TƯƠNG KỴ THƯỜNG GẶP TRONG BÀO CHẾ CHUYÊN ĐỀ KHẢO SÁT CÁC ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỘ ỔN ĐỊNH THUỐC

PowerPoint Presentation Group Name Bộ Môn Thuyết trình ĐỘ ỔN ĐỊNH THUỐC NHÓM 1 – ĐẠI HỌC DƯỢC 12B Tên Mã Sinh Viên Tên Mã Sinh Viên Tên Mã Sinh Viên Tên Mã Sinh Viên ĐỘ ỔN ĐỊNH THUỐC NHÓM – ĐẠI HỌC DƯỢC CHUYÊN ĐỀ KHẢO SÁT CÁC ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỘ ỔN ĐỊNH THUỐC a NHÓM 1 Giáo viên bộ môn PGS TS Hà Diệu Ly TƯƠNG KỴ THƯỜNG GẶP TRONG BÀO CHẾ Vật lý Hóa học Ví dụ Kết luận A Tương kỵ vật lý Dạng thuốc lỏng Biểu hiện chung của dạng tương kỵ này là hiện tượng dược chất không hoà tan hết hoặc kết tủa Có thể g.

ĐỘ ỔN ĐỊNH THUỐC

NHÓM 1 – ĐẠI HỌC DƯỢC 12B

ĐỘ ỔN ĐỊNH THUỐC

NHÓM … – ĐẠI HỌC DƯỢC …

CHUYÊN ĐỀ KHẢO SÁT CÁC ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỘ ỔN

A Tương kỵ vật lý

Dạng thuốc lỏng

Biểu hiện chung của dạng tương kỵ này là hiện tượng dược chất không hoà tan hết hoặc kết tủa

1 Do phối hợp dược chất với dung môi, tá

dược không phù hợp

 Phối hợp các dược chất ít tan hoặc thực tế không tan với dung môi là nước, ví dụ: Tinh dầu, menthol, long não, bromoform, …

 Phối hợp các dược chất tan trong dung môi phân cực với dung môi không phân cực, ví dụ như các muối alkaloid với dung môi dầu…

 Dược chất tan được trong dung môi nhưng nồng độ dược chất quá cao vượt quá độ tan, chẳng hạn như thuốc tiêm natri diclofenac, …

a

Biện pháp khắc phục

 Sử dụng hỗn hợp dung môi

Ví dụ: Dung dịch tiêm Phenobarbita:

Công thức Natri Phenobarbital………… 10 hoặc 20g Nước cất pha tiêm vđ……… 1000 ml

Biện pháp khắc phục

 Sử dụng hỗn hợp dung môi

Để khắc phục tương kỵ này, người ta đưa vào trong thành phần của dung môi một tỷ lệ thích hợp propylene glycol hoặc hỗn hợp propylene glycol và alcol ethylic Với các hỗn hợp dung môi như trên, quá trình thuỷ phân dược chất xảy ra chậm hơn, chế phẩm giữ được hiệu quả điều trị trong thời gian bảo quản.

Biện pháp khắc phục

 Sử dụng chất diện hoạt làm tăng độ tan

Ví dụ: Dung dịch polyvitamin Thành phần dung dịch uống và tiêm Retinol (Vit.A)……… 5 000 UI Thiamin (Vit.B1)……….2mg

Riboflavin (Vit.B2)……….1,5mg Dexpanthenol (Vit.B5)………4 mg Pyridoxin (Vit.B6……….2 mg Nicotinamid (Vit.PP)……… 10 mg Acid ascorbic (Vit.C)……….50 mg

Ergocalciferol (Vit.D2)……….1 000 UI

DL – anpha tocoferol (Vit.E)…………2 mg Chất phụ và dung môi vđ………….….2 ml

Biện pháp khắc phục

 Sử dụng chất diện hoạt làm tăng độ tan

Để giải quyết tương kỵ vật lý này, người ta có thể áp dụng biện pháp sau đây:

- Dung môi cho vitamin A, D, E: Thường dùng dầu vừng, dầu lạc hoặc dầu olive.

- Dùng dung môi vitamin B, C, PP: Hỗn hợp nước tinh khiết, glycerin và propylen glycol.

Biện pháp khắc phục

 Sử dụng các chất làm tăng độ tan khác

Để pha được dung dịch tiêm 10%, cần phải cho thêm vào thành phần chất làm tăng độ tan, hay dùng nhất là acid boric, cũng có thể dùng acid lactic.

Thêm các chất làm tăng tính thấm trong trường hợp cần chuyển dạng thuốc sang dạng hỗn dịch hoặc trong thành phần hỗn dịch không

có chất gây thấm

2 Do có các chất keo bị ngưng kết, đông

vón

Trong đơn thuốc hoặc công thức chứa dược chất thể keo hoặc tá dược keo, nếu có các chất điện giải với nồng độ quá cao sẽ gây tương kỵ, làm đông vón dược chất hoặc tá dược thích hợp

a

2 Do có các chất keo bị ngưng kết, đông

vón

Ví dụ: Dung dịch nhỏ mắt protacgol 3%

Công thức

Protacgol……… 3gDung dịch natriclorid 0,9% vđ…….100ml

Có thể khắc phục bằng cách dùng nước cất làm dung môi Trong trường hợp cần đẳng trương, nên sử dụng một chất khác không điện ly

a

A Tương kỵ vật lý

Dạng thuốc rắn (bột, cốm, viên nén, viêm nang cứng)

Chủ yếu là tương kỵ vật lý Khi có hiện tượng

tương kỵ vật lý trong dạng thuốc bột, thường biểu hiện rõ rệt nhất là thuốc từ thể rắn, khô tơi trở nên

ẩm ướt, nhão hoặc đóng bánh, chảy lỏng

1 Do trong thành phần của đơn thuốc hoặc công thức của các dược chất háo ẩm

mạnh

Khi gặp thời tiết không thuận lợi, nhất là độ ẩm cao (quá 60%) trong quá trình sản xuất (xay, rây, nghiền, trộn, ) các dược chất này sẽ hút nước từ môi trường xung quanh, làm cho cả khối bột trở nên ẩm ướt, chảy lỏng.a

Biện pháp khắc phục

- Dùng dược chất hoặc tá dược có sẵn trong đơn hoặc công thức có đặc tính ít hút ẩm để bao các dược chất dể hút ẩm.

- Dùng các tá dược trơ, không tương

kỵ với các thành phần trong đơn hoặc công thức để bao các dược chất dễ hút ẩm

2 Do có các dược chất kết tinh, ngậm

nhiều phân tử nước

a

 Một số dược chất kết tinh, ngậm nhiều phân tử nước, khi phối hợp với nhau trong dạng thuốc bột sẽ

có khả năng tách các phân tử nước kết tinh do quá trình cơ học như:

Nghiền, trộn,… và khối thuốc trở nên ẩm ướt

 Khắc phục bằng cách thay thế các muối ngậm nước kết tinh bằng các muối khan, với số lượng tương đương

CHUYÊN ĐỀ KHẢO SÁT CÁC ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỘ

ỔN ĐỊNH THUỐCNhóm 1

TƯƠNG KỴ THƯỜNG GẶP TRONG

BÀO CHẾ

Giáo viên bộ môn PGS.TS Hà Diệu Ly

B Tương kỵ hóa học

Loại tương kỵ này thường gặp trong các dạng thuốc lỏng,

do kết quả của 4 loại phản ứng: phản ứng trao đổi, phản ứng kết hợp, phản ứng oxy hóa khử, phản ứng thủy

phân

1 Tương kỵ hóa học xảy ra do kết quả

của phản ứng trao đổi

Biểu hiện chung: Xuất hiện vẩn đục, kết tủa trong các

dung dịch thuốc

Nguyên nhân

a Phản ứng trao đổi ion

Hay gặp trong pha chế theo đơn, khi phối hợp trong cùng một dạng thuốc lỏng các muối tan của các cation kim loại kiềm thổ với các muối tan khác như cacbonat, sulfat,

photphat, citrate,…

1 Tương kỵ hóa học xảy ra do kết quả

của phản ứng trao đổi

b Phản ứng trao đổi phân tử

Trong thực tế thường hay gặp các loại tương kỵ này khi pha chế, thiết lập công thức phối hợp muối kiềm của acid hữu cơ yếu như acid bacbituric các kháng sinh có tính acid, chế phẩm màu mang tính acid, các hợp chất hữu cơ thuộc nhóm amin, các xà phòng… với các acid có tính acid mạnh hơn như acid boric,hydrocloric…

1 Tương kỵ hóa học xảy ra do kết quả

của phản ứng trao đổi

Ví dụ:

Natrisulfadiazin + HCl Sulfadiazin ↓ + NaCl

Natri novobiocin + HCl Novobcin ↓ + NaCl

Natri pentotal + HCl Pentotal acid ↓ + NaCl

Như vậy có thể thấy rằng nhiều hợp chất được cấu tạo bởi một gốc acid yếu với một gốc base mạnh có thể bị kết tủa ngay trong môi trường acid yếu, trung tính, thậm chí ngay cả trong môi trường kiềm yếu

Biện pháp khắc phục

Điều chỉnh bằng các biện pháp thích hợp, chẳng hạn như nếu môi trường acid, cần chuyển sang môi trường trung tính hoặc kiềm bằng cách: Thay thế dược chất có tính acid bằng một dược chất khác trung tính hơn, có tác dụng dược lý tương tự, cũng có thể trung hòa môi trường bằng một kiềm yếu như dung dịch Natri bicarbonate…

1 Tương kỵ hóa học xảy ra do kết quả

của phản ứng trao đổi

c Phản ứng trao đổi cũng có thể hay gặp trong các trường hợp các dược chất được cấu tạo bởi gốc base yếu và một acid mạnh, trong môi trường kiềm sẽ xảy ra kết tủa hợp chất mang tính base yếu.

Trong thực tiễn pha chế và sản xuất , hay gặp các trường hợp sau :

+ Các muối ancaloid như paraverin hydroclorid, strichnin sulfat,

+ Các vitamin nhóm B như thyamin Hydroclorid, thyamin Hydrobromid …

Biện pháp khắc phục

Điều chỉnh pH của dung dịch tạo môi trường trung tính hoặc acid nhẹ bằng hai biện pháp sau: Thay thế dược chất tạo môi trường kiềm bằng một chất khác có tác dụng tương tự nhưng không tạo môi trường kiềm, hoặc điều chỉnh môi

trường bằng dung dịch acid loãng như acid citric, hydrochloric,… trước khi phối hợp với dược chất kỵ môi trường kiềm.

2 Tương kỵ xảy ra do phản ứng kết

hợp

Trong thực tế có thể gặp tương kỵ khi phối hợp tanin hoặc chế phẩm bào chế chứa nhiều tanin với các nhóm dược chất sau:

- Các muối ancaloid

- Các glycoside

- Một số muối chứa ion kim loại liềm thổ hoặc kim loại nặng như calci, kẽm, chì, nhôm…

Biện pháp khắc phục

- Do tính chất của một số tanat dễ tan trong môi trường acid, vì vậy trong một số trường hợp, có thể khắc phục tương kỵ thuốc bằng cách calci hóa môi trường với các acid thích hợp.

- Với các tanat alkaloid và tanat glycoside, có thể hòa tan kết tủa bằng alchol ethylic hay glycerin hoặc hỗn hợp hai dung môi này

3 Tương kỵ xảy ra do kết quả của quá

trình oxy hóa khử

Dạng tương kỵ này xảy ra khi phối hợp trong cùng một chế phẩm các chất có khả năng oxy hóa với các chất khử trong nhiều trường hợp, dược chất dễ bị oxy hóa do ảnh hưởng của tá dược, môi trường

3 Tương kỵ xảy ra do kết quả của quá

Nưóc cất pha tiêm vđ………… 100 lít

Nhận xét: Acid ascorbic rất dễ bị oxy hoá Để khắc phục

tương kỵ này, khi thiết kế công thức, người ta thường dung natri hydrocacbonat hoặc natri hydroxyd để chuyển acid ascorbic về dạng ascorbat bền vững hơn

4 Tương kỵ xảy ra do kết quả của phản

ứng thuỷ phân

Phản ứng thuỷ phân dược chất có thể theo cơ chế ion hoặc phân tử trong điều kiện nhất định, đặc biệt là dưới ảnh hưởng của nước, hơi nước hoặc môi trường kiềm, các men…

Biện pháp khắc phục

 Thay thế dược chất dễ bị thuỷ phân bằng dược chất khác, có tác

dụng tương tự, nếu có thể, chọn lựa dung môi, tá dược thích hợp.

 Hạn chế các tác nhân làm tăng nhanh tốc độ thuỷ phân dược chất

Chọn lựa biện pháp kỹ thuật thích hợp, chẳng hạn như dùng

phương pháp màng lọc vô khuẩn thay thế cho phương pháp tiệt khuẩn dung nhiệt ẩm trong thời gian dài…

4 Tương kỵ xảy ra do kết quả của

Trong dung dịch, natri borat tạo ra môi trường

kiềm, làm cho atropine sulfat dễ thuỷ phân:

Atropin sulfat Tropin + Acid tropic

CHUYÊN ĐỀ KHẢO SÁT CÁC ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỘ

ỔN ĐỊNH THUỐCNhóm 1

Giáo viên bộ môn PGS.TS Hà Diệu Ly

TƯƠNG KỴ THƯỜNG GẶP TRONG

BÀO CHẾ

KẾT LUẬN

KẾT QUẢ: Sản phẩm không đảm bảo chất lượng, cụ thể là không đạt các chỉ tiêu: Tinh khiết, an toàn và hiệu quả

Trong một dạng thuốc, nếu phối hợp hai hay nhiều dược chất với một hoặc nhiều tá dược, ở những điều kiện nhất định, nếu có sự thay đổi ít nhiều hoặc hoàn toàn về tính chất vật lý, hoá học làm cho chế phẩm không đạt chất lượng về các mặt:

tính đồng nhất, tính bền vững, giảm hoặc không

có hiệu lực điều trị được coi là tương kỵ.

Thanks For Whatching!

Nhóm 1 – Đại học Dược 12b