Lý do lựa chọn đề tài
Việt Nam đã trải qua 20 năm đổi mới, phát triển nền kinh tế đa thành phần với cơ chế thị trường có sự điều tiết của nhà nước Sự chia tách, sáp nhập và liên doanh giữa các doanh nghiệp ngày càng phổ biến nhằm nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường Trong khu vực kinh tế quốc doanh, nhà nước tập trung vào việc đổi mới quản lý doanh nghiệp để nâng cao hiệu quả, chỉ giữ 100% vốn nhà nước đối với các doanh nghiệp hoạt động trong ngành kinh tế quan trọng, đồng thời chuyển đổi hình thức kinh doanh hoặc giải thể các doanh nghiệp kém hiệu quả Những thay đổi này làm nổi bật tính cấp thiết trong việc xác định rõ ràng vai trò và hình thức của doanh nghiệp.
Theo báo cáo của Uỷ ban Kinh tế Quốc hội về hoạt động cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, trong giai đoạn 2011 - 2015, cả nước đã thực hiện cổ phần hóa thành công nhiều doanh nghiệp.
Trong quá trình cổ phần hóa, 508 doanh nghiệp đã đạt hơn 90% mục tiêu, tuy nhiên, một trong những nguyên nhân chính khiến tiến độ không đạt yêu cầu là do khó khăn trong việc xác định giá trị doanh nghiệp một cách hợp lý Giá trị doanh nghiệp không chỉ là nền tảng cho các bước tiếp theo trong cổ phần hóa mà còn là yếu tố quan trọng trong sự phát triển của nền kinh tế thị trường Do đó, việc nghiên cứu và xác định giá trị doanh nghiệp là cần thiết, mang lại ý nghĩa lý luận và thực tiễn cho quá trình đổi mới quản lý doanh nghiệp tại Việt Nam hiện nay và trong tương lai.
Từ năm 2016 đến 2020, theo kế hoạch cổ phần hoá, 137 doanh nghiệp nhà nước sẽ được cổ phần hoá, bao gồm các tập đoàn lớn như Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Tổng công ty Cao su và Tổng công ty Lương thực miền Nam (Vinafood 2).
Công ty Cổ phần Định giá và Dịch vụ Tài chính Việt Nam (VVFC) là đơn vị tiên phong trong lĩnh vực định giá tại Việt Nam, luôn nỗ lực nâng cao chất lượng dịch vụ để đáp ứng nhu cầu định giá trong bối cảnh hội nhập Nhờ đó, VVFC đã khẳng định vị thế là một trong những tổ chức định giá hàng đầu và uy tín nhất tại Việt Nam hiện nay.
Dựa trên lý do nêu trên, tôi đã quyết định chọn đề tài “Hoàn thiện quy trình và phương pháp định giá doanh nghiệp trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước tại Công ty Cổ phần Định giá và Dịch vụ Tài chính Việt Nam” để thực hiện luận văn Thạc sỹ.
Tổng quan các công trình nghiên cứu thuộc lĩnh vực của đề tài
Từ những năm 1990, nhiều công trình nghiên cứu về phương pháp định giá doanh nghiệp đã được công bố Năm 1994, Bergeth đã giới thiệu phương pháp so sánh giá thị trường trong ấn phẩm "How to Sell Your Company for the Most Profit" Năm 1997, các tác giả Palepu, Bernard và Healy từ đại học Ohio đã trình bày nghiên cứu về phân tích kinh doanh và giá trị doanh nghiệp trong cuốn "Introduction to Business Analysis & Valuation" Năm 1998, G Baker và G Smith từ đại học Cambridge đã công bố bài viết về việc tạo dựng giá trị doanh nghiệp thông qua việc định giá các tài sản vô hình Đặc biệt, năm 2000, McKinsey & Company Inc đã phát hành nhiều cuốn sách quan trọng về định giá doanh nghiệp, trong đó có "Valuation: Measuring and Managing the Value of Companies" của Tom Copeland và Tim Koller.
Các nghiên cứu về định giá doanh nghiệp đã được thực hiện bởi nhiều tác giả trên thế giới, bao gồm cả cuốn "Investment Valuation" của Aswath Darmoleran và "Value Investing: A Balanced Approach" của Martin J Whitman Tuy nhiên, hầu hết các công trình này tập trung vào phương pháp định giá doanh nghiệp cho mục đích mua bán, sáp nhập Ở Việt Nam, từ năm 1990, đã có nhiều nghiên cứu liên quan đến cổ phần hóa và định giá doanh nghiệp, bao gồm cả các luận văn thạc sĩ của Trịnh Thị Kim Ngân, Phạm Đình Toản, Nguyễn Vũ Thùy Hương, Trần Thị Mười và luận án tiến sĩ của Trần Văn Dũng, tập trung vào các phương pháp và quy trình định giá doanh nghiệp, cũng như đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác định giá doanh nghiệp ở Việt Nam.
Vào năm 2009, tác giả Nguyễn Thanh Vân đã trình bày luận văn về các giải pháp hoàn thiện công tác định giá cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước tại Hà Nội Nghiên cứu này tập trung vào việc cải thiện quy trình định giá doanh nghiệp cổ phần hóa trong khu vực Hà Nội.
Các nghiên cứu trước đây đã phản ánh thực trạng và quy trình định giá doanh nghiệp tại Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp cải thiện phù hợp với bối cảnh kinh tế lúc bấy giờ Luận văn “Hoàn thiện quy trình và phương pháp định giá doanh nghiệp trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước tại Công ty Cổ phần Định giá và Dịch vụ Tài chính Việt Nam” tổng hợp các phát hiện từ các đề tài trước và phân tích những vấn đề còn tồn tại trong hoạt động định giá, bao gồm quy trình, phương pháp và tổ chức định giá cập nhật đến năm 2017.
Mục đích nghiên cứu
Trong phạm vi nghiên cứu, luận văn tập trung nghiên cứu các vấn đề sau:
- Hệ thống và làm rõ những vấn đề lý luận, khái niệm, vai trò cũng như phương pháp và quy trình định giá doanh nghiệp.
Bài viết phân tích và đánh giá thực trạng công tác định giá doanh nghiệp tại Công ty Cổ phần Định giá và Dịch vụ Tài chính Việt Nam, đặc biệt chú trọng vào định giá doanh nghiệp phục vụ cho mục đích cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước Qua đó, bài viết rút ra những kết quả đạt được, đồng thời chỉ ra những hạn chế còn tồn tại và làm rõ nguyên nhân của các hạn chế này.
- Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác định giá doanh nghiệp tại công ty VVFC và có những kiến nghị với nhà nước có thẩm quyền.
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: quy trình và phương pháp định giá doanh nghiệp trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.
- Phạm vi nghiên cứu: quy trình và phương pháp định giá doanh nghiệp trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước
Về không gian: Công ty Cổ phần Định giá và Dịch vụ Tài chính Việt Nam, kết quả định giá tại Tổng Công ty Lương thực Miền Nam.
Về thời gian: từ năm 2014 đến năm 2017
Luận văn này nghiên cứu quy trình và phương pháp định giá doanh nghiệp tại Công ty Cổ phần Định giá và Dịch vụ Tài chính Việt Nam Bài viết phản ánh thực trạng hiện tại của quy trình định giá và đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện các phương pháp định giá doanh nghiệp tại công ty.
Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp với các phương pháp cụ thể như tiếp cận mục tiêu, hệ thống, so sánh, tổng hợp, phân tích và đối chiếu Nghiên cứu dựa trên tài liệu thực tế từ VVFC và khảo sát nghiệp vụ định giá tại công ty.
Luận văn được cấu trúc bao gồm ba chương chính, kèm theo các phần mở đầu, kết luận chung, danh mục từ viết tắt, danh mục bảng biểu, danh mục sơ đồ, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục.
Chương 1: Lý luận cơ bản về xác định giá trị doanh nghiệp
Chương 2: Thực trạng về quy trình và phương pháp xác định giá trị doanh nghiệp trong quá trình cổ phần hóa DNNN tại công ty định giá VVFC
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện hoạt động định giá doanh nghiệp tại Công ty
LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP
1.1 DOANH NGHIỆP VÀ GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP
Doanh nghiệp là thuật ngữ dùng để chỉ các tổ chức kinh tế hoặc cá nhân, phân biệt với các hình thức kinh doanh nhỏ lẻ Đây là những chủ thể kinh tế độc lập hoạt động trên thị trường với mục tiêu sinh lợi Theo Điều 4 Chương I của Luật Doanh nghiệp số 68/2014/QH13, doanh nghiệp được định nghĩa là tổ chức có tên riêng, tài sản, trụ sở giao dịch và được đăng ký thành lập theo quy định pháp luật nhằm mục đích kinh doanh.
Doanh nghiệp là một thực thể kinh tế có những đặc trưng sau:
- Doanh nghiệp là một loại hàng hóa đặc biệt.
- Doanh nghiệp là một tổ chức, một thực thể hoạt động chứ không phải là các tài sản rời rạc được tập hợp vào với nhau.
- Việc thành lập hay mua bán lại doanh nghiệp thực chất là nhằm tìm kiếm thu nhập từ quyền sở hữu đối với doanh nghiệp đó.
- Doanh nghiệp là một tế bào của nền kinh tế
Giá trị là một khái niệm kinh tế quan trọng, liên quan mật thiết đến giá cả, được xác định chủ yếu bởi người mua và người bán Nó đại diện cho mức giá mà người tiêu dùng dự kiến sẽ trả cho hàng hoá hoặc dịch vụ tại một thời điểm cụ thể.
Giá trị doanh nghiệp thể hiện bằng tiền những khoản thu nhập mà doanh nghiệp tạo ra cho các nhà đầu tư trong suốt quá trình hoạt động sản xuất và kinh doanh.
Giá trị doanh nghiệp có những đặc điểm sau
- Giá trị của một doanh nghiệp được xác định tại một thời điểm cụ thể.
- Giá trị của một doanh nghiệp được xác định trên cơ sở thị trường và lợi nhuận trong tương lai đã được dự tính của doanh nghiệp đó.
- Giá trị tài sản ròng chi phối giá trị của doanh nghiệp.
- Quan hệ cung cầu chi phối giá trị thị trường của doanh nghiệp.
Có 3 nhóm nhân tố chính tác động đến giá trị doanh nghiệp:
Nhóm nhân tố thuộc về môi trường vĩ mô bao gồm các yếu tố quan trọng như môi trường kinh tế, môi trường chính trị, môi trường văn hóa - xã hội, môi trường tự nhiên và môi trường công nghệ Những nhân tố này có ảnh hưởng sâu rộng đến hoạt động và chiến lược của các tổ chức, giúp định hình bối cảnh kinh doanh và quyết định sự phát triển bền vững.
Nhóm các nhân tố thuộc về môi trường ngành bao gồm mối quan hệ giữa doanh nghiệp và khách hàng, quan hệ với nhà cung cấp, sự cạnh tranh từ các hãng khác, cùng với sự tác động của các cơ quan nhà nước.
Nhóm các nhân tố liên quan đến môi trường nội bộ doanh nghiệp bao gồm hiện trạng tài sản, vị trí kinh doanh, uy tín thương hiệu, chất lượng lao động và năng lực quản trị Những yếu tố này đóng vai trò quan trọng trong việc xác định sự phát triển và thành công của doanh nghiệp.
1.2 XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP
1.2.1 Khái niệm xác định giá trị doanh nghiệp
Xác định giá trị doanh nghiệp là một bước quan trọng trong quá trình đổi mới doanh nghiệp, thường được thực hiện khi các doanh nghiệp tổ chức sắp xếp hoặc cơ cấu lại dây chuyền sản xuất và các bộ phận kinh doanh Mục tiêu của quá trình này là tính toán và xác định giá trị của doanh nghiệp tại một thời điểm cụ thể.
Giá trị doanh nghiệp (GTDN) cơ bản khác biệt so với giá bán doanh nghiệp trên thị trường, vì GTDN được xác định dựa trên khả năng sinh lời mà doanh nghiệp có thể mang lại cho nhà đầu tư Trong khi đó, giá bán thực tế của doanh nghiệp thường phản ánh mức giá hình thành từ thị trường, có thể chênh lệch đáng kể so với các đánh giá từ các tổ chức định giá Hơn nữa, giá mua bán doanh nghiệp còn chịu ảnh hưởng bởi yếu tố cung cầu của "hàng hóa doanh nghiệp", cũng như cung cầu về chứng khoán và tiền tệ trên thị trường.
GTDN vẫn tồn tại ngay cả khi không có hoạt động mua bán và chuyển nhượng, vì đây là khái niệm quan trọng mà các tổ chức kiểm toán sử dụng để đánh giá tổng thể thu nhập của doanh nghiệp Để xác định GTDN một cách chính xác, cần có sự tham gia của các chuyên gia và tổ chức kiểm toán độc lập, nhằm đảm bảo tính trung thực và khách quan, đồng thời hạn chế sự tác động của yếu tố thị trường có thể làm sai lệch giá trị doanh nghiệp.
XĐGTDN không chỉ phục vụ cho việc mua bán, sáp nhập, hợp nhất hoặc chia nhỏ doanh nghiệp, mà còn hỗ trợ nhiều hoạt động giao dịch kinh tế khác như xác định vị thế tín dụng, cung cấp thông tin cho quản lý kinh tế vĩ mô và hỗ trợ hoạch định chiến lược trong doanh nghiệp.
Định giá doanh nghiệp (XĐGTDN) là quá trình ước tính giá trị tài chính với độ tin cậy cao về các khoản thu nhập mà doanh nghiệp có khả năng tạo ra trong hoạt động sản xuất kinh doanh, từ đó làm nền tảng cho các giao dịch thương mại.
1.2.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến cơ chế xác định giá trị doanh nghiệp
Các nhân tố ảnh huởng đến cơ chế xác định giá trị doanh nghiệp đuợc chia làm hai nhóm nhân tố chính:
