TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế và xu hướng hội nhập mạnh mẽ, doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam đang ngày càng lớn mạnh, chiếm khoảng 95% tổng số doanh nghiệp (Ngô Thu Giang, 2015) Mặc dù hoạt động năng động trong khu vực tư nhân, các doanh nghiệp này phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gia tăng từ cả doanh nghiệp trong nước và nước ngoài, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam tham gia nhiều hiệp định thương mại như FTA, AEC và TPP Những hạn chế như vốn tự có thấp, thiếu kinh nghiệm quản lý và quản trị doanh nghiệp yếu kém đang là thách thức lớn đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong lĩnh vực thương mại.
Thách thức lớn nhất đối với doanh nghiệp thương mại là tăng doanh số và tính toán chính xác kết quả kinh doanh Qui mô doanh số và tỷ lệ lợi nhuận quyết định sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp Để đạt được mục tiêu lợi nhuận, doanh nghiệp cần lựa chọn mặt hàng có lợi nhất và phương thức tiêu thụ hiệu quả Việc tổ chức tiêu thụ hàng hóa và xác định kết quả kinh doanh là nhiệm vụ sống còn, giúp doanh nghiệp có vốn tái mở rộng, tăng tốc độ lưu chuyển vốn và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, từ đó mang lại lợi nhuận Công tác kế toán, đặc biệt là kế toán bán hàng, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin cho công tác điều hành và quản trị doanh nghiệp thương mại.
Công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin kịp thời và đầy đủ cho các nhà quản lý Điều này giúp họ phân tích, đánh giá và lựa chọn phương thức kinh doanh phù hợp, từ đó đưa ra quyết định về việc tiếp tục kinh doanh mặt hàng mục tiêu hay chuyển hướng Trong các phần hành kế toán của doanh nghiệp thương mại, thông tin về doanh thu và kết quả kinh doanh là yếu tố cần thiết để đảm bảo an toàn và thành công trong các quyết định kinh doanh của nhà quản lý.
Mặc dù công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh đang ngày càng được chú trọng, nhưng vai trò của nó trong kế toán doanh nghiệp vẫn còn hạn chế Tại Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu ngành In SIC, được thành lập vào tháng 6 năm 2006 và đã phát triển thành một trong những doanh nghiệp lớn trong ngành in tại miền Bắc và miền Trung Việt Nam, công tác kế toán đã có những tiến bộ nhất định Tuy nhiên, vẫn tồn tại một số hạn chế trong việc tuân thủ quy định của Bộ Tài chính và chuẩn mực kế toán Đặc biệt, kế toán quản trị cho hoạt động bán hàng và xác định kết quả kinh doanh chưa được chú trọng, gây khó khăn cho Ban lãnh đạo trong việc hoạch định kế hoạch tương lai giữa áp lực cạnh tranh hiện nay Vì vậy, tôi quyết định nghiên cứu sâu về công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại công ty này.
Đề tài "Hoàn thiện kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu ngành In SIC" được chọn làm luận văn nhằm nghiên cứu công tác kế toán bán hàng trong bối cảnh đặc thù của một công ty xuất nhập khẩu trong ngành in Mặc dù không hoàn toàn mới, nhưng đây là nghiên cứu đầu tiên tại Công ty SIC, nơi chưa có tác giả nào thực hiện Nghiên cứu này không chỉ củng cố lý luận về kế toán tài chính và kế toán quản trị mà còn phân tích thực trạng công tác tại Công ty SIC, từ đó đề xuất các giải pháp cụ thể giúp công ty hoàn thiện quy trình kế toán bán hàng và xác định kết quả sản xuất kinh doanh, nâng cao hiệu quả quản lý doanh nghiệp.
Tổng quan về các nghiên cứu liên quan tới đề tài
Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã phân tích nhiều công trình liên quan đến kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh, tập trung vào doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh trong lĩnh vực sản xuất và xây lắp Mỗi nghiên cứu đều phản ánh quan điểm lý luận kế toán khác nhau, cung cấp những đánh giá và phân tích đa dạng về các đối tượng nghiên cứu.
Nghiên cứu về kế toán tài chính và kế toán quản trị trong các lĩnh vực sản xuất, dịch vụ và thương mại đã được thực hiện bởi nhiều tác giả Đỗ Thị Hồng Hạnh (2015) đã tiến hành nghiên cứu về kế toán doanh thu, chi phí và hoàn thiện kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp sản xuất thép thuộc Tổng Công ty Thép Việt Nam Tác giả đã tổng hợp các bài học từ các lĩnh vực như du lịch khách sạn, vận tải và sản xuất gốm sứ, đồng thời chỉ ra những khoảng trống nghiên cứu và các điểm mới, đặc biệt nhấn mạnh vai trò, bản chất và yêu cầu của kế toán doanh thu và chi phí.
Kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp sản xuất được xác định thông qua việc kế toán tài chính, bao gồm doanh thu và chi phí Việc tính toán chính xác các yếu tố này là rất quan trọng để đánh giá hiệu quả hoạt động và đưa ra các quyết định chiến lược cho doanh nghiệp.
Kế toán quản trị doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp sản xuất là chủ đề chính của bài viết Tác giả đã nghiên cứu và rút ra mô hình kế toán phù hợp cho doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam, dựa trên kinh nghiệm từ hệ thống pháp luật của Pháp, Đức và Anh, Mỹ Luận án cũng chỉ ra những hạn chế từ phía nhà nước và đề xuất các hàm ý cho các cơ quan quản lý Tuy nhiên, phạm vi nghiên cứu chỉ tập trung vào doanh nghiệp sản xuất ngành thép, bỏ qua các doanh nghiệp thương mại, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, mà hiện nay chiếm tỷ trọng lớn trên thị trường.
Nghiên cứu của Đào Thúy Hà (2015) về kế toán quản trị trong các doanh nghiệp sản xuất thép chỉ ra rằng cơ cấu tổ chức và công nghệ là những yếu tố quyết định trong việc xây dựng mô hình kế toán quản trị chi phí, đặc biệt là trong thiết kế phương pháp xác định chi phí Để tối đa hóa hiệu quả sử dụng nguồn lực, chi phí cần được kiểm soát thông qua hệ thống kiểm soát phản hồi dự báo và kết quả ở tất cả các giai đoạn Từ nghiên cứu, tác giả đề xuất rằng các doanh nghiệp sản xuất thép Việt Nam nên lựa chọn phương pháp xác định chi phí phù hợp với đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh: phương pháp chi phí tiêu chuẩn cho các tổ chức đơn giản, phương pháp Kaizen cho các đơn vị chiến lược tham gia hai giai đoạn, và phương pháp xác định chi phí theo hoạt động cho giai đoạn luyện thép trong các tổ chức phức tạp hơn.
Bài viết đề cập đến 12 phương pháp chi phí Kaizen và ứng dụng mô hình phân tích CVP của Floria G., James O., Cathy C (1998) trong việc phân tích điểm hòa vốn tại các doanh nghiệp sản xuất thép Việt Nam, với việc xem xét chi phí vốn Đối với định giá chuyển giao nội bộ, cần dựa trên giá thị trường đã điều chỉnh để thúc đẩy sáng kiến và cải tiến tại các bộ phận Hồ Thị Mỹ Hạnh (2014) đã có những đóng góp lý luận quan trọng trong nghiên cứu hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí tại các doanh nghiệp may Việt Nam, khẳng định mối quan hệ giữa hệ thống thông tin này và hiệu quả quản trị doanh nghiệp Nghiên cứu chỉ ra rằng mục tiêu, chiến lược doanh nghiệp và nhu cầu thông tin kế toán quản trị chi phí là những yếu tố then chốt trong việc thiết lập hệ thống thông tin Hơn nữa, luận án nhấn mạnh sự cần thiết của việc đồng bộ thông tin giữa chi phí quá khứ, hiện tại và dự toán chi phí tương lai để kiểm soát chi phí hiệu quả Cuối cùng, để tổ chức tốt hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí, các giải pháp cần phải thống nhất từ lập dự toán đến kiểm soát chi phí và ra quyết định kinh doanh.
Luận án đề xuất 13 quý linh hoạt để đo lường và kiểm soát chi phí tại nhiều mức độ hoạt động của doanh nghiệp Đặc điểm sản phẩm may có chu kỳ sống ngắn và thay đổi theo xu hướng thời trang, vì vậy cần áp dụng phương pháp quản trị chi phí mục tiêu để kiểm soát lợi nhuận trong giai đoạn đầu của chu kỳ sống sản phẩm Để xác định trách nhiệm của các bộ phận trong kiểm soát chi phí, luận án khuyến nghị thiết lập báo cáo phân tích chênh lệch chi phí theo các trung tâm trách nhiệm, với hệ thống thông tin dự toán chi phí làm chuẩn mực so sánh với chi phí thực hiện Cuối cùng, luận án đề xuất mô hình tổ chức bộ máy kế toán quản trị chi phí nhằm cung cấp hệ thống thông tin chi phí hiệu quả cho quản trị tại các doanh nghiệp may.
Trần Thị Thu Hường (2014) nghiên cứu về kế toán quản trị chi phí với đề tài
Luận án "Xây dựng mô hình kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất xi măng Việt Nam" nghiên cứu khái niệm và bản chất của mô hình kế toán quản trị chi phí, phân tích các yếu tố cấu thành như phương pháp phân loại chi phí, xây dựng định mức và dự toán chi phí, cùng với các phương pháp xác định chi phí trong doanh nghiệp sản xuất Những công cụ này giúp phân tích thông tin chi phí sản xuất và đánh giá kết quả hoạt động, cung cấp thông tin cho quản lý Luận án cũng rút ra bài học kinh nghiệm từ các quốc gia phát triển để định hướng thiết kế mô hình kế toán quản trị chi phí cho doanh nghiệp sản xuất Việt Nam, đồng thời khẳng định những tồn tại và nguyên nhân của chúng trong thực trạng kế toán quản trị chi phí tại các doanh nghiệp sản xuất xi măng trong nước.
Bài viết trình bày 14 ngành kinh doanh làm cơ sở cho việc xây dựng mô hình kế toán quản trị chi phí phù hợp với doanh nghiệp sản xuất xi măng tại Việt Nam Mô hình này kết hợp bộ máy kế toán quản trị chi phí với công nghệ hiện đại như hệ thống ERP, cùng các phương pháp đặc trưng của kế toán quản trị chi phí Điều này giúp ghi nhận, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin hữu ích cho nhà quản trị trong việc kiểm soát và quản lý chi phí hiệu quả Mô hình được phát triển nhằm phát huy những điểm mạnh và khắc phục tồn tại, từ đó nâng cao hiệu quả cung cấp thông tin, hỗ trợ nhà quản trị trong việc kiểm soát hoạt động doanh nghiệp và đưa ra quyết định hợp lý để đạt được mục tiêu kinh doanh.
Nghiên cứu của Đỗ Thị Tuyết (2012) tập trung vào việc hoàn thiện công tác kế toán bán hàng tại các công ty TNHH ở tỉnh Bắc Ninh, phân tích những điểm tương đồng và khác biệt trong quy trình bán hàng giữa các công ty này Tuy nhiên, nghiên cứu chưa đề cập đến các công ty trong ngành in, điều này tạo ra một khoảng trống cần được khai thác thêm trong tương lai.
Nguyễn Thị Kiều Mây (2014) đã thực hiện một phân tích tổng quan về kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty cổ phần SSP Luận văn chỉ ra những ưu điểm và hạn chế trong công tác kế toán bán hàng, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình này Bên cạnh đó, tác giả cũng nêu rõ chiến lược phát triển và yêu cầu cần thiết để cải thiện kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại công ty.
Trịnh Bình Minh Phương (2014) đã thực hiện nghiên cứu về việc hoàn thiện kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty CP vật tư kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Ninh Luận văn này không chỉ phân tích lý luận chung về kế toán mà còn khái quát những vấn đề quan trọng trong lĩnh vực này.
Bài viết này đề cập đến 15 vấn đề phổ biến liên quan đến kế toán tài chính, kế toán quản trị bán hàng và kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp Qua nghiên cứu và khảo sát thực tế tại Công ty cổ phần vật tư kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Ninh, luận văn đã phân tích tình hình thực tế và chỉ ra những điểm mạnh cũng như hạn chế trong công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại công ty này.
Công ty Cổ phần vật tư kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Ninh đang gặp phải một số hạn chế trong tổ chức và thực hiện công tác kế toán Để đáp ứng các yêu cầu quản lý, việc hoàn thiện công tác kế toán là cần thiết Dựa trên nghiên cứu lý luận và thực trạng công tác kế toán bán hàng cùng việc xác định kết quả kinh doanh tại công ty, luận văn đã đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại đây.
Tổng kết các nghiên cứu nổi bật, hầu hết đều tập trung vào doanh nghiệp sản xuất, du lịch, khách sạn và sản xuất gốm, trong khi chưa có nghiên cứu nào về doanh nghiệp trong lĩnh vực in Do đó, đề tài “Hoàn thiện kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty cổ phần xuất nhập khẩu ngành in SIC” là một công trình nghiên cứu độc lập, mang tính mới mẻ và không trùng lặp với các nghiên cứu trước đây.
Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu của đề tài
Là đề tài nghiên cứu mang tính ứng dụng vào hoạt động thực tiễn nên mục đích nghiên cứu của luận văn là:
Hệ thống hóa và làm rõ các vấn đề lý luận cơ bản về kế toán bán hàng là rất quan trọng trong việc xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việc này giúp nâng cao hiệu quả quản lý tài chính, từ đó tối ưu hóa quy trình bán hàng và gia tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp.
Bài viết này phản ánh và đánh giá thực trạng kế toán bán hàng cùng việc xác định kết quả kinh doanh tại Công ty cổ phần xuất nhập khẩu ngành in SIC Qua đó, chúng tôi sẽ chỉ ra những ưu điểm và hạn chế trong công tác kế toán bán hàng, cũng như quy trình xác định kết quả kinh doanh của công ty.
Dựa trên lý luận và thực trạng công tác kế toán bán hàng cùng với việc xác định kết quả kinh doanh tại Công ty cổ phần xuất nhập khẩu ngành in SIC, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán tại công ty này.
1.3.2 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu này tập trung vào thực tế kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty cổ phần xuất nhập khẩu ngành in SIC trong năm 2015, đồng thời xem xét quá trình hoạt động trong ba năm trước đó.
Đối tượng nghiên cứu của luận văn tập trung vào các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp Nghiên cứu sẽ xem xét dưới góc độ kế toán tài chính và kế toán quản trị, đồng thời làm rõ vai trò của kế toán trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ hoạt động trong lĩnh vực thương mại.
Phương pháp nghiên cứuđề tài
Tác giả áp dụng các phương pháp nghiên cứu duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, cụ thể là phương pháp định tính để thu thập và xử lý thông tin Mục tiêu là hoàn thiện kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty SIC, đồng thời tìm ra những hạn chế và nguyên nhân nhằm đề xuất giải pháp cải thiện quy trình kế toán và kết quả kinh doanh của công ty.
Nguồn dữ liệu thứ cấp được lấy từ hệ thống báo cáo tài chính, báo cáo hoạt động của công ty, cùng với các chứng từ và sổ sách kế toán tại công ty trong năm 2015.
Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua quá trình điều tra và quan sát, bao gồm việc kiểm tra cơ sở vật chất của công ty bằng các bảng kiểm kê; khảo sát trình độ nguồn nhân lực và bộ máy kế toán; phỏng vấn Ban Giám đốc về vai trò của kế toán quản trị; và thảo luận với Kế toán trưởng cùng các nhân viên kế toán về chế độ kế toán hiện hành và những khó khăn gặp phải trong quá trình áp dụng.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ khám phá 17 bộ phận kế toán mà các công ty thường gặp phải, cùng với những nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả công tác kế toán Ngoài ra, bài viết cũng sẽ phỏng vấn các nhân viên kế toán để tìm hiểu về chế độ đãi ngộ mà họ nhận được, từ đó cung cấp cái nhìn sâu sắc về môi trường làm việc trong ngành kế toán.
Câu hỏi nghiên cứu
Trong giới hạn nghiên cứu của đề tài luận văn đặt ra những câu hỏi nghiên cứu sau:
Kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp thương mại được xây dựng dựa trên cơ sở lý luận vững chắc từ chế độ kế toán hiện hành và các chuẩn mực kế toán (CMKT) Việc áp dụng các nguyên tắc kế toán giúp doanh nghiệp theo dõi và ghi nhận doanh thu, chi phí một cách chính xác, từ đó xác định kết quả kinh doanh hiệu quả Sự tuân thủ các quy định về kế toán không chỉ đảm bảo tính minh bạch trong báo cáo tài chính mà còn hỗ trợ doanh nghiệp trong việc ra quyết định chiến lược và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh.
Công ty SIC có một cấu trúc tổ chức và hoạt động kinh doanh được thiết kế chặt chẽ, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến công tác kế toán, đặc biệt là kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Sự tổ chức hợp lý giúp nâng cao hiệu quả quản lý tài chính, đồng thời đảm bảo tính chính xác và minh bạch trong báo cáo tài chính Việc này không chỉ hỗ trợ cho quá trình ra quyết định mà còn góp phần tối ưu hóa quy trình kế toán, từ đó nâng cao hiệu quả kinh doanh tổng thể của công ty.
- Thực trạng công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty SIC?
- Các giải pháp nào giúp hoàn thiện kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty SIC và điều kiện thực hiện?
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu
Mặc dù nghiên cứu còn gặp nhiều hạn chế về đối tượng và phạm vi, luận văn vẫn đạt được những kết quả đáng kể trong cả lý luận và thực tiễn.
Luận văn này hệ thống hóa cơ sở lý luận về kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp thương mại, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ Đồng thời, nó cũng tổng hợp các nghiên cứu liên quan đã được thực hiện tại Việt Nam, nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện về vấn đề này.
Bài viết khảo sát thực trạng kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty cổ phần xuất nhập khẩu ngành in SIC, nêu rõ những ưu điểm và nhược điểm hiện tại Đồng thời, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại công ty Đặc biệt, luận văn còn đưa ra phương pháp cải tiến kế toán quản trị cho hoạt động này, một vấn đề chưa được chú trọng tại SIC.
Kết cấu của đề tài
Nội dung của luận văn bao gồm phần mở đầu, kết luận, danh mục chữ viết tắt, danh mục sơ đồ, bảng biểu, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục và được chia thành bốn chương chính.
Chương 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu
Chương 2: Cơ sở lý luận chung về kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp thương mại.
Chương 3: Thực trạng kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh ở Công ty cổ phần xuất nhập khẩu ngành in SIC.
Chương 4: Thảo luận kết quả nghiên cứu và đề xuất giải pháp hoàn thiện kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh ở Công ty cổ phần xuất nhập khẩu ngành in SIC.
CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI
Đặc điểm hoạt động bán hàng trong doanh nghiệp thương mại
Bán hàng là quá trình trao đổi giá trị hàng hóa, dịch vụ thông qua các phương tiện thanh toán, trong đó doanh nghiệp cung cấp sản phẩm cho khách hàng và nhận lại khoản tiền tương ứng Hàng hóa trong doanh nghiệp thương mại được mua vào để đáp ứng nhu cầu sản xuất, tiêu dùng và xuất khẩu Quá trình này chuyển đổi vốn hàng hóa thành vốn tiền và tạo ra kết quả kinh doanh, hoàn tất khi hàng hóa được chuyển giao và doanh nghiệp thu được tiền hoặc khách hàng chấp nhận thanh toán.
Qua đó, ta có thể khái quát được đặc điểm chủ yếu của quá trình bán hàng như sau:
Trong quá trình giao dịch, có sự thỏa thuận giữa người mua và người bán Người bán cam kết cung cấp hàng hóa, trong khi người mua đồng ý thanh toán Sau khi giao hàng, người mua thực hiện nghĩa vụ thanh toán hoặc chấp nhận hình thức thanh toán đã thỏa thuận.
Bán hàng là quá trình chuyển nhượng quyền sở hữu hàng hóa từ người bán sang người mua Sau khi giao dịch hoàn tất, người mua sẽ nắm giữ quyền sở hữu đối với hàng hóa đã mua, trong khi người bán không còn quyền sở hữu đối với số hàng đó.
Trong quá trình bán hàng, đơn vị cung cấp sẽ giao cho khách hàng một số lượng hàng hóa nhất định theo thỏa thuận hoặc hợp đồng đã ký kết Đổi lại, đơn vị bán sẽ nhận lại từ khách hàng một khoản tiền tương ứng với giá bán của số hàng hóa đó.
Doanh thu bán hàng chính là nguồn bù đắp chi phí và hình thành kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Chỉ khi quyền sở hữu hàng hóa được chuyển từ đơn vị bán hàng sang khách hàng, và khách hàng thực hiện thanh toán hoặc đồng ý với hình thức thanh toán, thì hàng hóa mới được coi là đã được giao.
Khi một sản phẩm được coi là bán, tức là đạt mốc 20, doanh thu mới được ghi nhận Tại thời điểm xác nhận giao dịch, doanh nghiệp có thể đã thu được tiền hàng hoặc vẫn chưa nhận được, do người mua chỉ mới chấp nhận thanh toán.
2.1.2 Các phương tiện bán hàng trong doanh nghiệp thương mại
Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, việc lựa chọn phương thức bán hàng và chính sách khuyến khích tiêu thụ đóng vai trò quan trọng trong kế hoạch tiêu thụ hàng hóa, giúp doanh nghiệp mở rộng và chiếm lĩnh thị trường Phương thức bán hàng không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến việc sử dụng tài khoản kế toán liên quan đến xuất kho hàng hóa mà còn quyết định thời điểm bán hàng, hình thành doanh thu và tiết kiệm chi phí bán hàng, từ đó tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp.
Hiện nay các doanh nghiệp thương mại thường sử dụng các phương thức bán buôn và bán lẻ, cụ thể như sau: [17], [12]
Bán buôn là hình thức kinh doanh cung cấp hàng hóa cho các đơn vị hoặc cá nhân trung gian, nhằm mục đích để họ tiếp tục phân phối hoặc bán lại cho người sản xuất Hàng hóa sau khi bán vẫn đang trong quá trình lưu thông hoặc sản xuất, chưa đến tay người tiêu dùng cuối cùng Phương thức bán hàng này thường diễn ra với khối lượng lớn và mang lại thời gian thu hồi vốn nhanh chóng.
Trong doanh nghiệp thương mại, bán buôn hàng hóa thường áp dụng hai phương thức:
Bán buôn qua kho là phương thức bán hàng trong đó hàng hóa được tập trung tại kho của đơn vị trước khi được phân phối và bán ra Phương thức này được thực hiện thông qua hai hình thức khác nhau, giúp tối ưu hóa quy trình lưu trữ và phân phối sản phẩm.
Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp cho phép bên mua cử cán bộ nghiệp vụ đến nhận hàng trực tiếp tại kho của bên bán.
Số hàng được xác định là tiêu thụ khi đại diện bên mua ký nhận hàng và đã trả tiền hoặc chấp nhận nợ.
Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng là khi bên bán xuất kho để giao hàng cho bên mua tại địa điểm đã quy định trong hợp đồng kinh tế, sử dụng phương tiện vận tải tự có hoặc thuê ngoài Trong quá trình vận chuyển, hàng hóa vẫn thuộc quyền sở hữu của bên bán Chứng từ gửi hàng bao gồm phiếu gửi hàng, vận đơn vận chuyển và hóa đơn hoặc phiếu xuất kho kiêm hóa đơn Hàng hóa chỉ được xác định là tiêu thụ khi bên mua thực hiện thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán.
Bán buôn vận chuyển thẳng (bán buôn không qua kho) là hình thức giao hàng trực tiếp từ kho của bên cung cấp hoặc từ bến cảng, nhà ga đến tay người mua mà không qua kho của công ty Phương thức này giúp tiết kiệm chi phí lưu thông và tăng tốc độ vận động hàng hóa, phù hợp với các đơn hàng có kế hoạch, khối lượng lớn và không yêu cầu chọn lọc hay bao gói Bán buôn vận chuyển thẳng có thể thực hiện theo hai hình thức khác nhau.
Bán buôn vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán là hình thức mà doanh nghiệp thực hiện đồng thời hai nghiệp vụ mua và bán hàng, bao gồm hai kiểu chính: (1) Giao tay ba, trong đó bên mua cử người đến nhận hàng trực tiếp tại nơi cung cấp và hàng hóa được coi là tiêu thụ sau khi ký nhận; (2) Gửi hàng, khi doanh nghiệp chuyển hàng đến địa điểm quy định và hàng hóa được coi là tiêu thụ khi bên mua chấp nhận thanh toán.
Bán buôn vận chuyển thẳng không tham gia thanh toán là hình thức mà doanh nghiệp chỉ đóng vai trò trung gian giữa bên cung cấp và bên mua Trong mô hình này, doanh nghiệp không thực hiện giao dịch mua bán hàng hóa Tùy thuộc vào điều kiện hợp đồng, doanh nghiệp sẽ nhận được khoản hoa hồng từ bên cung cấp hoặc bên mua.
2.1.2.2 Phương thức bán lẻ hàng hóa
Bán lẻ là hình thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng, nhằm đáp ứng nhu cầu cá nhân và tập thể Sau khi được bán, hàng hóa sẽ được tiêu dùng ngay lập tức, hoàn tất quá trình lưu thông Khối lượng hàng hóa bán trong lĩnh vực này thường nhỏ, nhưng lại rất đa dạng về chủng loại và mẫu mã.
Trong bán lẻ có thể áp dụng các hình thức sau:
Kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp thương mại trên quan điểm kế toán tài chính
2.3 Ke toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp thương mại trên quan điểm kế toán tài chính Đến hết ngày 31/12/2015, chế độ kế toán doanh nghiệp áp dụng theo thông tư số 200/2014/TT-BTC “Hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp” 1 do Bộ trưởng
Vào ngày 22/12/2014, Bộ Tài chính đã ký quyết định thay thế Quyết định số 15/2006 về chế độ kế toán doanh nghiệp và Quyết định 2002/2014 về hướng dẫn lập báo cáo tài chính hợp nhất Thông tư này quy định rằng kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh sử dụng các tài khoản chính như TK511, TK521, TK515, TK632, TK635, TK641, TK642, TK711, TK811 và TK911.
2.3.1 Kế toán doanh thu và các khoản giảm trừ doanh thu
2.3.1.1 Kế toán doanh thu bán hàng
S Khái niệm doanh thu bán hàng
Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là tổng giá trị lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán từ hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường, góp phần gia tăng vốn chủ sở hữu.
Doanh thu bán hàng hóa là doanh thu và doanh thu thuần của khối lượng hàng hóa được xác định đã bán trong kỳ kế toán của doanh nghiệp.
S Điều kiện ghi nhận doanh thu bán hàng
Theo CMKT số 14, doanh thu chỉ bao gồm tổng giá trị lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được Các khoản thu hộ bên thứ ba không được coi là nguồn lợi ích kinh tế và không làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp, ví dụ như tiền hoa hồng của người nhận đại lý Mặc dù các khoản góp vốn của cổ đông làm tăng vốn chủ sở hữu, nhưng chúng không được xem là doanh thu Doanh thu bán hàng chỉ được ghi nhận khi thỏa mãn tất cả năm điều kiện đã quy định.
Tính đến thời điểm thực hiện luận văn, kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh được quy định theo Thông tư số 53/2016/TT-BTC Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứu, tác giả chỉ sử dụng số liệu đến hết năm 2015, vì vậy Thông tư 53 chỉ được đề cập với mục đích tham khảo.
(a) Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua;
(b) Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa;
(c) Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn;
(d) Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng;
(e) Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.
S Điều kiện ghi nhận doanh thu và thu nhập khác
Doanh thu và thu nhập khác được ghi nhận trong Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh khi có lợi ích kinh tế trong tương lai, liên quan đến việc tăng tài sản hoặc giảm nợ phải trả, và giá trị gia tăng này cần phải được xác định một cách đáng tin cậy.
S Nguyên tắc kế toán ghi nhận doanh thu
Kế toán doanh thu đóng vai trò quan trọng trong việc phản ánh hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, yêu cầu tính chính xác, đầy đủ, hợp lý và hợp pháp Việc ghi nhận doanh thu không chỉ ảnh hưởng đến tình hình tài chính của doanh nghiệp mà còn liên quan đến các khoản nghĩa vụ phải nộp cho Ngân sách Nhà nước Do đó, doanh thu cần tuân thủ một số nguyên tắc nhất định để đảm bảo tính minh bạch và hợp pháp trong quá trình kế toán.
Doanh thu chỉ được ghi nhận khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo chuẩn mực “Doanh thu và thu nhập khác” liên quan đến doanh thu bán hàng, doanh thu cung cấp dịch vụ, doanh thu tiền lãi và lợi nhuận được chia Nếu không thỏa mãn các điều kiện này, doanh thu sẽ không được hạch toán.
Trường hợp hàng hóa hoặc dịch vụ trao đổi lấy hàng hóa, dịch vụ tương tự về bản chất thì không được ghi nhận doanh thu.
Cần theo dõi chi tiết từng loại doanh thu và doanh thu của từng mặt hàng, ngành hàng, đồng thời ghi nhận các khoản giảm trừ doanh thu để xác định doanh thu thuần cho từng mặt hàng Việc này nhằm cung cấp thông tin kế toán chính xác và đầy đủ.
Theo nguyên tắc dồn tích, tất cả các giao dịch kinh tế tài chính liên quan đến doanh thu cần được ghi nhận vào sổ kế toán khi phát sinh, không phụ thuộc vào thời điểm thu hoặc chi tiền thực tế Báo cáo tài chính phải thể hiện chính xác tình hình tài chính của doanh nghiệp trong quá khứ, hiện tại và dự báo tương lai.
Theo nguyên tắc phù hợp, doanh thu và chi phí từ cùng một giao dịch cần được ghi nhận đồng thời trong cùng năm tài chính Điều này có nghĩa là khi ghi nhận một khoản doanh thu, phải ghi nhận một khoản chi phí tương ứng liên quan đến việc tạo ra doanh thu đó.
Theo nguyên tắc thận trọng, kế toán doanh thu chỉ được ghi nhận khi có bằng chứng chắc chắn về khả năng thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch Điều này đảm bảo rằng doanh thu trong kỳ kế toán phản ánh chính xác tình hình tài chính của doanh nghiệp.
- Bảng thanh toán đại lý, ký gửi
- Các chứng từ thanh toán: Phiếu thu, giấy báo có ngân hàng
- Các chứng từ liên quan khác như phiếu nhập kho bán hàng bị trả lại.
• Tài khoản sử dụng: TK511 - Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ.
Nội dung: Tài khoản này dùng để phản ánh doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp trong một kỳ kế toán.
Kết cấu của tài khoản TK 511 - Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: Bên Nợ:
- Số thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu phải nộp.
- Số thuế GTGT phải nộp của doanh nghiệp, nộp thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp.
- Các khoản triết khấu thương mại, doanh thu bán hàng bị trả lại và các khoản giảm giá hàng bán kết chuyển cuối kỳ.
- Số doanh thu thuần được kết chuyển vào Tk 911 để xác định KQKD Bên Có:
- Doanh thu bán sản phẩm, hàng hóa và cung cấp dịch vụ, lao vụ của doanh nghiệp trong kỳ.
Tài khoản 511 không có số dư cuối kì, có 6 tài khoản cấp 2 :
- TK 5111- Doanh thu bán hàng hóa.
- TK 5112- Doanh thu bán các thành phẩm.
- TK 5113- Doanh thu cung cấp dịch vụ.
- TK 5114- Doanh thu trợ cấp, trợ giá.
- TK 5117- Doanh thu kinh doanh bất động sản đầu tư.
2.3.1.2 Kế toán các khoản giảm trừ doanh thu
S Khái niệm giảm trừ doanh thu
Các khoản giảm trừ doanh thu là cơ sở tính doanh thu thuần và kết quả kinh doanh trong kỳ kế toán.
Các khoản giảm trừ doanh thu gồm có:
Chiết khấu thương mại là khoản tiền giảm giá dành cho người mua khi họ mua sản phẩm, hàng hóa hoặc dịch vụ với số lượng lớn Khoản chiết khấu này được xác định dựa trên thỏa thuận trong hợp đồng kinh tế mua bán hoặc các cam kết liên quan.
Doanh thu hàng đã bán bị trả lại đề cập đến số lượng sản phẩm hoặc hàng hóa mà doanh nghiệp đã ghi nhận doanh thu nhưng bị khách hàng trả lại Nguyên nhân trả lại có thể do vi phạm các điều kiện trong hợp đồng kinh tế hoặc theo chính sách bảo hành, chẳng hạn như hàng hóa kém chất lượng, không đúng quy cách hoặc sai chủng loại.
Giảm giá hàng bán là khoản tiền mà doanh nghiệp giảm trừ cho bên mua trong những trường hợp đặc biệt, như khi hàng hóa bị kém chất lượng, không đúng quy cách hoặc không đúng thời hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng.
