PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ Đối với trẻ mầm non, mà đặc biệt là lứa tuổi mẫu giáo việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ là quan trọng và rất cần thiết là “điểm khởi đầu” của quá trình hình thành nhân cách con người Trong quá trình phát triển nhân cách trẻ được phát triển toàn diện, có khả năng thích ứng chống chọi với mọi biến cố trong xã hội, biết tự khẳng định mình trong cuộc sống, do đó cần giáo dục kỹ năng sống cho trẻ để trẻ có những nhận thức đúng và có hành vi ứng xử phù hợp ngay từ khi còn nhỏ, từ kh.
Trang 1PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
Đối với trẻ mầm non, mà đặc biệt là lứa tuổi mẫu giáo việc giáo dục kỹ năngsống cho trẻ là quan trọng và rất cần thiết là “điểm khởi đầu” của quá trình hìnhthành nhân cách con người.Trong quá trình phát triển nhân cách trẻ được phát triểntoàn diện, có khả năng thích ứng chống chọi với mọi biến cố trong xã hội, biết tựkhẳng định mình trong cuộc sống, do đó cần giáo dục kỹ năng sống cho trẻ để trẻ
có những nhận thức đúng và có hành vi ứng xử phù hợp ngay từ khi còn nhỏ, từkhi trẻ đang chập chững bước những bước đầu tiên vào đời, đang từng bước “ họclàm người” nếu các kỹ năng sớm được hình thành thì trẻ sẽ có nhân cách phát triểntoàn diện và bền vững Kỹ năng sống là cách tiếp cận giúp thay đổi hoặc hìnhthành hành vi mới
Trẻ em là niềm vui, niềm hạnh phúc của mỗi gia đình Việc chăm sóc giáodục và bảo vệ trẻ em là trách nhiệm của nhà nước, của xã hội và của mỗi gia đình.Giáo dục trẻ em ngay từ đầu là vô cùng quan trọng trong sự nghiệp giáo dục ,nhằmhình thành và phát triển nhân cách một cách toàn diện cho trẻ Sản phẩm của giáodục là con người ,mà có con người là có mục tiêu ,động lực của sự phát triển củađất nước trong tương lai đó chính là thế hệ trẻ
Như chúng ta đã biết, cuộc sống hiện đại mang đến cho chúng ta nhiều tiệních, sự thoải mái nhưng cụng tiềm ẩn những mối nguy hiểm đặc biệt là đối với trẻcon Điều này đòi hỏi trẻ phải có những kỹ năng ứng xử các tình huống có thể xảy
ra để bảo vệ bản thân mình Ngay từ khi sinh ra bố mẹ đã cố gắng tạo ra một môitrường an toàn cho trẻ Song trên thực tế hiện nay, xã hội đang từng ngày phát triểnđồng nghĩa với việc trẻ em đứng trước nhiều mối nguy hiểm Bởi vậy, cha mẹthường sợ hãi ngăn cấm con trước những rủi ro nhưng lại quên giải thích cho conhiểu nguyên nhân và cách phòng vệ, hậu quả xảy ra Điều này khiến trẻ dễ trởthành nạn nhân nếu như không được trang bị kiến thức tự bảo vệ bản thân
Vì vậy, dạy trẻ kỹ năng bảo vệ bản thân giúp trẻ tư duy, phán đoán đượcnhững nguy hiểm có thể xảy ra Hoặc trẻ có thể vạch ra cho mình khu vực an toàn
để chơi ,để khám phá mọi thứ xung quanh
Do đó, việc dạy kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ 4 - 5 tuổi là rất cần thiết
Từ thực tế trên, tôi thiết nghĩ nếu chúng ta làm tốt việc giáo dục kỹ năng bảo vệbản thân cho trẻ trong mọi hoàn cảnh chính là giúp trẻ tư duy, phán đoán đượcnhững nguy hiểm có thể xảy ra và tìm các tránh xa Trẻ được trang bị kỹ năng tựbảo vệ bản thân trẻ sẽ tự tin hơn, chủ động và biết cách ứng xử trong cuộc sống,làm chủ được cuộc sống, giúp trẻ có được những kinh nghiệm trong cuộc sống,biết được những điều nên làm và không nên làm, khơi gợi khả năng tư duy sángtạo của mình giúp trẻ trở thành con người mới, năng động, sáng tạo, đặt nền tảng
để trẻ trở thành người có trách nhiệm với bản thân và xã hội
Bản thân là một giáo viên mầm non tôi nhận thấy hoạt động này có ý nghĩaquan trọng và rất cần thiết đối với trẻ mầm non và nhất là trẻ 4-5 tuổi hiện nay vì
Trang 2vậy tôi đã nghiên cứu và mạnh dạn đưa ra một số kinh nghiệm mà tôi cho là tâm
đắc với đề tài “Một số kinh nghiệm giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ
4 – 5 tuổi trong trường mầm non”.
Nhằm giúp cho trẻ có được sự trải nghiệm những kinh nghiệm sống của
người lớn từ đó có những kỹ năng cần thiết để có thể vượt qua những khó khăntrong cuộc sống Trẻ biết vận dụng, biến những kiến thức của mình để giải quyếtnhững khó khăn trong cuộc sống cho phù hợp
PHẦN II: NỘI DUNG
1. Cơ sở khoa học
*Cơ sở lý luận:
Như chúng ta hiểu “ Kỹ năng bảo tự vệ bản thân” là những hiểu biết của mộtngười về những sự việc xung quanh cũng như cách để có hành động đúng,an toànđối với sự vật đó Hiện nay trên cả nước có 4,8 triệu trẻ em ( theo số liệu của BộGD&ĐT) được chăm sóc và giáo dục trong cơ sở trường mầm non Nhiệm vụ bảo
vệ cả thể chất và tinh thần cho trẻ là nhiệm vụ hết sức quan trọng, bên cạnh đó cơ
sở giáo dục mầm non còn phải giáo dục trẻ các kỹ năng sống, các kỹ năng tự bảo
vệ bản thân trước những nguy hiểm ngoài xã hội
Có nhiều công trình khoa học đã chứng minh rằng: Giáo dục kỹ năng,những thói quen tốt cho trẻ từ lúc đầu đời là chìa khoá thành công cho tương laicủa mỗi đứa trẻ
Kỹ năng tự bảo vệ bản thân là một trong những nhóm kỹ năng sống theo
Bộ giáo dục & Đào tạo thống nhất quan điểm của UNICEF, kỹ năng sống là cáchtiếp cận giú thay đổi hoặc hình thành hành vi mới Trong quá trình phát triển nhâncách nếu trẻ được sớm hình thành và tôn vinh các giá trị đích thực của mình thì các
em sẽ có một nhân cách phát triển một cách toàn diện, bền vững, có khả năng thíchứng và chống chọi mọi biến cố của xã hội…Bên cạnh trẻ em đang trong giai đoạnhọc tập,tiếp thu , lĩnh hội những giá trị của cuộc sống để phát triển nhân cách, do
đó cần giáo dục kỹ năng sống cho trẻ có nhận thức đúng và có hành vi ứng xử phùhợp ngay từ khi còn nhỏ Kỹ năng sống thay đổi theo nền văn hóa và hoàn cảnh xãhội Vì vậy, trong quá trình dạy kỹ năng sống phải xem xét các yếu tố văn hóa và
xã hội có ảnh hưởng đến việc ra quyết định hay lựa chọn hàng động Kỹ năng sốngđược học tốt nhất thông qua hoạt động tích cực của trẻ, đối với trẻ mầm non, trẻthường học các hành vi thông qua việc bắt chước…lâu dần trở thành kỹ năng củatrẻ
Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ thông qua các hoạt động vui chơi, học tập,chăm sóc sức khỏe, lễ hội, tham quan…Mỗi hoạt động có ưu thế riêng đối với việcgiáo dục kỹ năng sống cho trẻ, giúp trẻ có thêm kinh nghiệm trong cuộc sống cũngnhư tự tin xử lý các tình huống xảy ra, khơi gợi khả năng tư duy sáng tạo của trẻ
Trang 3Do đó, cần thiết phải dạy kỹ năng sống cho trẻ ở độ tuổi mầm non Để giúptrẻ mạnh dạn ,tự tin hơn trong cuộc sống Nhưng để có được kỹ năng sống trẻ cần
có một thời gian luyện tập thường xuyên, có sự hỗ trợ của người lớn và bạn bè
Tuy nhiên, về mặt tâm lý, cũng như thực tế cho thấy, kết quả của giáo dục kỹnăng , phẩm chất nhân cách, đạo đức cho trẻ em cần sự phối hợp của nhiều yếu tố (gia đình, nhà trường và xã hội )
* Cơ sở thực tiễn:
Xã hội ngày càng hiện đại và phát triển mang đến cho cuộc sống con ngườinhiều tiện ích nhiều điều thú vị nhưng cũng rất tiềm ẩn những mối nguy hiểm đặcbiệt nhất là đối với trẻ em Vì vậy đòi hỏi mỗi đứa trẻ phải có kỹ năng bảo vệ bảnthân mình trước những nguy cơ nguy hiểm rình rập
Ngay từ khi sinh ra trẻ đã được lớn lên trong sự bao bọc của gia đình là môitrường an toàn cho sự phát triển của đứa trẻ, bố mẹ đã tạo cho trẻ một môi trường
an toàn, từ khi nằm trong nôi chưa biết đi đến khi đứa trẻ biết đi chập chững và đithành thạo, chạy nhảy… Theo thời gian đứa trẻ lớn dần lên lại tò mò khám phánhững điều mới lạ xung quanh Nhất là trẻ ở lứa tuổi mầm non trẻ đang phát triểnnhanh và mạnh mẽ cả về thể lực và trí lực cũng như toàn bộ cơ thể Đó là giai đoạnkhám phá, trải nghiệm và hình thành những kỹ năng cần thiết cho cả cuộc đời vàluôn có sự mày mò tìm hiểu trong cuộc sống hàng ngày Trong khi đó trẻ chưa cókinh nghiệm trong việc phòng tránh tai nạn và đảm bảo an toàn cho chính mìnhdẫn tới trẻ có thể bị mất an toàn bất cứ lúc nào
Lúc này vai trò của bố mẹ, người thân, cô giáo là quan trọng đối với trẻ cầntrang bị cho trẻ những kỹ năng bảo vệ bản thân sẽ giúp trẻ có thể an toàn hơn và tựtin hơn để khám phá cuộc sống muôn màu muôn vẻ
2 Thực trạng:
Năm học 2020 - 2021 bản thân tôi được nhà trường phân công phụ trách lớpmẫu giáo 4 tuổi, với tổng số là 43 trẻ, bước vào thực hiện đề tài này tôi gặp nhữngthuận lợi và khó khăn sau đây:
- Trẻ được học hai buổi trên ngày và ăn nghỉ bán trú tại trường nên trẻ khỏemạnh, thông minh, nhanh nhẹn, ngoan ngoãn đã tiếp thu được một số kiến thức, kỹnăng nhất định về giáo dục lễ giáo, kỹ năng sống và kỹ năng bảo vệ bản thân chomình
Trang 4- Phụ huynh nhiệt tình ủng hộ trong tất cả các hoạt động của cô và trẻ về vậtchất cũng như tinh thần Một số phụ huynh quan tâm lo lắng đến việc chăm sócgiáo dục trẻ, có tinh thần trách nhiệm cao trong việc ủng hộ mua sắm đồ dùng đồchơi cho trẻ.
* Khó khăn:
Sau khi tiếp nhận lớp học tôi tìm hiểu đặc điếm cá nhân từng trẻ trong lớp ,
có một số cháu còn nhút nhát tự ti, một số cháu lại quá hiếu động nên khiến tôi gặpkhó khăn trong khi rèn kĩ năng tự bảo vệ bản thân
- Các đề tài giáo dục về kỹ năng sống chưa được đưa vào chương trình giáodục nhiều, việc lồng ghép kỹ năng sống vào các hoạt động trong ngày còn hạn chế
- Chưa tạo được môi trường phong phú trong và ngoài lớp để giáo dục kỹnăng sống cho trẻ
- Hầu hết các đề tài về giáo dục trẻ kỹ năng sống chưa được các giáo viênquan tâm nhiều mà chỉ quan tâm đến việc học toán, bài thơ, bài hát câu chuyện…cho trẻ Giáo viên chưa thực sự phối hợp được với phụ huynh để rèn kỹ năng sốngcho trẻ Phụ huynh chưa quan tâm đến việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ
- Công tác phối hợp với giáo viên để giúp trẻ có được kỹ năng sống chưathường xuyên và hiệu quả Phụ huynh chưa quan tâm nhiều đến việc rèn kỹ năngsống nhiều nên cứ làm hộ trẻ cho nhanh không để trẻ tự làm, tự xử lý tình huốngkhi trẻ gặp phải
- Hầu hết trẻ trong lớp được cha mẹ cưng chiều, làm hộ nên việc sử dụngdụng cụ, đồ dùng cá nhân chưa thành thạo còn ỉ lại vào cô, bạn khá và chưa chủđộng, rụt rè trong các sự việc, hành động hàng ngày, xử lý tình huống
- Kỹ năng tự bảo vệ bản thân, ứng xử, thích ứng khi có vấn đề nảy sinh trongcuộc sống của trẻ còn hạn chế Chưa có kỹ năng hợp tác, tạo được nhiều mối quan
Vào đầu năm học tôi đã tiến hành khảo sát trẻ kết quả đạt được như sau:
* Khảo sát đầu năm của lớp tôi
Nội dung
Số trẻ biết xử lý tình huống trong các trường hợp cần thiết
Số trẻ có kỹ năng kiểm soát cảm xúc
Số trẻ có
kỹ năng hợp tác
Số trẻ có kỹ năng giữ an toàn cá nhân
Đầu
năm học
Trang 53 Nội dung, cách thức thực hiện.
Qua khảo sát ban đầu như trên, tôi thấy kết quả trên trẻ chưa cao là điều tôicần phải suy nghĩ làm thế nào để giáo dục kỹ năng sống tự bảo vệ bản thân cho trẻ4- 5 tuổi nên trong năm học này tôi đã áp dụng những biện pháp sau:
3.1 Biện pháp 1: Lựa chọn nội dung, lập kế hoạch giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân vào từng chủ đề cụ thể.
Để giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ đạt hiệu quả thì việc lựachọn các đề tài giáo viên cần mạnh dạn nghiên cứu đưa vào chương trình nhữngnội dung phù hợp kích thích được trẻ vào hoạt động trải nghiệm từ đó trẻ mới cókinh nghiệm trong cuộc sống để bảo vệ bản thân trong mọi tình huống, trong mọihoàn cảnh
Thực tế cho thấy việc rà soát lựa chọn đề tài giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bảnthân cho trẻ của các giáo viên nói chung và bản thân tôi nói riêng còn rất hạn chế,còn mang tính lý thuyết chưa lên được cho lớp mình những đề tài phù hợp, chưanắm bắt được khả năng nhận thức của trẻ để giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thâncho trẻ đạt hiệu quả Hiểu rõ được điều này nên ngay từ đầu năm học vào tháng 8tôi đã cùng với các giáo viên trong tổ xây dựng kế hoạch rà soát, lựa chọn các đềtài giáo dục kỹ năng sống nhất là kỹ năng giáo dục tự bảo vệ bản thân cho trẻ trongtừng chủ đề cụ thể
Chủ đề Tên đề tài Nội dung đề tài
Trường mầm
non
“Bé với đồ chơi” -Trẻ nhận biết một số đồ dùng, đồ chơi, cách
chơi, các đồ chơi nguy hiểm và cách phòng tránh các đồ dùng, đồ chơi nguy hiểm cho bản thân
Bản thân - “Bé đã lớn rồi”
- “Bé tự giới thiệu về bản thân”:
- Câu chuyện
“Giấc mơ kì lạ”
Giáo dục kỹ năng tự chăm sóc bảo vệ bản thân, kỹ năng tự phục vụ mình và giúp đỡ người khác (ăn uống, mặc quần áo, đi giày, dép, thu xếp đồ dùng cá nhân, vệ sinh phòng, lớp học…) và kỹ năng và có ý thức giữ gìn, bảo vệ các bộ phận trên cơ thể
- Trẻ giới thiệu tên, tuổi, giới tính, học lớp, trường, tên bố mẹ, địa chỉ nếu bị lạc tìm đếncông an hoặc bảo vệ nói cho họ biết để họ thông báo…
Giáo dục trẻ “ăn uống đầy đủ để các giác quan hoạt động…qua đó cô chuyển tải nhữngthông điệp quý báu “kỹ năng tự nhận thức bản thân” Giải thích để trẻ hiểu tất cả các bộ
Trang 6phận trên cơ thể đều rất quan trọng cần được chăm sóc và bảo vệ Bảo vệ bản thân bằng cách giữ gìn cơ thể sạch sẽ, đánh răng, rửa mặt thường xuyên, không cho ai động đến, không cho những vật lạ vào mắt, mũi, tai.
Gia đình
- “Bé sự dụng đồdùng”
-“Nhận biết mối nguy hiểm và cách phòng tránh”
- “Bé ở nhà một
mình” “Khi
người lạ gõ cửa”
- “Khi bé bị lạc trong siêu thị”
-“Không đi theo người lạ và nhậnquà của người lạ”
- “Bé biết sử dụng các thiết bị điện an toàn” (quạt điện, điều hòa, điện thắp sáng, sử dụng nước nóng lạnh,…), nhận biết và tránh những
đồ dùng nguy hiểm như bàn là, phích nước, bếp lửa
- Giáo dục kỹ năng ứng phó với các tình huống xảy ra khi trẻ ở nhà một mình xảy ra trong cuộc sống
-Trẻ biết những việc nên làm và không nên làm khi bị lạc bố mẹ, biết xử lý tình huống khi bị lạc Giáo dục trẻ luôn cẩn thận đi theo
bố mẹ đến và chúng mình chỉ nhận quà khi được bố mẹ cho phép
Phương tiện
giao thông
-Khi bé bị lạc đường
- “Bé làm gì khi qua đường”
- “Bé tham gia
- Giáo dục kỹ năng biết tìm kiếm sự giúp đỡ,
ra quyết đinh, ứng phó với căng thẳng
- Bảo vệ bản thân với một số phương tiện giao thông, đi đúng làn đường
- Trẻ tìm hiểu và biết được một số loại biển báo cơ bản, một số loại đường cơ bản, một số
Trang 7giao thông” người có vai trò trong việc điều hành giao
thông, cách sang đường cũng như cách đi quacác ngã ba, ngã tư Kỹ năng bảo vệ bản thân khi đi trên các phương tiện giao thông
Thế giới
động vật
- Những con vật đáng yêu quanh bé
- Côn trùng và bé
- Đặc điểm, ích lợi và tác hại của một số con vật như chó, mèo trẻ biết tự bảo vệ bản thânkhi tiếp xúc với các con vật
- Đặc điểm, ích lợi và tác hại của một số côn trùng như ong, bướm, bé làm gì khi thấy ong,bụi phấn của con bướm
Thế giới
thực vật
- “Bé làm thí nghiệm trồng cây”
- Cây xanh và bé
- Giáo dục các kỹ năng nhận thức: Đặt mục tiêu, tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, hợp tác, bé trải nghiệm trồng cây qua đó trẻ biết
sự dụng các dụng cụ đúng cách khi tiếp xúc với môi trường đất nước để tự bảo vệ bản thân
- Quá trình phát triển của cây từ hạt, môi trường sống, ích lợi, cách chăm sóc bảo vệ cây xanh Thí nghiệm trồng cây trong nhà kính, cây cần nước, cây cần ánh sáng Giaó dục trẻ không trèo leo cây, không đu cành cây nguy hiểm cho bản thân
Chuyện: Chuyến
đi biển đáng nhớ
- Các nguồn nước, ích lợi, đặc điểm tính chất của nước Cách bảo vệ trẻ khi đi chơi biển, chơi ao, hồ, sông suối
- Khám phá một vài đặc điểm, tính chất của đất, đá, cát, sỏi, các hiện tượng lũ lụt, lốc xoáy, động đất, bão để trẻ biết cách chơi
và tự bảo vệ bản thân khi chơi với đất, đá, cát, sỏi, biết các hiện tượng lũ lụt, lốc xoáy, động đất, bão, mưa to, sấm sét thì trẻ phải làm gì để trẻ ứng phó
- Giáo dục trẻ khi xuống biển tắm phải đi cùng bố mẹ, không đi một mình, không đi ra xa
- Bãi biển thường đông người, rất dễ bị lạc nên không được tự đi chơi, tách xa người lớn
Trang 8Ở trường mầm non, việc đưa các đề tài chuyên biệt dạy trẻ kỹ năng tự bảo
vệ bản thân vào chương trình còn hạn chế, hầu hết giáo viên chưa dám đưa những
đề tài dạy kỹ năng tự bảo vệ bản thân vào chương trình, mặt khác các nội dunggiáo dục lồng ghép vào các hoạt động còn đơn điệu chưa thực sự hiệu quả Chính
vì vậy năm học này tôi đã được tìm hiểu và học tập, nghiên cứu các mô đunthường xuyên và tôi đã đưa vào chương trình những đề tài giáo dục kỹ năng tự bảo
vệ bản thân chuyên biệt trên và tôi luôn chú trọng lồng ghép vào các hoạt độngtrong ngày nhằm đảm bảo được mục đích giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân chotrẻ
Khi lên kế hoạch tôi luôn chú trọng vào mục tiêu cần đạt được ở các đề tài,đưa ra các tình huống cho trẻ xử lý hiệu quả, các trò chơi phù hợp để trẻ tiếp thuđược các kiến thức, kỹ năng qua các tiết học một cách tốt nhất Sau khi lên kếhoạch tôi trình lên chuyên môn nhà trường, thống nhất phê duyệt để tôi lần lượtđưa vào các hoạt động giáo dục tuần và ngày cho từng chủ đề để tổ chức cho trẻthực hiện
Ngoài những đề tài trong hoạt động học của từng chủ đề ở những hoạt độngkhác trong ngày tôi lựa chọn, xây dựng những tình huống, trò chơi phù hợp vớitừng nội dung để giúp trẻ củng cố kiến thức, kỹ năng tự bảo vệ bản thân
3.2 Biện pháp 2: Tổ chức tốt các hoạt động giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân thông qua các hoạt động.
a Giáo dục các kỹ năng tự bảo vệ bản thân qua hoạt động đón – trả trẻ.
Tôi sử dụng phương pháp thực hành, trải nghiệm, hình thức nêu gương đánhgiá để trẻ thấy và thực hiện tốt hơn Cụ thể ngay từ đầu năm tôi đã tập cho trẻ ýthức tự cất đồ dùng gọn gàng, ngăn nắp lúc vào lớp cũng như lúc ra về Và tôi phâncông tổ trưởng sẽ kiểm tra xem bạn nào thực hiện chưa tốt, cuối ngày tôi sẽ đánhgiá và nêu gương bạn thực hiện tốt, đồng thời cũng khích lệ động viên cá nhân trẻ
có cố gắng Tôi luôn nhắc nhở trẻ khi cất đồ dùng đóng mở cửa tủ nhẹ nhàng,không với, không đu tủ như vậy tủ sẽ nhanh hỏng và dễ đổ vào người trẻ và cácbạn gây tai nạn và luôn nhắc trẻ phải chơi ngoan với bạn biết yếu quý và bảo vệ tất
cả các bộ phận trên cơ thể mình, không được chạy nhảy quá mức sẽ mất an toàncho mình và cho bạn Không được cào cấu bạn nếu ai cắn cấu bạn sẽ bị phạt Sau
đó tôi có thể đưa ra hình thức khen thưởng khác (cắm cờ, hoa, tặng quà) để trẻ thựchiện tốt hơn Từ đó việc cất đồ dùng không còn là “hành động” mà trở thành “ýthức”, trẻ tự thực hiện không cần phải đợi nhắc nhở hay kiểm tra và trẻ có ý thứchơn Tự biết lấy đồ và cất đồ của mình vào tủ an toàn
b Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ thông qua hoạt động học.
Trẻ ở lứa tuổi mẫu giáo nhỡ 4 – 5 tuổi hầu hết trẻ chưa phân biệt đượcnhững gì là nguy hiểm hay không nguy hiểm đối với mình Chính vì vậy nên việcgiúp trẻ phân biệt những mối nguy hiểm luôn được tôi quan tâm, lồng ghép vào để
Trang 9lúc mọi nơi Để việc giáo dục trẻ kỹ năng tự bảo vệ được tốt, tôi đã lựa chọn ranhững mối nguy hiểm thường xảy ra trong gia đình, trường học như: Ổ điện, quạtđiện, bếp ga,phích nước nóng, bàn là…tôi thường tận dụng thời gian đón trẻ, hoặctrong giờ hoạt động chiều để trò chuyện giáo dục trẻ Tuy nhiên nếu chỉ dừng ởviệc cô nhắc nhở trẻ không được lại gần, không được sử dụng những đồ dùng đóthì trẻ sẽ không hiểu vì sao phải như vậy, trẻ sẽ dễ dàng màu quên Chính vì vậy tôi
đã chủ động đưa các nội dung giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân thành nội dungtrọng tâm của một hoạt động học để giáo dục trẻ Những kỹ năng mà tôi đã áp
dụng vào để xây dựng thành hoạt động học như: Dạy trẻ không chơi với những đồ vật nguy hiểm (dao, kéo, chất tẩy rửa, đinh, ổ điện, nước sôi, bật lửa, kim tiêm, quạt, cách chơi cầu trượt ); dạy trẻ cách đội và tháo mũ bảo hiểm
Chủ đề “ Gia đình”
Tôi tiến hành dạy trẻ ở chủ đề “ Gia đình” tôi đã xây dựng thành hoạt độnghọc cụ thể như sau:
Ví dụ: Dạy trẻ không chơi với những đồ vật nguy hiểm
- Đầu tiên tối sẽ phân loại ra các nội dung, đồ dùng cần cung cấp cho trẻtrong tiết dạy (dưới dạng tranh ảnh) và chia lớp làm 02 nhóm để thảo luận:
+ Nhóm thảo luận về đồ dùng sắc nhọn: dao, kéo, đinh, cạnh bàn, cạnh ghế.+ Nhóm thảo luận về đồ dùng gây bỏng, giật: ấm nước sôi, ổ điện, bếp ga,bật lửa
Trẻ thảo luận xong tôi mời đại diện các nhóm lên giới thiệu trình bày nhữnghiểu biết về các đồ dùng, cách xử lý của nhóm mình cho các nhóm còn lại xem
Sau mỗi lần giới thiệu tôi sẽ đăt hệ thống các câu hỏi để cả lớp khám phá:
- Nhóm thảo luận về đồ dùng sắc nhọn: dao, kéo, đinh, cạnh bàn, cạnh ghế.+ Các con có nhận xét gì về các đồ dùng này?
Ví dụ: Đề tài: “Bé ở nhà một mình” tôi đã tiến hành dạy trẻ như sau:
* Tiến trình hoạt động: Tìm hiểu về các mối nguy hiểm.
- Các con đã bao giờ ở nhà một mình chưa?
- Khi không có bố mẹ ở nhà thì điều gì có thể gây nguy hiểm cho các con?
Cô cung cấp cho trẻ các mối nguy hiểm mà trẻ dễ gặp phải: Ngã, bị bỏng,đứt tay,
Cô đưa ra các tình huống cho trẻ giải quyết:
+ Tình huống 1: Người lạ gõ cửa
Bố mẹ đi vắng hết có một người lại bịt mặt gõ cửa xin vào nếu là các controng tình huống này, chúng mình sẽ làm gì ?
Trang 10Cô đóng người lại gõ cửa cho lần lượt một số trẻ lên đóng em bé xử lý tìnhhuống.
- Theo các con người lạ là người như thế nào? (không quen biết mặt, khôngbiết tên và không thường xuyên gặp)
- Thế các bạn đã được người lạ cho quà chưa? Bạn nào được người lạ choquà rồi?
- Thế người lạ cho quà ngon như thế chúng mình có nhận không?
- Thế người lạ cho quà con sẽ làm gì?(cháu sẽ không nhận đâu ạ, )
- Vì sao chúng mình lại không nên nhận quà của người lạ?(có thuốc mê)
- Nếu người lạ cho quà, là em bé ngoan các con sẽ từ chối như thế nào? (concảm ơn cô, con không nhận đâu
- Đúng rồi các con ạ, chúng mình là những em bé ngoan phải lịch sự khi từchối không nhận quà Các con hãy quan sát cô giáo sẽ làm cho chúng mình xemnhé Trước tiên khi người lạ cho quà chúng mình phải khoanh 2 tay trước ngực tỏ
ra mình là em bé ngoan này và nói cháu cảm ơn ạ! Nhưng bố mẹ cháu không chonhận đâu ạ! Cô mời cả lớp đúng lên và làm cùng cô nào.(cháu cảm ơn cô ạ, nhưng
bố mẹ cháu không cho lấy đâu ạ)
+ Tình huống 2 : Bé với dao
Mẹ bạn Phước đi đón em, Phước ở nhà một mình, trong lúc gọt hoa quả ănPhước bị dao cứa đứt tay chảy máu
Trong trường hợp này bạn Phước nên làm gì ?
- Sau mỗi tình huống cô cho các nhóm nhận xét lẫn nhau và đưa ra đáp ánchính xác Khen ngợi và khuyến khích trẻ
- Cô mở rộng thêm một số mối nguy hiểm khác : Dao, kéo, các cạnh nhọn ởgóc bàn, ngã cầu thang, lấy các đồ vật trên cao, cẩn thận khi đi vào nhà tắm, giếng,
ao , hồ
+ Tình huống 3 : Bé với bếp gas
Mẹ đi vắng, bạn Minh ở nhà một mình ngồi chơi xếp hình và trông nhà giúp
mẹ Bỗng Minh ngửi thấy mùi khó chịu từ trong bếp, Minh chạy vào bếp thì thấybình gas đang xì hơi Bạn Minh rất sợ và chạy ra ngoài nhưng cửa đã bị khoá
Trong tình huống này bạn Minh sẽ làm gì?
+ Tình huống 4 : Bé với ấm điện
Mẹ bạn Minh đi đón em, dặn Minh ở nhà một mình không được sờ vào các
đồ dùng : Khi thấy ấm nước sôi còi kêu và trào nước ra
Trong tình huống này , bạn Minh nên làm gì ?
Trang 11+ Tình huống : Bé với đuối nước
Mẹ bạn Phước đi chợ, mẹ dặn Phước ở nhà không được chơi gần ao…bỗngPhước nghe tiếng kêu cứu của bạn Huy Phước liên chạy ra thì thấy bạn Huy bị rơixuống ao
Trong tình huống này Phước nên làm gì ?
Chủ đề: Phương tiện giao thông:
Dạy trẻ đội mũ bảo hiểm đúng cách là một trong những kỹ năng mà tôi chorằng rất là quan trọng phải chú tâm nhiều, tôi muốn hình thành cho trẻ của mìnhthói quen chấp hành đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông từ khi còn rất nhỏđây là một điều đặc biệt cần thiết khi tham gia giao thông để đảm bảo an toàn chochính bản thân mình.Với kỹ năng này tôi tiến hành dạy trẻ như sau:
Đầu tiên tôi sẽ cho trẻ xem 1 số hình ảnh khi bé ngồi trên xe máy: bé đội
mũ bảo hiểm, bé không đội mũ bảo hiểm, đội mũ bảo hiểm bị ngược, đội mũ bảohiểm nhưng không cài dây quai sau đó đàm thoại cùng trẻ:
+ Các con vừa nhìn thấy những gì?
+ Theo các con hành vi nào đúng? Hành vi nào sai khi tham gia giao thông?+ Vì sao không đội mũ bảo hiểm, đội mũ bảo hiểm bị ngược, không cài dâyquai mũ bảo hiểm là hành vi sai?
+ Để đảm bảo an toàn khi tham gia giao thông các con phải làm gì?
+ Vậy làm thế nào để đội mũ bảo hiểm đúng cách?
Dạy trẻ đội mũ, cài quai mũ bảo hiểm dưới cằm trước khi ngồi lên xe Côdạy trẻ lặp đi lặp lại nhiều lần như thế để giúp trẻ nhớ và có thói quen khi ngồi lên
xe máy phải đội mũ bảo hiểm Từ đó hình thành ở trẻ kĩ năng đội mũ bảo hiểm khitham gia giao thông một cách tự nhiên
- Bước tiếp theo tôi chia lớp thành 3 đội chọn qui trình các bước đội mũ bảohiểm vào băng cài theo suy nghĩ của trẻ
+B1: Cầm mũ bảo hiểm và xác định phía trước, phía sau của mũ bảo hiểm+B2: Lật ngửa mũ bảo hiểm và kéo dây quai sang 2 bên
+B3: Đội mũ bảo hiểm lên đầu
+B4: Cài chặt 2 dây quai cho vừa khít với cằm
- Mời đại diện 3 đội lên nói trình tự các bước đội mũ bảo hiểm đồng thời tôigiáo dục trẻ: Khi các con được người lớn chở đi học, đi chơi các con nhớ phải đội
mũ bảo hiểm và phải đội đúng cách để bảo vệ an toan cho bản thân Đối với các
Trang 12tiết học tôi đã xây dựng, hầu hết việc đưa ra hệ thống câu hỏi trong quá trình tổchức cho trẻ tìm hiểu được tôi hết sức chú trọng Các câu hỏi phải thật sự ngắn gọn
dễ hiểu đối với trẻ, câu hỏi mang tính gợi mở, giúp trẻ suy nghĩ để trả lời Đồngthời để tiết dạy mang lại hiệu quả tôi đã sử dụng hình thức làm việc nhóm nhằmgiúp trẻ có được sự tự tin mạnh dạn trong quá trình học tập
Sau mỗi bài học tôi thường chọn nhiều trò chơi ôn luyện để giúp trẻ nhớ lâunhững thao tác đội mũ bảo hiểm
Hình ảnh: Trẻ tập đội mũ bảo hiểm
c Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ qua chơi hoạt động ở các góc.
Qua chơi, hoạt động ở các góc giúp trẻ rèn luyện được các kỹ năng cho bảnthân trẻ, trẻ tự chơi tự đóng vai, tự trải nghiệm, khám phá tự học hỏi, tiếp thu hiểubiết về các kĩ năng bảo vệ bản thân Và thói quen tự lập qua các trò chơi
Ví dụ : Ở góc phân vai trẻ chơi trò chơi “Gia đình”, khi tôi đóng giả một
người lạ đến gõ cửa khi trẻ ở nhà một mình, thì trẻ biết nhắc nhau “Đừng mở cửa , phải đợi bố mẹ về đã” Hoặc tôi cho trẻ ở nhóm gia đình cùng đi siêu thị và đưa ra
tình huống : “Con bị lạc bố mẹ ở siêu thị” thì trẻ biết ra nhờ cô bán hàng gọi điện
thoại cho bố mẹ, cháu đóng vai người bán hàng cũng nhắc trẻ: Cháu chờ ở đây với
cô đợi bố mẹ đón Các trẻ trong nhóm đã nhắc nhau: “Đừng đi, nếu không sẽ bị bắt cóc đấy”.
Trang 13Với nhóm “ Nấu ăn”, tôi cũng lưu ý đến những thao tác mà trẻ thể hiện vaicủa mình : Ví dụ : bắc nồi lên bếp ga đặt đã đúng giữa bếp chưa nếu không sẽ dễ
đổ và xảy ra nạn, nấu xong phải nhớ tắt bếp, bắc nồi phải dùng cái lót tay để không
bị bỏng tai nạn, nấu xong phải nhớ tắt bếp, bắc nồi phải dùng cái lót tay để không
bị bỏng
Hình ảnh: Trẻ chơi nấu ăn
Qua góc chơi phân vai rèn trẻ kỹ năng hợp tác (trẻ học được cách chơi trongnhóm như biết trò chuyện chia sẻ ) với bạn bên cạnh Kỹ năng bảo vệ bản thân(Chơi an toàn, nấu các món ăn đảm bảo dinh dưỡng, an toàn vệ sinh thựcphẩm).Sau khi chơi xong trẻ biết tự cất đồ chơi đúng nơi quy định để đảm bảo antoàn trong lớp học
Không chỉ ở góc phân vai trẻ mới học được các kỹ năng mà ở tất cả các gócchơi khác thì các kỹ năng của trẻ cũng đều có thể được giáo dục, rèn luyện, củng
cố và phát huy
Ở góc nghệ thuật: Trẻ thường được thỏa thích tự tay tạo ra các phẩm đã học
trong chủ đề trẻ được dùng kéo, keo dán, các nguyên vật liệu thiên nhiên, phếthải…thì lúc này nguy cơ trẻ không an toàn rất là cao khi sự dụng các dụng cụ nhưkéo, nguyên vật liệu như vỏ hến, vỏ sò, hột hạt nhỏ…nếu không nhắc nhở, giáodục trẻ thường xuyên cách cầm kéo, sự dụng kéo đúng cách giữ an toàn cho mình
và bạn, không bỏ hột hạt nhỏ vào tai, mũi, không ngậm trong miệng…
Trang 14Ở góc xây dựng: Trẻ có kỹ năng hợp tác, làm việc theo nhóm, biết tự phân
vai chơi cho nhau và chơi rất đoàn kết, không tranh giành đồ chơi của nhau, chơi
an toàn với bạn khi sự dụng gạch để xây dựng, đồ chơi lắp ghép…và biết cùng hợptác để tạo nên công trình đẹp
Thông qua trò chơi đặc biệt là trò chơi đóng vai thường đem lại hiệu quả caonhất Đó là trò chơi đặt trẻ vào các nhân vật, tình huống giả định để giúp trẻ có kỹnăng ứng xử, hành vi phù hợp với hoàn cảnh thực tiễn
Hình ảnh: Trẻ chơi góc chơi xây dựng
d Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ qua các tình huống
Có rất nhiều tình huống xảy ra có thể đe dọa đến sự an toàn của trẻ, vì thế trẻcần hiểu được trong tình huống nào thì phải làm gì để tránh sự nguy hiểm Tôi đãđưa ra nhiều tình huống cụ thể, chia lớp thành nhiều nhóm nhỏ, tôi hướng dẫn phân
tích, giải thích và cùng trẻ tìm ra cách giải quyết tốt nhất
Chính vậy sau mỗi tình huống mà giáo viên đưa ra, trẻ sẽ được nhập vai và thể hiện cách xử lý trong từng tình huống từ đó trẻ sẽ có biểu tượng về các hành vi chuẩn mực làm giàu vốn sống, vốn kinh nghiệm giúp trẻ biết lựa chọn những hành
vi tích cực để áp dụng vào cuộc sống của mình Tình huống mà giáo viên cần dạy
trẻ phải thật gần gũi, thực tế, dễ hiểu phù hợp với khả năng nhận thức của trẻ
Trang 15Sau đây là một số tình huồng tôi đã áp dụng.
+ Tình huống 1: Trẻ với người lạ
- Theo các con người lạ là người như thế nào? (không quen biết mặt, khôngbiết tên và không thường xuyên gặp)
- Thế các bạn đã được người lạ cho quà chưa? Bạn nào được người lạ choquà rồi?
- Thế người lạ cho quà ngon như thế chúng mình có nhận không?
- Thế người lạ cho quà con sẽ làm gì?(cháu sẽ không nhận đâu ạ, )
- Vì sao chúng mình lại không nên nhận quà của người lạ?(có thuốc mê)
- À các con ạ! Vì người lạ có ý định xấu, họ có thể cho thuốc mê vào thức
ăn, bánh, kẹo khi chúng mình ăn thì sẽ ngủ quên đi khi thức dậy sẽ không nhìnthấy bố mẹ
- Nếu người lạ cho quà, là em bé ngoan các con sẽ từ chối như thế nào? (concảm ơn cô, con không nhận đâu)
Đúng rồi các con ạ, chúng mình là những em bé ngoan phải lịch sự khi từchối không nhận quà Các con hãy quan sát cô giáo sẽ làm cho chúng mình xemnhé Trước tiên khi người lạ cho quà chúng mình phải khoanh 2 tay trước ngực tỏ
ra mình là em bé ngoan này và nói cháu cảm ơn ạ! Nhưng bố mẹ cháu không chonhận đâu ạ! Cô mời cả lớp đúng lên và làm cùng cô nào.(cháu cảm ơn cô ạ, nhưng
bố mẹ cháu không cho lấy đâu ạ)
- Chúng mình rất giỏi, bây giờ cô xem chúng mình có từ chối khéo khôngnhé!
- Một cô giáo đóng người lạ mang bim bim, thạch vào cho các bé
- Nếu bây giờ chúng mình đã từ chối như thế rồi nhưng mà người lạ vẫn cứcho chúng mình, dúi vào tay chúng mình bắt chúng mình phải lấy thì chúng mình
sẽ làm gì?(không lấy, kêu cứu, giãy giụa, )
- Các con cho cô biết chúng mình sẽ kêu cứu ntn? (kêu cứu to, dãy dụa…cứu cháu với mẹ ơi cứu con với, cô ơi cứu con, bắt cóc, bắt cóc cứu cháu)
- Bây giờ chúng mình cùng thử nhé! Một cô đóng giả người lạ vào cho quà
và đưa 1 trẻ đi, trẻ thực hành kêu cứu
- Đó là các bạn vừa có một mình thôi còn bây giờ chúng mình đang chơi thìxem là chúng mình có ngăn được người lạ không nhé
- Cô mời một tổ đứng lên chơi để cô sang bên này lấy đồ chơi nhé Cô giáođóng người lạ vào cho bim bim, kẹo và bế một cháu đi, các bạn cùng giúp đỡ vàđẩy người lạ ra
Các con ạ khi mà chúng mình đang chơi với nhau mà có 1 bạn bị người lạ
dụ đi, bắt đi thì chúng mình phải giúp đỡ bạn bằng cách kêu cứu thật to và đẩyngười lạ - vừa rồi cô và các bạn đã cùng nhau tìm hiểu và thực hành không nhận
Trang 16quà và đi theo người lạ rồi Thế chúng ta chỉ nhận quà khi nào? (khi được bố mẹcho phép)
Cô giáo dục trẻ: Khi đi chơi ở những nơi công cộng, đông người các conkhông nên chạy lung tung vì rất dễ bị lạc và gặp người xấu Khi bị lạc chúng mìnhtìm người giúp đỡ hoặc đứng yên một chỗ và chờ bố mẹ đến Trẻ tuyệt đối nói
“Không” với quà bánh, truyện tranh, tiền bạc, lời dụ dỗ ngon ngọt đi chơi củangười lạ Nếu nhận quà thì chúng mình chỉ được nhận quà khi được bố mẹ chophép
Cô giải thích cho trẻ hiểu “Người lạ” với trẻ là những người trẻ chưa từnggặp cùng ông bà, bố, mẹ trước đó, là những người không được ông bà, bố mẹ giớithiệu với trẻ, là những người có thể xưng là bạn của bố mẹ khi không có mặt của
Trang 17Sau khi kể xong câu chuyện ,Tôi cho trẻ suy nghĩ, mỗi trẻ sẽ đưa ra cáchgiải quyết của riêng trẻ Gợi mở cho trẻ bằng các câu hỏi: Theo con làm vậy cóđược không?, tạo sao?
Thảo luận, tìm hiểu cách ứng phó khi bị lạc:
Cô chia lớp mình thành 4 đội để tham gia cuộc thi: “Giải cứu giúp bạn”.Trong cuộc thi hôm nay, các đội suy nghĩ trong 3 phút và đưa ra các phương ánbạn nhật Chi nên làm gì để tìm mẹ
Sau khi các đội trả lời xong, cô cho trẻ quan sát các hình ảnh trường hợp cóthể xảy ra và cùng trẻ phân tích
- Trường hợp 1: Bạn Nhật Chi đứng khóc 1 mình.
+ Bạn Nhật Chi đang làm gì vậy?
+Theo các con bạn ấy khóc thì có tìm được mẹ không?
+ Bạn Nhật Chi đứng khóc 1 mình có gì nguy hiểm?
+ Khi bị lạc mẹ có nên khóc không?
- Cô giải thích: Khi bị lạc mẹ các con phải bình tĩnh để suy nghĩ xem cáchnào để có thể tìm được mẹ nhanh nhất, tốt nhất Nếu các con khóc sợ hãi thì cáccon sẽ không biết được mình sẽ phải làm gì và đặc biệt,lỡ có những kẻ xấu ở xungquanh, kẻ xấu sẽ chú ý đến các con và lợi dụng cơ hội làm hại các con
- Trường hợp 2: Bạn Nhật Chi đi theo người lạ.
+ Bạn Nhật Chi đang làm gì thế?
+ Bạn ấy có nên đi theo người lạ không?
+ Tại sao không nên đi theo người lạ?
Cô giải thích: Các con không nên đi theo người lạ trong mọi tình huống kể
cả khi bị lạc họ hứa sẽ giúp đỡ con vì có thể họ là những người xấu sẽ bắt cócmình
- Trường hợp 3: Bạn Nhật Chi đứng yên 1 chỗ.
Cô hỏi trẻ:
+ Bạn Nhật Chi đang làm gì vậy?
+ Bạn ấy đứng yên 1 chỗ để làm gì?
+ Theo các con khi bị lạc bé có nên đứng yên 1 chỗ không?
Cô khái quát lại: Khi bị lạc các bé nên đứng yên 1 chỗ vì bố mẹ có thể quaylại tìm mình, nếu các con đi lung tung thì bố mẹ sẽ không thể tìm thấy
-Trường hợp 4: Bạn Nhật Chi chạy lung tung trong siêu thị.
+ Bạn nhỏ đang như thế nào đây các con?
+ Nếu bạn chạy lung tung thì nguy cơ gì xảy ra?
Trang 18+ Chúng mình có nên chạy lung tung không?
Cô khái quát lại: Khi bị lạc không nên chạy lung tung vì nếu bố mẹ quay lạitìm sẽ không thấy Khi chúng mình chạy sẽ dễ làm đổ hàng hóa trong siêu thị
- Trường hợp 5 : Bạn Nhật Chi tìm chú bảo vệ và cô nhân viên.
Cô hỏi trẻ:
+ Bạn Nhật Chi đi tìm ai vậy các con?
+ Tại sao bạn ấy lại tìm đến chú bảo vệ và cô nhân viên?
+ Cô chú sẽ giúp đỡ gì cho bạn ấy?
Cô khái quát lại: Khi bị lạc các con nên tìm đến chú bảo vệ hoặc nhân viên
ở những nơi đó để nhờ cô chú thông báo lên loa cho bố mẹ biết hoặc nhờ gọi điệncho bố mẹ đến đón mình
+ Số điện thoại bố mẹ con là gì?
+ Địa chỉ nhà con ở đâu?
- Cô hỏi trẻ:
+ Nếu ở những nơi các con bị lạc mà các con không thấy chú bảo vệ haynhân viên nào ở gần đó thì các con sẽ làm thế nào?
+ Các con sẽ tìm những người như thế nào để giúp mình?
+ Các con thấy những người như thế nào là người tốt có thể giúp mình? + Khi họ giúp đỡ mình thì chúng mình phải như thế nào?
+ Những ai các con không nên nhờ cậy? Vì sao?
- Cô khái quát lại:
+ Khi chúng mình bị lạc mà không thể nhìn thấy chú bảo vệ, công an haynhân viên khu vực đó thì chúng mình cần tìm người lớn giúp đỡ
+ Chúng mình có thể nhờ những xung quanh như: người bố, người mẹ códắt con nhỏ đi chơi hay là các ông, các bà để nhờ giúp đỡ vì những người đó cócon nhỏ, họ rất thương yêu trẻ con như chúng mình nên sẽ giúp đỡ mình, hay chú
bộ đội,…
+ Những người nào chúng mình không nên nhờ?
+ Xung quanh chúng ta có rất nhiều người tốt nhưng cũng có môt số ngườixấu Chúng mình phải tinh ý để nhận biết họ có đáng tin cậy hay không thông qua
