THU HOẠCH tư tưởng triết học hồ chí minh về văn hoá ý nghĩa trong xây dựng nền văn hoá mới ở việt nam hiện nay

Vai trß PAGE 22 THU HOẠCH Tư tưởng triết học hồ chí minh về văn hoá ý nghĩa trong xây dựng nền văn hoá mới ở việt nam hiện nay 1 Mở đầu Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là một lãnh tụ thiên tài, nhà hoạt động chính trị kiệt xuất, người anh hùng giải phóng dân tộc vĩ đại mà Người còn là một nhà văn hoá lỗi lạc, một danh nhân văn hoá được cả thế giới công nhận và ngưỡng mộ Trong suốt cuộc đời hoạt động của mình, chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm sâu sắc đến sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn.

Trang 1

1 Mở đầu

Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là một lãnh tụ thiên tài, nhàhoạt động chính trị kiệt xuất, người anh hùng giải phóng dân tộc vĩđại mà Người còn là một nhà văn hoá lỗi lạc, một danh nhân vănhoá được cả thế giới công nhận và ngưỡng mộ Trong suốt cuộc đờihoạt động của mình, chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm sâu sắcđến sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hoá mới ở Việt Nam.Mỗi cử chỉ, mỗi lời nói và việc làm của Người trong quan hệ vớiđồng chí, đồng bào, với bạn bè quốc tế trên các cương vị khácnhau khi là nhà báo, lúc là nhà văn, nhà thơ, hay trên cương vị Chủtịch nước, ở Người đều toả ra ánh hào quang văn hoá, đó là kết tinhcủa những giá trị văn hoá tốt đẹp nhất Tư tưởng Hồ Chí Minh nóichung và tư tưởng triết học Hồ Chí Minh về văn hoá nói riêng, đó làtài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta Văn kiện Đại hội IXcủa Đảng ta đã chỉ rõ: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thốngquan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cáchmạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạochủ nghĩa Mác- Lênin vào điều kiện cụ thể nước ta, kế thừa và pháttriển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoavăn hoá nhân loại Đó là tư tưởng về giải phóng dân tộc, giải phónggiai cấp, giải phóng con người; về độc lập dân tộc gắn liền với chủ

Trang 2

nghĩa xã hội, Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranhcủa nhân dân ta giành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng

“Từ Nguyễn ái Quốc đã toả ra một thứ văn hoá, không phải văn hoá

Liên xô, số 39, ngày 23- 12- 1923)

Cuộc đời của Hồ Chí Minh là một hành trình văn hoá, nhâncách của Người là biểu hiện sinh động và rực rỡ nhất của văn hoádân tộc Việt Nam và của thời đại Trong di sản tư tưởng Hồ ChíMinh, vấn đề văn hoá luôn có vị trí quan trọng Đó là một kho báuvăn hoá của dân tộc Những tư tưởng quan điểm triết học của Người

về văn hoá là một yếu tố cấu thành nền tảng tinh thần xã hội, là cơ

sở lý luận, kim chỉ nam để Đảng ta hoạch định đường lối, chínhsách xây dựng và phát triển nền văn hoá mới của đất nước qua cácthời kỳ cách mạng

Ngày nay, trong sự nghiệp xây dựng nền văn hoá Việt Namtiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thì tư tưởng triết học Hồ Chí Minh

về văn hoá vẫn là điểm tựa tinh thần vững chắc, là ánh sáng soiđường cho toàn Đảng, toàn dân ta đưa sự nghiệp cách mạng đếnthành công Đồng thời, với sức sống mãnh liệt, tự nó, tư tưởng triếthọc Hồ Chí Minh về văn hoá đã và đang trở thành một bộ phận củanền văn hoá Việt Nam

1 Đ ng c ng s n Vi t Nam, V n ki n Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, i h i đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, i bi u to n qu c l n th IX, Nxb CTQG, H N i, 2001, ểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, àn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, ốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, ần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, ứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, àn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001,

tr 83- tr 84.

2 H Chí Minh, To n t p, Nxb CTQG, H N i 2002, T p 1, tr 478.ồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478 àn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, ập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478 àn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, ập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478.

Trang 3

Chính vì vậy, việc nghiên cứu làm sáng tỏ những cơ sở triếthọc trong tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá là việc làm có ý nghĩa

lý luận và thực tiễn thiết thực Nó không chỉ giúp chúng ta hiểu sâusắc hơn, tin tưởng hơn vào tư tưởng triết học về văn hoá của Người

mà còn giúp chúng ta có cơ sở khoa học để quán triệt và thực hiệntốt đường lối, chính sách xây dựng và phát triển văn hoá của Đảng

và nhà nước ta, đóng góp tích cực và hiệu quả vào sự nghiệp xâydựng, phát triển nền văn hoá mới xã hội chủ nghĩa của nước nhà

Với mục đích như vậy, tiểu luận tập trung nghiên cứu bướcđầu làm rõ thêm một số nội dung cơ bản trong tư tưởng triết học HồChí Minh về văn hoá, rút ra ý nghĩa của nó đối với sự nghiệp xâydựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc hiệnnay

2 Một số nội dung cơ bản trong tư tưởng triết học Hồ Chí

Minh về văn hoá

Hồ Chí Minh là nhà tư tưởng vĩ đại, nhà lý luận thiên tài củacách mạng Việt Nam Toàn bộ di sản tư tưởng của Người là mộtkho báu văn hoá vô giá của dân tộc, hàm chứa nhiều lĩnh vực rộnglớn và phong phú, đặc sắc sáng tạo, rất trí tuệ và nhân văn Tuy vậy,

ở Hồ Chí Minh do đặc thù hoạt động của mình là nhà hoạt độngcách mạng, nhà hoạt động chính trị do đó, Người không có mộttác phẩm lớn nào chuyên bàn về lĩnh vực văn hoá nói chung cũngnhư những cơ sở triết học về văn hoá nói riêng Nhưng tư tưởngtriết học về văn hoá ấy lại thể hiện trong các bài viết, bài nói, trong

Trang 4

từng bài thơ, trong việc làm, trong cốt cách và trong nhân cách củaNgười Qua kết quả nghiên cứu bước đầu, có thể khái quát tư tưởngtriết học Hồ Chí Minh về văn hoá trên những vấn đề sau đây:

2.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về văn hoá.

Mang trong mình truyền thống văn hoá Phương Đông, lạiđược tiếp thu những tinh hoa văn hoá của nhiều dân tộc trên thếgiới, đặc biệt là ánh sáng khoa học của chủ nghĩa Mác- Lênin, vớiphẩm chất thiên tài, Hồ Chí Minh đưa ra cách hiểu văn hoá rất rộng,rất sâu sắc và khái quát cao, song cũng rất cụ thể và dễ hiểu, dễ đivào lòng người Mặc dù đã có rất nhiều khái niệm, định nghĩa vềvăn hoá khác nhau, nhưng Hồ Chí Minh đã đưa ra một định nghĩa

về văn hoá rất gần với cách hiểu mà 40 năm sau (1982) UNESCOmới nêu nên Trong mục “Đọc sách” ở phần cuối tập “Nhật ký trongtù” (1942-1943), Người đã viết: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đíchcủa cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ,chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệthuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và cácphương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức

là văn hoá Văn hoá là tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạtcùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích

văn hoá được hiểu theo nghĩa như vậy mới có thể được đóng vai trò

“là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực

Trang 5

thúc đẩy sự nghiệp phát triển kinh tế- xã hội” như Đảng cộng sảnViệt Nam đã khẳng định

Quan điểm trên của Hồ Chí Minh đã khái quát được nội dungđầy đủ nhất, rộng nhất, mang đầy đủ nội hàm của phạm trù văn hoá.Theo đó, văn hoá được hiểu là toàn bộ sáng tạo những giá trị vậtchất và những giá trị tinh thần của con người trong quá trình tồn tạisinh sống và phát triển Nguồn gốc và động lực sâu xa của văn hoáchính là nhu cầu của con người, khác với loài vật, nhu cầu của conngười (bao gồm cả nhu cầu vật chất và nhu cầu tinh thần) luôn luônthay đổi, con người không bao giờ bằng lòng với những cái mà tựnhiên ban tặng và những gì đã có Chính điều đó, đã thúc đẩy conngười hoạt động và sáng tạo, cải tạo tự nhiên và xã hội, tạo ra khônggian và điều kiện sinh tồn cả vật chất lẫn tinh thần phục vụ ngàycàng tốt hơn nhu cầu cho mình Đó cũng chính là quá trình sáng tạovăn hoá của con người Theo nghĩa đó, ở đâu có con người và hoạtđộng của con người thì ở đó có văn hoá Văn hoá là sự phát huy vàhiện thực hoá các năng lực bản chất của con người Con người làchủ thể sáng tạo của văn hoá đồng thời văn hoá là phương thức sinhtồn, là môi trường sống của con người Con người không thể tồn tại

và phát triển với tính cách là con người được nếu tách khỏi môitrường văn hoá và thực tế lịch sử phát triển của con người luôn gắnliền với lịch sử phát triển của văn hoá Tư tưởng đó cho chúng tathấy rằng tồn tại xã hội bao giờ cũng quyết định ý thức xã hội, yếu

Trang 6

tố vật chất quyết định yếu tố tinh thần, theo đúng lý luận của chủnghĩa Mác- Lênin.

Mặt khác, theo quan niệm của Hồ Chí Minh về văn hoá, thìvăn hoá bao gồm hai lĩnh vực cơ bản đó là, văn hoá vật chất và vănhoá tinh thần Bên cạnh những sản phẩm tinh thần như: ngôn ngữ,chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệthuật văn hoá còn bao hàm các sản phẩm vật chất phục vụ cho đờisống con người như các công cụ, các phương tiện đáp ứng nhu cầu

ăn, mặc, ở, đi lại, giao tiếp Tuy nhiên, văn hoá vật chất thực ra làvật thể hoá các giá trị tinh thần Mỗi sản phẩm vật chất đều thể hiện

sự tài hoa, lý tưởng thẩm mỹ của con người, của những chủ thể sángtạo ra chúng

Như vậy, có thể nói Hồ Chí Minh đã đưa ra quan niệm hết sứckhoa học và dễ hiểu về văn hoá Quan niệm đó không những vạch ranhững dấu hiệu đặc trưng của văn hoá mà còn bao quát được toàn

bộ các hoạt động và các hiện tượng văn hoá trong đời sống conngười Vì vậy, tư tưởng triết học của Hồ Chí Minh về văn hoá hiệnnay vẫn còn nguyên giá trị trong việc nhận thức các hiện tượng vănhoá của đời sống xã hội

Mặc dù, hiểu và khái quát văn hoá theo nghĩa rộng, với nghĩa

là tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt, bao gồm cả sinh hoạtvật chất và sinh hoạt tinh thần của xã hội, nhưng trong các bài viết,bài nói của mình, Hồ Chí Minh thường đề cập đến khái niệm vănhoá theo nghĩa hẹp Theo nghĩa hẹp thì văn hoá bao gồm hàng loạt

Trang 7

hoạt động về giáo dục, khoa học, văn học, nghệ thuật, đạo đức, lốisống Theo đó, hoạt động văn hoá là hoạt động sản xuất ra nhữnggiá trị tinh thần nhằm giáo dục cho con người có khát vọng hướngtới các giá trị chân, thiện, mĩ Với cách hiểu văn hoá theo nghĩa hẹp,

Hồ Chí Minh coi văn hoá là một mặt của đời sống xã hội, và là một

bộ phận thuộc kiến trúc thượng tầng xã hội Do vậy, theo Hồ ChíMinh, việc xây dựng đất nước phải coi trọng cả kinh tế, chính trị- xãhội và văn hoá, không được coi nhẹ mặt nào, đó là tư tưởng pháttriển toàn diện của đời sống xã hội

2.2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về đặc điểm hình thành và phát triển văn hoá.

Theo quan niệm của Hồ Chí Minh, ta có thể khái quát một sốđặc điểm (Quy luật cơ bản của sự phát triển văn hoá như sáng tạo,

kế thừa, tiếp thu những tinh hoa trong giao lưu văn hoá ) trong sựhình thành và phát triển của văn hoá như sau:

Một là, văn hoá là kết quả của năng lực sáng tạo của con người trong hoạt động thực tiễn chinh phục tự nhiên và cải tạo xã hội phục vụ cho nhu cầu của con người.

Nếu không có con người và hoạt động của con người thìkhông có văn hoá Hay nói cách khác, con người là chủ thể sáng tạocủa mọi giá trị văn hoá Điều này đối lập và khác về chất với quanniệm duy tâm, siêu hình về văn hoá Văn hoá không phải là hoạtđộng có tính bản năng như động vật mà văn hoá là sự sáng tạo củacon người có ý thức Văn hoá cũng không phải là sản phẩm ban

Trang 8

tặng của chúa trời hay sự sáng tạo của đấng siêu nhiên nào, mà theo

Hồ Chí Minh, vì lẽ sinh tồn, vì nhu cầu sinh sống của mình mà conngười sáng tạo ra văn hoá Văn hoá là sản phẩm riêng có của conngười, là phương thức trong đó con người tồn tại và phát triển

Song, khác với quan điểm của giai cấp thống trị, Hồ Chí Minhnhìn thấy vai trò to lớn của nhân dân, trước hết là nhân dân lao độngtrong việc sáng tạo văn hoá Văn hoá, theo Hồ Chí Minh không phải

là sự sáng tạo riêng của các vĩ nhân, các nghệ sỹ, nghệ nhân, củagiai cấp thống trị , mà văn hoá trước hết là của nhân dân và donhân dân sáng tạo ra Quần chúng có biết sáng tác không? có sángtác được không? Quần chúng là những người sáng tạo, công nông

là những người sáng tạo Nhưng, quần chúng không chỉ sáng tạo ranhững của cải vật chất cho xã hội, mà quần chúng còn là người sángtác nữa Người viết: “Những câu tục ngữ, những câu vè, ca dao rấthay là những sáng tác của quần chúng Các sáng tác ấy rất hay màlại ngắn, chứ không “trường thiên đại hải”, dây cà ra dây muống.Các cán bộ văn hoá cần phải giúp những sáng tác của quần chúng.Những sáng tác ấy là những hòn ngọc quý Muốn làm như thế thì cốnhiên là phải có chính trị, có kỹ thuật, thì mới mài cho viên ngọc ấy

không biết tổ chức hướng dẫn nhân dân làm văn hoá chứ không cónhân dân không biết làm văn hoá Người cho rằng ngay trong nhữngsáng tác của các nghệ sỹ, các nhà báo, các nhà văn thì vai trò củanhân dân cũng góp một phần hết sức quan trọng, làm cho các sáng

Trang 9

tác ấy ngày càng hoàn thiện Người viết: “Cách mạng là sự nghiệpcủa quần chúng, thắng lợi của cách mạng là do sự phấn đấu hy sinh

và trí thông minh sáng tạo của hành triệu nhân dân, nhất là công

“Bác biết các chú văn hay, chữ tốt, nhưng dù sao, nhân dân trăm tai,nghìn mắt vẫn có nhiều ý kiến thông minh có thể giúp các chú tiến

bộ hơn Không riêng gì viết sách báo, mà công tác gì muốn làm tốt

sắc, mặc dù cách nói của Người rất giản dị nhưng thực sự gần gũivới mỗi người mà ai cũng có thể hiểu và tiếp thu được

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh thì với tính cách là phương thứcsinh tồn của con người, văn hoá được tạo ra là để phục vụ cho cuộcsống con người Con người vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là chủ thểhưởng thụ các giá trị văn hoá Đó là những triết luận hết sức khoahọc Do vậy, văn hoá theo Hồ Chí Minh phải hướng vào phục vụ đại

đa số nhân dân chứ không phải là độc quyền hưởng thụ của bọnthống trị, bóc lột và tầng lớp trí thức Người viết: “Văn hoá phục vụai? Cố nhiên chúng ta phải nói là phục vụ công, nông, binh, tức làphục vụ đại đa số nhân dân Không thể nói nghệ thuật vị nghệ thuật

bài nói, bài viết của mình, Hồ Chí Minh thường phê phán lối nói, lốiviết, lối vẽ cầu kỳ khó hiểu không phục vụ thiết thực cho nhu cầuđời sống nhân dân Người viết: “Ta là cán bộ cách mạng, ta nói và

7 H Chí Minh, To n t p, Nxb CTQG, H N i 1996, T p 9, tr 249- tr 250.ồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478 àn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, ập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478 àn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, ập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478.

Trang 10

viết cho quần chúng nhân dân mà mọi người không hiểu ta nói cái

nghệ sỹ, các nhà báo, cán bộ văn hoá khi viết, khi nói hoặc khi vẽphải giản dị, dễ hiểu, có vậy mới tuyên truyền giáo dục được quầnchúng nhân dân Lấy việc “vẽ” của các nghệ sỹ làm ví dụ, Ngườiviết: “Bác nghĩ rằng nghệ thuật phải gắn với cuộc sống, người vẽkhông thể dùng ý tưởng tượng ra thế nào cũng được, rồi quần chúng

Người nhắc nhở chúng ta phải đề cao cảnh giác trước nhữnghiện tượng phản giá trị, phản sáng tạo, cũng có nghĩa là phản vănhoá Người viết: “Thói quen và truyền thống lạc hậu cũng là kẻ địch

của Người đến nay càng có ý nghĩa vô cùng to lớn, là phương châm,phương pháp luận cho chúng ta đấu tranh với các thế lực thù địchlợi dụng vấn đề văn hoá, văn nghệ, dùng các văn nghệ sỹ chống lạichế độ xã hội chủ nghĩa, tuyên truyền cái phản giá trị, cái phản vănhoá

Theo Hồ Chí Minh, muốn xây dựng kinh tế và phát triển vănhoá thì phải phát huy được đầy đủ tích cực và sáng tạo sức sáng tạocủa quần chúng nhân dân, phải biết dựa vào quần chúng nhân dân

mà trước hết là công, nông, binh và trí thức cách mạng, học tập kinhnghiệm của quần chúng nhân dân, tạo điều kiện cho họ nắm đượckhoa học, kỹ thuật, nâng cao mặt bằng dân trí để đủ sức tham gia

Trang 11

vào công việc quản lý của nhà nước, thực sự trở thành những ngườilàm chủ đất nước.

Tóm lại, tư tưởng triết học Hồ Chí Minh về văn hoá- theoNgười thì quần chúng nhân dân mà trước hết là nhân dân lao động

là chủ thể của mọi sinh hoạt văn hoá Họ vừa là người sáng tạo, vừa

là người hưởng thụ các giá trị văn hoá Do đó, động lực của sự pháttriển văn hoá nằm chính trong nhân dân Công tác xây dựng văn hoáphải quán triệt và thực hiện tốt quan điểm quần chúng, sáng tạo vănhoá là sự nghiệp của dân, do dân và vì dân Những tư tưởng đó củaNgười đã được Đảng cộng sản Việt Nam hiện thực hoá trong đờisống xã hội, đã tạo điều kiện để nhân dân thực sự “trở thành nhữngchủ thể sáng tạo văn hoá” và “bảo đảm tự do, dân chủ cho mọi sángtác văn hoá”- như trong Văn kiện Đại hội IX đã xác định Mọi chủtrương của Đảng và Nhà nước ta về văn hoá, về xã hội hoá tri thức,

xã hội hoá học tập cũng là thể hiện trên hiện thực tư tưởng nêu trêncủa Người

Hai là, trong quan niệm của Hồ Chí Minh về văn hoá, ta thấy văn hoá bao giờ cũng tồn tại với tính cách là văn hoá dân tộc, trong mối quan hệ biện chứng với văn hoá nhân loại.

Có thể nói, khái niệm văn hoá và khái niệm dân tộc là hai kháiniệm có nội hàm khác nhau nhưng ngoại diên của chúng lại tươngđồng với nhau Vì có dân tộc là có văn hoá, mất văn hoá là mất dântộc, văn hoá là cái đặc trưng cho sự tồn tại của mỗi dân tộc, “dân tộcnào văn hoá ấy” Vì vậy, ngay trong Đề cương văn hoá được soạn

Trang 12

thảo năm 1943 Đảng ta đã rất chú trọng việc giữ gìn và phát huybản sắc văn hoá dân tộc, với ba nguyên tắc lớn: “Dân tộc hoá, đạichúng hoá, khoa học hoá” để phát triển nền văn hoá truyền thốnglên tầm cao mới Thống nhất với những tư tưởng đó của Đảng, trongBáo cáo chính trị đọc tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II củaĐảng, Hồ Chí Minh đã phác hoạ ra con đường xây dựng nền vănhoá mới Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng như sau: “Xúc tiếncông tác văn hoá để đào tạo con người mới và cán bộ mới cho côngcuộc kháng chiến, kiến quốc Phải triệt để tẩy trừ mọi di tích thuộcđịa và ảnh hưởng nô dịch của văn hoá đế quốc Đồng thời phát triểnnhững truyền thống tốt đẹp của văn hoá dân tộc và hấp thụ nhữngcái mới của văn hoá tiến bộ thế giới, để xây dựng một nền văn hoá

quan điểm đó là kết quả của sự nhận thức hết sức sâu sắc đặc điểm

có tính quy luật của sự tồn tại và phát triển của văn hoá; là sự nhậnthức đúng đắn những yêu cầu phát triển văn hoá trong sự nghiệpkháng chiến, kiến quốc của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta Nó

đã trở thành một định hướng lớn trong đường lối, chính sách xâydựng và phát triển nền văn hoá mới ở nước ta qua các thời kỳ.Người khẳng định: “Văn hoá phải soi đường cho quốc dân đi”.Người viết tiếp: “Văn hoá làm cho dân giàu nước mạnh, giữ vữngđộc lập chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, xây dựng thành công chủnghĩa xã hội trên đất nước ta, góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh

Trang 13

chung của nhân dân thế giới vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và

Đề cao bản sắc văn hoá dân tộc, Hồ Chí Minh phê phán nhữngthói lai căng văn hoá, quá đề cao văn hoá ngoại, coi nhẹ văn hoá dântộc trong giới trí thức và văn nghệ sỹ Người cảnh báo về nguy cơ

“mất gốc” văn hoá trong giới trí thức và văn nghệ sỹ nước ta Ngườiviết: “Có những trí thức Việt Nam rất thông thuộc lịch sử, địa lý vàcác chuyện thần thoại của nước Pháp, Hy Lạp và La Mã Nhưng khihỏi đến các vị anh hùng là tổ tiên, ông cha mình, hỏi đến địa lý nướcmình thì mù tịt coi chừng có nhiều người Việt Nam lại không hiểu

rõ lịch sử, đất nước, con người và những cái vốn rất quý báu của

phải giữ gìn và phát huy những truyền thống và bản sắc dân tộc.Trên cơ sở chủ nghĩa Mác- Lênin về vấn đề dân tộc, về mối quan hệgiữa giai cấp và dân tộc, dân tộc và thời đại Người yêu cầu: “Phảichú ý phát huy hết cốt cách dân tộc, lột cho hết tinh thần dân

Người cũng không chống việc “vay mượn” tiếng ngoại quốc, nhưngchống cách “vay mượn” vô nguyên tắc Người viết: “Chúng takhông chống cách mượn tiếng ngoại quốc để làm cho tiếng ta đầy

đủ thêm Nhưng chúng ta phải chống cách mượn không phải lối,

ràng với những lời chỉ huấn đó, chúng ta càng thấu hiểu tính triết lý

12 H Chí Minh, To n t p, Nxb CTQG, H N i 2002, T p 1, tr XII.ồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478 àn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, ập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478 àn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, ập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478.

Trang 14

sâu sắc, thể hiện mối liên hệ sâu sắc của các yếu tố trong đời sống

xã hội và chúng có mối quan hệ biện chứng với nhau trong chỉnhthể của đời sống xã hội

Về truyền thống văn hoá Việt Nam, Hồ Chí Minh đề cao chủnghĩa yêu nước, coi đó là động lực tinh thần, là nguồn sức mạnhkhông bao giờ cạn, là triết lý, đạo lý sống của mỗi người dân ViệtNam Người khẳng định: “Dân tộc ta là một dân tộc anh hùng”,

“Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quíbáu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinhthần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, tolớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ

ta lại tỏ rõ khí phách, nêu cao phẩm chất tốt đẹp của mình Ngườicũng đề cao truyền thống nhân ái, cố kết cộng đồng, tinh thần cần

cù thông minh sáng tạo trong lao động sản xuất, tinh thần anh hùngbất khuất, mưu trí, gan góc trong chiến đấu chống giặc ngoại xâmcủa nhân dân ta Chính những truyền thống quý báu đó đã đượcNgười phát huy cao độ trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc vàxây dựng chủ nghĩa xã hội trên đất nước ta Có thể nói nhữngtruyền thống đó đã sinh ra Hồ Chí Minh và Chính Người đã đi vàotruyền thống ấy như một dấu son rực rỡ nhất, chính Người đã làmrạng rỡ dân tộc Việt Nam

Mặt khác, theo Hồ Chí Minh, mặc dù văn hoá tồn tại với tínhcách là văn hoá dân tộc nhưng văn hoá dân tộc không tồn tại và phát

Trang 15

triển trong trạng thái cô lập, tách rời với các nền văn hoá khác; màgiữa chúng có sự giao thoa ảnh hưởng lẫn nhau, bổ sung và làmphong phú cho nhau Đây là đặc điểm có tính quy luật chi phối sựvận động và phát triển của mọi nền văn hoá trên thế giới Vì vậy,mặc dù đề cao văn hoá dân tộc nhưng Hồ Chí Minh không tuyệt đốihoá nó Chính Hồ Chí Minh đã thấu hiểu rằng để có được nền vănhoá cách mạng một mặt phải kế thừa văn hoá truyền thống dân tộc,mặt khác phải tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại Người đã đinhiều nước để tìm hiểu xem “tự do, bình đẳng, bác ái” là thế nào,xem nước họ làm ra sao, để về về giúp đỡ đồng bào ta đang bị đoạđày đau khổ Tiếp xúc với nền văn hoà nào, Người cũng tìm thấyđược những giá trị tiêu biểu có thể tiếp thu và học tập được Ngườicho rằng: “Văn hoá Việt Nam ảnh hưởng lẫn nhau của văn hoáĐông phương và Tây phương chung đúc lại Tây phương hay Đôngphương có cái gì tốt ta phải học lấy để tạo ra một nền văn hoá ViệtNam Nghĩa là lấy kinh nghiệm tốt của văn hoá xưa và văn hoá nay,trau dồi cho văn hoá Việt Nam thật có tinh thần thuần tuý Việt Nam

sáng văn hoá mới từ tư tưởng của Lênin và Cách mạng thàng mười.Người tìm thấy con đường cứu nước giải phóng dân tộc ở chủ nghĩaMác- Lênin Cho nên, khi đọc “Sơ thảo lần thứ nhất những luậncương về vấn đề dân tộc và thuộc địa” của Lênin, Người viết:

“Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc, không có con đường nào

17 H Chí Minh, V công tác v n hoá v n ngh , Nxb S Th t, H N i 1997, tr 89- tr 90.ồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478 ự Thật, Hà Nội 1997, tr 89- tr 90 ập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478 àn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001,

18 H Chí Minh, To n t p, Nxb CTQG, H N i 2001, T p 1, tr IX.ồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478 àn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, ập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478 àn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, ập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478.

Trang 16

mới cứu nhân loại, đem lại cho mọi người không phân biệt chủngtộc và nguồn gốc của tự do, bình đẳng, bác ái, đoàn kết, ấm no trênquả đất, việc làm cho mọi người và vì mọi người, niềm viu, hoà

huy bản sắc văn hoá dân tộc không đối lập với mở rộng giao lưuhợp tác quốc tế trên lĩnh vực văn hoá Chúng ta vừa phải giữ gìn vàphát huy truyền thống văn hoá dân tộc nhưng vừa phải làm phongphú hơn, giàu có hơn truyền thống ấy bằng tinh hoa văn hoá nhânloại mà đỉnh cao là chủ nghĩa Mác- Lênin

Ba là, theo Hồ Chí Minh, văn hoá là một “dòng chảy” liên tục,

sự phát triển của văn hoá là sự thống nhất của hai quá trình: lọc bỏ những cái xấu, cái phản giá trị, phản tiến bộ và kế thừa cái tốt, cái tinh hoa và những cái có giá trị

Như đã trình bày ở trên văn hoá bao gồm hai lĩnh vực: văn hoávật chất và văn hoá tinh thần Văn hoá vật chất bao gồm các yếu tốthuộc tồn tại xã hội, văn hoá tinh thần bao gồm các yếu tố thuộc ýthức xã hội, như văn học, nghệ thuật, chính trị, pháp quyền, đạođức, tôn giáo Như vậy, khi xã hội phát triển thì văn hoá cũng pháttriển theo Mỗi hình thái kinh tế- xã hội đều gắn với một nền vănhoá đặc trưng cho nó Cũng như sự phát triển của xã hội, sự pháttriển của văn hoá là một cuộc đấu tranh giữa nền văn hoá mới vớinền văn hoá cũ Trong đó, nền văn hoá mới vừa phủ định nền vănhoá cũ, vừa kế thừa nền văn hoá cũ Nền văn hoá mới lấy nền vănhoá cũ làm tiền đề cho sự tồn tại và phát triển của mình Trong sự

19 H Chí Minh, To n t p, Nxb CTQG, H N i 2001, T p 11, tr XXIII (tr 461).ồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478 àn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, ập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478 àn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, ập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478.

Trang 17

kế thừa đó, những yếu tố tích cực, có giá trị của nền văn hoá cũđược giữ lại trong nền văn hoá mới và được cải tạo đi cho phù hợpvới yêu cầu phát triển của nền văn hoá mới, còn những cái xấu, cáitiêu cực, cái lạc hậu, cái không còn phù hợp, cái phản giá trị bị lọc

bỏ Vì thế, theo Hồ Chí Minh, để xây dựng đời sống văn hoá mớikhông phải cái gì cũ cũng bỏ đi hết, không phải cái gì cũ cũng kếthừa và không phải cái gì cũng làm mới Người viết: “Đời sống vănhoá mới không phải cái gì cũ cũng bỏ hết, không phải cái gì cũnglàm mới Cái gì cũ mà xấu thì phải bỏ Cái gì cũ mà không xấu,nhưng phiền phức thì phải sửa lại cho hợp lý Cái gì cũ mà tốt, thìphải phát triển thêm Cái gì mới mà hay, thì ta phải làm Làm thếnào cho đời sống của dân ta, vật chất được đầy đủ hơn, tinh thần

cái mới, chúng ta phải phát triển những đức tính tốt đẹp của tổ tiên

thần khôi phục cái cũ, cái truyền thống tốt đẹp, Người dạy chúng tanên khôi phục những cái tốt, còn cái gì không tốt, không còn phùhợp thì phải loại dần ra khỏi đời sống xã hội Người viết: “Nói làkhôi phục vốn cũ, thì nên khôi phục cái gì tốt, còn cái gì không tốt

Minh

Như vậy, có thể nói triết lý của Hồ Chí Minh về sự phát triểncủa văn hoá là hết sức biện chứng và khoa học Cách đánh giá của

Trang 18

Người về cái mới trong sự phát triển văn hoá hết sức công bằng,biện chứng, thể hiện triết lý sâu sắc, đồng thời thể hiện tính khoahọc và thái độ tích cực trong phát triển văn hoá, kế thừa di sản vănhoá dân tộc Di sản này là cái gốc không có gì thay thế được Triết

lý đó ngày nay đang được Đảng ta vận dụng sáng tạo trong sựnghiệp xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắcdân tộc

Bốn là, văn hoá tồn tại và phát triển trong mối liên hệ biện chứng với các yếu tố kinh tế và chính trị và chịu sự quy định của kinh tế và chính trị.

Khi đề cập đến vấn đề phát triển văn hoá, Hồ Chí Minhthường sử dụng khái niệm văn hoá với nghĩa hẹp Theo đó, văn hoáthuộc lĩnh vực tinh thần của đời sống xã hội Hoạt động văn hoá làhoạt động sản xuất ra những giá trị tinh thần (như hoạt động khoahọc, giáo dục, nghệ thuật ) nhằm hình thành ở con người khát vọngvươn tới hệ giá trị chân, thiện, mỹ Vì vậy, Hồ Chí Minh quan niệmvăn hoá thuộc kiến trúc thượng tầng và bị các quan hệ, các điều kiệnkinh tế và chính trị chi phối Người viết: “Văn hoá là một kiến trúcthượng tầng, những cơ sở hạ tầng của xã hội có kiến thiết rồi văn

viết tiếp: “ Muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội thì phải phát triển kinh

tế và văn hoá Vì sao không nói phát triển văn hoá và kinh tế? Tụcngữ ta có câu: Có thực mới vực được đạo; vì thế kinh tế phải đitrước Phát triển kinh tế và văn hoá để nâng cao đời sống vật chất

23 H Chí Minh, V n hoá ngh thu t l m t m t tr n, Nxb V n h c, H N i 1981, tr 345.ồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478 ập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478 àn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, ặt trận, Nxb Văn học, Hà Nội 1981, tr 345 ập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478 ọc, Hà Nội 1981, tr 345 àn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001,

Trang 19

và văn hoá của nhân dân ta”24 Đây là quan điểm duy vật của Hồ ChíMinh về văn hoá; yếu tố vật chất đi trước là nền tảng quyết định yếu

tố tinh thần Đây là quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin về vănhoá được tiếp thu và truyền bá theo phương thức của Chủ tịch HồChí Minh Khác với tất cả các quan niệm của các nhà nho, của cáctrí thức tư sản, họ đã tách văn hoá khỏi đời sống kinh tế, chính trị,

xã hội và coi lĩnh vực văn hoá gắn liền với cuộc sống “cao thượng”của tầng lớp trên Người khẳng định: “Văn hoá, nghệ thuật cũngnhư mọi hoạt động khác, không thể đứng ngoài, mà phải ở trong

động viên được cả dân tộc đi vào cuộc kháng chiến thần thánh vàthực hiện khẩu hiệu “văn hoá hoá kháng chiến, kháng chiến hoá vănhoá”

Không chỉ thấy vai trò quyết định của kinh tế và chính trị đốivới văn hoá, Hồ Chí Minh còn thấy được vai trò to lớn của văn hoáđối với sự phát triển kinh tế, chính trị, xã hội Theo đó, văn hoá lànền tảng, là động lực tinh thần cho sự phát triển mọi mặt của đờisống xã hội Chính vì vậy, Người khẳng định rằng: “Văn hoá phảithiết thực phục vụ nhân dân, góp phần vào việc nâng cao đời sốngvui tươi, lành mạnh của quần chúng Văn hoá phải gắn liền với laođộng sản xuất Văn hoá xa đời sống, xa lao động là văn hoá suông.Nhiệm vụ của người cán bộ văn hoá là phải dùng văn hoá để tuyên

24 H Chí Minh, To n t p, Nxb CTQG, H N i 2000, T p 10, tr 59ồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478 àn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, ập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478 àn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, ập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478.

Trang 20

là một mặt trận, Người khẳng định: “Văn hoá phải soi đường cho

nhà có bốn vấn đề phải chú ý đến, cùng phải coi trọng ngang nhau:

Như vậy, Hồ Chí Minh một mặt coi trọng ảnh hưởng quyếtđịnh của kinh tế tới văn hoá, mặt khác coi trọng chế độ chính trị, cácchế ước xã hội làm nảy sinh tính đa dạng của văn hoá, nhưng đồngthời Người cũng thấy được vai trò to lớn tác động trở lại của vănhoá đối với kinh tế, chính trị và xã hội, là cơ sở và là động lực tinhthần cho sự phát triển vững chắc của mọi mặt đời sống xã hội, cho

sự tiến bộ của xã hội, văn hoá như là một động lực hết sức quantrọng Người viết: “Trình độ văn hoá của nhân dân nâng cao sẽ giúpchúng ta đẩy mạnh công cuộc khôi phục kinh tế, phát triển dânchủ cần thiết để xây dựng nước ta thành một nước hoà bình, thống

văn hoá đứng ở trong chính trị và kinh tế cũng có nghĩa là chính trị

và kinh tế phải có tính văn hoá, đây là quan điểm hết sức biệnchứng và hết sức khoa học; mặc dù Người không đưa ra các từ ngữ

“duy vật” hay “biện chứng”, nhưng theo cách nói, cách viết, cáchđặt vấn đề như vậy chúng ta thấy rằng đó là quan điểm vừa mangtính giản dị, dễ hiểu vừa mang tư tưởng duy vật biện chứng sâu sắc

Vì vậy, ở đâu, bất cứ lĩnh vực nào Hồ Chí Minh cũng căn dặn phảichăm lo đến đời sống vật chất và đời sống tinh thần cho nhân dân

27 H Chí Minh, V v n hoá, B o t ng H Chí Minh xu t b n, H N i 1997, tr 320.ồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478 àn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001, ồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội 2002, Tập 1, tr 478 ất bản, Hà Nội 1997, tr 320 àn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, Hà Nội, 2001,

Trang 21

Người viết: “Nói đến đời sống thì phải nói cả đời sống vật chất và

vấn phóng viên nữ nhà báo Pháp ĐANIENHUYNƠBEN về nhữngvấn đề chính của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, Người nói: “Cảithiện từng bước đời sống của nhân dân làm cho đời sống vật chất

quan điểm duy vật biện chứng đó của Người, ngày nay Đảng cộngsản Việt Nam xác định văn hoá vừa là mục tiêu, vừa là động lực của

sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Tóm lại, tuy không khái quát thành hệ thống lý luận nhưngnhững luận điểm của Hồ Chí Minh đã làm sáng rõ những đặc điểm

cơ bản nhất trong sự tồn tại và phát triển của văn hoá, những đặcđiểm đó mang tính quy luật chi phối sự vận động và phát triển vănhoá của các dân tộc nói chung và văn hoá của dân tộc Việt Nam nóiriêng Sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hoá ở nước ta đòi hỏiphải nhận thức đầy đủ và sâu sắc những đặc điểm đó đảm bảo chovăn hoá phát triển đúng qui luật và đạt hiệu quả cao

2.3 Quan niệm của Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa xây dựng nền văn hoá mới với xây dựng con người mới ở Việt Nam.

Trang 22

Thấm nhuần quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, Hồ Chíminh đã nhận thấy mối quan hệ biện chứng giữa sự phát triển củavăn hoá với sự phát triển của con người và vận dụng nó một cáchsáng tạo trong quá trình lãnh đạo sự nghiệp xây dựng nền văn hoámới và con người mới ở Việt Nam.

Như đã trình bày ở trên, Hồ Chí Minh thấy rõ vai trò của conngười trong sự phát triển văn hoá Con người là chủ thể của lịch sử,của văn hoá, sáng tạo ra mọi giá trị vật chất và giá trị tinh thần cho

xã hội Do đó, sự phát triển của văn hoá trước hết phụ thuộc vào vaitrò sáng tạo của con người và nhân cách của họ Dưới khía cạnh vănhoá, chúng ta xây dựng chủ nghĩa xã hội là xây dựng một nền vănhoá phát triển cao, khác về chất so với các nền văn hoá trước đây

Đó là nền văn hoá giải phóng mọi tiềm năng sáng tạo của conngười, vì lợi ích chân chính, vì phẩm giá con người Đó là nền vănhoá hướng tới con người, vươn tới hệ giá trị chân, thiện, mỹ với ýnghĩa đầy đủ nhất của nó Đó là sự nghiệp cách mạng to lớn, lâu dài

và gian khổ, nó đòi hỏi rất cao đối với con người với tư cách là chủthể trong quá trình sáng tạo ra xã hội mới, xã hội chủ nghĩa Chính

vì vậy, Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Muốn tiến lên chủ nghĩa xã

gia dân tộc nào và ở bất cứ thời đại lịch sử nào thì sự phát triển vănhoá không bao giờ tách rời sự phát triển con người Do đó, Hồ ChíMinh đã nhắc nhở: nước nhà cần phải kiến thiết, kiến thiết thì phải

có nhân tài cho đất nước Người viết: “ Đoàn viên thanh niên ta nói

Trang 23

chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khókhăn, có chí tiến thủ Đảng viên phải chăm lo giáo dục đạo đức cáchmạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủnghĩa xã hội vừa “hồng” vừa “chuyên” Bồi dưỡng thế hệ cách

Trong đó Người đặc biệt chú ý đến việc bồi dưỡng con người cóvăn hoá và quan tâm bồi dưỡng thế hệ trẻ Người viết tiếp: “Nhiđồng Việt Nam đã tiến bộ nhiều về văn hoá Cứ xem mỗi khi cócông việc gì thích hợp để làm, các em đã làm rất tài tình Tôi xinthay mặt toàn thể thiếu nhi Việt Nam kêu gọi các nhà văn hoá Việt

của đất nước Theo Hồ Chí Minh, con người mới xã hội chủ nghĩa

là con người có tư tưởng xã hội chủ nghĩa, cần, kiệm, liêm, chính,chí công vô tư; con người ấy phải được gột rửa tư tưởng cá nhânchủ nghĩa, có đủ đức, đủ tài, vừa “hồng” vừa “chuyên” Chỉ khichúng ta đào luyện được những con người như thế thì chủ nghĩa xãhội mới có thể trở thành hiện thực vững chắc

Tuy nhiên, theo Hồ Chí Minh để đào luyện những con ngườimới phục vụ cho sự nghiệp sáng tạo ra xã hội mới cần đẩy mạnh sựnghiệp phát triển văn hoá Trong đó, Người đặc biệt chú ý đến sựnghiệp giáo dục đào tạo của nước nhà Người nhận thức rõ tiềmnăng động lực của văn hoá và chỉ có văn hoá con người mới có điềukiện hướng tới cái thiện, hướng tới xu thế nhân văn cách mạng.Ngay từ thời kỳ đầu của cách mạng nước ta, Người đã nghĩ đến việc

Trang 24

đưa đất nước ra khỏi nghèo nàn, lạc hậu Người viết: “Một dân tộcdốt là một dân tộc yếu Vì vậy tôi đề nghị mở một chiến dịch để

xoá nạn mù chữ Người viết: “Dốt thì dại, dại thì hèn Vì không chịudại, không chịu hèn, cho nên thanh toán nạn mù chữ là một trongnhững việc cấp bách và quan trọng của nhân dân các nước dân chủ

Người đã phát động phong trào diệt giặc đói, giặc dốt và giặc ngoạixâm Đó là một chủ trương vô cùng sáng suốt, một chủ trương rấtvăn hoá và cũng rất nhân văn, bởi lẽ chỉ có đem lại ánh sáng vănhoá cho con người bằng việc chống giặc dốt bắt đầu từ việc xoá nạn

mù chữ trong toàn dân, thì cách mạng mới tìm thấy được tiềm lựccho phát triển, cho sự phát huy trí tuệ, tài năng và sức sáng tạo củacon người Người viết tiếp: “Nay chúng ta đã giành được quyền độclập Một trong những công việc phải thực hiện cấp tốc ngay trong

giữ nền độc lập, muốn làm cho nước mạnh, dân giàu mọi ngườiViệt Nam phải có kiến thức mới để tham gia vào công cuộc xây

trường tháng 9 năm 1945, Người viết: “Non sông Việt Nam có trởnên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinhquang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không,

Trang 25

Hồ Chí Minh cũng coi trọng việc xây dựng đời sống mới mà cốt lõi

là cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; coi trọng việc xây dựng vàphát triển nền văn hoá, nghệ thuật xã hội chủ nghĩa, đời sống tinhthần của nhân dân ngày càng lành mạnh và “thêm tiến bộ hơn”, đờisống vật chất ngày càng ấm no, hạnh phúc

Tóm lại, theo Hồ Chí Minh, sự nghiệp xây dựng nền văn hoámới và xây dựng con người mới ở Việt Nam có sự thống nhất hữu

cơ với nhau Trong đó, không được tuyệt đối hoá hoặc coi nhẹ mặtnào Phải chú trọng vào việc xây dựng nền văn hoá, làm cho vănhoá thực sự là môi trường giáo dục, nuôi dưỡng và phát huy các giátrị người, đào luyện ra những con người đủ đức, đủ tài để xây dựngchế độ xã hội mới và nền văn hoá mới xã hội chủ nghĩa Đồng thờiphải coi trọng chiến lược xây dựng con người, tạo ra những conngười có văn hoá và có khả năng sáng tạo ra các giá trị văn hoá phùhợp với yêu cầu xây dựng chủ nghĩa xã hội Sự nghiệp xây dựngnền văn hoá mới và con người mới phải được tiến hành đồng thời,vừa là nguyên nhân vừa là kết quả của nhau, thúc đẩy nhau cùngphát triển trong sự nghiệp cách mạng chung của dân tộc, bảo đảm

sự hài hoà và bền vững trong phát triển đất nước

2.4 Quan điểm của Hồ Chí Minh nền văn hoá mới ở Việt Nam.

Ngay từ những năm 1942- 1943 Hồ Chí Minh đã đề xuất quanđiểm lớn về xây dựng nền văn hoá dân tộc Người viết: “Năm điểmlớn xây dựng nền văn hoá dân tộc

Trang 26

1 Xây dựng tâm lý: lý cách, tinh thần độc lập tự cường.

2 Xây dựng luân lý: biết hy sinh mình, làm lợi cho quầnchúng

3 Xây dựng xã hội: mọi sự nghiệp có liên quan đến phúc lợicủa nhân dân trong xã hội

4 Xây dựng chính trị: dân quyền

Với quan điểm biện chứng, tư tưởng triết học Hồ Chí Minh vềvăn hoá thể hiện rất rõ nét và đặc sắc Triết lý đó thể hiện mối quan

hệ giữa văn hoá với các lĩnh vực khác của đời sống văn hoá- xã hội

mà đặc biệt là lĩnh vực kinh tế Bởi vì, suy đến cùng kinh tế quyếtđịnh chính trị, văn hoá- xã hội và các mặt hoạt động khác của conngười Cho nên Người luôn đòi hỏi phải gắn chặt giữa phát triển vănhoá với phát triển kinh tế- xã hội và khẳng định tính chất của nềnvăn hoá mà chúng ta xây dựng Người viết: “Phải xây dựng một nền

tưởng này của Hồ Chí Minh không chỉ dừng lại ở những triết lý vềvăn hoá, mà đó là kết quả của quá trình vận dụng sáng tạo lý luậncủa chủ nghĩa Mác- Lênin để có được triết lý vào sự nghiệp xâydựng nền văn hoá mới ở Việt Nam Như vậy, nền văn hoá mới ởViệt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh có những đặc trưng cơ bảnsau đây:

Trang 27

Một là, nền văn hóa mới ở Việt Nam là nền văn hoá mang tính dân tộc, hiện đại và nhân văn.

Chúng ta khẳng định rằng “nền văn hóa mới ở Việt Nam lànền văn hoá mang tính dân tộc, hiện đại và nhân văn” đây là quanđiểm của Đảng cộng sản Việt Nam (Hiến pháp năm 1992 quy định).Quan điểm này thể hiện sự tiếp tục tư tưởng triết học của Chủ tịch

Hồ Chí Minh về “xây dựng một nền văn hoá Việt Nam có tính chấtdân tộc, khoa học và đại chúng”, mặc dù quan điểm của Đảng ta cócách diễn đạt khác nhưng nội hàm vẫn giữ nguyên theo tư tưởngtriết học của Người về vấn đề văn hoá

Trước hết, theo Hồ Chí Minh nền văn hoá mới ở Việt Namphải là nền văn hoá có gốc rễ, cội nguồn từ trong truyền thống vănhoá dân tộc, thể hiện được tâm hồn, cốt cách, diện mạo và bản sắccủa dân tộc Việt Nam Nền văn hoá ấy phải kế thừa được truyềnthống văn hoá tốt đẹp của dân tộc ta trong suốt chiều dài lịch sửdựng nước và giữ nước Đó là truyền thống yêu nước thương nòi,tinh thần đoàn kết, cố kết cộng đồng; tinh thần nhân ái khoan dung,trọng nghĩa tình, đạo lý; đức tính cần cù sáng tạo trong lao động sảnxuất; tinh thần dũng cảm, kiên cường bất khuất, mưu trí, gan dạtrong chống giặc ngoại xâm Những truyền thống ấy không nhữngphải được giữ gìn mà còn phải được phát huy cao độ trong sựnghiệp xây dựng nền văn hoá mới hiện nay Chính vì vậy, Hồ ChíMinh rất coi trọng công tác giáo dục truyền thống lịch sử dân tộc.Người căn dặn: “Dân ta phải biết sử ta,

Trang 28

Cho tường gốc tích nước nhà

Đồng thời Người yêu cầu “phải phát huy hết cốt cách dân tộc,phải lột cho hết tinh thần dân tộc, để cổ vũ đồng bào ta, để giáo dụccon cháu ta” Người phê phán mọi biểu hiện tôn sùng văn hoá

“ngoại” coi thường văn hoá dân tộc và thờ ơ với truyền thống dântộc Theo Người, thì càng thấm nhuần chủ nghĩa Mác- Lênin baonhiêu càng phải coi trọng những truyền thống văn hoá tốt đẹp củacha ông bấy nhiêu Người đòi hỏi phải giữ gìn và phát huy nhữngvốn văn hoá quý báu của dân tộc, loại bỏ những yếu tố tiêu cựctrong đời sống tinh thần của nhân dân; vừa kế thừa những truyềnthống tốt đẹp vừa phê phán, loại bỏ các tập tục cổ hủ lạc hậu, khắcphục những ảnh hưởng của văn hoá nô dịch của đế quốc và phongkiến Với quan điểm dân tộc hiện đại, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ “Đểphục vụ sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa thì văn hoá phải xã

đúng đắn duy nhất là xây dựng một nền văn hoá nghệ thuật xã hội

Tóm lại, nền văn hoá mới ở Việt Nam theo tư tưởng triết học

Hồ Chí Minh là nền văn hoá giữ gìn và phát huy được bản sắc vănhoá dân tộc, thể hiện được lòng tự hào về truyền thống văn hoá củadân tộc Việt Nam

Tiêu đề	Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh về văn hoá ý nghĩa trong xây dựng nền văn hoá mới ở Việt Nam hiện nay
Trường học	Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
Chuyên ngành	Triết học
Thể loại	bài luận
Năm xuất bản	2001
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	57
Dung lượng	229 KB