TIỂU LUẬN môn TRIẾT học đề tài tư TƯỞNG CHÍNH TRỊ của MẠNH tử và ý NGHĨA của nó đối với VIỆC xây DỰNG NHÀ nước PHÁP QUYỀN VIỆT NAM HIỆN NAY

Đến hiện tại, bản chất của Nhà Nước Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam được hình thành từ cuộc tổng tuyển cử toàn dân, mỗi công dân Việt Nam khi đạt đến một độ tuổi đầy đủ về mặt nhận thức đều có

Trang 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA TÀI CHÍNH

TIỂU LUẬN MÔN TRIẾT HỌC

ĐỀ TÀI: TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ CỦA MẠNH TỬ VÀ Ý NGHĨA CỦA

NÓ ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM

HIỆN NAY

Họ và tên giảng viên: BÙI XUÂN THANH

Họ và tên học viên: ĐỖ QUÝ DƯƠNG Lớp: Triết học (PHI610004) – LPH: 21C1PHI61000416

Mã số học viên: 212111019

Số thứ tự trên lớp: 07

Trang 2

MỤC LỤC:

I PHẦN MỞ ĐẦU: 3

II PHẦN NỘI DUNG CHÍNH: 4

1.1 Nguồn gốc tư tưởng chính trị của Mạnh Tử 4

1.2 Quan điểm “nhân nghĩa” đến “nhân chính” trong tư tưởng chính trị của Mạnh Tử 5

1.3 Vấn đề dân bản trong tư tưởng chính trị của Mạnh Tử 7

1.4 Những giá trị và hạn chế trong tư tưởng chính trị của Mạnh Tử và bài học ứng dụng vào việc xây dựng Nhà nước pháp quyền hiện nay 10

Những giá trị mà tư tưởng chính trị của Mạnh Tử mang lại: 10

Những hạn chế trong tư tưởng chính trị - xã hội của Mạnh Tử: 12

III PHẦN KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ: 13

IV DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO: 16

Trang 3

I PHẦN MỞ ĐẦU:

Một cách tổng quát nhất, tư tưởng chính trị của Mạnh Tử, một trong những học thuyết nổi tiếng thuộc trường phái Nho Giáo có nội dung chính yếu về việc lấy dân làm gốc để trị

vì cai quản đất nước Mặc dù tư tưởng chính trị này vẫn còn mang nhiều bất cập đặc trưng của giai cấp phong kiến, tuy nhiên nó vẫn thể hiện được mặt tiến bộ vượt thời gian của mình, thích hợp trong bối cảnh hiện nay khi mà nguyên tắc để vận hành bất kỳ nền chính trị nào trên thế giới cũng phải đặt lợi ích của nhân dân, công dân mình lên làm mục tiêu trong yếu

Việt Nam cũng không phải là quốc gia ngoại lệ, chúng ta là một đất nước của dân, do dân và vì dân Quan điểm này được thể hiện xuyên suốt trong nghìn năm lịch sử dựng nước

và giữ nước của dân tộc ta Đến hiện tại, bản chất của Nhà Nước Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam được hình thành từ cuộc tổng tuyển cử toàn dân, mỗi công dân Việt Nam khi đạt đến một độ tuổi đầy đủ về mặt nhận thức đều có thể tự mình chọn ra người đại diện thực hiện quyền lực chính trị để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp mà mình có quyền được hưởng Mỗi bản hiến pháp của Nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam đều thể hiện rõ nét quyền này của nhân dân, cụ thể:

- Hiến pháp năm 1946 và Hiến pháp năm 1959 do Chủ tịch nước Hồ Chí Minh soạn

thảo có nêu rõ: “tất cả quyền bính trong nước đều là của toàn thể nhân dân Việt

Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo; những việc quan hệ đến vận mệnh quốc gia sẽ đưa ra toàn dân phúc quyết Nhân dân có quyền làm chủ về chính trị, kinh tế, văn hóa – xã hội, bầu ra Quốc hội – cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất thể hiện quyền tối cao của nhân dân.” 1

- Hiến pháp năm 2013 có nội dung sau: “Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt

Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân” 2 , “Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Nhân dân làm chủ; tất cả

1 PGS TS Phạm Ngọc Anh, GS TS Mạch Quang Thắng, GS TS Nguyễn Ngọc Cơ, PGS TS Vũ Quang Hiển, TS Lê Văn

Thịnh (2017), Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh, Hà Nội, NXB Chính Trị Quốc Gia Sự Thật

Trang 4

quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức.” 3 , Nhà nước bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; công nhận, tôn trọng, ba ̉o vê ̣ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân; thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, mọi người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện.” 4

Như vậy, có thể thấy được sự tương đồng giữa tư tưởng chính trị của Mạnh Tử và tình hình chính trị tại Việt Nam ta, từ đó thể hiện được tính cấp thiết đối với việc nghiên cứu, phân tích tư tưởng chính trị của Mạnh Tử để học tập, áp dụng vào việc xây dựng Nhà Nước pháp quyền của Việt Nam hiện nay, khi mà vẫn còn tồn tại nhiều mặt tiêu cực trong bộ máy quản lý, chưa đúng với bản chất của dân, do dân và vì dân

II PHẦN NỘI DUNG CHÍNH:

1.1 Nguồn gốc tư tưởng chính trị của Mạnh Tử

Tồn tại trong thời kỳ Xuân thu – Chiến quốc, là thời kỳ đặc biệt trong lịch sử Trung Quốc cổ đại khi vừa là thời kỳ tan rã của chế độ chiếm hữu nô lệ vừa là mầm mống phát triển quá trình phong kiến hóa của xã hội, Mạnh Tử (371 – 289 TCN) tên thật là Mạnh Kha thuộc dòng dõi Manh Tôn Thị - Vương tộc nước Lỗ là một Nho gia có sức ảnh hưởng không chỉ đối với xã hội hiện tại của ông mà các học thuyết ấy còn được nghiên cứu, ứng dụng trong xã hội hiện đại ngày nay

Các tư tưởng chính trị mang tầm ảnh hưởng của Mạnh Tử có nguồn gốc từ các yếu tố sau:

- Phản ánh điều kiện kinh tế - xã hội nhiều biến động trong thời kỳ Xuân thu – Chiến quốc;

- Ảnh hưởng của tư tưởng Nho giáo, ứng dụng đường lối “Đức trị”;

3 Quốc Hội nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam (2013), Hiến Pháp, Khoản 2 điều 2

4 Quốc Hội nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam (2013), Hiến Pháp, Điều 3

Trang 5

- Kế thừa tư tưởng của Khổng Tử và phát triển, sáng tạo nó dựa trên nhận thức của chính bản thân Mạnh Tử

Từ các yếu tố trên đã dẫn đến kết quả là sự hình thành tất yếu của tư tưởng chính trị

“nhân chính” và “nhân bản” có giá trị đến hiện nay của Mạnh Tử

1.2 Quan điểm “nhân nghĩa” đến “nhân chính” trong tư tưởng chính trị của

Mạnh Tử

Kế thừa tư tưởng Nho gia của Khổng Tử và bổ sung sự sáng tạo của mình vào trong bối cảnh xã hội thời Xuân thu – Chiến quốc, Mạnh Tử đã phát triển và làm rõ hơn nội dung của

lý thuyết về “nhân” Ông cho rằng “Nhân giả dã, nhân dã Hiệp nhi ngôn chi, đạo dã: Chữ

nhân (đức nhân) đồng nghĩa với chữ nhân (người) vậy hễ là người thì phải làm nhân Nói cho hợp nghĩa, nhân tức là đạo làm người vậy.” Ông cũng chỉ rõ: “Nhân giả ái nhân; hữu

lễ giả kính nhân Ái nhân giả, nhân hằng ái chi; kính nhân giả, nhân hằng kính chi: Nhân tức là thương người còn lễ tức là kính người Mình thương người ta thì người ta thường thương lại mình; mình kính người ta thì người ta thường kính lại mình.” Như vậy, vẫn

khẳng định nhân là thương người, nhưng Mạnh Tử chú trọng hơn về nền tảng của đức nhân.5 Quan điểm của Mạnh Tử về việc sử dụng nhân đức trong chính trị là giải pháp cho

mọi vấn đề của các nhà cẩm quyền để trị nước, an dân, bình thiên hạ

Theo Mạnh Tử, “Nhân, nhân tâm dã; nghĩa, nhân lộ dã Xả kỳ lộ nhi phất do, phóng kỳ

tâm nhi bất tri cầu, ai tai! Học vấn chị đạo vô tha: Cầu kỳ phóng tâm nhi dĩ hỹ: Nhân là lương tâm của con người; nghĩa là con đường chính đại của người Những ai bỏ con đường chính đại của mình mà chẳng theo, những kẻ để thất lạc lương tâm của mình mà chẳng biết tìm nó lại, thật đáng thương hại thay! Người học vấn đạo lý chỉ có cái mục đích này mà thôi: Tìm lại cái lương tâm thất lạc của mình.”6, nhân phải đi liền với nghĩa, mỗi người trên con đường sự nghiệp, gia đình, học vấn, … của mình phải trao dồi nhân phẩm, đạo đức mới

5 Bùi Xuân Thanh (2021) , Tư tưởng chính trị - xã hội của Mạnh Tử giá trị và hạn chế (Sách chuyên khảo), Hà Nội,

Nhà Xuất Bản Chính Trị Quốc Gia Sự Thật, tr 68

Trang 6

có thể được xem là “con đường chính đại” để tìm lại “cái lương tâm” của mình Ngoài ra, nghĩa trong tư tưởng chính trị của Mạnh Tử còn bao hàm ý nghĩa là những việc nên nói, nên làm đúng lẽ phải, không gây ảnh hưởng, tác động tiêu cực đến người khác

Như vậy, quan điểm về nhân nghĩa của Mạnh Tử chính là thi hành lẽ phải dựa trên quan điểm nhân đức trong mỗi con người thì họ đã là bậc đại nhân trong chính cuộc sống của

mình rồi Ông cho rằng “Nhân gắn liền với nghĩa nên bất nhân gắn với bất nghĩa Đạo làm

người không được phạm điều bất nhân và bất nghĩa.” Cũng như “Cư ô tại? Nhân thị dã

Lộ ô tại? Nghĩa thị dã Cư nhân, do nghĩa, đại nhân chi sự bị hỹ: Kẻ sĩ ở nơi nào? Ở nơi đức nhân vậy Kẻ sĩ đi đường nào? Noi theo đức nghĩa vậy Ở nơi đức nhân, noi theo đức nghĩa, sự nghiệp của bậc đại nhân đã được đầy đủ rồi.”7

Về phạm trù chính trong tư tưởng chính trị của Mạnh Tử về nhân chính, chính ở đây

được gắn liền với chính sự, ông cho rằng “Chư hầu chi bảo tam: Thổ địa, nhân dân, chính

sự: Một vị vua của chư hầu có ba của quý: Đất đai, nhân dân và chính sự.” Như vậy, chính

sự ở đây chính là việc nước, người làm chính sự chính là nhà cầm quyền, quản lý nhân dân, giải quyết những vấn đề trọng tâm của một đất nước Cách hiểu này tương ứng với từ chính trị trong xã hội hiện đại ngày nay, tư tưởng chính trị của Mạnh Tử với nội dung xuyên suốt, thống nhất là vấn đề nhân chính mang hàm nghĩa là mở rộng phạm trù đạo đức vào trong chính trị, sử dụng đạo đức (nhân) vào việc vận hành nền chính trị của đất nước (chính)

Mạnh Tử nói rằng: “Thiên hạ nịch, viên chi dĩ đạo: Thiên hạ chìm đắm, muốn tiếp cứu họ,

phải dùng đạo lý (nhân, nghĩa, lễ, …) mới được.”8

Mạnh Tử đề cao và tuyệt đối tư tưởng nhân nghĩa trong việc chính trị, ông đặt vấn đề này lên trên cả lợi ích của các nhà cầm quyền vì theo ông nếu bất kỳ khi nào vấn đề lợi ích được đặt cao hơn nhân nghĩa xã hội sẽ trở nên hỗn loạn, mọi người tìm mọi cách để đạt

được tư lợi mà không màng đến cái lợi ích chung nữa, “Nếu ở trên bậc quốc vương nói

rằng: Có cách gì để làm lợi cho đất nước ta? Kế đó, hàng đại phu nói rằng: Có cách gì để

Trang 7

làm lợi cho gia tộc ta? Sau đó hạng sĩ và hạng bình dân nói rằng: Có cách gì để làm lợi cho thân phận ta? Như vậy, từ trên tới dưới đều tranh nhau vì mối lợi, ắt vận nước phải lâm nguy đó.”9

Tổng quan về tư tưởng chính trị của Mạnh Tử, việc điều hành chính sự của mỗi quốc gia phải được thực hiện bằng đạo đức, tư tưởng nhân chính này khiến hoài bão lớn nhất của Mạnh Tử chính là làm thế nào để cho nhân đức trở thành lẽ sống của mỗi người trong xã hội, để đức nhân có thể lan rộng và tỏa sáng

1.3 Vấn đề dân bản trong tư tưởng chính trị của Mạnh Tử

Dù còn mang nặng màu sắc giai cấp và chủ yếu dựa trên ý chí chủ quan của Mạnh Tử, quan điểm về nhân chính của ông trong đạo trị nước là tiền đề cho học thuyết “Dân bản” mang nhiều giá trị lịch sử, xứng đáng được học tập và áp dụng vào thực tế hiện nay

Luận điểm “Chư hầu chi bảo tam: Thổ địa, nhân dân, chính sự Bảo châu ngọc giả,

ương tất cập thân: Một vị vua chưa hầu có ba của quý: Đất đai, nhân dân và chính sự Nếu chê ba điều ấy mà quý châu ngọc, ắt thân mình phải vướng lấy tai ương” một lần nữa được

nhắc lại trong tư tưởng chính trị của Mạnh Tử để thể hiện rằng ông lấy dân làm nền tảng quý báu của một quốc gia, việc xem trọng nhân dân quyết định sự tồn vong của đất nước

Tư tưởng này cũng được thể hiện rõ hơn trong câu “Dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi

khinh” khi mà dân được xem trọng nhất trong các yếu tố, rồi mới đến quốc gia, đất nước và

cuối cùng là nhà cầm quyền Một nhà cầm quyền thành trong theo tư tưởng chính trị của Mạnh Tử là một nhà cầm quyền biết dùng nhân nghĩa trong chính trị, thương dân, coi trọng

dân, quan tâm đến đời sống của nhân dân, ông cho rằng “Đắc thiên hạ hữu đạo, đắc kỳ dân,

tư đắc thiên hạ hỹ Đắc kỳ dân hữu đạo: đắc kỳ tâm, tư đắc dân hỹ Đắc kỳ tâm hữu đạo:

sở dục, dữ chi tụ chi: sở ố, vật thi nhĩ dã: Muốn có được thiên hạ, có một phương pháp nên theo: Hễ được dân chúng, tự nhiên sẽ được thiên hạ Muốn được dân chúng, có một phương pháp nên theo: Hễ được lòng dân, tự nhiên sẽ được dân chúng Muốn được lòng dân, có

Trang 8

một phương pháp nên theo: dân ghét việc chi, nhà cầm quyền đừng thi thố cho họ.”10 Như vậy, để có được thiên hạ, nhà cầm quyền phải lấy được lòng dân

Trong tư tưởng Dân bản của Mạnh Tử thì yếu tố dưỡng dân cũng đóng vai trò rất quan trọng khi mà ông gắn liền thế giới quan duy vật (vật chất) và tâm tư, tình cảm và sức dân

(duy tâm) Cụ thể, Mạnh Tử cho rằng “Minh quân chế dân chi sản, tất sử ngưỡng túc dĩ sự

phụ mẫu, phủ túc dĩ sức thê tử, lạc tuế chung thân bão, hung niên miễn ư tử vong Nhiên hậu khu nhi chi thiện Cố dân chi tùng chi dã khinh: Đấng minh quân chế định tài sản của dân, ắt khiến cho ngẩng đầu lên thì đủ thờ cha mẹ, cúi xuống đủ nuôi vợ con, năm được mùa thì luôn no đủ, năm mất mùa không đến nỗi chết đói Được như thế rồi, nhà vua mới khiến dân làm thiện Tự nhiên họ sẽ theo điều thiện một cách dễ dàng.”11 Ngoài ra, Mạnh

Tử còn đề cao những phúc lợi xã hội cho những thành phần thất thế trong xã hội như là

“Lão nhi vô thê viết quan, lão nhi vô phu viết quả, lão nhi vô tử viết độc, ấu nhi vô phụ viết

cô Thử tứ giả thiên hạ chi cùng dân nhi vô cáo giả: Quan là những ông lão không vợ, quả

lả những bà lão không chồng, độc là những ông lão hoặc bà lão chẳng có con phụng dưỡng,

cô là trẻ mồ côi cha Đó là những hạng người cùng khổ nhất trong thiên hạ chẳng biết nhờ cậy vào ai.” Và “Thiên hạ hữu thiện dưỡng lão, tắc nhân nhân dĩ vi kỷ quy hỹ: Trong thiên

hạ, nếu có một vị vua hay phụng dưỡng người già cả, ắt những nhà nhân đức đều quay về với vị vua ấy.”12

Tư tưởng dân bản của Mạnh Tử với nhiều lợi ích là thế, nhưng theo ông để hiện thực hóa được tư tưởng chính trị này cần phải có yếu tố phẩm chất, đạo đức của nhà cầm quyền

Vì chỉ có nhà cầm quyền có đầy đủ nhân nghĩa mới có thể nhận thức được điều hay lẽ phải

mà làm theo, còn đối với những người bất nhân, bất nghĩa thì việc họ gạt đi điều hay, ý đẹp khi thi hành nhân chính là hoàn toàn có thể Mạnh Tử nói, vua phải biết tồn tâm, dưỡng tính, phát triển nhân, nghĩa, lễ, trí, người quân tử phải biết giữ lòng mình Vua, nói rộng ra

Trang 9

là nhà cầm quyền phải ở chỗ rộng rãi trong thiên hạ (đức nhân) mà dung nạp người, đứng

ở chỗ chính đáng trong thiên hạ (lễ), noi theo đường lớn trong thiên hạ (đức nghĩa); hễ đắc chí thì cùng với dân mà hành đạo, bất đắc chí thì riêng mình mà hành đạo Suốt đời canh cánh một nỗi lo sao cho mình có thể trở thành như vua Nghiêu, vua Thuấn.13 Không chỉ khuyến khích khuyên can nhà cầm quyền liên tục tu sửa, phát triển bản thân trở thành một con người nhân đức, Mạnh Tử cũng thẳng tay chỉ trích hạng quan tư lợi, không màng đến

xã tắc “Trưởng quân chi ác, kỳ tội tiểu; phùng quân chi ác, kỳ tội đại Kim chi đại phu, giai

phùng quân chi ác: Làm quan mà hùa theo vua, khi vua lầm lỗi, tuy là có tội nhưng tội nhỏ; chứ như đón trước ý xấu của vua, kêu gợi cho vua lầm lỗi, đó mới là tội lớn.”14

Cuối cùng, một luận điểm rất quan trọng nữa trong tư tưởng chính trị Dân bản của Mạnh

Tử chính là sử dụng người tài đức Một nhà cầm quyền mà vì tư lợi cá nhân, dòng tộc mà không sử dụng đúng người hiền đức theo Mạnh Tử chính là một nhà cầm quyền thất bại,

có thể dẫn đến hệ quả diệt vong của quốc gia đó Việc không sử dụng người tài đức cũng

là không thi hành nhân chính, vì người không chính thức đó rồi sẽ làm hại dân, hại nước và

hại chính nhà cầm quyền khi họ có trong tay quyền lực, tước vị Ông nói “Bất tín nhân hiền,

tắc quốc không hư: Nếu bậc quốc trưởng chẳng tin cậy những trang nhân đức và hiền tài, chẳng giao trọng trách cho những vị ấy, thì vận nước trống không, chẳng ai nâng đỡ.”

Mạnh Tử kết luận rằng “Bất dụng hiền, tắc vong: Một nhà vua mà chẳng dùng người tài

đức, ắt phải mất nước.”15 Việc đánh giá người như thế nào mới là tài đức cũng được Mạnh

Tử đưa ra tiêu chuẩn khách quan, dựa vào ý kiến của nhân dân, mở đầu cho tư tưởng về

chế độ dân quyền, dân quyết trong xã hội hiện đại ngày nay Mạnh Tử nói rằng “Tả hữu

giai viết hiền, vị khả dã Chư đại phu giai viết hiền vị khả dã Quốc nhân giai viết hiền, nhiên hậu sát chi Kiến hiền yên, nhiên hậu dụng chi: Như những trang hầu cận bên tả bên hữu đều cho rằng người nào đó là hiền tài, mình cũng chớ vội tin Như khắp cả nước người

Trang 10

ta đều cho rằng người nào đó là trang hiền tài, chừng ấy mình mới quan sát Khi đã nhận thấy quả thật là trang hiền tài, chừng đó mình mới cử dùng.”16

1.4 Những giá trị và hạn chế trong tư tưởng chính trị của Mạnh Tử và bài học

ứng dụng vào việc xây dựng Nhà nước pháp quyền hiện nay

Những giá trị mà tư tưởng chính trị của Mạnh Tử mang lại:

Tư tưởng chính trị của Mạnh Tử mang đạo đức vào trong chính trị (quan điểm nhân chính) Mạnh Tử xem xét tính thiện là điều cơ bản mà mỗi con người khi sinh ra đều có và mong muốn phổ biến tư tưởng đến từng con người trong xã hội bởi vì ông cho rằng, một khi con người đánh mất đi tính thiện bẩm sinh, xã hội tất yếu sẽ rơi vào tình trạng loạn lạc, mất ổn định Như vậy, để phát triển xã hội, các nhà cầm quyền phải thực hiện các biện pháp giáo dân, dưỡng dân thể hiện tính thiện với nhân dân và giáo dục đề cao tính hướng thiện trong mỗi con người Luận điểm này của Mạnh Tử cũng gián tiếp thể hiện việc ông xem mỗi con người là một thực thể bình đẳng trong xã hội về mặt đạo đức và để có một xã hội tốt đẹp hơn thì mỗi người phải rèn luyện về đức nhân của mình Dù bình đẳng về mặt đạo đức, nhưng Mạnh Tử cũng nhận thức được sự phân công trong lao động xã hội, có người lao tâm và có kẻ lao lực, cùng với thái độ trọng nghĩa khinh lợi thì việc phân công này đối với Mạnh Tử cũng chỉ đơn thuần là phân công lao động xã hội thuần túy chứ không mang lại bất kỳ đặc quyền, đặc lợi cho mỗi cá nhân nào, bao gồm cả trường hợp của các nhà cầm quyền Vì đề cao quan điểm nhân chính, nên Mạnh Tử quan niệm việc quan trọng nhất để

có một nền chính trị ổn định và hoạt động hiệu quả chính là khi các nhà cầm quyền “tu thân, sửa mình” và hoạt động vì cái nhân nghĩa, do đó ông không đề cao việc sử dụng pháp trị vì nó có thể là mầm mống của bạo lực, quan lieu và chế tài

Một quan điểm cấp tiến thứ hai trong tư tưởng chính trị của Mạnh Tử chính là tư tưởng Dân bản – lấy dân làm gốc nước, tiếp thu kinh nghiệm lịch sử và vận dụng cùng sự nhạy bén, sáng suốt trong hoạt động chính trị, Mạnh Tử nhận thấy rằng quần chúng nhân dân là những người quyết định sự hung thịnh hoặc suy vong của một đất nước, vua và bộ máy

Định dạng
Số trang	16
Dung lượng	868,26 KB