TIỂU LUẬN vận dụng ý nghĩa phương pháp luận của cặp phạm trù để đánh giá bản chất nhà nước ta hiện nay với các hiện tượng biểu hiện bản chất đó những hiện tượng cán bộ tham nhũng có phải bản chất

Vận dụng ý nghĩa phương pháp luận của cặp phạm trù để đánh giá bản chất nhà nước ta hiện nay với các hiện tượng biểu hiện bản chất đó.. Nhận thức và liên hệ với Nhà nước ta về sự đối lập

TIỂU LUẬN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

TP Hồ Chí Minh năm 2021

Đề tài:

Về cặp phạm trù bản chất - hiện tượng và ý nghĩa phương pháp luận rút ra từ cặp phạm trù này Vận dụng ý nghĩa phương pháp luận của cặp phạm trù để đánh giá bản chất nhà nước ta hiện nay với các hiện tượng biểu hiện bản chất đó Những hiện tượng cán bộ tham nhũng có phải bản chất của nhà nước ta không?

Giảng viên hướng dẫn: TS Bùi Thanh Quang

Ngày thuyết trình: 01/12/2021

Thời gian nộp: 23 giờ, 02/12/2021

Nhóm thực hiện: Nhóm 4

HỌ VÀ TÊN CÁC THÀNH

NGÔ NGỌC LAM (NHÓM

NGUYỄN THỊ THU HỒNG SS140418

NGUYỄN THỊ CẨM YẾN SS140413

MỤC LỤC

I Bản chất, hiện tượng:

1.2 Quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng 5

II Vận dụng ý nghĩa phương pháp luận của cặp phạm trù để đánh giá bản chất nhà nước ta hiện nay:

b Đặc trưng, bản chất của nhà nước xã hội chủ nghĩa 7

2.2 Nhận thức và liên hệ với Nhà nước ta về sự đối lập giữa bản chất - hiện tượng và phạm trù bản chất gắn liền với phạm trù cái chung, nhưng không

b Phạm trù bản chất gắn liền với phạm trù cái chung, nhưng không đồng

MỞ ĐẦU

Chúng tôi thực hiện nghiên cứu và viết nên bài luận này nhằm để hiểu rõ

về định nghĩa của cặp phạm trù bản chất - hiện tượng trong phép biện chứng duy vật, xem xét về mối quan hệ giữa bản chất và hiện tượng Dựa trên nền tảng lý thuyết căn bản để thấu hiểu hơn về ý nghĩa của phương pháp luận rút

ra từ cặp phạm trù này Từ những nghiên cứu lý thuyết trên, chúng tôi sẽ vận dụng và đưa ra những đánh giá bản chất nhà nước ta hiện nay và các hiện tượng biểu hiện bản chất đó Từ đó xem xét về hiện tượng cán bộ tham nhũng đang tồn tại hiện nay để đưa ra đánh giá tham nhũng có phải là bản chất nhà nước ta hay không Bài viết sử dụng những ví dụ trực quan và gần gũi thể hiện

sự rung cảm và thấu hiểu trong quá trình nghiên cứu của nhóm sinh viên thực hiện

I Bản chất, hiện tượng:

1.1 Phạm trù bản chất, hiện tượng:

“Bản chất là phạm trù chỉ sự tổng hợp tất cả những mặt, những mối liên

hệ tất nhiên, tương đối ổn định ở bên trong, quy định sự vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng đó

Hiện tượng là phạm trù chỉ sự biểu hiện của những mặt, những mối liên

hệ đó trong những điều kiện xác định.” [1, tr.49]

Ví dụ:

- Bản chất của việc ăn uống chính là phương pháp để duy trì sự sống cho

con người

- Bản chất của cái điện thoại là công cụ giúp bạn liên lạc, kết nối với thế

giới bên ngoài

- Bản chất của việc bật máy lạnh là phương pháp giúp bạn làm mát trong

ngày hè nóng nực

Ví dụ 2: Bản chất của những đám mây là sự tập trung của hơi nước bốc

lên và lơ lửng Những hiện tượng mây, mưa khác nhau sẽ xuất hiện dựa trên những điều kiện áp suất, nhiệt độ, khác nhau như:

- Hơi nước tích tụ nhiều, mây dày lên ở cùng một điểm trên bầu trời sẽ tạo

nên hiện tượng mây đổi màu thành đen dần.

- Nhiệt độ hạ xuống, không khí có độ ẩm cao thì sẽ xảy ra hiện tượng các

giọt nước của đám mây ngưng tụ và rơi xuống, gọi là mưa

“Phạm trù bản chất gắn liền với phạm trù cái chung, nhưng không đồng nhất với cái chung” [1, tr.49] Có nghĩa là có những cái chung là bản chất, nhưng có những cái chung không phải là bản chất

Ví dụ: Bản chất của con người là sản phẩm tổng hợp giữa các mối quan

hệ xã hội Nhưng sự tổng hợp giữa các bộ phận khác nhau như chân, tay, mắt, mũi miệng thì không phải là bản chất của con người

1.2 Quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng

Theo chủ nghĩa quan duy vật biện chứng, bản chất và hiện tượng đều tồn tại khách quan, chúng vừa thống nhất, vừa đối lập với nhau

“Sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng: bản chất luôn luôn được bộc lộ ra qua hiện tượng; còn hiện tượng nào cũng là sự biểu hiện của một bản chất nhất định Không có bản chất nào tồn tại thuần túy ngoài hiện tượng; đồng thời cũng không có hiện tượng nào hoàn toàn không biểu hiện bản chất” [1, tr.49-50] V.I.Lênin viết: "Bản chất hiện ra Hiện tượng là có tính bản chất" [2, t.29, tr.268]

Bản chất thay đổi thì sẽ làm hiện tượng thay đổi Khi bản chất biến mất cũng sẽ không còn hiện tượng

Ví dụ: Bản chất của bạn B là một học sinh chăm học bài và ôn bài trước

khi thi Hiện tượng kéo theo đó là B đạt được 9 điểm thi môn Những nguyên lý

cơ bản của Chủ nghĩa Mác Lê nin nhờ học bài đầy đủ Nhưng kỳ học sau bạn B

thay đổi bản chất, lười biếng không học bài nữa, hiện tượng điểm cao của bạn thay đổi thành điểm thấp hơn Kỳ kế tiếp bạn B quyết định nghỉ học luôn, vậy là bản chất lười biếng hay siêng năng trong học tập đều biến mất, không có hiện tượng điểm cao hay điểm thấp gì khác nữa

“Sự đối lập giữa bản chất và hiện tượng Sự đối lập này thể hiện: bản chất phản ánh cái chung, cái tất yếu, còn hiện tượng phản ánh cái riêng biệt, phong phú và đa dạng” [1, tr 50]

Ví dụ: Bản chất bạn B chăm học bài, ôn bài đầy đủ Nhưng khi bạn đi thi

vẫn có thể gặp hiện tượng điểm thấp hoặc điểm cao.Nếu bạn B gặp đề đúng với những gì bạn đã ôn thì bạn gặp điểm cao Có thể bạn B học chăm chỉ nhưng câu hỏi tình huống bạn gặp bạn không giải quyết được thì điểm vẫn thấp Hoặc hôm đi thi bạn B bị đau bụng, không có tâm trí làm bài thì hiện tượng điểm thấp sẽ xuất hiện

“Bản chất là cái bên trong, hiện tượng là cái bên ngoài; bản chất tương đối ổn định, ít biến đổi, còn hiện tượng là cái thường xuyên biến đổi” [1, tr.51]

V.I.Lênin viết: "Cái không bản chất, cái bề ngoài, cái trên mặt, thường biến mất,

không bám “chắc”, không “ngồi vững” bằng “bản chất” [2, t.29 tr.137].

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận

Bản chất biểu hiện qua hiện tượng, vì vậy muốn nhận thức đúng sự vật phải đi vào bản chất Còn muốn nhận thức đúng bản chất phải thông qua (rút

ra từ) nhiều hiện tượng khác nhau V.I.Lênin đã viết rằng: "Tư tưởng của người

ta đi sâu một cách vô hạn, từ hiện tượng đến bản chất, từ bản chất cấp một, nếu có thể nói như vậy, đến bản chất cấp hai, v.v., cứ như thế mãi" [2, t.29, tr.268]

“Bản chất phản ánh tính tất yếu, tính quy luật nên trong nhận thức và thực tiễn cần căn cứ vào bản chất chứ không căn cứ vào hiện tượng thì mới có thể đánh giá được đầy đủ, chính xác về sự vật, hiện tượng đó và mới có thể cải tạo căn bản sự vật” [1, tr.51]

II Vận dụng ý nghĩa phương pháp luận của cặp phạm trù để đánh giá bản chất nhà nước ta hiện nay:

2.1 Nhà nước xã hội chủ nghĩa:

a Khái niệm

“Nhà nước xã hội chủ nghĩa là tổ chức mà thông qua đó, Đảng của giai cấp công nhân thực hiện vai trò lãnh đạo của mình đối với toàn xã hội; là một

tổ chức chính trị thuộc kiến trúc thượng tầng dựa trên cơ sở kinh tế của chủ

nghĩa xã hội Nhà nước xã hội chủ nghĩa là tổ chức thể hiện và thực hiện ý chí quyền lực của nhân dân, nhằm thực hiện quyền lực và lợi ích của nhân dân” [3, t.21, tr.257-258]

b Đặc trưng, bản chất của nhà nước xã hội chủ nghĩa

Là công cụ cơ bản để thực hiện quyền lực của nhân dân lao động, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh “Nước ta là một nước dân chủ, địa

vị cao nhất là dân vì dân là chủ”; “Chế độ ta là chế độ dân chủ, tức là nhân dân

là chủ” Với Hồ Chí Minh, nhân dân là chủ thể tối cao và duy nhất của quyền lực nhà nước Toàn bộ quyền lực nhà nước đều bắt nguồn từ nhân dân, do nhân dân uỷ quyền cho bộ máy nhà nước thực hiện, nhằm phụng sự lợi ích của nhân dân Bộ máy nhà nước được thiết lập là bộ máy thừa hành ý chí, nguyện vọng của nhân dân, đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước không thể là các ông quan cách mạng mà là công bộc của nhân dân “Chúng ta hiểu rằng, các cơ quan của Chính phủ từ toàn quốc cho đến các làng, đều là công bộc của dân, nghĩa là để gánh việc chung cho dân, chứ không phải để đè đầu dân như trong thời kỳ dưới quyền thống trị của Pháp, Nhật” [4, t.4, tr.56]

Là nhà nước của dân, do chính nhân dân lập qua thông qua chế độ bầu

cử dân chủ Bầu cử dân chủ là phương thức thành lập bộ máy nhà nước đã được xác lập trong nền chính trị hiện đại, đảm bảo tính chính đáng của chính quyền khi tiếp nhận sự uỷ quyền quyền lực từ nhân dân

Nhà nước được thành lập không vì mục đích làm thay cho dân, mà thực hiện vai trò người cầm lái, người tổ chức để nhân dân bằng trí tuệ, sức mạnh

của mình giải quyết các vấn đề của chính mình Người viết: “Nếu không có nhân dân thì Chính phủ không đủ lực lượng Nếu không có Chính phủ thì nhân dân không ai dẫn đường Vậy nên Chính phủ với nhân dân phải đoàn kết thành một khối” [4, t.6, tr.515]

“Chính vì lẽ thế, nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là tổ chức quyền lực thể hiện và thực hiện ý chí, quyền lực của nhân dân, thay mặt nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân quản lý toàn bộ hoạt động của đời sống

xã hội Mặt khác, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam chịu sự lãnh đạo và thực hiện đường lối chính trị của giai cấp công nhân thông qua đội tiên phong là Đảng Cộng sản Việt Nam” [4, t.4, tr.133]

Là công cụ của chuyên chính giai cấp, nhưng vì lợi ích của tất cả những người lao động tức là tuyệt đại đa số nhân dân, thực hiện sự trấn áp những kẻ chống đối, phá hoại sự nghiệp xã hội chủ nghĩa.

“Trong các xã hội có giai cấp (chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản) quyền lực chính trị thuộc về giai cấp thống trị hoặc liên minh giai cấp thống trị Thông qua quyền lực chính trị, giai cấp thống trị bắt các giai cấp khác phục tùng ý chí của mình Quyền lực chính trị như C Mác và Ph Ăngghen đã chỉ rõ, thực chất là bạo lực có tổ chức của một giai cấp để đàn áp những giai cấp khác.” [5, t.1]

Nhà nước là công cụ cơ bản của quyền lực chính trị “Là bộ máy quyền lực đặc biệt để trước hết cưỡng chế, bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị Tuy nhiên, do được hình thành từ bộ máy quản lý cộng đồng, nên nhà nước cũng đồng thời nhân danh xã hội, đại diện cho xã hội thực hiện các chức năng quản

lý xã hội, phục vụ nhu cầu chung của xã hội, tương ứng với bản chất của giai cấp cầm quyền và điều kiện tồn tại của xã hội.” [5, t.1]

Bên cạnh thực hiện chức năng chuyên chính và là bộ máy bạo lực chuyên nghiệp của giai cấp thống trị, nhà nước còn phải thực hiện chức năng xã hội nhằm duy trì trật tự xã hội và điều hòa lợi ích trong xã hội theo trật tự mà giai cấp thống trị hướng đến Cho nên, các nhà kinh điển mác - xít chỉ rõ: “Ở khắp nơi, chức năng xã hội là cơ sở của sự thống trị chính trị; và sự thống trị chính trị cũng chỉ kéo dài chừng nào nó còn thực hiện chức năng xã hội đó của nó” [3, t.20, tr.253] Nhà nước là bộ máy của giai cấp thống trị, phục vụ cho lợi ích của giai cấp thống trị, vì thế V.I Lênin khẳng định: “Nhà nước là một bộ máy dùng

để duy trì sự thống trị của một giai cấp này đối với giai cấp khác” [2, t.39, tr.84]

Trong nhà nước xã hội chủ nghĩa, nhà nước phải là một công cụ, một phương tiện, đồng thời, là một biểu hiện tập trung trình độ dân chủ của nhân dân lao động Dân chủ trong xã hội xã hội chủ nghĩa chính là nhân dân tham gia vào mọi công việc của nhà nước Điều cần thiết không phải chỉ là cơ quan đại biểu theo kiểu chế độ dân chủ, mà là toàn bộ việc quản lý nhà nước từ dưới lên phải do bản thân quần chúng tổ chức, quần chúng thực sự tham gia vào từng bước của cuộc sống và đóng vai trò tích cực trong việc quản lý Vì thế, V.I.Lênin trong quá trình lãnh đạo xây dựng Nhà nước Nga Xô viết đã yêu cầu phải xây dựng bộ máy nhà nước gọn nhẹ, tinh giản, tổ chức khoa học, hoạt động hiệu quả và tiết kiệm theo nguyên tắc “thà ít mà tốt” [2, t.45, tr.445], nghĩa là coi trọng chất lượng, không chạy đua theo số lượng; cán bộ, công chức phải có năng lực, bản lĩnh chính trị vững vàng; phải phấn đấu đạt “chất lượng kiểu mẫu thật sự” [2, t.45, tr.446]

Đặc trưng cơ bản của nhà nước xã hội chủ nghĩa là nhà nước tổ chức, xây dựng xã hội mới; là một yếu tố cơ bản của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa; là một kiểu nhà nước đặc biệt, “nhà nước không còn nguyên nghĩa”, là “nửa nhà

nước”.Sau khi những cơ sở kinh tế - xã hội cho sự tồn tại của nhà nước mất đi thì nhà nước cũng không còn, nhà nước “tự tiêu vong”.

2.2 Nhận thức và liên hệ với Nhà nước ta về sự đối lập giữa bản chất -hiện tượng và phạm trù bản chất gắn liền với phạm trù cái chung, nhưng không đồng nhất với cái chung

a Sự đối lập giữa bản chất và hiện tượng

Bản chất của Nhà nước Xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân

Hiện tượng phản ánh những trường hợp tham nhũng, những người vì dân quên mình,

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, một nhà nước của dân, không chỉ do dân lập ra thông qua bầu cử dân chủ mà còn là nhà nước chịu sự kiểm tra, giám sát, định đoạt của nhân dân

Bản chất Nhà nước ta là cái chung là cái tất yếu là nguyện vọng là tầng lớp người dân lao động, thực hiện quyền của người lao động dưới Đảng Cộng sản Việt Nam Nước ta trước khi thành lập Nhà nước Xã hội chủ nghĩa thì bản chất xã hội là chế độ thuộc địa và nửa thuộc địa, thể hiện ra những hiện tượng của chủ nghĩa tư bản khiến mâu thuẫn của các tầng lớp ngày càng tăng, vậy nên việc ta bỏ chế độ cũ tiến đến quá độ Chủ nghĩa là điều tất yếu, là cái chung của đại đa mọi người

Sự đối lập này thể hiện: bản chất phản ánh cái chung, cái tất yếu, còn hiện tượng phản ánh cái riêng biệt, phong phú và đa dạng.

Nhà nước trong xã hội có giai cấp đối kháng mang bản chất là một bộ máy của một giai cấp này dùng để trấn áp, bóc lột giai cấp khác Trước cách mạng tháng 8-1945, dưới sự thống trị, bóc lột của thực dân Pháp và bọn tay sai, hơn hai triệu đồng bào ta chết đói

Nhưng sau giải phóng, bản chất nhà nước thay đổi Nhà nước Việt Nam mang bản chất giai cấp công nhân, là nhà nước của dân… nên dân không còn chết đói Ngay sau giải phóng, ngày 3-9-1945, HCM nói việc cấp bách số 1 là cứu đói vì: Những người thoát chết đói, nay cũng bị đói Có hai giải pháp:

- Cấp cứu, nhường cơm sẻ áo “Bác viết ngày 28-9-1945: “Vậy tôi xin đề

nghị với đồng bào cả nước cứ 10 ngày nhịn ăn một bữa, mỗi tháng nhịn ba bữa Đem gạo đó để cứu dân nghèo.” [6] Chính phủ phái một ủy ban vào Nam

bộ cấp tốc tổ chức việc vận chuyển gạo ra Bắc

- Giải quyết vấn đề từ gốc, phải gấp rút trồng trọt Cho sử dụng những đất công cộng còn trống như sân bãi, vỉa hè, bờ đê để trồng trọt Mỗi địa phương lập một tiểu ban để tổ chức sản xuất

Phải trồng màu ngay từ tháng 11-1945 để tháng giêng đã có thu hoạch khoai lang Tháng hai đã có thu hoạch ngô, đậu Sau đó, trồng tiếp vụ nữa để cho thu hoạch bổ sung vào tháng ba và tháng tư để chịu đựng được suốt thời

kỳ giáp hạt Kết quả sản lượng màu đã tăng gấp bốn lần so với thời kỳ Pháp thuộc Dân hết đói Võ Nguyên Giáp tuyên bố: “Cuộc cách mạng đã chiến thắng được nạn đói, thật là một kỳ công của chế độ dân chủ” [6] Đó là lý do tại sao dân chúng đã tin và đã theo Việt Minh

Bản chất là cái bên trong, hiện tượng là cái bên ngoài; bản chất tương

đối ổn định, ít biến đổi, còn hiện tượng là cái thường xuyên biến đổi V.I.Lênin viết: "Cái không bản chất, cái bề ngoài, cái trên mặt, thường biến mất, không bám “chắc”, không “ngồi vững” bằng “bản chất” [2, tr.137].

Ví dụ: Trong xã hội có đối kháng giai cấp, bản chất của nhà nước là công

cụ thống trị giai cấp, bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị Bản chất này là tương đối ổn định trong các xã hội dựa trên cơ sở chế độ tư hữu (chủ nô, phong kiến

và xã hội tư bản)

Nhưng về những hiện tượng biểu hiện bản chất đó khác nhau theo những điều kiện cụ thể theo thời gian Càng lùi xa về lịch sử trước kia, các nhà nước để bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị, càng dùng sức mạnh bạo lực, quân

sự trong các quan hệ đối nội và đối ngoại

Những năm gần đây trên thế giới, trong quan hệ đối ngoại của các nhà nước nổi lên là “Hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn,… xu thế dân chủ hoá trong quan hệ quốc tế tiếp tục phát triển nhưng các nước lớn vẫn sẽ chi phối các quan hệ quốc tế” [7, tr.182-183]

b Phạm trù bản chất gắn liền với phạm trù cái chung, nhưng không đồng nhất với cái chung:

Đảng là một tổ chức chính trị của một giai cấp có nhận thức sâu sắc về quyền lợi giai cấp và đấu tranh cho quyền lợi giai cấp, có chung một đường lối quản lý, xây dựng nhà nước giàu mạnh, dân chủ, đặt quyền lợi của giai cấp công nhân lên hàng đầu và tất cả đều để thực hiện lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, phải thấm nhuần các tư tưởng đạo đức cách mạng Đây là bản chất của Đảng ta, là cái chung, là đường lối chung để ác đảng viên thực hiện Tuy nhiên,