéo dài” nghĩa là rútngắn giai đoạn và bước đi của tiến trình lịch sử lên chủ nghĩa xã hội.Cho nên, chúng ta phải biết sử dụng, thậm chí tạo điều kiện cho một

số nhân tố tư bản đã có hoặc chưa có ở nước ta phát triển trong quỹđạo của chủ nghĩa xã hội, đó là sự bỏ qua có kế thừa, chọn lọc, đồngthời cũng là tôn trọng quy luật vận động khách quan của xã hộinước ta Chúng ta bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệsản xuất tư bản chủ nghĩa, bỏ qua chế độ chính trị tư bản chủnghĩa mặt khác chúng ta lại tiếp thu, kế thừa những thành tựu mànhân loại đã đạt được dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, đặc biệt là vềkhoa học công nghệ để phát triển nhanh lực lượng sản xuất, thực

hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, xây dựng cơ sở vậtchất kỹ thuật, đặt nền móng cho chủ nghĩa xã hội Để bỏ qua cầnphải thiết lập chuyên chính vô sản, xây dựng nhà nước pháp quyền,nhưng bản chất phải là nhà nước của dân, do dân và vì dân Đồngthời phải mở rộng quan hệ giao lưu, hợp tác quốc tế, nhất là trao đổi

về khoa học, kỹ thuật và công nghệ hiện đại, chống khép kín, bếquan toả cảng song phải giữ được bản sắc của dân tộc, hoà nhậpnhưng không hoà tan Đặc biệt là về chính trị, phải giữ vững quyềnlãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, chống đa nguyên về chínhtrị, đa đảng đối lập

Tóm lại, việc nhận thức đúng đặc điểm về quá độ đi lên chủnghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là cơ sở trước tiên đểchúng ta hành động đúng trong quá trình cải tạo, xây dựng pháttriển đi lên chủ nghĩa xã hội Như Lênin nhận xét: chủ nghĩa tư bảnnhư là sản vật tự nhiên của nền sản xuất và tiểu trao đổi, bởi vậy,chúng ta phải biết lợi dụng chủ nghĩa tư bản để xây dựng chủ nghĩa

xã hội Ông viết: “Trong một nước tiểu nông trước hết các đồng chíphải bắc những chiếc cầu nhỏ vững chắc, đi xuyên qua chủ nghĩa tưbản nhà nước tiến lên chủ nghĩa xã hội”27

Chủ tịch Hồ Chí Minh với thế giới quan, tư duy triết học duyvật biện chứng, Người đã tìm thấy con đường cứu nước đúng đắncho dân tộc, đó là con đường cách mạng vô sản Người chỉ rõ: “Bâygiờ học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chính

27 V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M.1978, tập 44, tr 189.

nhất, chắc chắn nhất, cách mạng nhất là chủ nghĩa Mác- Lênin”28.Hiện nay, Đảng Cộng sản Việt Nam không những đánh giá cao vai

trò lý luận của chủ nghĩa Mác- Lênin mà còn khẳng định chủ nghĩa

Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, kim chỉnam cho hành động của Đảng và của toàn dân tộc Việt Nam và quathực tiễn hơn 75 năm qua dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản ViệtNam, dưới sự lãnh đạo tài tình của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa

cách mạng Việt Nam giành thắng lợi hoàn toàn chấm dứt ách đô hộ hàng nghìn năm của chế độ phong kiến, hàng trăm năm của các thế

lực thực dân cũ và mới, đưa đất nước thống nhất, giang sơn thu vềmột mối, cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội Qua hơn 20 năm đổi mớichẳng những đất nước Việt Nam đứng vững không bị sụp đổ (như

kẻ thù tưởng) mà còn đưa nước ta thoát khỏi khủng hoảng và pháttriển đi lên Công cuộc đổi mới ở nước ta đã đạt những thành tựu to lớn

và có ý nghĩa lịch sử Đó đã góp thêm một bằng chứng hùng hồn về

sức sống và giá trị thời đại của chủ nghĩa Mác- Lênin khi mà Đảng

Cộng sản Việt Nam đã bám sát thực tiễn, không ngừng bổ sung lýluận phù hợp với thực tiễn đưa sự nghiệp cách mạng tiến lên, điều

đó càng khẳng định bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa

Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

Cách mạng cộng sản chủ nghĩa khác về chất đối với tất cả cáccuộc cách mạng trước đó: nó xoá bỏ tư hữu; xoá bỏ giai cấp Mácviết: “Trong hết thảy các cuộc cách mạng trước đây, tính chất hoạtđộng bao giờ cũng vẫn nguyên như cũ,- và bao giờ vấn đề cũng vẫn

28 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội 2001, tập 2, tr 268.

chỉ là phân phối hoạt động ấy một cách khác, chỉ là một sự phân phốilao động mới cho những người khác; trái lại, cách mạng cộng sảnchủ nghĩa là nhằm chống lại tính chất lao động trước đây, nó xoá bỏlao động và thủ tiêu sự thống trị của mọi giai cấp cùng với bản thâncác giai cấp”29 Cách mạng cộng sản chủ nghĩa không chỉ xoá bỏnhững quan hệ kinh tế, chính trị cũ, mà còn cải tạo đông đảo quầnchúng do đó cách mạng là cần thiết: “Để ý thức cộng sản chủ nghĩa

đó nảy sinh ra được trong đông đảo quần chúng, cũng như để đạtđược chính ngay mục đích ấy thì cần phải có một sự biến đổi củađông đảo quần chúng, sự biến đổi này chỉ có thể thực hiện đượctrong một phong trào thực tiễn, trong cách mạng; do đó, cách mạng

là tất yếu có năng lực xây dựng cơ sở mới cho xã hội”30

Như vậy, đây là cơ sở khoa học để khẳng định con đường và tínhtất yếu đi lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở nước

ta Đi lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở nước ta làhoàn toàn phù hợp với quy luật khách quan và xu thế phát triển tất yếucủa lịch sử Việc bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở nước ta vẫn nằmtrong tiến trình lịch sử tự nhiên, vẫn nằm trong tiến trình phát triểnchung của thế giới Mặt khác, đi lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tưbản chủ nghĩa ở nước ta nó vẫn phù hợp với xu thế phát triển tất yếu củathời đại ngày nay- thời đại ngày nay là thời đại qua độ đi lên chủ nghĩa

xã hội trên phạm vi toàn thế giới

29 C.Mác-Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Sự Thật, Hà Nội, Tập 3, tr 100.

30 C.Mác-Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Sự Thật, Hà Nội, Tập 3, tr 100.

2.2.2 Những điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan để nước ta bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa tiến lên chủ nghĩa xã hội.

Trong thời đại ngày nay, cuộc cách mạng khoa học và côngnghệ, xu thế toàn cầu hoá, đã quốc tế hoá lực lượng sản xuất Vì thế

ở đây đã chứa đựng “dưới một hình thức ít nhiều phát triển” nhưĂngghen đã phân tích đó như là những phương tiện để xoá bỏ chủnghĩa tư bản Chính vì vậy, thông qua con đường giao lưu hợp tác

đa phương hoá, đa dạng hoá để các nước chậm phát triển có thể đivào con đường phát triển rút ngắn, ngay cả khi chủ nghĩa tư bản vẫncòn tồn tại và phát triển

Đây là một tính quy luật về sự giao lưu giữa các nền văn minhvới nhau mà trước hết là nền sản xuất vật chất, mối quan hệ kinh tế,tạo ra các hình thức trao đổi sản phẩm do chính mình làm ra và dẫnđến sự giao lưu với các bộ phận của kiến trúc thượng tầng Nhànước là sản phẩm của cơ sở sản xuất, xã hội, bao gồm toàn bộ sựgiao tiếp vật chất của các cá nhân trong một giai đoạn phát triểnnhất định của những lực lượng sản xuất, bao gồm toàn bộ đời sốngthương nghiệp và công nghiệp của một giai đoạn xã hội, trong bất

cứ thời đại nào cũng là cơ sở của nhà nước nó quyết định đến lựclượng sản xuất và quan hệ sản xuất, nó giao lưu với nhau trong khuvực và ngoài khu vực

Quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa,không phải cho đến bây giờ mới xuất hiện, mà nó là mục đích ngay từ