một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên hà nội hiện nay

Nh vậy, trong nội dung, chơng trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng phải giáo dục những nguyên tắc cơ bản, những nguyên lý quy luật và các cặp phạm trù của phép biện chứng duy

Mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta đang bớc sang giai đoạn mới đó là thực hiện thắng lợi công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc định hớng XHCN Trong bối cảnh lịch sử mới, hơn lúc nào hết Đảng ta nhận thức sâu sắc rằng:

Sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta đòi hỏi phải phát huy hơn nữa sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân, trong đó phải kể đến một bộ phận quan trọng là thế hệ trẻ Đại hội IX của Đảng đã xác định: "Đối với thế hệ trẻ chăm lo giáo dục, bồi dỡng, đào tạo phát triển toàn diện về chính trị, t tởng,

đạo đức, lối sống, văn hóa, sức khỏe, nghề nghiệp, giải quyết việc làm, phát triển tài năng, sức sáng tạo, phát huy vai trò xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc" [19, tr.126]

Khi khẳng định vai trò to lớn của thế hệ trẻ trong sự nghiệp cách mạng hiện nay, thì chúng ta cũng thấy đợc vai trò quan trọng của sinh viên Việt Nam Bởi vì, sau khi ra trờng họ sẽ trở thành những ngời lao động có trình độ cao đó là nguồn nhân lực chủ yếu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa

định hớng XHCN Lực lợng đông đảo nhất và quan trọng nhất là sinh viên Hà Nội vì Hà Nội là nơi tập trung nhiều trờng đại học, cao đẳng lớn có bề dày về giáo dục và đào tạo Vì vậy, sự phát triển bền vững của đất nớc theo định hớng XHCN đòi hỏi khách quan phải trang bị cho họ nhận thức chính trị, những kiến thức về mục tiêu, con đờng đi lên CNXH của dân tộc ta Chính vì thế, giáo dục thế giới duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội hiện nay vừa là một vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp thiết Bởi vì, trong bối cảnh hiện nay trớc sự biến đổi phức tạp của tình hình kinh tế, chính trị trên thế giới, trớc chiến lợc diễn biến hòa bình của chủ nghĩa đế quốc, các thế lực thù địch đang chống phá CNXH, đặc biệt là trên lĩnh vực t tởng, một trong các đối tợng đó là thế hệ trẻ, nhằm làm cho hệ t tởng t sản chiếm vị trí thống trị trong đời sống

tinh thần Hơn nữa, do ảnh hởng của mặt trái cơ chế thị trờng đang hình thành lối sống thực dụng trong một bộ phận sinh viên Trong cơ chế thị trờng xuất hiện sự may rủi làm nảy sinh t tởng cầu may dễ dẫn đến với thế giới quan tôn giáo, duy tâm Đặc biệt là sinh viên Hà Nội hàng ngày, hàng giờ đang chịu sự tác động trực tiếp của lối sống thực dụng, của nền văn hóa phơng Tây và cả niềm tin tôn giáo Thực tế là một bộ phận không nhỏ trong sinh viên Hà Nội

đã suy thoái về đạo đức, lối sống mơ hồ về chính trị, phai mờ về lý tởng XHCN và đây là một bộ phận dễ bị các thế lực phản động lôi kéo Vì vậy, giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội hiện nay là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu đề tài thế giới quan duy vật biện chứng có nhiều tác giả nghiên cứu, ở Liên Xô trớc đây có các tác giả:

- V.L.Li Xốp Ski và A.V Mitri EP, "Nhân cách của sinh viên" chơng VI

sự hình thành thế giới quan, Nxb Đại học Tổng hợp Lêningrat, 1974

- Ch.L.Xmiếc Cốp, "Những vấn đề cấp bách của việc hình thành thế

giới quan Mác - Lênin", Tạp chí Giáo dục lý luận, 1985, số 3.

- V.I.LVa Xi Len Co, "Thế giới quan khoa học và những vấn đề lý

luận của việc xây dựng thế giới quan khoa học trong xã hội xã hội chủ nghĩa",

bản tự lợc thuật, Luận án tiến sĩ triết học, 1975

ở trong nớc cũng có nhiều tác giả nghiên cứu nh:

- Bùi Ngọc, "Thế giới quan khoa học một tất yếu lịch sử", Tạp chí Thông tin khoa học xã hội, 1981, số 8

- Lê Xuân Vũ, "Thế giới quan Mác - Lênin trong đời sống tinh thần

của nhân dân ta", Tạp chí Cộng sản, 1986, số 6.

- Nguyễn Trọng Chuẩn, "Một số khía cạnh về vai trò của sinh học

hiện đại đối với sự hình thành và củng cố thế giới quan khoa học", Tạp chí

Triết học 1988, số 3

- Bùi ỉnh, "Vấn đề xây dựng thế giới quan duy vật biện chứng đối với

cán bộ đảng viên là ngời dân tộc thiểu số trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở

n-ớc ta", Luận án PTS Triết học, Học viện CTQG Hồ Chí Minh, 1988.

- Trần Thớc, "Sự hình thành thế giới quan xã hội chủ nghĩa ở tầng lớp trí

thức Việt Nam", Luận án PTS Triết học, Học viện CTQG Hồ Chí Minh, 1993.

- Trần Thanh Hà, "Vấn đề giáo dục thế giới quan khoa học cho cán bộ

đảng viên ngời dân tộc Khơme ở Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn hiện nay", Luận văn thạc sĩ Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí

Minh, 1993

- Trần Viết Quân, "Bồi dỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho đội

ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện ở Tây Nguyên hiện nay", Luận văn thạc sĩ

Triết học, Học viện CTQG Hồ Chí Minh, 2002

- Đa một số giải pháp cụ thể và những quan điểm nhằm bồi dỡng và phát triển thế giới quan duy vật biện chứng cho một số đối tợng cụ thể ở những nớc vốn lạc hậu về kinh tế - xã hội thực hiện quá độ lên CNXH

Riêng vấn đề giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

Hà Nội hiện nay cha ai bàn đến Đồng thời, xuất phát từ vai trò quan trọng của lực lợng này trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay Vì vậy, tôi

chọn đề tài: "Vấn đề giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh

viên các trờng đại học cao đẳng ở Hà Nội hiện nay" để làm luận văn tốt

3.2 Nhiệm vụ

- Phân tích vai trò của việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng

đối với sinh viên Xác định những nhân tố tác động đến việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội hiện nay

- Làm rõ thực trạng của việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng trong các trờng đại học, cao đẳng ở Hà Nội

- Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lợng giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội hiện nay

3.3 Phạm vi nghiên cứu

Do khuôn khổ của một luận văn thạc sĩ nên đề tài chỉ tập trung nghiên cứu vấn đề giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên của các môn khoa học Mác - Lênin và các cơ quan chức năng

4 Cơ sở lý luận và phơng pháp nghiên cứu của luận văn

5 Đóng góp mới về khoa học của luận văn

Nêu lên tầm quan trọng của việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội và đa ra một số giải pháp chủ yếu để nâng cao chất lợng giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội

6 ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Góp phần vào việc đa ra những cơ sở khoa học nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội

- Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho công tác giáo dục

đào tạo ở các trờng đại học, cao đẳng

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn đợc kết cấu làm 2 chơng, 5 tiết

Chơng 1: Tầm quan trọng của việc giáo dục thế giới

quan duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội hiện

1.1.1.1 Thế giới quan duy vật biện chứng

Trong cuộc sống hàng ngày, con ngời luôn có mối quan hệ hữu cơ với thế giới, con ngời luôn có nhu cầu tìm hiểu thế giới, những vấn đề đầu tiên mà

họ quan tâm là "nguồn gốc và bản chất của thế giới", "vị trí và vai trò của con ngời trong thế giới ấy" Trả lời cho những vấn đề đó sẽ hình thành ở con ngời những quan điểm, quan niệm về thế giới, về vị trí và vai trò của con ngời trong thế giới Đó là cơ sở để hình thành thế giới quan của con ngời

Thế giới quan xuất hiện từ thời nguyên thủy nhng phạm trù thế giới quan đợc xuất hiện vào khoảng thế kỷ XVIII do nhà triết học Can tơ ngời

Đức nêu ra Vào thế kỷ XX, phạm trù thế giới quan đợc các nhà triết học Liên Xô và các nhà triết học các nớc nghiên cứu và định nghĩa dới nhiều cấp độ khác nhau Ví dụ nh: "Thế giới quan đợc hiểu là toàn bộ những nguyên tắc, quan điểm và niềm tin quy định hớng hoạt động và quan hệ của từng ngời, của một tập đoàn xã hội, của một giai cấp hay xã hội nói chung

đối với thực tại" [55, tr.539] Hay:

Thế giới quan là hệ thống những quan điểm của một chủ thể

về thế giới, về những hiện tợng tự nhiên, xã hội và các quy luật phát triển của chúng, về bản thân con ngời, về vị trí, vai trò của

con ngời trớc thế giới Nói một cách khác, thế giới quan phản ánh tồn tại vật chất và xã hội của con ngời [24, tr.10]

Akitốp lại cho rằng "Tổng hợp tất cả những quan niệm, chính kiến về thế giới, về cấu trúc và nguồn gốc của nó, ý nghĩa và giá trị của đời sống con ngời, lòng tin của con ngời trong hiện thực đợc gọi là thế giới quan" [1, tr.167]

Từ những quan niệm khác nhau về thế giới quan ở trên, ta có thể hiểu: thế giới quan là hệ thống những quan điểm của một chủ thể (một ng ời

hoặc một tập đoàn ngời, một giai cấp hay toàn xã hội) về thế giới và về vị trí, vai trò của con ngời trong thế giới đó Trên cơ sở đó, thế giới quan định

hớng, chỉ dẫn cho hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của con ngời

và là phơng thức con ngời tự ý thức đợc về bản thân mình

Nh vậy, thế giới quan ra đời, hình thành, phát triển luôn luôn gắn với sự phát triển của thực tiễn xã hội và sự hiểu biết thế giới của con ng ời Cùng với sự phát triển của lịch sử xã hội loài ngời, thế giới quan đợc thể hiện dới nhiều hình thức khác nhau, song có ba hình thức cơ bản đó là: Thế giới quan huyền thoại, thế giới quan tôn giáo và thế giới quan triết học

Trong ba hình thức cơ bản của thế giới quan nói ở trên thì thế giới quan triết học là hình thức thế giới quan có trình độ phát triển cao hơn, sâu sắc hơn so với thế giới quan huyền thoại và tôn giáo Ngay từ khi mới ra

đời, triết học đã tồn tại nh là một hệ thống những quan điểm lý luận chung nhất về thế giới và về vai trò của con ngời trong thế giới ấy Thực tiễn đã chứng minh rằng, chỉ có triết học mới có thể giải quyết đợc những vấn đề chung nhất của thế giới mà không một ngành khoa học cụ thể nào có thể làm đợc Vì vậy, triết học bao giờ cũng đóng vai trò hạt nhân lý luận của một thế giới quan Triết học là sự thể hiện cô đọng tập trung nhất thế giới quan của mỗi giai cấp, mỗi thời đại lịch sử nhất định Nó thể hiện chiều sâu của t tởng, thể hiện trình độ cao của trí tuệ con ngời Thế giới quan triết học luôn giữ vai trò chủ đạo định hớng các hành vi chính trị và đạo đức, lối

sống của con ngời Nó giúp cho con ngời biết nhận thức và hành động theo mục tiêu lý tởng của mình.

Lịch sử triết học là lịch sử đấu tranh giữa hai đờng lối triết học cơ bản, đó là triết học duy vật và triết học duy tâm và đó cũng là cuộc đấu tranh giữa hai loại hình thế giới quan: duy vật và duy tâm Trong quá trình

đấu tranh đó, thế giới quan duy vật đã từng bớc phát triển tơng ứng với trình

độ phát triển t duy của con ngời ở mỗi giai đoạn lịch sử Từ thế giới quan duy vật biện chứng "thô sơ" thời cổ đại, thế giới quan duy vật siêu hình thời cận đại đến thế giới quan duy vật siêu hình cổ điển Đức đã phát triển đến một trình độ mới đó là thế giới quan duy vật biện chứng Nhờ kế thừa những giá trị tinh hoa của triết học trong lịch sử, đặc biệt là kế thừa có phát triển sáng tạo hạt nhân hợp lý của triết học cổ điển Đức, Mác và Ăngghen

đã sáng lập ra một hệ thống triết học mới khác về chất so với các triết học trớc đó Các triết học trớc Mác chỉ nhằm mục đích là giải thích thế giới, còn triết học Mác là công cụ hữu hiệu để cải tạo thế giới hiện thực "Các nhà triết học đã chỉ giải thích thế giới bằng nhiều cách khác nhau, song vấn

đề là cải tạo thế giới" [33, tr.12]

Nhờ sự thống nhất giữa chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng khoa học, chủ nghĩa duy vật triết học của Mác là chủ nghĩa duy vật triệt để, duy vật không chỉ trong tự nhiên mà cả trong xã hội Nội dung của thế giới quan duy vật biện chứng bao gồm việc giải quyết vấn đề về mối quan hệ giữa con ngời với tự nhiên và xã hội Thế giới quan duy vật biện chứng là thế giới quan của giai cấp công nhân, giai cấp tiến bộ và cách mạng trong thời đại chúng ta Thế giới quan duy vật biện chứng vừa có tính cách mạng, vừa có tính khoa học Bởi lẽ, sự ra đời của thế giới quan duy vật biện chứng đ ợc xây dựng trên những tiền đề kinh tế - xã hội và t tởng văn hóa tiên tiến của nhân loại, mà trực tiếp nhất là dựa trên sự phản ánh khái quát đúng đắn, đầy

đủ và sâu sắc những t liệu do khoa học và thực tiễn mang lại

Thế giới quan duy vật biện chứng phản ánh đúng đắn hiện thực khách quan và những lợi ích căn bản của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, đem đến một cách nhìn hoàn toàn mới mẻ về con ngời, khẳng

định con ngời là chủ thể sáng tạo ra lịch sử Thế giới quan duy vật biện chứng đặc biệt đã khẳng định khả năng tự ý thức về vai trò và vị trí của con ngời trong hiện thực, khẳng định khả năng cải tạo tự nhiên và xã hội của con ngời Do đó, thế giới quan duy vật biện chứng chính là vũ khí tinh thần sắc bén của giai cấp công nhân và nhân dân lao động trong cuộc cách mạng xây dựng chủ nghĩa xã hội và trong sự nghiệp xây dựng chế độ xã hội cộng sản văn minh, tiến bộ hơn chế độ xã hội t bản chủ nghĩa

Trên cơ sở phân tích sự hình thành và bản chất của thế giới quan duy vật biện chứng, chúng tôi đồng ý với quan niệm về thế giới quan duy vật biện chứng nh sau: "Thế giới quan duy vật biện chứng là một hệ thống quan điểm hoàn chỉnh về thế giới trên cơ sở những tri thức về tự nhiên, xã hội và t duy, cùng những định hớng giá trị của con ngời trong quan hệ với hiện thực dựa trên việc giải quyết một cách duy vật biện chứng vấn đề cơ bản của triết học" [59, tr.16]

Nhận thức khoa học không thể tự bằng lòng và chỉ dừng lại ở việc nêu ra định nghĩa khái quát về đối tợng mà còn cần phải làm sáng tỏ những nhân tố trong cấu trúc của nó Cấu trúc của thế giới quan duy vật biện chứng gồm ba yếu tố cơ bản đó là tri thức khoa học, niềm tin khoa học và

lý tởng sống

Tri thức khoa học: là sự hiểu biết sâu sắc của con ngời về thế giới, là

kết quả của quá trình hoạt động nhận thức và thực tiễn đúng đắn của con ngời Tri thức khoa học có nhiều loại khác nhau, nhng trong nội dung tri thức khoa học của thế giới quan duy vật biện chứng, tri thức triết học Mác - Lênin đóng vai trò nền tảng Bởi lẽ, triết học Mác - Lênin là hệ thống tri thức khái quát nhất về thế giới hiện thực, là bức tranh khái quát về tự nhiên,

xã hội và t duy xác định một cách khoa học và chân thực vai trò, vị trí của con ngời đối với thế giới đó Tuy vậy, không phải là khi có tri thức khoa học là đã có thế giới quan duy vật biện chứng Tri thức chỉ gia nhập vào thế giới quan duy vật biện chứng khi nó chuyển thành niềm tin khoa học của con ngời Chỉ khi đó thì tri thức mới trở nên bền vững và sâu sắc, mới có giá trị định hớng cho hoạt động của con ngời.

Niềm tin là một trạng thái tâm lý, tinh thần đặc biệt đợc phát triển trên cơ sở của tri thức Nó là động lực thúc đẩy khát vọng nhận thức và cải tạo hiện thực của con ngời.

Niềm tin khoa học là một nhân tố cơ bản, không thể thiếu trong cấu trúc của thế giới quan duy vật biện chứng Đó là sự hòa quyện một cách hữu cơ giữa tri thức, tình cảm và ý chí cá nhân trong mỗi con ngời Niềm tin khoa học đợc hình thành trên cơ sở tri thức khoa học Niềm tin khoa học

có vai trò nh một động lực, thúc đẩy con ngời vơn tới khát vọng nhận thức

và cải tạo thế giới hiện thực Nếu con ngời làm một việc gì đó mà không có niềm tin vào sự đúng đắn của tri thức, của t tởng, thì họ sẽ mất đi những rung động của ý chí, nghị lực, lòng nhiệt tình và sự cổ vũ cần thiết đối với hiệu quả công việc: Không có một niềm tin mãnh liệt vào tri thức thì một tri thức khoa học cũng sẽ không sản sinh ra cái gì vĩ đại cả Hồ Chủ tịch vị lãnh tụ của dân tộc Việt Nam, Ngời là một điển hình cho niềm tin khoa học, chính nhờ có niềm tin ở chính nghĩa, ở lý luận khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, Ngời đã cầm lái con thuyền cách mạng đa dân tộc ta đến bến

bờ độc lập, đánh Pháp, đuổi Mỹ làm nên chiến thắng nh những huyền thoại của dân tộc Việt Nam

Niềm tin chính là động lực mạnh mẽ, giúp cho mỗi con ngời có nghị lực phi thờng, có thể vợt qua những phút giây hiểm nguy, giám hy sinh vì mục tiêu lý tởng mà mình cho là cao cả

Niềm tin khoa học chi phối mạnh mẽ nhận thức, t tởng, chính trị,

đạo đức, lối sống và hành động cách mạng của mỗi con ngời Nó đòi hỏi hành động của mỗi ngời cách mạng phải dựa trên cơ sở tri thức khoa học và tuân theo những giá trị và chuẩn mực đúng đắn của xã hội Nếu ng ời ta sống mà không có niềm tin khoa học, hoặc thiếu niềm tin khoa học thì dễ bị mất phơng hớng trong hoạt động nhận thức và thực tiễn, có thể bị đẩy vào tình trạng bế tắc không có đờng ra

Lý tởng cách mạng, là một trong những nhân tố cơ bản trong cấu trúc của thế giới quan duy vật biện chứng Lý tởng là sự phản ánh hiện thực khách quan một cách đặc biệt trong ý thức của con ngời dới dạng hình t- ợng, kiểu mẫu hay chuẩn mực, mà con ngời cần phải phấn đấu đạt tới Lý t-

ởng cách mạng đóng vai trò định hớng đối với hoạt động nhận thức và thực tiễn của con ngời Nó là nhân tố kích thích sự phấn đấu vơn lên làm chủ của con ngời trong tự nhiên, xã hội và cả bản thân Lý tởng đúng đắn, cao cả sẽ làm cho mỗi ngời hình thành niềm hy vọng lớn, góp phần làm cho họ có thái độ, lập trờng sống đúng đắn, lao động, học tập và công tác tích cực, giúp cho họ vơn tới những giá trị cao đẹp; nh lòng nhân ái, lòng vị tha và những phẩm chất chân, thiện, mỹ; giúp cho họ đấu tranh với cái ác, cái xấu, cái tiêu cực và lạc hậu trong xã hội và có thể sẵn sàng hy sinh cả tính mạng của mình cho lý tởng cao đẹp đó

Ba nhân tố cơ bản trong cấu trúc của thế giới quan duy vật biện chứng có mối quan hệ biện chứng với nhau, tác động qua lại lẫn nhau, đan xen nhau và thâm nhập vào nhau trong một chỉnh thể thống nhất Từ khi ra

đời cho đến nay, thế giới quan duy vật biện chứng luôn có vai trò hết sức to lớn đối với hoạt động cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao

động trên toàn thế giới Thế giới quan duy vật biện chứng và là vũ khí lý luận sắc bén của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Nó góp phần rất quan trọng để giúp cho họ biết nhận thức và hành động đúng đắn trong

cuộc đấu tranh chống CNĐQ, chống áp bức bóc lột và bất công vì hòa bình

độc lập, dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội

Thế giới quan duy vật biện chứng là thế giới quan khoa học: "Đó là một thế giới quan hoàn chỉnh, không thỏa hiệp với bất cứ một sự mê tín nào, một thế lực phản động nào, một hành vi nào bảo vệ sự áp bức của tsản" [29, tr.50]

Vì vậy, mà từ khi thế giới quan duy vật biện chứng ra đời, đã đợc hàng triệu triệu ngời trên thế giới đón nhận, trong đó phải kể đến thế hệ thanh niên

1.1.1.2 Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng

"Thanh niên là những ngời còn trẻ, đang ở độ tuổi trởng thành" [58, tr.913] hay còn có định nghĩa khác "Thanh niên là những ngời trong độ tuổi

từ 15 đến 24" [10, tr.111]

Lớp lớp thanh niên Việt Nam cũng đã từng đón nhận hệ thống lý luận của thế giới quan duy vật biện chứng một cách nhiệt tình và từ đó họ hình thành lý tởng sống cao đẹp, họ sẵn sàng hy sinh cả tính mạng của mình, cả cuộc sống hạnh phúc của chính mình cho lý tởng vì độc lập tự do của dân tộc ta nh Nguyễn Thị Minh Khai, Lê Hồng Phong, Lý Tự Trọng,

Võ Thị Sáu, Nguyễn Văn Trỗi trong các thời kỳ cách mạng của dân tộc ta

Trong thế hệ thanh niên thì sinh viên là lực lợng tiêu biểu nhất, bởi vì theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin sinh viên có một vị trí quan trọng trong sự nghiệp cách mạng của giai cấp vô sản Ăngghen viết: "Giai cấp vô sản lao động trí thức phải đợc hình thành từ hàng ngũ sinh viên, giai cấp đó có sứ mệnh phải kề vai, sát cánh và cùng đứng trong một đội ngũ với ngời anh em của họ, những ngời công nhân lao động chân tay, đóng vai trò quan trọng trong cuộc cách mạng sắp tới đây" [37, tr.613] ở đây, Ăngghen

đã đánh giá rất cao vai trò của sinh viên với t cách là đội dự bị của giai cấp vô sản lao động trí thức.

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, thanh niên sinh viên là cội nguồn sức sống của dân tộc, là ngời chủ tơng lai của nớc nhà Lênin cho rằng sự nghiệp cách mạng của giai cấp vô sản không thể thiếu sự tham gia tích cực, tự giác của thanh niên sinh viên Với những tri thức khoa học và lòng nhiệt tình của tuổi trẻ cùng với thực tiễn đấu tranh chính trị, họ sẽ trở thành những ngời cộng sản giác ngộ, là ngời bạn đồng minh đáng tin cậy của giai cấp công nhân Đợc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng và

đợc tập hợp thành tổ chức, nhờ đó, họ hoạt động trong phong trào cách mạng, họ gắn liền lý luận với thực tiễn

ở nớc ta các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nớc cũng đánh giá rất cao vai trò của sinh viên Tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội sinh viên Việt Nam lần thứ VI năm 1999, nguyên Tổng Bí th Lê Khả Phiêu đã gọi sinh viên

"là bộ phận trí tuệ và u tú trong các thế hệ thanh niên, là nơi kết tinh nhiều tài năng sáng tạo, là nguồn lao động có học vấn cao, có chuyên sâu và đại bộ phận sinh viên sẽ trở thành ngời trí thức của đất nớc" [23, tr.67] Có thể khẳng định rằng, sinh viên Việt Nam là lực lợng u tú nhất trong thanh niên,

có tri thức, đợc đào tạo cơ bản ở trình độ cao, có nhiệt tình của tuổi trẻ Qua thực tế ta thấy, trong bất cứ một phong trào nào của thanh niên, sinh viên luôn luôn là lực lợng xung kích đi đầu Sinh viên Việt Nam đã và sẽ là nguồn nhân lực vừa "hồng" vừa "chuyên" của nớc ta Vì vậy, họ sẽ là những ngời đóng vai trò quan trọng trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa

nay, với mục tiêu thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc định hớng xã hội chủ nghĩa thì hơn bao giờ hết cần phải giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

Giáo dục là một quá trình hoạt động mang tính xã hội và mang tính phức hợp giữa các chủ thể dạy và học, là quá trình truyền đạt và tiếp nhận tri thức một cách có hệ thống với sự hỗ trợ của các phơng tiện cần thiết Nói cách khác giáo dục là quá trình hoạt động thống nhất hữu cơ giữa hai mặt dạy và học Trong quá trình giáo dục, bao giờ cũng có một hệ thống cần phải giải quyết đó là: mục đích, nhiệm vụ, đối tợng, nội dung, chơng trình, giảng viên, động cơ dạy và học cùng các phơng tiện giáo dục khác, nhằm

đào tạo con ngời đáp ứng yêu cầu phát triển đất nớc trong từng giai đoạn lịch sử

Giáo dục tuy không phải là sức mạnh vạn năng, không phải là nhân

tố quyết định, song nó có tác dụng lớn lao đối với sự hình thành và phát triển nhân cách, là con đờng đặc trng để loài ngời tồn tại và phát triển Nếu không có giáo dục thì hệ thống giá trị chung của loài ngời nh: các giá trị kinh tế, giá trị t tởng chính trị, đạo đức, truyền thống dân tộc không đợc bảo tồn và phát triển, do đó cũng không tạo ra giá trị mới

Bác Hồ cho rằng, không có giáo dục, không có cán bộ thì cũng không nói gì đến văn hóa, kinh tế Nhiều phẩm chất trong đó có lòng yêu nớc, lòng tự hào dân tộc, truyền thống vẻ vang, anh hùng bất khuất của dân tộc đợc hình thành qua giáo dục

Trong xã hội có giai cấp, giáo dục cũng mang tính giai cấp nhằm

đào tạo ra lớp ngời phục vụ và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị xã hội và của chế độ xã hội mà họ xây dựng Tính giai cấp đợc bộc lộ rất đa dạng trong nền giáo dục của mỗi quốc gia khác nhau, mỗi chế độ khác nhau

Giáo dục theo quan điểm phong kiến nhằm đào tạo ra những con

ng-ời trung hiếu Giáo dục, theo quan điểm t bản chủ nghĩa nhằm tạo ra con ngời thạo việc và tích cực, những nhà buôn, những nhà công nghiệp để phục

vụ lợi ích cho giai cấp t sản Giáo dục theo quan điểm của chủ nghĩa Mác

- Lênin nhằm tạo ra những con ngời phát triển toàn diện "Biết thấm nhuần tổng số những kiến thức của nhân loại mà chủ nghĩa cộng sản là kết quả bởi vì tơng lai của loài ngời hoàn toàn phụ thuộc vào việc giáo dục thế hệ công nhân đang lớn lên" [35, tr.262]

ở nớc ta, giáo dục trớc hết là trách nhiệm của Đảng và Nhà nớc, trách nhiệm của các ngành và mọi ngời trong xã hội Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có con ngời xã hội chủ nghĩa: đó là những con ngời đợc phát triển toàn diện Họ có phẩm chất chính trị, đạo đức, tri thức khoa học

có năng lực t duy lý luận, có khả năng hoạt động thực tiễn Lênin kết luận rằng: "Họ phải hiểu rằng, điều đó chỉ có thể thực hiện đợc trên cơ sở một nền học vấn hiện đại, và nếu họ không có nền học vấn đó thì chủ nghĩa cộng sản chì là một nguyện vọng mà thôi" [33, tr.175]

Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng nhằm làm cho sinh viên nắm đợc những nội dung cơ bản của thế giới quan duy vật biện chứng và h -ớng dẫn sinh viên vận dụng lý luận đó vào thực tiễn một cách sáng tạo Từ

đó, sinh viên sẽ phát triển nhân cách một cách hài hòa: biết lĩnh hội tri thức

đã học, biết biến tri thức đó thành niềm tin và lý tởng cao cả của mình, tức

là vận dụng tri thức đó vào cải tạo thế giới hiện thực

Bản chất của giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng là quá trình tác động đồng bộ, tích cực, có định hớng, có kế hoạch vào ý thức của sinh viên, nâng cao khả năng nhận thức, năng lực t duy và hớng dẫn họ hoạt

động thực tiễn theo một chơng trình, mục tiêu cụ thể, xác định nào đó Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng là một bộ phận của giáo dục xã hội nhằm phát triển con ngời toàn diện

Con đờng trực tiếp, năng động và sáng tạo nhất để hình thành thế giới quan khoa học và cách mạng cho sinh viên là con đờng giáo dục Mục tiêu của giáo dục không chỉ là cung cấp những tri thức về nội dung, đặc

điểm, vai trò, ý nghĩa của thế giới quan duy vật biện chứng mà còn làm cho chúng thâm nhập vào cấu trúc nội tại của chủ thể - sinh viên và biến kiến thức trong khoa học mà sinh viên đã tiếp nhận đợc thành giá trị, niềm tin, lý tởng, lập trờng thế giới quan tơng ứng Nhờ đó mà sinh viên sẽ hình thành thế giới quan khoa học và cách mạng của chính mình, hình thành phơng h-ớng tu dỡng, rèn luyện, thành những phẩm chất chính trị, đạo đức của chính sinh viên.

Việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng phải đợc đảm bảo cả

ba thành tố cấu trúc cơ bản của nó Thứ nhất là hệ thống tri thức khoa học cơ bản, toàn diện, hiện đại và phơng pháp t duy biện chứng; thứ hai là hệ thống niềm tin vào chân lý những giá trị xã hội nhân đạo; thứ ba là hình thành lý tởng sống cao đẹp, tiến bộ và tính tích cực, sẵn sàng hành động vì

lý tởng đó

Nh vậy, trong nội dung, chơng trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng phải giáo dục những nguyên tắc cơ bản, những nguyên lý quy luật và các cặp phạm trù của phép biện chứng duy vật, để sinh viên nắm chắc thực chất tính cách mạng và tính khoa học của phép biện chứng duy vật và những biểu hiện sinh động, phong phú của chúng trong đời sống hiện thực Nhng các nguyên lý quy luật phạm trù của triết học Mác - Lênin mới

là hạt nhân của thế giới quan duy vật biện chứng Thế giới quan duy vật biện chứng là một thế giới quan duy vật hoàn chỉnh, vì vậy cùng với giáo dục những tri thức triết học Mác - Lênin cần phải giáo dục những tri thức của môn kinh tế chính trị Mác - Lênin và chủ nghĩa xã hội khoa học Bởi vì,

ở môn học kinh tế chính trị Mác - Lênin giúp cho sinh viên nhận thức hệ thống lý luận khoa học của Mác và Ăngghen về sự vận động của xã hội t bản chủ nghĩa, thấy rõ đợc bản chất của giai cấp t sản trong nền kinh tế t bản chủ nghĩa là bóc lột giá trị thặng d Nhờ bóc lột giá trị thặng d do giai cấp công nhân tạo ra, giai cấp t sản đã đẩy mạnh phát triển kinh tế và bớc

vào cuộc cách mạng công nghiệp làm tăng năng suất lao động, nh ng đồng thời cũng làm cho lực lợng sản xuất mang tính chất xã hội hóa ngày càng cao, mâu thuẫn với tính chất chập hẹp của chế độ chiếm hữu t nhân, t bản chủ nghĩa Chủ nghĩa t bản càng phát triển thì càng làm cho mâu thuẫn giữa lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuất càng gay gắt Mâu thuẫn đó chỉ giải quyết triệt để khi cuộc cách mạng giành những t liệu sản xuất chủ yếu vào tay xã hội quản lý, làm cho quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình

độ của lực lợng sản xuất Ngời có sứ mệnh lịch sử thực hiện quá trình cách mạng đó là giai cấp công nhân, con đẻ của nền đại công nghiệp, đại diện cho lực lợng sản xuất và phơng thức sản xuất tiên tiến của thời đại mới

Môn chủ nghĩa xã hội khoa học là môn học mà hệ thống tri thức của

nó vừa dựa trên cơ sở triết học và kinh tế chính trị học Mác - Lênin, vừa bổ sung và hoàn tất các học thuyết ấy, làm cho chủ nghĩa Mác - Lênin mang tính hoàn chỉnh cân đối, làm cho thế giới quan duy vật biện chứng thực sự khoa học Bởi vì, chủ nghĩa xã hội khoa học chứa đựng những nội dung tri thức khoa học đề cập đến các vấn đề cải tạo thế giới theo những quy luật khách quan của cách mạng xã hội chủ nghĩa Chủ nghĩa xã hội khoa học làm rõ mục tiêu cuối cùng và con đờng giải phóng xã hội, giải phóng con ngời, đồng thời luận giải một cách khoa học về lực lợng chủ đạo trong quá trình cách mạng, đó là giai cấp công nhân với sứ mệnh lịch sử của mình là xây dựng CNXH, CNCS

Nh vậy, là cả ba môn khoa học cơ bản này đã làm sáng tỏ lôgíc lịch

sử - tự nhiên của sự phát triển xã hội, là hớng tới cách mạng xã hội do giai cấp công nhân và đội tiền phong của nó lãnh đạo, là tiến tới một xã hội tơng lai tốt đẹp, một xã hội không còn có sự áp bức bóc lột và bất công; ngời dân lao động đợc làm chủ Chính vì vậy, mà thông qua ba môn học cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin mà đặc biệt là môn chủ nghĩa xã hội khoa học là cơ

sở để tăng cờng giáo dục lý tởng cách mạng cho sinh viên ngày nay Ngoài

ra, cần phải giáo dục môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và T tởng Hồ Chí Minh đó là những môn học vận dụng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn cách mạng Việt Nam Do đó, đợc trang bị kiến thức về lịch sử

Đảng Cộng sản Việt Nam, về t tởng Hồ Chí Minh, sinh viên tự hào về lịch

sử đấu tranh cách mạng, về sự nghiệp giải phóng dân tộc, về CNXH, về con ngời sẽ giúp cho họ củng cố và nâng cao niềm tin vào thắng lợi của sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xớng và lãnh đạo, tin vào con đờng XHCN

mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta đã lựa chọn Đồng thời, cũng cần phải giáo dục cả những tri thức khoa học tự nhiên, xã hội bởi vì những tri thức

đó đã chứa đựng nội dung của thế giới quan khoa học và đã đ ợc khoa học tự nhiên và khoa học xã hội chứng minh tính đúng đắn của nó Những kiến thức của khoa học tự nhiên và khoa học xã hội sẽ góp phần làm cho sự hiểu biết về thế giới quan duy vật biện chứng thêm sâu sắc Việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng đòi hỏi phải giáo dục cả về đờng lối, chính sách của Đảng, các t tởng tiến bộ của nhân loại khác hợp thành một thế giới quan khoa học và cách mạng nhất

Trong hệ thống giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng, ngoài nội dung chơng trình còn cần phải có phơng pháp giáo dục, hình thức giáo dục, tiến trình thực hiện giáo dục và phải có cả những phơng tiện vật chất kỹ thuật phục vụ cho công tác giáo dục, tạo ra hệ các điều kiện tốt phục vụ cho công tác giáo dục

1.1.2 Vai trò của việc giáo dục thế giới duy vật biện chứng đối với sinh viên hiện nay

Sinh viên là đội ngũ trí thức trong tơng lai, là lực lợng trẻ có học thức,

họ là những ngời nhạy cảm với cái mới, năng động và sáng tạo, là chủ nhân

t-ơng lai của đất nớc Sinh viên là một tầng lớp xã hội luôn đợc gia đình, nhà ờng và xã hội hết sức quan tâm Bởi lẽ, ngay từ khi đất nớc còn chiến tranh, sinh viên Việt Nam đã từng gắn bó và có những đóng góp lớn lao vào sự

tr-nghiệp cách mạng và thắng lợi của dân tộc ta Ngày nay, trong sự phát triển của đất nớc, sinh viên Việt Nam có vai trò hết sức to lớn Tại Đại hội sinh viên toàn quốc lần thứ V, nguyên Tổng Bí th Đỗ Mời đã khẳng định: "Sự nghiệp

đổi mới của đất nớc, xây dựng chủ nghĩa xã hội thành công hay không thành công, đất nớc ta bớc vào thế kỷ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, chủ yếu do thế hệ thanh niên hiện nay quyết định, trong đó sinh viên là một bộ phận có vai trò hết sức quan trọng"

Nh vậy, hơn bao giờ hết, trong giai đoạn cách mạng ở n ớc ta hiện nay, đòi hỏi sinh viên Việt Nam phải nâng cao khả năng nắm bắt tri thức khoa học cơ bản, khoa học chuyên ngành để đáp ứng đòi hỏi của sự nghiệp CNH, HĐH, những đòi hỏi khắt khe của thị trờng sức lao động thời kỳ phát triển kinh tế thị trờng ở nớc ta hiện nay cũng nh đòi hỏi của thị trờng khu vực và thị trờng quốc tế Điều đó cũng đòi hỏi sinh viên phải đợc giáo dục

và rèn luyện để trở thành những con ngời có phẩm chất chính trị - đạo đức lối sống tiến bộ, có lòng yêu nớc, yêu chủ nghĩa xã hội

Để hội tụ đợc đầy đủ những phẩm chất trên đây, thì điều quan trọng

là sinh viên phải đợc trang bị một cách đầy đủ, toàn diện thế giới quan duy vật biện chứng

Việc trang bị đó chủ yếu là thông qua quá trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên hiện nay là một trong những công việc quan trọng nhất của công tác giáo dục lý luận, trong các trờng đại học, cao đẳng Nói về tầm quan trọng của thế giới quan, đặc biệt là thế giới quan duy vật biện chứng đối với ngời cộng sản, Lênin viết:

Ngời nào bắt tay giải quyết những vấn đề riêng, trớc khi giải quyết những vấn đề chung, thì kẻ đó trên mỗi bớc đi sẽ không sao tránh khỏi vấp phải những vấn đề chung một cách không tự giác

mà mù quáng vấp phải những vấn đề đó trong từng trờng hợp

riêng, thì có nghĩa đa chính sách của mình đến chỗ có những dao

động tồi tệ nhất và mất tính nguyên tắc [28, tr.437]

Thật vậy, trớc khi con ngời hoạt động thực tiễn thì phải có sự định hớng đúng đắn nếu không có sự định hớng thì hoạt động của họ là mò mẫm

dễ dẫn đến thất bại

Nh vậy, giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên hiện nay có vai trò to lớn

1.1.2.1 Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng góp phần xây dựng lý tởng sống cao đẹp cho sinh viên

Lý tởng sống cao đẹp của sinh viên ngày nay là độc lập dân tộc và CNXH, là học tập, rèn luyện vì ngày mai lập thân, lập nghiệp, vì tơng lai của bản thân và tiền đồ của đất nớc Mỗi sinh viên phải biết phấn đấu xây dựng n-

ớc ta trở thành một nớc Việt Nam giàu mạnh, xã hội công bằng dân chủ và văn minh Sinh viên Việt Nam là những ngời có tuổi đời còn trẻ, họ có nhiều hoài bão ớc mơ, dám nghĩ, dám làm, sẵn sàng vợt qua mọi khó khăn thử thách, cống hiến sức lực và trí tuệ của mình cho mục tiêu cao cả của dân tộc Nhng ở họ lại có những hạn chế, tuổi đời còn ít, kinh nghiệm cuộc sống cha nhiều, lại thiếu từng trải, vì vậy trong cuộc sống nhiều lúc họ tỏ ra bồng bột, cha thực sự chín chắn trong suy nghĩ và hành động Do đó, cần phải giáo dục hớng dẫn sinh viên hình thành lý tởng cao đẹp, biết biến lý tởng thành hiện thực, biết cụ thể hóa lý tởng của mình trong cuộc sống lao động, học tập và sinh hoạt Lý tởng cao đẹp là những giá trị chỉ đạo, điều khiển hoạt động, hành vi hàng ngày của mỗi sinh viên Lý tởng cao đẹp không hình thành tự phát trong mỗi sinh viên mà phải thông qua giáo dục mới có đợc Lý tởng cao

đẹp chỉ đợc xây dựng trên cơ sở thế giới quan duy vật biện chứng, ở đó có sự thống nhất giữa khoa học và niềm tin, giữa lý trí và tình cảm

1.1.2.2 Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng góp phần xây dựng phẩm chất đạo đức và lối sống lành mạnh

Giáo dục đạo đức cho sinh viên ngày nay có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong công tác giáo dục đào tạo ở các trờng đại học, cao đẳng, bởi vì

nó là cơ sở nền tảng hình thành con ngời mới vừa "hồng" vừa "chuyên", những con ngời nh vậy mới gánh vác đợc trọng trách mà Đảng và nhân dân giao phó là "lực lợng quan trọng trong sự nghiệp thực hiện thắng lợi công nghiệp hóa, hiện đại hóa định hớng xã hội chủ nghĩa" Trong khi ấy thì một thực tế đang diễn ra trong một bộ phận sinh viên, nh nhận định của TS Hoàng Trang - Trờng Đại học kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh đó là

"Những tiêu cực do cơ chế thị trờng nẩy sinh đang lan vào các trờng đại học, cao đẳng đã ảnh hởng không tốt đến các hoạt động của nhà trờng, làm giảm sút chất lợng học tập và đạo đức, lối sống trong một bộ phận sinh viên nguy hại hơn nữa là sự xói mòn, xuống cấp đạo đức, phẩm chất của một bộ phận sinh viên" [15, tr.154] Trớc thực trạng suy thoái về đạo đức lối sống của sinh viên hiện nay, thì việc xây dựng phẩm chất đạo đức và lối sống lành mạnh cho sinh viên hiện nay làm cho họ vừa có tài vừa có đức trong đó đức là gốc, để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn xây dựng đất nớc là một trong những vấn đề cấp bách đảm bảo cho sự nghiệp xây dựng CNXH khỏi chệch hớng Nhng vấn đề là làm thế nào để xây dựng phẩm chất đạo

đức và lối sống lành mạnh cho sinh viên trong điều kiện hết sức khó khăn,

có sự tác động khách quan của cơ chế thị trờng ở nớc ta và thế lực thù địch thực hiện âm mu "diễn biến hòa bình", chống CNXH ở nớc ta Trong nhiều năm qua, chúng đã tìm mọi cách gieo rắc trong sinh viên lối sống thực dụng, ích kỷ, chủ nghĩa cá nhân, sùng bái đồng tiền Việc xây dựng phẩm chất đạo đức và lối sống lành mạnh sẽ không phải chỉ là tuyên truyền, hô hào, kêu gọi sinh viên làm việc thiện, không làm điều ác, là sống có tình có nghĩa, là phải hy sinh lợi ích riêng của cá nhân để phục vụ cho lợi ích chung mà vấn đề cốt lõi là phải trang bị cho sinh viên thế giới quan duy vật biện chứng một cách toàn diện và vững chắc Bởi vì, khi đ ợc giáo dục

thế giới quan duy vật biện chứng sẽ hình thành ở sinh viên nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa Nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa là quan niệm của ngời ta về cuộc đời, ý nghĩa, mục đích của con ngời là phải đấu tranh để thực hiện một xã hội không còn áp bức bóc lột giữa con ngời với nhau, một xã hội công bằng, ở đó con ngời có một cuộc sống đầy đủ về vật chất và có

đời sống văn hóa tinh thần phong phú Từ đó sinh viên thấy đợc giá trị, ý nghĩa và mục đích cuộc sống của con ngời, "không có gì quý hơn độc lập tự do", do vậy, tình cảm, ý chí và đạo đức cách mạng trong bản thân sinh viên

đợc nâng lên Đó là "bức tờng thép" để ngăn chặn lối sống vô đạo đức, thực dụng trọng đồng tiền trong sinh viên ngày nay

Họ sẽ biết nêu cao tinh thần đấu tranh bảo vệ chân lý, bảo vệ cái

đúng, cái tốt, lên án cái ác, cái xấu và cái tiêu cực, có thái độ kiên quyết, dứt khoát đấu tranh ngăn chặn và đẩy lùi mọi cái tiêu cực, sa đọa, suy thoái

về đạo đức và lối sống trong nhà trờng cũng nh ngoài xã hội

Mặt khác, khi đợc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng sinh viên sẽ biết sống đoàn kết, đoàn kết giữa cá nhân và tập thể, biết hòa chung vào sự phát triển của tập thể từ lớp, khoa, trờng đến toàn xã hội Nó giúp cho sinh viên biết giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa cá nhân, tập thể và xã hội, biết đặt lợi ích tập thể lên trên lợi ích cá nhân, biết hy sinh cái riêng

để phục vụ cho cái chung Thế giới quan duy vật biện chứng giúp cho sinh viên biết yêu lao động, thờng xuyên lao động, học tập một cách nghiêm túc,

đem lại chất lợng và hiệu quả cao, từ đó họ có khả năng vơn lên làm chủ khoa học công nghệ tiên tiến để xứng đáng với vị trí và vai trò của mình trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta Nh Bác Hồ đã dạy "Học để phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, làm cho dân giàu nớc mạnh, tức là làm tròn nhiệm vụ của ngời làm chủ nớc nhà" [40, tr.83]

1.1.2.3 Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng góp phần rèn luyện phơng pháp t duy khoa học nhằm khắc phục những t tởng duy tâm

Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng có vai trò to lớn trong việc hình thành và phát triển t duy lý luận cho sinh viên Từ hoàn cảnh thực tiễn của nớc ta, xuất phát từ một nền sản xuất nông nghiệp lạc hậu thực hiện quá độ bỏ qua chế độ t bản chủ nghĩa tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội,

do đó đa số cán bộ, đảng viên và nhân dân Việt Nam còn mang nặng t duy kinh nghiệm Bên cạnh đó chúng ta lại thu đợc thắng lợi to lớn trong các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm, nên chúng ta dễ rơi vào t tởng chủ quan duy ý chí Hai căn bệnh cố hữu này đang trở thành lực cản to lớn đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa định hớng xã hội chủ nghĩa Những căn bệnh này đã và đang tác động trực tiếp đến thế hệ trẻ nói chung

và sinh viên nói riêng Nó cũng là lực cản rất lớn cho công tác giáo dục thế

hệ trẻ hiện nay Hiện nay sinh viên Việt Nam nói riêng và thế hệ trẻ nói chung đang đứng trớc một thực tế là có sự dao động về thế giới quan Thế giới quan duy tâm với phơng pháp t duy siêu hình đang hiện hữu trong cuộc sống hàng ngày của họ Thế giới quan duy vật biện chứng đang đợc giáo dục cho sinh viên thông qua hệ thống nội dung chơng trình nhng thực tiễn của đất nớc có sự thay đổi lớn, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế - xã hội, hơn nữa thế giới lại có sự biến động to lớn, đó là chủ nghĩa xã hội lâm vào thoái trào, chủ nghĩa t bản đang vẫn còn thể hiện sức sống của mình về tiềm lực kinh tế và quân sự Các nhà nớc t bản lại có những điều chỉnh mới về chính sách Tất cả thực tiễn đó đang đặt ra cho sinh viên sự lựa chọn định hớng Do đó, giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng nhằm nâng cao năng lực t duy lý luận của sinh viên để cho họ có khả năng giải thích những vấn đề đang diễn ra trong cuộc sống một cách khách quan và khoa học Hiểu đợc tính khoa học và cách mạng của lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, hiểu đợc đờng lối, chính sách của Đảng ta là đúng đắn, họ sẽ có khả năng khắc phục đợc những sai lầm trong nhận thức, chống lại những t tởng phản khoa học và cách mạng, chống lại thế giới quan duy tâm siêu hình

Nh vậy, giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên ngày nay để bản thân họ có một thế giới quan khoa học, hình thành ở họ một phơng pháp luận khoa học để giúp họ tránh khỏi những vấp váp, sai lầm trong cả suy nghĩ và hành động Lênin đã chỉ rõ: "Không có một cơ sở triết học vững vàng thì tuyệt nhiên không có khoa học tự nhiên nào hay chủ nghĩa duy vật nào có thể tiến hành đấu tranh chống đợc sự lấn bớc của những t tởng t sản và sự phục hồi thế giới quan t sản Muốn tiến hành đợc cuộc đấu tranh ấy và đa nó đến thành công hoàn toàn, nhà khoa học tự nhiên phải là một nhà duy vật hiện đại phải là một nhà duy vật biện chứng [30, tr.30].

1.1.2.4 Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng giúp cho sinh viên nhận thức sâu sắc những vấn đề của thời đại

Thế giới quan duy vật biện chứng mà hạt nhân lý luận của nó là triết học duy vật biện chứng cùng với các khoa học khác đã luận chứng về sự diệt vong tất yếu của chủ nghĩa t bản và sự ra đời của một chế độ mới, chế

độ cộng sản chủ nghĩa mà giai đoạn đầu của nó là chủ nghĩa xã hội Lý luận khoa học đó đã đợc thực tiễn chứng minh bằng sự thắng lợi của cách mạng xã hội chủ nghĩa và cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đã nổ ra và thắng lợi ở khắp năm châu; chính hệ thống này đã góp phần to lớn cho việc giữ gìn hòa bình, thúc đẩy tiến bộ xã hội, đã làm náo nức hàng triệu triệu con ngời trên thế giới Hiện nay chủ nghĩa xã hội đã sụp đổ ở Liên Xô và

Đông Âu, hệ thống các nớc xã hội chủ nghĩa trên thế giới bị tan rã, chủ nghĩa xã hội lâm vào thoái trào Trong khi đó chủ nghĩa t bản hiện đại vẫn còn thể hiện sức sống của nó Các nhà nớc t sản có những điều chỉnh trong quan hệ sản xuất, điều chỉnh về chính sách xã hội, do đó xét những biểu hiện bên ngoài, thì chúng ta dễ lầm tởng rằng chủ nghĩa t bản là tiến bộ, là tốt đẹp, chủ nghĩa xã hội đã chấm dứt sự tồn tại của mình và nh vậy là họ

có thể dao động, có thể mất niềm tin vào chủ nghĩa xã hội Nhng nếu đợc

trang bị một cách toàn diện và khoa học về thế giới quan duy vật biện chứng thì chúng ta sẽ có những nhận thức đúng đắn về tình hình chính trị - xã hội trên thế giới đang diễn ra hết sức phức tạp Thế giới quan duy vật biện chứng sẽ giúp cho sinh viên hiểu đợc chủ nghĩa t bản hiện đại ngày nay vẫn không phải là chế độ tiến bộ nhất trong lịch sử loài ngời, chủ nghĩa xã hội đã lâm vào khủng hoảng, nhng đó là sự khủng hoảng của một mô hình không phù hợp mà thôi Sự thoái trào của chủ nghĩa xã hội là sự khủng hoảng trong sự trởng thành, theo quy luật vận động của xã hội, chủ nghĩa xã hội nhất định sẽ chiến thắng Những thành công trong công cuộc đổi mới của Trung Quốc và Việt Nam là thực tiễn sinh động chứng minh cho xu h-ớng tất yếu của lịch sử.

Đối với sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta, thế giới quan duy vật biện chứng giúp cho sinh viên hiểu đợc độc lập dân tộc, gắn liền với chủ nghĩa xã hội là sự lựa chọn tất yếu của dân tộc ta, hiểu đ ợc chủ nghĩa Mác - Lênin và t tởng Hồ Chí Minh là nền tảng t tởng và kim chỉ nam cho hành

lý luận đã học vào rèn luyện trong đời sống thực tiễn Không phải ngẫu

nhiên mà phong trào sinh viên tình nguyện - màu áo xanh thanh niên, sinh viên tình nguyện đã trở nên thân thơng và rất quen thuộc với ngời dân Hà Nội cũng nh nhân dân cả nớc nói chung Đa số sinh viên Việt Nam sau khi

ra trờng, sẵn sàng đi bất cứ nơi nào để cống hiến sức trẻ và trí tuệ của mình cho sự giầu có và phát triển của đất nớc Những công việc mà họ đã làm là bởi lẽ họ đã đợc giáo dục rèn luyện phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống trong nhà trờng, họ đã biết đem những lý luận đã đợc học vào vận dụng trong thực tiễn cuộc sống Giữa họ sẽ có sự thống nhất giữa học và hành, lời nói và việc làm Nh vậy, giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng còn giúp cho sinh viên tham gia vào hoạt động thực tiễn đạt kết quả tốt Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng là quá trình giúp cho sinh viên rèn luyện năng lực giải quyết công việc của mình, cũng nh tự rèn luyện mình

để hòa nhập vào hoạt động chung của xã hội

Tóm lại, giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

hiện nay có một vai trò hết sức quan trọng trong hoạt động nhận thức và thực tiễn Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng để họ có đ ợc một lập trờng cách mạng vững chắc, để nhận ra đợc cuộc đấu tranh gay go phức tạp giữa hai con đờng t bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa ngày nay để thấy rõ

đợc sự xuyên tạc của bọn cơ hội, bọn phản động muốn bác bỏ chủ nghĩa Mác - Lênin trong điều kiện thế giới có những diễn biến phức tạp

Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng còn giúp cho sinh viên Việt Nam có đợc phơng pháp luận khoa học, từ đó họ có niềm tin vào CNXH, vào sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng ta Khi đã có niềm tin và lập tr -ờng vững vàng thì sinh viên tham gia vào thực tiễn cuộc sống với t cách ng-

ời lao động có trình độ cao, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa

Nh vậy, giáo dục thế giới quan duy vật cho sinh viên hiện nay có một vai trò hết sức quan trọng, tuy nhiên việc giáo dục thế giới quan duy

vật biện chứng muốn đem lại hiệu quả cao thì đòi hỏi phải thực hiện dựa trên hệ các điều kiện nh đã chỉ ra.

Nhng các điều kiện trên không phải do t tởng, do ý muốn của con ngời quyết định mà suy cho cùng nó lại phụ thuộc vào điều kiện của hoàn cảnh xã hội cụ thể Bởi vì, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin thì tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội ý thức xã hội là sự phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn phát triển khác nhau của lịch sử Mác viết

"không phải ý thức của con ngời quyết định tồn tại của họ: trái lại, tồn tại xã hội của họ quyết định ý thức của họ" [36, tr.15]

Vậy, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, các nhân tố chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và khoa học của mỗi thời kỳ lịch sử đều tác động, ảnh h-ởng đến quá trình hình thành phát triển ý thức, t tởng, thế giới quan của mỗi ng-

ời Do đó, quá trình giáo dục và tự giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng của sinh viên Hà Nội hiện nay đều chịu tác động của những điều kiện trong nớc và thế giới cũng nh những điều kiện đặc thù của Hà Nội hiện nay Thực tiễn đã chứng nhận rằng sự tác động đó đều diễn ra cả hai chiều tích cực và tiêu cực Luận văn tập trung làm sáng tỏ những nhân tố cơ bản tác động đến quá trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội hiện nay để nhằm phát huy tác động tích cực và hạn chế ảnh hởng tiêu cực

1.2 Những nhân tố tác động đến việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội hiện nay

Sinh viên Hà Nội là con em của mọi tầng lớp nhân dân sống ở các vùng miền khác nhau về học tập ở các trờng đại học, cao đẳng trên địa bàn thành phố Hà Nội, do đó điều kiện kinh tế xã hội của đất nớc cũng nh của thế giới cùng những điều kiện đặc thù của Hà Nội đều tác động đến việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

1.2.1 Sự tác động của điều kiện trong nớc và thế giới

1.2.1.1 Sự tác động của những điều kiện trong nớc

Trớc hết phải tính đến sự tác động của điều kiện kinh tế - xã hội

Đại hội VI của Đảng đã đề ra đờng lối đổi mới, qua gần hai mơi năm đổi mới, Đảng và nhân dân ta đã thu đợc những thành tựu hết sức quan trọng về kinh tế và xã hội "Kinh tế tăng trởng khá, văn hóa - xã hội có những tiến

bộ, đời sống nhân dân tiếp tục đợc cải thiện" [19, tr.16] Những thành tựu này đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở n -

ớc ta, và nó là tiền đề trực tiếp cho Đảng, Nhà nớc và nhân dân ta tiếp tục thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa định h ớng xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên, cần nhận thấy rằng, nền kinh tế nớc ta hiện nay vẫn ở trạng thái chậm phát triển so với nhiều nớc trong khu vực và thế giới

Đời sống của một bộ phận nhân dân hiện nay vẫn ở mức thấp Nguyên nhân căn bản là chúng ta xuất phát từ một nền sản xuất nhỏ, nông nghiệp, nghèo nàn lạc hậu, tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ t bản chủ nghĩa Nền sản xuất nông nghiệp lạc hậu, tồn tại lâu dài ở nớc ta đã tác động không nhỏ đến đời sống tinh thần của nhân dân ta và tác động đến cả quá trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên hiện nay Phần lớn sinh viên Hà Nội là con em của nhân dân ở khắp các vùng miền khác nhau Vì vậy, họ luôn luôn đợc kế thừa cả những yếu tố tích cực và hạn chế của ngời nông dân Việt Nam Những yếu tố tích cực ví dụ nh lòng yêu nớc, tính cần cù chịu khó, dũng cảm, luôn đợc thế hệ trẻ kế thừa và phát huy Bên cạnh đó, những hạn chế của ngời nông dân nh: đầu óc t hữu, nếp nghĩ và t duy thiển cận, t duy kinh nghiệm là chủ yếu, cung cách làm

ăn tủn mủn, tùy tiện, thiếu tổ chức kỷ luật đã ảnh hởng rất lớn đến việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho thế hệ ngày nay nói chung và sinh viên Hà Nội nói riêng

Thực tiễn xã hội loài ngời đã chứng minh con ngời vừa là chủ thể của hoàn cảnh, nhng đồng thời vừa là sản phẩm của hoàn cảnh Mác đã viết "Con ngời trong chừng mực mà họ là hiện thân của những phạm trù kinh tế, là kẻ

đại biểu cho những quan hệ lợi ích giai cấp nhất định" [38, tr.21] Do đó, trong giai đoạn hiện nay, nền kinh tế nớc ta chuyển sang cơ chế thị trờng

định hớng xã hội chủ nghĩa, thì tất cả những u và nhợc điểm của nền kinh tế nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trờng đã và đang tác động đến quá trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội hiện nay Có thể khẳng định rằng sự tác động tích cực là chủ yếu, song sự tác động tiêu cực cũng không nhỏ

Sự tác động tích cực đợc thể hiện nh: góp phần phá vỡ tình trạng chia cắt, cục bộ, manh mún, vốn là sản phẩm của nền kinh tế tự cung tự cấp gây ra Đồng thời, khắc phục đợc tình trạng thụ động, ỷ lại của cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, mở đờng cho lực lợng sản xuất phát triển và từng bớc hoàn thiện quan hệ sản xuất mới Điều kiện này đã tác động quan trọng tới sự phát triển năng lực t duy biện chứng của mỗi ngời đặc biệt là sinh viên Hà Nội nói riêng Bởi t duy kinh nghiệm, siêu hình đã trở thành lực cản rất lớn cho quá trình học tập, nghiên cứu khoa học và rèn luyện phẩm chất chính trị, đạo đức mới của sinh viên Cơ chế thị trờng có những đòi hỏi khắt khe về thị trờng lao động, về nguồn lực đó là những con ngời phải có trình độ học vấn cao, có năng lực chuyên môn vững chắc, năng động sáng tạo trong các lĩnh vực lao động và cuộc sống Những đòi hỏi khắt khe của cơ chế thị trờng đã và đang tác động đến sinh viên, đòi hỏi sinh viên khắc phục đợc tính thụ động, ỷ lại, dựa dẫm, lời học tập, lời nghiên cứu khoa học Chính vì vậy, sinh viên ngày nay đặc biệt là sinh viên Hà Nội năng

động hơn, thông minh hơn, dám tự khẳng định mình, dám đơng đầu với những khó khăn bớc đầu trên con đờng lập nghiệp, thôi thúc sinh viên không chỉ coi trọng việc học tập, nghiên cứu những tri thức chuyên môn ngành nghề, mà còn ham muốn đợc học tập nghiên cứu lý luận, tìm hiểu về

đờng lối, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nớc

Từ khi chuyển sang nền kinh tế nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa, nền kinh tế của đất nớc đã có những bớc chuyển lớn Đời sống vật chất của nhân dân đợc cải thiện, đời sống tinh thần của nhân dân đợc nâng cao, đời sống văn hóa có những bớc tiến bộ rõ rệt Những thành tựu đó đã bớc đầu tạo ra niềm tin của nhân dân nói chung và sinh viên nói riêng về sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nớc Vì vậy, sinh viên đã có niềm tin chủ nghĩa xã hội, họ gắn bó với

lý tởng cách mạng xã hội chủ nghĩa Đa số sinh viên ngày nay nêu cao tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm Vì vậy, nó đã tạo ra điều kiện để khắc phục những nhận thức lệch lạc, dao động, suy giảm niềm tin khi họ bị tác động của mặt trái cơ chế thị trờng và sự xuyên tạc của các thế lực thù địch

Trong cơ chế mới hiện nay, việc mở rộng quan hệ hữu nghị, hợp tác phát triển kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật với nhiều n ớc trên thế giới đã tạo điều kiện cho nhân dân trong đó có sinh viên học hỏi, tiếp thu và kế thừa những t tởng tiến bộ, văn minh, những thành tựu về khoa học, kỹ thuật

và văn hóa của nhân loại và của thời đại Điều này có ảnh hởng tích cực tới việc tiếp thu, lĩnh hội, nâng cao trí tuệ, hình thành và phát triển thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội nói riêng và sinh viên cả n ớc nói chung

Về tác động tiêu cực: Bên cạnh những tác động tích cực là chủ yếu thì cơ chế thị trờng cũng bộc lộ những mặt trái của nó Sự tác động tiêu cực của cơ chế thị trờng trong quá trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng đối với sinh viên Hà Nội nói riêng và sinh viên cả nớc nói chung là:

Thứ nhất: Trong cơ chế thị trờng, do đề cao lợi ích cá nhân đã làm

cho nhiều ngời và cả sinh viên hiện nay nẩy sinh t tởng và lối sống thực dụng, sống vì tiền Vì tiền và đề cao nhu cầu vật chất quá mức nên có ng ời

đã bất chấp mọi giá trị đạo đức, văn hóa, kỷ cơng, nhằm đạt đợc lợi ích cá nhân.

Thứ hai: Trên lĩnh vực văn hóa - xã hội, bên cạnh những mặt tích

cực và tiến bộ đã xuất hiện một số biểu hiện không lành mạnh nh mê tín dị

đoan phát triển, thị hiếu bắt chớc không lành mạnh, các tệ nạn xã hội phát triển; cũng nh một số hoạt động về đời sống tâm linh, tôn giáo đợc đề cao quá mức ở một bộ phận nhân dân

Những hiện tợng tiêu cực đó đã ảnh hởng không nhỏ đến đời sống tinh thần của nhân dân ta và nó sẽ gây trở ngại đối với việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên và sinh viên Hà Nội nói riêng

Nh vậy là từ điều kiện kinh tế - xã hội đến văn hóa đã và đang tác

động cả hai chiều hớng tích cực và tiêu cực đối với quá trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội hiện nay

1.2.1.2 Sự tác động của điều kiện quốc tế

Tình hình thế giới vào những năm cuối của thế kỷ XX và những năm

đầu của thế kỷ XXI đang có những biến đổi lớn lao Sự biến đổi đó đang tác

động đến sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta Sự tác động đó có những mặt tích cực và cả những mặt hạn chế Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX Đảng ta đã xác định "Những nét mới trong tình hình thế giới và khu vực tác động mạnh mẽ đến tình hình nớc ta, trớc mắt nhân dân ta có cả cơ hội và thách thức lớn" [19, tr.14] Một trong những nguyên nhân quan trọng là do từ thập niên 80 của thế kỷ XX đến nay, do tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại, đặc biệt là do công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới nền kinh

tế thế giới đang có những biến đổi sâu sắc, nhanh chóng về cơ cấu, chức năng và phơng thức hoạt động Đây là một bớc ngoặt lịch sử có ý nghĩa đặc biệt Lực lợng sản xuất xã hội đang chuyển từ kinh tế tài nguyên sang kinh

tế tri thức Nền văn minh của loài ngời chuyển từ văn minh công nghiệp

sang văn minh trí tuệ Vì vậy, những nớc phát triển hiện nay trên thế giới là những nớc t bản đã có một tiềm lực mạnh để tiếp tục phát triển kinh tế tri thức Kinh tế tri thức đã và đang tạo ra tốc độ phát triển "chóng mặt" Do

đó, đời sống của ngời lao động đợc cải thiện Cùng với sự phát triển của nền kinh tế tri thức thì những mâu thuẫn trong lòng xã hội t bản cũng phát triển gay gắt Chủ nghĩa t bản đã có những điều chỉnh lớn về chính sách xã hội

Do đó, nhờ hệ thống thông tin mà mỗi chúng ta đều biết đ ợc đời sống vật chất và tinh thần của ngời lao động đợc cải thiện, những chính sách nh trợ cấp thất nghiệp, công nhân đợc mua cổ phiếu, cổ phần đã tạo ra một vỏ bọc, để mỗi ngời có thể hiểu rằng chủ nghĩa t bản ngày nay dờng nh nhân

đạo hơn, dờng nh những thay đổi về chính sách xã hội đã điều chỉnh đợc mâu thuẫn trong lòng xã hội t bản Vì vậy, chính hiện tợng này, nhân dân chúng ta, đặc biệt là sinh viên Việt Nam hiện nay nếu không đợc trang bị

hệ thống lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin một cách khoa học và toàn diện, không đợc giáo dục đờng lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nớc một cách khoa học sẽ dễ dàng hiểu rằng chế độ t bản chủ nghĩa là chế độ tiến bộ nhất trong lịch sử loài ngời, rằng chủ nghĩa xã hội đã thuộc về quá khứ

Bên cạnh đó, chúng ta phải nhận thấy trong kinh tế tri thức, mọi hoạt động đều có liên quan đến vấn đề toàn cầu hóa kinh tế Mà toàn cầu hóa kinh tế từ thực tiễn ngày nay nhiều nhà khoa học về kinh tế và xã hội

đã khái quát hóa và đa ra nhận định giống nhau đó là: "Toàn cầu hóa có tác

động tích cực, tiêu cực, sâu rộng tới nhiều mặt của đời sống xã hội, trong mỗi quốc gia và trên thế giới" Trong Đại hội lần thứ 14 hiệp hội các hội

đồng nghiên cứu khoa học xã hội châu á tổ chức tại Việt Nam, đồng chí Phạm Đức Thành - Viện Nghiên cứu Đông Nam á đã khẳng định: "Toàn cầu hóa kinh tế là một xu hớng khách quan lôi cuốn ngày càng nhiều nớc

tham gia vừa có mặt tích cực, vừa có mặt tiêu cực, vừa có hợp tác, vừa có

đấu tranh" [50, tr.140]

Những tác động tích cực của toàn cầu hóa đó chính là tạo cơ hội lớn cho từng quốc gia thu hút các nguồn vốn, tiếp thu công nghệ mới, tiếp thu kinh nghiệm, tạo cơ hội mở rộng thị trờng Toàn cầu hóa còn góp phần làm cho sự tăng trởng kinh tế đạt tốc độ cao Toàn cầu hóa tạo điều kiện thuận lợi cho tiến trình hiện đại hóa của từng quốc gia Đối với Việt Nam, mặc dù chúng ta cha chịu tác động trực tiếp của toàn cầu hóa nh nhiều nớc trên thế giới, nhng chính đờng lối mở cửa hội nhập của nớc ta đợc thực hiện trong bối cảnh toàn cầu hóa nên mặt tích cực và tiêu cực của toàn cầu hóa cũng tác động đến Việt Nam Đặc biệt là tác động của toàn cầu hóa đối với văn hóa - xã hội ở nớc ta

Sự tác động đó có cả mặt tích cực và tiêu cực diễn ra vô cùng phức tạp Bởi vì ngày nay nớc ta đang trong nền kinh tế chuyển đổi từ kinh tế kế hoạch hóa sang nền kinh tế thị trờng Đó là một nền kinh tế thị trờng cha hoàn thiện, do đó làm cho tác động tiêu cực của toàn cầu hóa đối với n ớc ta còn nguy hại hơn nhiều

Vốn đang sống trong cơ chế kế hoạch hóa, bao cấp, mọi giá trị truyền thống đợc bảo tồn, giữ gìn nay bớc vào kinh tế thị trờng trong xu thế toàn cầu hóa, mọi giá trị và các tiêu chuẩn văn hóa đang đứng tr ớc nguy cơ

bị đồng nhất với văn hóa đại chúng, thế hệ trẻ Việt Nam dễ bị chuyển từ cực nọ sang cực kia, dễ rơi vào tâm lý sùng ngoại, chạy theo thị hiếu văn hóa kiểu phơng Tây Đây là những giá trị xa lạ với dân tộc ta, coi nhẹ những giá trị văn hóa truyền thống Họ dễ bị rơi vào những quan niệm sống

tự do cá nhân, cực đoan, thái độ vô trách nhiệm với gia đình và xã hội, dễ bị nhũng nhiễu bởi hành vi bạo lực, dâm ô, trụy lạc, mê tín dị đoan lôi cuốn và những mặt tiêu cực trên không thể không tác động đến sinh viên Hà Nội

Nh vậy, nó sẽ gây cản trở không nhỏ đến mục tiêu giáo dục - đào tạo ở nớc

ta, nh Bác chỉ ra " giáo dục ra những con ngời vừa hồng, vừa chuyên" đó là những con ngời có phẩm chất đạo đức chính trị và lối sống tiến bộ, đó là những con ngời biết sống mình vì mọi ngời, đó là những con ngời gắn bó thiết tha với lý tởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội mà Bác, Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn, đó là những con ngời có trình độ chuyên môn tốt

và có năng lực thực hành thành thạo công việc của mình

Cùng với điều kiện kinh tế - xã hội trên thế giới thì tình hình chính trị trên thế giới cũng tác động đến quá trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng Sự tác động trực tiếp đáng kể nhất đó chính là sự sụp đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và các nớc Đông Âu Sự phá hoại của kẻ thù đối với chủ nghĩa xã hội thông qua "chiến lợc diễn biến hòa bình thế giới"

Các nớc xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô trớc đây đã đạt đợc những thành tựu to lớn trên tất cả các mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, quân

sự Họ đã từng là chỗ dựa vững chắc cho phong trào hòa bình và cách mạng trên thế giới, cho việc đẩy lùi nguy cơ chiến tranh hạt nhân và góp phần quan trọng vào cuộc đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến

bộ xã hội Nhng do họ duy trì quá lâu những khuyết điểm của mô hình chủ nghĩa xã hội cũ, đó là sự chậm trễ trong cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật

và công nghệ, đặc biệt là do sai lầm về đờng lối lãnh đạo vì vậy Liên Xô và các nớc xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu đã lâm vào cuộc khủng hoảng trầm trọng, cả về kinh tế, chính trị, xã hội và kết cục là hệ thống xã hội chủ nghĩa đã tan rã Từ đó, phong trào cách mạng của các nớc xã hội chủ nghĩa lâm vào thoái trào Cục diện thế giới có sự thay đổi mà thế mạnh nghiêng

về chủ nghĩa đế quốc Tình hình này đã làm cho các nớc xã hội chủ nghĩa còn lại và các lực lợng cách mạng tiến bộ trên thế giới đã và đang đứng trớc nhiều khó khăn nghiêm trọng

Tuy vậy, trong thực tiễn cách mạng hiện nay, phong trào đấu tranh vì hòa bình, độc lập, dân tộc và tiến bộ xã hội vẫn tồn tại, lý tởng xã hội

chủ nghĩa vẫn không mất đi, chủ nghĩa đế quốc vẫn không thực hiện đợc

âm mu tiêu diệt hết các lực lợng xã hội chủ nghĩa Nhng dù sao, sự sụp đổ của Liên Xô và các nớc xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu đã và đang có những tác động tới phong trào xã hội chủ nghĩa và phong trào công nhân ở các n ớc

t bản Đối với nớc ta, sự tác động đó diễn ra trên nhiều lĩnh vực: kinh tế, chính trị, xã hội, t tởng, lý luận Đặc biệt là thế hệ trẻ trớc những thay đổi lớn lao của tình hình kinh tế, chính trị, xã hội trên thế giới cũng nh trong n-

ớc họ dễ bị dao động về thế giới quan, bởi vì thế giới quan của họ đang trong quá trình hình thành và phát triển Sau khi chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và các nớc Đông Âu sụp đổ, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực phản

động quốc tế đã ra sức tấn công vào chế độ xã hội chủ nghĩa nhằm xóa bỏ những nớc xã hội chủ nghĩa còn lại, trong đó Việt Nam là một mục tiêu quan trọng của chúng để phá hoại, từ đó đi đến thực hiện xóa bỏ hoàn toàn chủ nghĩa xã hội trên phạm vi thế giới

Các thế lực thù địch đã đẩy mạnh chống phá thành quả cách mạng của Đảng và nhân dân bằng chiến lợc "diễn biến hòa bình" kết hợp với bạo loạn lật đổ Kẻ thù đã chống phá chúng ta trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, với những âm mu thủ đoạn ngày càng thâm độc, xảo quyệt Đây là một cuộc chiến không có biên giới, không có vũ khí song hậu qủa lại vô cùng nặng nề Bởi lẽ, chúng tập trung chống phá ta về nền tảng t tởng và ý thức

hệ, nhằm chuyển hóa t tởng và ý thức hệ của nhân dân Việt Nam mà đầu tiên là cán bộ, đảng viên, thanh niên, sinh viên Đặc biệt là thế hệ trẻ nói chung và sinh viên nói riêng, chúng tìm mọi cách truyền bá văn hóa độc hại, gieo rắc lối sống t sản, xa hoa, trụy lạc hòng làm xói mòn bản sắc văn hóa Việt Nam, dới những hình thức và phơng pháp tinh vi xảo quyệt Nh vậy, có thể khẳng định rằng, sự biến động lớn của tình hình kinh tế - xã hội

và chính trị đang diễn ra trên thế giới đã và đang tác động đến quá trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên nói chung và sinh

viên Hà Nội nói riêng, đặc biệt là sự tác động tiêu cực, nó chính là lực cản lớn nhất trong công tác giáo dục chính trị, t tởng, lối sống cho sinh viên hiện nay trong đó có việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng.

Cùng với sự tác động của điều kiện trong nớc và quốc tế, sinh viên

Hà Nội đã và đang chịu tác động trực tiếp của những điều kiện đặc thù của

Hà Nội

1.2.2 Sự tác động của điều kiện đặc thù của Hà Nội

Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội đây là một địa danh tiêu biểu cho lịch sử nghìn năm văn hiến của đất nớc Việt Nam Với những thuận lợi về

vị trí địa lý, khí hậu thủy văn, địa hình địa chất, đất đai, giao thông, kinh tế, văn hóa, xã hội và con ngời, Hà Nội đợc nhiều triều đại chọn làm nơi đóng

đô Sau Cách mạng Tháng Tám, Hà Nội đợc Đảng và Nhà nớc ta chọn làm Thủ đô của nớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Nơi đây là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học giáo dục và giao dịch quốc tế của cả nớc Với vị thế của Thủ đô, Hà Nội có nhiều lợi thế để phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa, chính trị Song Hà Nội cũng đang đứng trớc những thách thức, đặc biệt là công tác giáo dục lý luận, t tởng đạo đức lối sống cho thế hệ trẻ nói chung và sinh viên Hà Nội nói riêng

1.2.2.1 Sự tác động của điều kiện địa lý, tự nhiên

Theo nghĩa rộng, tự nhiên là toàn bộ thế giới vật chất khách quan Khi xem xét về quá trình phát triển của giới tự nhiên, con ngời có nguồn gốc tự nhiên, là sản phẩm và là sản phẩm hoàn hảo nhất của quá trình tiến hóa của thế giới vật chất Chính môi trờng tự nhiên là tiền đề cho sự tồn tại

và phát triển của con ngời Các Mác khẳng định: "Giới tự nhiên là thân thế vô cơ của con ngời", "đời sống thể xác và tinh thần của con ngời gắn liền với giới tự nhiên" [39, tr.135], nói cụ thể hơn môi trờng tự nhiên, điều kiện

địa lý có tác động mạnh mẽ đến đời sống vật chất và đời sống tinh thần của

con ngời, tác động đến cách nhìn nhận thế giới và phơng pháp t duy của con ngời.

Thủ đô Hà Nội nằm ở trung tâm của đồng bằng Bắc Bộ Hà Nội tiếp giáp với 5 tỉnh: Thái Nguyên ở phía Bắc; Bắc Ninh, Hng Yên ở phía Đông; Vĩnh Phúc ở phía Tây; Hà Tây ở phía Nam Vị trí địa lý và địa thế tự nhiên

đã khiến cho Hà Nội sớm có một vai trò đặc biệt trong sự hình thành và phát triển của dân tộc Việt Nam Nhiều triều đại đã chọn các đế đô bao quanh Hà Nội trong vùng bán kính 20-30 km Từ năm 1010, Hà Nội đ ợc Lý Công Uẩn chọn làm kinh đô của nớc Việt lúc bấy giờ Đặc điểm địa hình

Hà Nội đây là vùng trung tâm của đồng bằng châu thổ sông Hồng, đây là dạng địa hình đồng bằng đợc bồi đắp bởi các dòng sông với các bãi bồi hiện đại và các bãi bồi cao, ngoài ra còn có các vùng trũng với các hồ đầm, dấu vết của các dòng sông cổ Riêng các bậc thềm sông chỉ có ở phần lớn huyện Sóc Sơn và ở phía Bắc huyện Đông Anh, nơi có địa thế cao so với các vùng của Hà Nội

Trên cơ sở quá trình tạo thành và cấu trúc địa hình hiện đại, có thể phân lãnh thổ thành phố Hà Nội thành 2 vùng chính đó là: vùng đồng bằng,

đây là địa hình đặc trng của Hà Nội, chiếm tới 90% diện tích đất tự nhiên, bao gồm toàn bộ nội thành, các huyện Đông Anh, Gia Lâm, Từ Liêm, Thanh Trì và một phần phía Nam của huyện Sóc Sơn Độ cao trung bình của vùng từ 4-10m, cao nhất khoảng 20m so với mặt nớc biển Nơi đây tập trung đông dân c với nền văn minh lúa nớc, trồng hoa màu, chăn nuôi gia súc về sau khi đã trở thành kinh đô của nớc Việt thì thơng nghiệp, tiểu thủ công nghiệp ngày càng phát triển thay thế cho hoạt động sản xuất nông nghiệp, tự túc tự cấp với t cách là hoạt động chủ đạo diễn ra trong khắp công xã nông thôn của đất nớc Do đó, cũng có sự chuyển dịch t duy, suy nghĩ của ngời nông dân, nông nghiệp lạc hậu đó là lối t duy bảo thủ trì trệ chủ yếu là t duy kinh nghiệm, chuyển lên một nấc thang mới là t duy tiền

khoa học và khoa học Vì thế, ngời Hà Nội thờng có cách nhìn nhận những vấn đề về kinh tế - xã hội - văn hóa sâu xa hơn, năng lực của họ chuyên biệt hơn so với ngời nông dân nông thôn hay ở các vùng miền khác nhau, ngời

Hà Nội có tính cách nhiều chiều, đa dạng, song nổi bật nhất là họ dám tự quyết đoán, ít bị chi phối bởi d luận xã hội, họ đã quyết là làm, nỗ lực ý chí cao độ để đạt đợc mục tiêu đề ra Chính họ đã đặt nền móng cho một lối t duy mới, cách nghĩ mới, lối sống mới khác với cách nghĩ, lối t duy, lối sống của dân c nông thôn trong một xã hội nông nghiệp cổ truyền Tất cả những

điều đó đã tác động rất lớn và tác động tích cực đến việc hình thành và phát triển thế giới quan duy vật biện chứng của ngời dân Hà Nội hiện nay và

đồng thời nó có tác động tích cực đến quá trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội

1.2.2.2 Sự tác động của điều kiện kinh tế - xã hội

Theo quan điểm triết học Mác - Lênin, điều kiện địa lý và môi trờng

tự nhiên mới chỉ là yếu tố quan trọng ảnh hởng đến đời sống con ngời, còn yếu tố cơ bản quyết định là phơng thức sản xuất, hoạt động kinh tế của con ngời Do đó, việc nghiên cứu sự phát triển của kinh tế mà trớc hết là trình

độ của lực lợng sản xuất, trình độ phân công lao động sẽ cho ta chìa khóa hiểu đợc ý thức xã hội nói chung về thế giới quan của ngời Hà Nội nói riêng

Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, kinh tế Hà Nội từ thời xa xa đã phát triển hơn nhiều so với các khu vực khác ở nớc ta Đặc biệt là từ khi thực hiện đờng lối đổi mới, Hà Nội đã đạt đợc những thành tựu kinh tế - xã hội quan trọng Kinh tế tăng trởng liên tục với tốc độ cao và ổn định ở tất cả các ngành Trong giai đoạn 1996-2000 tốc độ tăng trởng GDP của Hà Nội trung bình 10,6%/năm, hai năm 2001-2002 là 10,18%/năm, năm 2003 tăng 11,1%, năm 2004 tăng 11,12%/năm Tổng giá trị GDP của thành phố năm

2002 tăng gấp 3,6 lần so với năm 1990 Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo h

-ớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa Năm 2002 GDP công nghiệp chiếm 38,8% tổng GDP thành phố Năm 2004 tỷ trọng công nghiệp trong GDP là 40,4%, dịch vụ là 57,2%, nông nghiệp là 2,4% Giá trị sản xuất công nghiệp bình quân mỗi năm tăng 15-16%, giá trị sản xuất nông nghiệp trên một héc ta canh tác đạt gần 50 triệu đồng GDP bình quân đầu ng ời đạt 16 triệu đồng một năm Nh vậy, ta nhận thấy kinh tế Hà Nội tăng trởng nhanh

đã góp phần nâng cao mức sống của nhân dân Hà Nội, đây cũng chính là tiền đề quan trọng để Hà Nội nâng cao trình độ dân trí, khả năng t duy và nhận thức của ngời Hà Nội tăng lên Sống trong môi trờng dân trí cao, sinh viên Hà Nội có điều kiện thuận lợi để nâng cao nhận thức của mình trên tất cả các lĩnh vực

- Về xã hội:

Trong gần 20 năm qua dân số và cơ cấu dân số Hà Nội đã trải qua những biến động lớn gắn liền với quá trình điều chỉnh địa giới hành chính Năm 1991 qua ba lần điều chỉnh địa giới hành chính đã tách chuyển 6 huyện, thị về Hà Tây và 1 huyện về Vĩnh Phúc Năm 1995 và 1997 trong phạm vi địa giới của mình Hà Nội chia ra và thành lập thêm 5 quận nữa là Tây Hồ, Thanh Xuân, Cầu Giấy, Long Biên và Hoàng Mai

Dân số Hà Nội tính đến năm 2004 là 3.087.800 ngời Tốc độ tăng dân số Hà Nội luôn dao động bình quân từ 2,46% đến 3,14% Đây là mức tăng rất cao, chỉ đứng sau Thành phố Hồ Chí Minh Lý do cơ bản của hiện tợng dân số tăng là do biến động cơ học Bên cạnh sự biến động về số lợng dân số đã xuất hiện những biến động về chất Tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao

động có xu hớng tăng lên từ 57,6% năm 1991 lên gần 64% năm 2004 Tuy nhiên, bên cạnh mặt tích cực bổ sung thêm vào nguồn lao động của Hà Nội thì sức ép về việc làm cũng tăng lên Theo đánh giá của PGS.TS Nguyễn Chí Mỳ "Hiện nay Hà Nội là nơi có tỷ lệ thất nghiệp cao nhất trong cả nớc" [41, tr.315] Đáng chú ý là tỷ lệ thất nghiệp trong thanh niên còn rất cao

dẫn đến nhiều vấn đề xã hội gay cấn Bên cạnh đó, do Hà Nội là trung tâm kinh tế - chính trị - văn hóa - khoa học kỹ thuật và quan hệ quốc tế của cả nớc, kinh tế Hà Nội tăng trởng cao hơn các địa phơng khác, do đó có hiện t-ợng di dân từ các tỉnh và tình trạng định c tự phát cùng với đội quân thất nghiệp ở nông thôn đi về Hà Nội để tìm việc làm Đây là một vấn đề khó khăn cho việc bảo đảm an ninh trật tự xã hội của Hà Nội Chính các yếu tố trên đây đã tạo điều kiện để tệ nạn xã hội ở Hà Nội phát triển ngày càng mạnh Một bằng chứng điển hình là vào tháng 6/2005 công an thành phố

Hà Nội đã bắt quả tang nhiều tụ điểm ăn chơi xa đoạ, đó là những nhà hàng karaoke trá hình Nơi đây hội tụ các thanh niên nam nữ còn rất trẻ đang sử dụng thuốc lắc, một loại ma túy tổng hợp Một điều đáng lo ngại nữa là dịch vụ Internet ngày càng phát triển, mà tập trung nhất là gần các tr ờng đại học cao đẳng Nơi đây sinh viên thờng lui tới song điều đáng nói là họ đến không phải vì khám phá những tri thức mới, những thông tin về những vấn

đề kinh tế - xã hội lành mạnh mà họ còn khám phá cả những văn hóa phẩm

đồi trụy, lối sống t sản và thậm chí là cả những luận điệu phản động Có thể nói những hiện tợng trên đã phần nào chứng tỏ rằng môi trờng văn hóa của

Hà Nội đang có sự báo động về sự xuống cấp, thiếu lành mạnh, đây là một trong những thách thức lớn trong công tác giáo dục t tởng, phẩm chất chính trị - đạo đức, lối sống tiến bộ cho thế hệ trẻ Hà Nội nói chung và sinh viên

Hà Nội nói riêng

1.2.2.3 Sự tác động của văn hóa, giáo dục đào tạo, khoa học - kỹ thuật và công nghệ

Bên cạnh điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội thì văn hóa - giáo dục - đào tạo, khoa học - kỹ thuật có tác động đến việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội

Hà Nội, Thủ đô ngàn năm văn hiến, là nơi hội tụ, kết tinh những giá trị văn hóa của dân tộc ta Hà Nội có một tiềm lực văn hóa vợt trội so với