Giáo trình nội DUNG tư TƯỞNG hồ CHÍ MINH về đạo đức CÁCH MẠNG của NGƯỜI cán bộ QUÂN đội

PHẦN THỨ NHẤT Giáo trình NỘI DUNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CỦA NGƯỜI CÁN BỘ QUÂN ĐỘI LỜI GIỚI THIỆU Thắng lợi của cách mạng Việt Nam trong suốt ba phần tư thế kỷ vừa qua luôn gắn liền với tên tuổi và sự nghiệp của một con người đã đi vào lịch sử của dân tộc như một huyền thoại Đó là Nguyễn ái Quốc Hồ Chí Minh Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới Người là hiện thân của những giá trị tốt đẹp nhất của con người Việt Nam Từ một người yêu nước đến với chủ nghĩa M.

Giáo trình-NỘI DUNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CỦA NGƯỜI CÁN BỘ QUÂN ĐỘI

LỜI GIỚI THIỆU

Thắng lợi của cách mạng Việt Nam trong suốt ba phần tư thế kỷ vừa qua luôn gắn liền với tên tuổi và sự nghiệp của một con người đã

đi vào lịch sử của dân tộc như một huyền thoại Đó là Nguyễn ái Quốc - Hồ Chí Minh - "Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới" Người là hiện thân của những giá trị tốt đẹp nhất của con người Việt Nam Từ một người yêu nước đến với chủ nghĩa Mác - Lênin và trở thành một người cộng sản, Hồ Chí Minh không những đã tiếp thu nội dung lý luận chính trị của chủ nghĩa Mác - Lênin, mà còn đặc biệt quan tâm tiếp thu và vận dụng sáng tạo nội dung lý luận và thực tiễn đạo đức cách mạng của các vị lãnh tụ bậc thầy: C.Mác, Ph.Ăngghen và nhất là V.I.Lênin Là một nhà cách mạng phương Đông, Hồ Chí Minh luôn đề cao vai trò của đạo đức trong đời sống

xã hội và giá trị của nó trong nhân cách người cán bộ cách mạng:

"Người cán bộ cách mạng phải có đạo đức cách mạng Phải giữ vững đạo đức cách mạng mới là người cán bộ cách mạng chân chính Mọi việc thành hay là bại, chủ chốt là do cán bộ có thấm nhuần đạo đức cách mạng hay là không" Hồ Chí Minh là người đã khai sinh ra nền đạo đức mới - Đạo đức cách mạng Việt Nam và cũng là người đi đầu

trong thực hiện các chuẩn mực đạo đức đó, nêu lên một mẫu mực về

sự thống nhất giữa lời nói với việc làm, tư tưởng với hành vi đạo đức Sinh thời, dù bận bao công việc, Người vẫn luôn dành nhiều thời gian để chăm lo giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng, hoàn thiện nhân cách người cán bộ quân đội có đủ cả đức và tài, trong đó đức là

"gốc" Do vậy, mà từ ngày thành lập đến nay, cán bộ quân đội luôn xứng đáng với vai trò lực lượng nòng cốt trong xây dựng quân đội trở thành công cụ bạo lực sắc bén, lực lượng chính trị tin cậy, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và nhân dân, xứng đáng với danh hiệu

"Bộ đội Cụ Hồ".

Quán triệt Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng về tăng cường "Giáo dục tư tưởng, rèn luyện đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân" và Chỉ thị của Ban Bí thư Trung ương Đảng: "Về đẩy mạnh nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục tư tưởng

Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới", nhằm góp phần làm cho tư tưởng

Hồ Chí Minh cùng với chủ nghĩa Mác - Lênin ngày càng giữ vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần, tư tưởng của xã hội ta hiện nay,

Viện Khoa học xã hội nhân văn quân sự tổ chức viết cuốn sách: Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng của người cán bộ quân đội để khẳng định giá trị đặc sắc của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

đối với sự nghiệp xây dựng quân đội nói chung và xây dựng cán bộ quân đội nói riêng

Trong cuốn sách này, các tác giả đã tập trung làm rõ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng của người cán bộ quân đội với những quan điểm cơ bản, những phẩm chất và những hình thức, biện pháp cơ bản nâng cao đạo đức cách mạng của người cán bộ

quân đội Phân tích toàn diện các yếu tố tác động, khẳng định tính cấp thiết nâng cao đạo đức cách mạng của người cán bộ quân đội hiện nay, trên cơ sở đó đề xuất phương hướng nội dung nâng cao đạo đức cách mạng của người cán bộ quân đội hiện nay dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh

Nhà xuất bản Quân đội nhân dân trân trọng giới thiệu cuốn sách

Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng của người cán bộ quân đội với bạn đọc.

PHẦN THỨ NHẤT

NỘI DUNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC CÁCH

MẠNG CỦA NGƯỜI CÁN BỘ QUÂN ĐỘI

I NHỮNG QUAN ĐIỂM CƠ BẢN CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ

ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG

Để giành và giữ vững quyền lực chính trị, giai cấp công nhân và đảngtiền phong của nó nhất thiết phải biết đào tạo ra từ trong hàng ngũ củamình những lãnh tụ chính trị, những đại biểu tiên phong, những cán bộ

có đủ khả năng tổ chức và lãnh đạo phong trào cách mạng Quán triệtsâu sắc tư tưởng cơ bản đó của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin,

Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Cán bộ là cái "gốc" của mọi công việc" "Côngviệc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hay kém"1 Cán bộ chính

"là những người đem chính sách của Chính phủ, của Đoàn thể thi hànhtrong nhân dân, nếu cán bộ dở thì chính sách hay cũng không thể thựchiện được"2

Cả lý luận và thực tiễn cách mạng Việt Nam đều khẳng định vaitrò đặc biệt quan trọng của người cán bộ cách mạng Cán bộ là vốnquý của Đảng, có vai trò rất to lớn Muốn hoàn thành tốt mọi nhiệm

vụ Đảng giao, người cán bộ cách mạng phải có nhân cách phát triển

toàn diện về phẩm chất và năng lực, đủ cả đức và tài, trong đó đức

phải là "gốc" Cán bộ quân đội là một bộ phận cán bộ của Đảng hoạtđộng trong quân đội, do đó trong mỗi bước đường tu dưỡng, rènluyện đạo đức cách mạng, trước hết cần phải quán triệt sâu sắc nhữngquan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

1 Đạo đức cách mạng là phẩm chất nền tảng trong nhân cách người cán bộ quân đội.

Đạo đức là một hiện tượng xã hội, thuộc lĩnh vực đời sống tinhthần, xuất hiện và tồn tại cùng với sự hình thành và phát triển của xã

hội loài người Theo đó, đạo đức được xem là một yếu tố cơ bản để

xem xét, đánh giá sự phát triển của nhân cách Con người chân chính,đích thực luôn được đánh giá trước hết bằng đạo đức Đạo đức tiến bộgóp phần sáng tạo nên những giá trị cơ bản - Chân - Thiện - Mỹ - nềntảng tinh thần của nhân loại, thuộc tính bản chất của con người Xã hộiloài người từ buổi bình minh, khi chưa có tư hữu, giai cấp, nhà nước,

áp bức, bóc lột; chưa có cả những ý niệm về chính trị thì loài người đã

có ý niệm về đạo đức Khi đó, đạo đức là phương thức cơ bản đượcdùng để điều chỉnh các quan hệ xã hội, mặc dù còn rất đơn giản;nhưng cùng với sự phát triển của sản xuất và phân hóa xã hội, đạo đứccũng không ngừng phát triển trong những mâu thuẫn và đối kháng giaicấp

Xã hội loài người từ khi có sự phân chia thành giai cấp, thì mỗi conngười đều thuộc về một giai cấp nhất định và bị chi phối bởi một ýthức hệ nhất định Điều đó có nghĩa là đạo đức luôn có tính giai cấp.Mỗi giai cấp đều có quan niệm đạo đức riêng của mình Trong đó, đạođức của giai cấp thống trị luôn giữ vai trò chủ đạo, là đạo đức thống trị

xã hội; còn đạo đức của quần chúng lao động là sự phản ánh đời sống,nhu cầu và lợi ích của người lao động, thể hiện sự phản kháng lại ách

thống trị, nô dịch của giai cấp thống trị Trong tác phẩm Chống Đuyrinh, khi phê phán quan điểm duy tâm, siêu hình của O.Đuyrinh

về thứ đạo đức "vĩnh cửu", Ph.Ăngghen đã nêu ra quan điểm khoa học

về sự phụ thuộc của đạo đức vào những điều kiện kinh tế - xã hội nhấtđịnh: "Xét cho đến cùng, mọi học thuyết về đạo đức đã có từ trướcđến nay đều là sản phẩm của tình hình kinh tế của xã hội lúc bấygiờ"1 "Cho đến nay, xã hội đã vận động trong những sự đối lập về giai cấp, cho nên đạo đức cũng luôn là đạo đức của giai cấp: hoặc là

nó biện hộ cho sự thống trị và lợi ích của giai cấp thống trị, hoặc là khi

giai cấp bị trị đã trở nên khá mạnh, thì nó tiêu biểu cho sự nổi dậy

chống lại sự thống trị nói trên và tiêu biểu cho lợi ích tương lai củanhững người bị áp bức"1

Ngày nay, đạo đức tiêu biểu cho lợi ích tương lai ấy của nhữngngười bị áp bức (như Ph.Ăngghen đã nói) chính là đạo đức mới - đạođức cộng sản - đạo đức cách mạng của giai cấp công nhân TheoV.I.Lênin, sau khi giai cấp vô sản giành được chính quyền, cuộc đấutranh giai cấp vẫn tiếp diễn, nhằm đập tan sự phản kháng của bọn bóc

lột, và đoàn kết nhân dân cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới - xã

hội chủ nghĩa Trong sự nghiệp cách mạng vĩ đại ấy, đạo đức cách

mạng có vai trò rất to lớn, như V.I Lênin đã nói: "Và đạo đức cộngsản của chúng ta cũng phải phục tùng nhiệm vụ ấy Chúng ta nóirằng: đạo đức đó là những gì góp phần phá hủy xã hội cũ của bọn bóclột và góp phần đoàn kết tất cả những người lao động chung quanhgiai cấp vô sản đang sáng tạo ra xã hội mới của những người cộngsản"2 .

Bóc trần bản chất phản động của đạo đức cũ, Hồ Chí Minh đã viết:

"Trong xã hội có giai cấp bóc lột thống trị, chỉ có lợi ích cá nhân củamột số rất ít người thuộc giai cấp thống trị là được thỏa mãn, còn lợiích cá nhân của quần chúng lao động thì bị giày xéo"1 Đồng thời,Người chỉ rõ tính chất tiến bộ của đạo đức mới - đạo đức cách mạng

của giai cấp công nhân: "Đạo đức cách mạng Đạo đức đó không phải

là đạo đức thủ cựu Nó là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không phải

vì danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc,của loài người"2

Trau dồi đạo đức luôn là yêu cầu nền tảng của mỗi con người trongcuộc sống cộng đồng Yêu cầu đó càng trở nên đặc biệt cần thiết đốivới người cán bộ cách mạng nói chung và người cán bộ quân đội nóiriêng Khẳng định vai trò to lớn của đạo đức cách mạng trong nhâncách người cán bộ cách mạng, Hồ Chí Minh đã từng căn dặn: "Ngườicán bộ cách mạng phải có đạo đức cách mạng Phải giữ vững đạo đứccách mạng mới là người cán bộ cách mạng chân chính Mọi việcthành hay là bại chủ chốt là do cán bộ có thấm nhuần đạo đức cáchmạng hay là không"3

Uy tín của người cán bộ được tạo nên không chỉ bởi tài năng, màtrước hết còn bởi đạo đức cách mạng trong sáng của họ Người nói:

"Đảng viên và cán bộ cũng là người Ai cũng có tính tốt và tính xấu.Song đã hiểu biết, đã tình nguyện vào một đảng vì nước vì dân, đã làmột người cách mạng thì phải cố gắng phát triển những tính tốt và sửa

bỏ những tính xấu Vì tính xấu của một người thường chỉ có hại cho

người đó; còn tính xấu của một đảng viên, một cán bộ sẽ có hại đến

Đảng, có hại đến nhân dân"1.

Đề cao ý thức cộng đồng, giá trị đạo đức đã sớm trở thành truyềnthống tốt đẹp của các dân tộc phương Đông và của dân tộc Việt Nam.Cuộc sống của con người chỉ thực sự có ý nghĩa khi những giá trị đạođức được tôn vinh Một con người chỉ thực sự vĩ đại, có sức hấp dẫn

lớn khi nhân cách đạo đức của họ được hoàn thiện V.I Lênin vĩ đại

là một mẫu mực như vậy Khi viết bài để ca ngợi V.I.Lênin (1924),

Hồ Chí Minh đã nêu bật ý nghĩa xã hội của những phẩm chất đạo đứctốt đẹp của Người: "Không phải chỉ thiên tài của Người, mà chính làtính coi khinh sự xa hoa, tinh thần yêu lao động, đời tư trong sáng, nếpsống giản dị, tóm lại là đạo đức vĩ đại và cao đẹp của người thầy, đãảnh hưởng lớn lao tới các dân tộc châu Á và đã khiến cho trái tim của

họ hướng về Người và không gì ngăn cản nổi"2

Là một người phương Đông, Hồ Chí Minh hiểu rõ vai trò to lớncủa đạo đức trong đời sống xã hội và nhất là trong nhân cách ngườicán bộ cách mạng Trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình,Người đã có nhiều bài viết và nói về đạo đức Hồ Chí Minh là ngườiđặt nền móng xây dựng nền đạo đức mới - Đạo đức cách mạng ViệtNam Người đã luôn dành nhiều thời gian cho việc giáo dục, rèn luyệnđạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng Và chínhNgười là một tấm gương đạo đức cách mạng mẫu mực, trong sáng để

mỗi cán bộ, đảng viên, mỗi người Việt Nam yêu nước chúng ta họctập noi theo.

Khẳng định sự cần thiết phải trau dồi đạo đức cách mạng để tạodựng nền tảng vững chắc dẫn tới mọi thành công của người cán bộcách mạng, kế thừa và phát triển tư tưởng của Khổng Tử coi đạođức như cái gốc của cây, ngọn nguồn của suối, Hồ Chí Minh đã nêulên một tư tưởng có giá trị như một chân lý hiển nhiên đầy sứcthuyết phục: "Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không cónguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo.Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏimấy cũng không lãnh đạo được nhân dân Vì muốn giải phóng chodân tộc, giải phóng cho loài người là một công việc to tát, mà tựmình không có đạo đức, không có căn bản, tự mình đã hủ hóa, xấu

xa thì còn làm nổi việc gì?"1 .

Trong nhân cách của một con người, đạo đức luôn quan hệ chặt chẽvới tài năng, không thể tách rời Nếu tài năng giúp con người hoànthành được nội dung của công việc, thì đạo đức giúp con người địnhhướng đúng đắn mục đích, giá trị xã hội của công việc đó Hồ ChíMinh là người hiểu sâu sắc về sự gắn bó chặt chẽ giữa đức và tài, giữaphẩm chất và năng lực, giữa "hồng" và "chuyên" Sự kết hợp chặt chẽ

đó đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với mỗi đảng viên, cán bộ cáchmạng trong tu dưỡng, rèn luyện hàng ngày Người căn dặn: "Có tài màkhông có đức thì chẳng những không làm được gì ích lợi cho xã hội,

mà còn có hại cho xã hội nữa Nếu có đức mà không có tài ví như ôngBụt không làm hại gì, nhưng cũng không lợi gì cho loài người"1

2 Sự thống nhất giữa lý tưởng đạo đức và lý tưởng chính trị là

cơ sở vững chắc để xây dựng đạo đức cách mạng của người cán bộ quân đội.

Chính trị và đạo đức là những hình thái ý thức xã hội khác nhau,phản ánh những lĩnh vực, những khía cạnh khác nhau của đời sống xãhội, nhưng giữa chúng luôn có mối quan hệ chặt chẽ, tác động ảnhhưởng chi phối nhau Đạo đức là nền tảng tinh thần của xã hội, cóchức năng tham gia điều chỉnh các quan hệ xã hội bằng sức mạnh của

dư luận xã hội và lương tâm của mỗi con người nhằm đem lại lợi íchcho cộng đồng, xã hội (trong đó có lợi ích của bản thân mình) Cònchính trị là mối quan hệ giữa các giai cấp, biểu hiện tập trung ở quyềnlực nhà nước, nhân danh toàn xã hội để điều chỉnh các quan hệ xã hộisao cho phù hợp với lợi ích của giai cấp cầm quyền

Giữa chính trị và đạo đức luôn có mối liên hệ chặt chẽ, tác độnglẫn nhau nhưng vai trò của chúng không ngang bằng nhau Trong xãhội có giai cấp, thì ý thức chính trị luôn giữ vai trò chi phối xuyênsuốt, quy định tính chất giai cấp của các hình thái ý thức xã hội khác,trong đó có ý thức đạo đức Đạo đức luôn thấm đẫm ý thức chính trị,tồn tại và phát triển dưới ảnh hưởng của ý thức chính trị Chính trịkhông làm mất đi vai trò của đạo đức nhưng nó luôn định hướng sựphát triển của đạo đức Trong các xã hội cũ, chính trị được dùng đểduy trì sự bất bình đẳng xã hội, bảo vệ đặc quyền của giai cấp thốngtrị Lý tưởng chính trị của giai cấp thống trị lỗi thời luôn mâu thuẫnvới lý tưởng đạo đức chân chính của quảng đại quần chúng lao động.Chính vì lẽ đó mà chủ trương xây dựng một xã hội lý tưởng, hưngthịnh dựa vào "Đức trị" của các nhà tư tưởng giàu tính nhân văn mặc

dù đã được nêu lên từ lâu, nhưng mãi mãi vẫn chỉ dừng lại ở ước mơ.

Bởi vì, trong các chế độ xã hội đó, không thể có cơ sở hiện thực,những tiền đề kinh tế - xã hội cần thiết để duy trì sự thống nhất xã hội,

sự thống nhất giữa lý tưởng chính trị và lý tưởng đạo đức

Sự thống nhất ấy chỉ có được trong những điều kiện chính trị, kinh

tế và xã hội nhất định Chủ nghĩa tư bản ra đời, lao động công nghiệpthay thế dần lao động thủ công và cùng với quá trình đó là sự xuấthiện một lực lượng xã hội mới - giai cấp vô sản hiện đại là giai cấptiên tiến, cách mạng triệt để nhất Cuộc đấu tranh không ngừng củagiai cấp công nhân chống lại ách áp bức, bóc lột của giai cấp tư sản

một khi được lý luận tiền phong là chủ nghĩa Mác - Lênin hướng dẫn

sẽ tạo ra bước ngoặt cách mạng căn bản đưa phong trào đấu tranh từ

tự phát lên tự giác, khẳng định vai trò sứ mệnh lịch sử của giai cấp

công nhân là tiêu diệt chủ nghĩa tư bản, xây dựng chủ nghĩa cộng sản.Thắng lợi của cách mạng vô sản là điều kiện căn bản để từng bước cảitạo đạo đức cũ của giai cấp bóc lột tư bản, phong kiến tàn dư và xâydựng đạo đức mới - Đạo đức cách mạng của giai cấp công nhân Mộtkhi chế độ tư hữu tư bản và nền sản xuất nhỏ, cơ sở kinh tế - xã hộicủa những đối kháng giai cấp dần bị xóa bỏ và chế độ kinh tế - xã hộimới dần được hình thành, tạo ra nền tảng vật chất và những quan hệ

xã hội mới cho nền đạo đức mới hình thành và phát triển.

Trong chế độ xã hội mới do nhân dân làm chủ dưới sự lãnh đạo củaĐảng Cộng sản, quản lý của Nhà nước xã hội chủ nghĩa, sẽ từng bướctạo ra những tiền đề kinh tế - xã hội mới cho sự thống nhất giữa lýtưởng chính trị và lý tưởng đạo đức cùng hướng tới mục tiêu giảiphóng giai cấp, giải phóng xã hội, giải phóng con người Như

V.I.Lênin đã nói: "Đạo đức, đó là những gì góp phần phá hủy xã hội

cũ của bọn bóc lột và góp phần đoàn kết tất cả những người lao độngchung quanh giai cấp vô sản đang sáng tạo ra xã hội mới của nhữngngười cộng sản Đạo đức cộng sản là đạo đức phục vụ cuộc đấu tranh

ấy, là đạo đức nhằm đoàn kết những người lao động chống mọi sự bóclột, chống mọi chế độ tư hữu nhỏ Đối với những người cộng sản, tất

cả đạo đức là nằm trong cái kỷ luật đoàn kết keo sơn đó, và trong cuộcđấu tranh tự giác của quần chúng chống bọn bóc lột"1

Với cách mạng Việt Nam, mục tiêu, lý tưởng chính trị cao nhất làđấu tranh cho độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Và lý tưởng củađạo đức cách mạng cũng hướng vào mục tiêu: "Quyết tâm suốt đờiphục vụ Đảng, phục vụ nhân dân Đó là phẩm chất cao quý của ngườicách mạng, đó là đạo đức cách mạng, đó là tính đảng, tính giai cấp, nóbảo đảm cho sự thắng lợi của Đảng, của giai cấp, của nhân dân"2.Người tích cực đấu tranh đem lại hạnh phúc cho nhiều người nhất sẽ

là người hạnh phúc nhất, có đạo đức nhất như Bác Hồ đã nói: "Có gìsung sướng vẻ vang hơn là trau dồi đạo đức cách mạng để góp phầnxứng đáng vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và giải phóngloài người"3 Với ý nghĩa đó, khi phân tích giá trị, ý nghĩa to lớn củacuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Hồ Chí Minh đã chỉ chochúng ta thấy cuộc kháng chiến ấy không chỉ có ý nghĩa dân tộc, mà

nó còn có giá trị thời đại; hơn nữa những nội dung chính trị cách mạng nhất cũng chính là những nội dung đạo đức nhất Người nói:

"Các chú có biết rằng dân tộc ta vĩ đại, Đảng ta vĩ đại, ta được anh embầu bạn khắp năm châu yêu mến và ca ngợi là vì cái gì không? Vì

cuộc chiến đấu chống Mỹ, cứu nước của nhân dân ta do Đảng ta lãnh đạo là chí công vô tư, mình vì mọi người"1.

Như vậy, theo tư tưởng Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng khôngchỉ là những chuẩn mực, quy tắc sống của cá nhân trong sinh hoạthằng ngày, mà còn hàm chứa trong nó thái độ của mỗi người tronggiải quyết các mối quan hệ giữa cá nhân với những hoạt động xã hộiphong phú, đòi hỏi một tinh thần tự nguyện, đức hy sinh của mỗingười Sự hy sinh đó, chứa đựng những giá trị xã hội lớn lao, mangnội dung nhân đạo, nhân văn, vị tha hết mình Hồ Chí Minh là mộtkiểu mẫu, là hiện thân của sự thống nhất đó Trọn cuộc đời, Người đãlàm theo đúng điều mình nói: "Tôi chỉ có một sự ham muốn, hammuốn tột bậc, là làm sao cho đất nước ta được hoàn toàn độc lập, dân

ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũngđược học hành"1 Cái ham muốn ở đây, là tình cảm đạo đức trong

sáng, động cơ đạo đức mạnh mẽ để xây dựng nên lý tưởng đạo đứccách mạng ở Người phù hợp với nguyện vọng của nhân dân, đó cũng

là mục tiêu, lý tưởng chính trị của Đảng, của cách mạng: Độc lập, tự

do cho dân tộc, hạnh phúc cho nhân dân.

Sự gặp gỡ, thống nhất giữa lý tưởng chính trị và lý tưởng đạo đứccách mạng trong xã hội mới, tạo tiền đề cho mỗi người giải quyếtđúng đắn mối quan hệ giữa cống hiến và hưởng thụ, giữa quyền lợi vànghĩa vụ công dân, giữa nghĩa vụ pháp lý và nghĩa vụ đạo đức trướcvận mệnh của dân tộc, hạnh phúc của nhân dân Đó là lý tưởng caoquý nhất của đạo lý làm người, định hướng tư tưởng cho các phongtrào cách mạng xã hội chủ nghĩa thực sự là ngày hội của quần chúngnhân dân lao động Sự thống nhất đó đã trở thành đặc trưng, nội dung

cốt lõi luôn giữ vai trò định hướng hoạt động của quân đội ta - quânđội kiểu mới của giai cấp công nhân Việt Nam.

3 Giải quyết đúng đắn vấn đề lợi ích là cơ sở tồn tại và phát triển của đạo đức cách mạng.

Xuất phát từ quan điểm cơ bản của C.Mác và Ph.Ăngghen: "Nếunhư lợi ích đúng đắn là nguyên tắc của toàn bộ đạo đức, thì do đó, cần

ra sức làm cho lợi ích riêng của con người cá biệt phù hợp với lợi íchcủa toàn thể loài người"1 Đó là điều kiện cơ bản để duy trì sự pháttriển bình thường của xã hội, mà trong đó luôn có sự hài hòa giữa cánhân và xã hội Trong xã hội tồn tại đồng thời nhiều loại lợi ích khácnhau, đan xen nhau giữa lợi ích chung và lợi ích riêng; lợi ích cá nhân

- tập thể - xã hội; lợi ích trước mắt và lâu dài; lợi ích vật chất và lợiích tinh thần Các lợi ích này luôn có liên hệ với nhau, vừa thốngnhất, vừa đấu tranh với nhau Vì vậy phải giải quyết hài hòa các lợi

ích và các mối quan hệ giữa người với người Đạo đức cách mạng

luôn đòi hỏi: "Mỗi cán bộ, đảng viên phải đặt lợi ích của cách mạng,của Đảng, của nhân dân lên trên hết, trước hết"2 Đây chính là quanđiểm cơ bản để xác định đúng đắn vị trí, vai trò của các lợi ích chung

và riêng Trong đời sống, đây là yêu cầu ứng xử hợp đạo lý làm người

của mỗi thành viên trong cộng đồng xã hội mới - xã hội chủ nghĩa.Trong xã hội mới ấy, "mọi người mới có điều kiện để cải thiện đờisống riêng của mình, phát huy tính cách riêng của mình"3

Năm 1947, Hồ Chí Minh viết tác phẩm "Sửa đổi lối làm việc",

trong đó Người chỉ rõ "Phận sự của đảng viên và cán bộ" là phải:

"Trọng lợi ích của Đảng hơn hết Ngoài lợi ích của dân tộc, của Tổ

quốc, thì Đảng không có lợi ích gì khác Vì vậy, mỗi người trongĐảng phải hiểu rằng: lợi ích của cá nhân nhất định phải phục tùng lợiích của Đảng Lợi ích của mỗi bộ phận nhất định phải phục tùng lợiích của toàn thể Lợi ích tạm thời nhất định phải phục tùng lợi ích lâudài Nghĩa là phải đặt lợi ích của Đảng lên trên hết, lên trước hết Vìlợi ích của Đảng tức là lợi ích của dân tộc, của Tổ quốc Vô luận lúcnào, vô luận việc gì, đảng viên và cán bộ phải đặt lợi ích của Đảng ratrước, lợi ích của cá nhân lại sau Đó là nguyên tắc cao nhất củaĐảng Đó là "tính Đảng" Nếu gặp khi lợi ích chung của Đảng mâuthuẫn với lợi ích riêng của cá nhân, thì phải kiên quyết hy sinh lợi íchcủa cá nhân cho lợi ích của Đảng Khi cần đến tính mệnh của mìnhcũng phải vui lòng hy sinh cho Đảng"1 .

Hồ Chí Minh đã luôn quan tâm tới giáo dục, giác ngộ quần chúng

về vấn đề lợi ích, coi đó là cơ sở quyết định các quan hệ xã hội, trong

đó có các quan hệ và hành vi đạo đức Kết hợp giữa giáo dục nâng caonhận thức và tổ chức hoạt động thực tiễn đem lại lợi ích thiết thực chonhân dân, quan tâm tới đời sống, sự tiến bộ, trưởng thành của mỗi conngười Qua đó, làm tăng sức mạnh đoàn kết đấu tranh, nhiệt tình củamỗi người và của toàn dân

Hồ Chí Minh còn chỉ rõ bộ mặt thật của chủ nghĩa cá nhân là kẻthù của đạo đức cách mạng, là nguồn gốc sinh ra mọi thói hư, tật xấu

và cả tội ác Chủ nghĩa cá nhân đối lập với chủ nghĩa tập thể Muốnnâng cao đạo đức cách mạng thì phải kiên quyết đấu tranh loại bỏ chủnghĩa cá nhân Người nói: "Tư tưởng không đúng, cũng còn có nhiều.Nhưng có một tư tưởng mẹ: đó là chủ nghĩa cá nhân Chủ nghĩa cá

nhân là trái với chủ nghĩa tập thể Do chủ nghĩa cá nhân mà đẻ ra các

tư tưởng sai lệch khác"1

Chủ nghĩa cá nhân phát sinh, phát triển gắn liền với chế độ tưhữu và tàn dư của nó trong xã hội mới V.I.Lênin đã từng chỉ rõ:

"Xã hội cũ xây dựng trên nguyên tắc sau đây: anh cướp đoạt củangười khác hoặc là người khác cướp đoạt lại của anh; anh làm chongười khác hưởng hoặc người khác làm cho anh hưởng tóm lại, làmột người chỉ lo nghĩ về của riêng của mình chứ không quan tâmđến người khác"2 Trong các xã hội đó, nhân tính là giá trị đạo đứctốt đẹp của con người bị vứt bỏ, lối sống vị kỷ: "Sống chết mặc bay,tiền thày bỏ túi" - chủ nghĩa cá nhân được tôn thờ, cá nhân và xã hội

đối lập nhau; mỗi bước tiến của con người trong chinh phục tự

nhiên, lại đồng thời tạo ra mỗi bước lùi trong quan hệ xã hội, giatăng bóc lột, đối kháng, thù hận tràn lan "Mỗi người tự lo cho mình,Chúa sẽ lo cho tất cả" là phương châm xử thế của các xã hội cũ, tưhữu, bóc lột, tư bản Hồ Chí Minh gọi chủ nghĩa cá nhân "là một thứ

vi trùng rất độc" của xã hội mới, từ đó sinh ra các thói hư tật xấu,khuyết điểm nghiêm trọng như: bệnh tham lam, lười biếng, kiêungạo, ham địa vị, thiếu kỷ luật, óc hẹp hòi, óc địa phương, óc lãnh

tụ, bệnh "hữu danh vô thực", kéo bè kéo cánh, bệnh cận thị khôngbiết nhìn xa trông rộng Qua đó, Người khẳng định: "Vết tích xấu

nhất và nguy hiểm nhất của xã hội cũ là chủ nghĩa cá nhân Chủ

nghĩa cá nhân trái ngược với đạo đức cách mạng, nếu nó còn lạitrong mình, dù là ít thôi, thì nó sẽ chờ dịp để phát triển, để che lấpđạo đức cách mạng, để ngăn trở ta một lòng một dạ đấu tranh cho sựnghiệp cách mạng"1 "Chủ nghĩa cá nhân là một thứ rất gian giảo,

xảo quyệt; nó khéo dỗ dành người ta đi xuống dốc Mà ai cũng biếtrằng xuống dốc thì dễ hơn lên dốc Vì thế mà càng nguy hiểm"2.Một trong những biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân, phổ biến trongcán bộ, đảng viên, những người có chức, có quyền là bệnh tham ô,lãng phí, quan liêu xa rời nhân dân Đó là một tội ác xấu xa, ai cũnggớm, cũng ghét Cần phải đấu tranh trừ bỏ tội ác đó.

Kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân nhưng Hồ Chí Minh bao giờcũng phân biệt được rạch ròi sự khác biệt giữa lợi ích cá nhân chânchính cần bảo vệ với chủ nghĩa cá nhân Người nói: "Đấu tranhchống chủ nghĩa cá nhân không phải là "giày xéo lên lợi ích cánhân" Mỗi người đều có tính cách riêng, sở trường riêng, đời sống

riêng của bản thân và của gia đình mình Nếu những lợi ích cá nhân

đó không trái với lợi ích của tập thể thì không phải là xấu"1 Khẳngđịnh vai trò động lực của lợi ích và lợi ích đúng đắn là nguyên tắccủa toàn bộ đạo đức, Người xây dựng nên hệ thống những phẩmchất đạo đức mới có nội dung phù hợp chế độ xã hội mới, lấy conngười được giải phóng, phát triển toàn diện làm mục tiêu phấn đấu

Và điều đó đã được thực hiện từng bước cùng với mỗi bước thắnglợi của công cuộc xây dựng xã hội mới, xã hội chủ nghĩa, mà trong

đó: "Sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển

tự do của tất cả mọi người".

II TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHỮNG PHẨM CHẤT CƠ BẢN TRONG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CỦA NGƯỜI CÁN BỘ

QUÂN ĐỘI

Để hiểu sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về những phẩm chất cơbản trong đạo đức cách mạng của người cán bộ quân đội, trướckhi nghiên cứu những nội dung cụ thể, chúng ta cần thống nhấtnhận thức về mối tương quan giữa các phẩm chất đạo đức cáchmạng nói chung với phẩm chất đạo đức của người cán bộ quân độinói riêng Đây là mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng, giữa cáiphổ biến và cái đặc thù Điều đó có nghĩa là giữa chúng vừa có sựthống nhất để tạo nên tính chỉnh thể của đạo đức cách mạng, vừa

có sự khác biệt đủ để phân biệt đạo đức của người cán bộ quân độivới đạo đức cách mạng nói chung Nhận thức được những khíacạnh khác nhau về tính phổ biến, tính đặc thù, tính đơn nhất trongmỗi phẩm chất của đạo đức cách mạng sẽ tạo cơ sở để từng bướcnhận thức sâu sắc về đạo đức cách mạng của người cán bộ quânđội Hệ thống phẩm chất, chuẩn mực đạo đức người cán bộ quânđội theo tư tưởng Hồ Chí Minh vừa phản ánh những yêu cầuchung của nhiệm vụ cách mạng, vừa phản ánh đặc điểm, yêu cầunhiệm vụ cụ thể của quân đội Các phẩm chất đó được thể hiệntrong 3 mối quan hệ cơ bản: đối với người, đối với việc, đối với tựmình Một số phẩm chất đặc trưng, tiêu biểu nhất của đạo đứcngười cán bộ quân đội được khái quát là:

1 Trung với nước, trung với Đảng, hiếu với dân.

Trung, Hiếu vốn là những khái niệm cơ bản, những phẩm chất

hàng đầu trong hệ thống phẩm chất đạo đức Nho giáo du nhập vàoViệt Nam đã từ lâu, và được nhân dân ta tiếp nhận và cải biến phù hợpvới yêu cầu đạo đức truyền thống của dân tộc Nó phản ánh những

mối quan hệ rường cột, cơ bản nhất của xã hội phong kiến "Trung với

Vua", "Hiếu với cha mẹ" là những chuẩn mực, giá trị đạo đức truyền

thống đã được xác lập và phát huy vai trò to lớn trong duy trì trật tự, kỷcương xã hội làm cơ sở cho sự tồn vong của chế độ phong kiến phươngĐông nói chung và ở Việt Nam nói riêng

Trước kia, "Trung" là phẩm chất đạo đức hàng đầu, phản ánh yêu cầu

cao nhất luôn được đặt ra đối với mỗi thần dân phải tuyệt đối trungthành với Vua Mà Vua là biểu tượng của chế độ phong kiến, nêntrung đó cũng đồng thời là trung thành tuyệt đối với chế độ phongkiến đến chết cũng không được thay đổi để bảo vệ quyền lợi của tập

đoàn phong kiến Còn "Hiếu" là yêu cầu con, cháu phải thực hiện nghĩa

vụ đạo đức hiếu thảo, chu toàn với bố mẹ, ông bà; thể hiện lòng biết

ơn, tôn kính với những người đã có công sinh thành, nuôi dưỡng, dạybảo mình nên người Hiếu - trung có mối quan hệ chặt chẽ với nhau,hiếu là gốc của trung, còn trung là đầu mối, rường cột của cả hệ thốngphẩm chất, chuẩn mực đạo đức phong kiến Tuy nhiên, trung - hiếucủa đạo đức phong kiến chỉ có giá trị hạn hẹp, thụ động, một chiềutrong phạm vi phản ánh mối quan hệ giữa cá nhân với cá nhân; chỉ đòihỏi bầy tôi, kẻ dưới thực hiện nghĩa vụ đem lại lợi ích cho thiểu số vuaquan phong kiến

Hồ Chí Minh đã nhận thấy những hạn chế căn bản của đạo đứcphong kiến nói chung và quan niệm trung - hiếu nói riêng Người vừabiết tiếp thu tinh hoa, vừa biết loại bỏ hạn chế, qua đó nâng chúng lênmột chất lượng mới, từ phản ánh các mối quan hệ xã hội cơ bản giữa

cá nhân với cá nhân (vua - tôi, cha - con) có ý nghĩa hạn hẹp sangphản ánh mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội mang ý nghĩa xã hội lớnlao, nội dung chính trị - đạo đức sâu sắc Tiếp nối lịch sử, bảo tồn giá

trị đạo đức truyền thống, đồng thời bổ sung vào đó những thuộc tínhmới, Hồ Chí Minh đã đem lại cho khái niệm trung - hiếu những nộidung mới, chất lượng mới nhưng hình thức thể hiện vẫn được bảo tồn,tạo nên mối liên hệ giữa quá khứ và hiện tại, sự gần gũi giữa truyền

thống và hiện đại Người nói: "Cái gì cũ mà xấu, thì ta bỏ Cái gì cũ

mà tốt, thì phải phát triển thêm Thí dụ: ta phải tương thân tương ái,

tận trung với nước, tận hiếu với dân hơn khi trước"1 Người còn nói:

"Ngày xưa Trung là trung với vua Hiếu là hiếu với cha mẹ mìnhthôi"; còn ngày nay, "Trung là trung với Tổ quốc, Hiếu là hiếu vớinhân dân"1

Như vậy, trung - hiếu đã mang ý nghĩa, giá trị đạo đức mới, chuyểnhóa từ đạo đức "tu thân" sang đạo đức mới - đạo đức cách mạng -khẳng định thái độ trách nhiệm chính trị và nghĩa vụ đạo đức của mỗingười dân đối với đất nước, với hạnh phúc của nhân dân Với quanniệm mới ấy, Hồ Chí Minh đã phá vỡ cái khuôn mẫu nhỏ hẹp của đạođức cũ, mở ra chân trời rộng lớn của đạo đức cách mạng, đòi hỏingười cách mạng phải luôn chăm lo tới quyền độc lập của dân tộc, tự

do và hạnh phúc của nhân dân

Trung với nước, là trung thành với sự nghiệp dựng nước và giữ

nước, quyết tâm bảo vệ độc lập, chủ quyền quốc gia dân tộc - cái nôi

để mỗi con người Việt Nam tồn tại và phát triển Do đó, nghĩa mới

của "trung" thật rộng lớn Người chỉ rõ yêu cầu của "trung" là:

"Trung thành tuyệt đối với Tổ quốc, với nhân dân, với cách mạng,

với Đảng" Lòng trung thành ấy, luôn được nuôi dưỡng từ lòng yêu

nước truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam Mỗi con người ViệtNam chân chính, từ trong sâu thẳm tâm hồn, luôn mang theo tình yêu

quê hương, đất nước, niềm tự hào dân tộc Từ tình cảm yêu nướcthiết tha đến thái độ trách nhiệm, nghĩa vụ đạo đức cao cả đã trởthành động lực tinh thần to lớn, quyết tâm xả thân, nguyện hiến dâng

cả tuổi thanh xuân cho nền độc lập và sự trường tồn của dân tộc ViệtNam Đó là giá trị hiện thực của truyền thống yêu nước Việt Nam và

là cơ sở tạo nên phẩm chất trung thành tuyệt đối của người quân nhânđối với Đảng, Tổ quốc và nhân dân

Trung với nước đối với người cán bộ quân đội cũng là: "Trung với Đảng", tuyệt đối trung thành với Đảng Nước và Đảng là hai khái niệm

khác nhau nhưng từ khi ra đời, Đảng luôn là lãnh tụ chính trị tối caocủa đất nước, đại biểu cho lợi ích hiện tại và tương lai của quốc gia,dân tộc Đảng đã và đang dẫn dắt con thuyền cách mạng Việt Nam đi

từ thắng lợi này đến thắng lợi khác, đưa dân tộc ta từ thân phận nô lệtrở thành người làm chủ chân chính quê hương, đất nước và bản thânmình "Trung với nước" và "Trung với Đảng" luôn có sự thống nhấtkhông thể tách rời Đảng lãnh đạo cách mạng, lãnh đạo đất nước nên

"Trung với nước" trước hết và tập trung nhất phải là "Trung vớiĐảng" Sự nhận thức sâu sắc về phẩm chất trung thành tuyệt đối ấy là

cơ sở tạo thành niềm tin vững chắc và sức mạnh to lớn của mỗi người

cán bộ quân đội trong tổ chức, chỉ huy bộ đội thực hiện nhiệm vụ

Trung với nước không tách rời hiếu với dân.

Hiếu với dân, là mỗi người không chỉ yêu thương cha mẹ mình như

trước đây quan niệm, mà còn phải yêu thương cha mẹ người, mọingười cùng yêu thương cha mẹ, yêu thương nhân dân Hồ Chí Minhchỉ rõ: "Người kiên quyết cách mạng nhất lại là người đa tình, chí hiếu

nhất Vì sao? Nếu không làm cách mạng thì chẳng những bố mẹ mình

mà hàng chục triệu bố mẹ người khác cũng bị đế quốc, phong kiếngiày vò Mình không những cứu bố mẹ mình mà còn cứu bố mẹ ngườikhác, bố mẹ của cả nước nữa Phải hiểu chữ hiếu của cách mạng rộngrãi như vậy"1.

Hồ Chí Minh là lãnh tụ của Đảng, của dân tộc, Người cha thân yêucủa các lực lượng vũ trang nhân dân Người đặc biệt quan tâm, chăm

lo giáo dục, rèn luyện đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng trong quânđội và đòi hỏi mỗi cán bộ quân đội phải luôn quán triệt sâu sắc nội

dung cốt lõi của đạo đức cách mạng là: "Nhận rõ Phải, Trái Giữ vững lập trường Tận trung với nước Tận hiếu với dân"2 Cán bộ quân đội

phải là những người quân nhân cách mạng, những cán bộ lãnh đạo, chỉhuy mẫu mực, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với nhân dân Đó làbiểu hiện cao nhất của lòng yêu nước, gắn bó thiết tha với cội nguồndân tộc; quyết tâm chiến đấu, hy sinh vì quê hương đất nước, vì hạnhphúc của nhân dân

Với quân đội, mà trước hết là đối với người cán bộ quân đội, HồChí Minh đã nhiều lần chỉ dẫn về nghĩa vụ đạo đức "hiếu với dân", vềtrách nhiệm tăng cường mối quan hệ giữa quân đội với nhân dân.Trong chế độ xã hội mới, nước với dân hòa làm một Nước là của dân

và dân là chủ nhân của nước Do đó, "trung với nước" không tách rời

"hiếu với dân" Nước ta là nước dân chủ, dân là chủ, cán bộ là đầy tớcủa nhân dân, phải trung thành tuyệt đối với lợi ích của nhân dân Bácnhắc nhở quân đội: "Phải nhớ rằng dân là chủ Dân như nước, mìnhnhư cá Lực lượng bao nhiêu là nhờ dân hết Phải làm cho dân mến,khi sắp tới dân mong, khi đi dân tiễn, chớ vác mặt làm quan cáchmạng cho dân ghét, dân khinh, dân không ủng hộ"1 Người còn dạy:

"Mình đánh giặc là vì dân Nhưng mình không phải là "cứu tinh" củadân; mà mình có trách nhiệm phụng sự nhân dân"2 "Nhân dân là nềntảng, là cha mẹ của bộ đội Cán bộ phải dạy cho đội viên biết kínhtrọng dân, thương yêu dân, giúp đỡ dân"3.

Đó là những nội dung cơ bản quyết định tính nhân dân trong bản

chất giai cấp công nhân của quân đội ta - một quân đội của dân, do dân,

vì dân Đó còn là cơ sở sâu xa của mọi thắng lợi mà quân đội ta đãgiành được trong suốt sáu mươi năm qua kể từ ngày thành lập Trungvới nước, trung với Đảng, hiếu với dân đã trở thành phẩm chất đạo đứchàng đầu, chuẩn mực đạo đức cơ bản, định hướng hoạt động cách

mạng của mỗi cán bộ, chiến sĩ Quân đội ta là quân đội nhân dân anh

hùng, thật xứng đáng với lời khen ngợi của Bác Hồ: "Quân đội ta trungvới nước, hiếu với dân" "Trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiếnđấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội Nhiệm

vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũngđánh thắng"1 Phẩm chất đạo đức cách mạng cao quý ấy cần được lưugiữ trong nhận thức tư tưởng, trong tình cảm và cả trong hoạt độngthực tiễn sinh động của mỗi cán bộ quân đội trên các mặt trận sẵn sàngchiến đấu, chiến đấu, công tác và lao động sản xuất

2 Đoàn kết nội bộ, hết lòng thương yêu chiến sĩ, cán bộ và chiến sĩ coi nhau như anh em ruột thịt.

Tất cả các quân đội của giai cấp bóc lột, giữa sĩ quan và binh línhluôn có sự khác biệt nhau căn bản Bởi vì, ở các quân đội đó, mốiquan hệ giữa sĩ quan và binh lính được duy trì dựa trên sự phân biệt vềđẳng cấp Binh sĩ là con em nhân dân lao động, thuần túy là công cụ

của giai cấp thống trị Sự bắt buộc, cưỡng bức, mua chuộc là phươngthức để duy trì các mối quan hệ cán - binh, đó là thực chất của kỷ luậtquân đội của giai cấp bóc lột.

Ngược lại, với các quân đội cách mạng (trong đó có quân đội ta),

sự thống nhất về mục tiêu, lý tưởng chính trị cách mạng triệt để và cácmối quan hệ nội bộ được duy trì dựa trên sự thống nhất về lợi ích cănbản đã quy định tính chất tốt đẹp của các quan hệ nội bộ Đó cũng là

cơ sở khách quan để xác lập các quan hệ đạo đức mới, giữa cán bộ vàchiến sĩ luôn thương yêu nhau như anh em ruột thịt, trên tình đồng chí,đồng đội Đối với quân đội cách mạng, đoàn kết là cơ sở để tạo nênsức mạnh vô địch Hồ Chí Minh đã thường xuyên nhắc nhở bộ đội:

"Đoàn kết là sức mạnh nhất của ta Phải đoàn kết nội bộ, giữa cán bộ

và chiến sĩ"1 Người còn căn dặn: "Các chú cần phải đoàn kết hơn nữa,

đoàn kết chặt chẽ giữa chiến sĩ với nhau, giữa cán bộ với nhau, giữachiến sĩ và cán bộ, giữa quân và dân Đoàn kết là một lực lượng vô

địch của chúng ta để khắc phục khó khăn, giành lấy thắng lợi Nói

tóm lại: giữ vững và phát triển đạo đức cách mạng của Quân đội nhândân"2

Hồ Chí Minh đã từng ân cần căn dặn: "Cán bộ không có đội viên,lãnh tụ không có quần chúng, thì không làm gì được Bởi vậy cần phảithương yêu đội viên Từ tiểu đội trưởng trở lên, từ Tổng tư lệnh trởxuống phải săn sóc đời sống vật chất và tinh thần của đội viên, phảixem đội viên ăn uống như thế nào, phải hiểu nguyện vọng và thắc mắccủa đội viên Bộ đội chưa có ăn, cán bộ không được kêu mình đói Bộđội chưa đủ áo mặc, cán bộ không được kêu mình rét Bộ đội chưa đủ

chỗ ở, cán bộ không được kêu mình mệt Thế mới dân chủ, mới đoànkết, mới tất thắng"1.

Bác luôn theo sát, nắm vững và căn dặn từng loại cán bộ quân đội,

mà trước hết là những cán bộ quân - chính: "Người đội trưởng, ngườichính trị viên phải là người anh, người chị, người bạn của đội viên Chưa

làm được như vậy là chưa hết nhiệm vụ Cán bộ có thân đội viên như

chân tay, thì đội viên mới thân cán bộ như ruột thịt Có như thế thì chỉthị, mệnh lệnh và kế hoạch cấp trên đưa xuống, đội viên sẽ tích cực vàtriệt để thi hành"2

Hồ Chí Minh đặt ra những yêu cầu rất cao đối với người cán bộ

chính trị (mà Người coi đó là linh hồn của đơn vị) phải luôn làm kiểu

mẫu về mọi mặt cho quần chúng noi theo Người còn căn dặn: "Tưcách của chính trị viên có ảnh hưởng rất quan trọng đến bộ đội Ngườichính trị viên tốt, thì bộ đội ấy tốt Người chính trị viên không làmtròn nhiệm vụ thì bộ đội ấy không tốt" "Chính trị viên phải làm ngườikiểu mẫu trong mọi việc" "Đối với bộ đội, chính trị viên phải thânthiết như một người chị, công bình như một người anh, hiểu biết nhưmột người bạn Chính trị viên phải làm cho dân tin, dân phục, dânyêu bộ đội Phải làm sao cho bộ đội được dân tin, dân phục, dân yêu"1

Cả với người tướng, cũng nhận được ở Người những lời chỉ dẫn quýbáu trong quan hệ với bộ đội là "thương yêu cấp dưới, phải đồng camcộng khổ với họ"2

3 Tinh thần quốc tế vô sản cao cả, trong sáng, thủy chung.

Là một nhà cách mạng có nhiều năm hoạt động ở nước ngoài,

người chiến sĩ tiên phong trong phong trào cộng sản và công nhân

quốc tế, nhất là sau khi trở thành lãnh tụ của Đảng, người đứng đầuNhà nước, Hồ Chí Minh đã rất chú ý giáo dục, hướng dẫn nhân dân,nhất là cán bộ, chiến sĩ quân đội thực hiện tốt những nhiệm vụ quốc tếnặng nề và vẻ vang Những tư tưởng sâu sắc về tinh thần quốc tế vôsản vô tư, trong sáng của Người đã trở thành những giá trị, chuẩn mựcđạo đức cách mạng chung của mỗi người cách mạng Việt Nam Ngườithường xuyên giáo dục cho mọi người hiểu rằng, cách mạng Việt Nam

là một bộ phận của cách mạng thế giới, do đó, mỗi thắng lợi của cáchmạng Việt Nam là thiết thực góp phần bảo vệ hòa bình và thúc đẩycách mạng thế giới phát triển Mỗi cán bộ, chiến sĩ lại càng cần phải

có ý thức sâu sắc về nghĩa vụ quốc tế của mình, đề cao trách nhiệm vàluôn sẵn sàng đi làm nhiệm vụ quốc tế khi có yêu cầu

Trước đây, nhiều chiến sĩ cách mạng, đảng viên của Đảng đã từng

tự nguyện đứng trong hàng ngũ quân đội Hồng quân Liên Xô, Quângiải phóng nhân dân Trung Quốc chiến đấu quên mình, nêu cao tinhthần quốc tế vô sản Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống

Mỹ, quân đội ta đã luôn luôn làm tốt nghĩa vụ quốc tế cao cả, xâydựng nên mối tình đoàn kết, thủy chung đặc biệt giữa ba dân tộc và

quân đội ba nước Việt Nam - Lào - Campuchia anh em Hồ Chí Minh

đã từng căn dặn các cán bộ, chiến sĩ ta đi làm nhiệm vụ quốc tế: "Giúpnhân dân nước bạn tức là mình tự giúp mình"1 Lời căn dặn đó của

Người là một tư tưởng sâu sắc có giá trị đạo đức mẫu mực đã trởthành phương châm hành động của mỗi người cách mạng Mỗi cán bộ,chiến sĩ cần phải phát huy cao độ tinh thần yêu nước chân chính, kếthợp với tinh thần quốc tế vô sản Người còn luôn nhắc nhở cán bộchiến sĩ và nhân dân ta phải mãi mãi biết ơn sự giúp đỡ quốc tế to lớn

của nhân dân, chính phủ và quân đội các nước anh em, (nhất là Liên

Xô và Trung Quốc)

Được Đảng, Bác Hồ giáo dục, rèn luyện tinh thần quốc tế vô sảncao cả ấy, nhiều cán bộ, chiến sĩ quân tình nguyện đã không quản ngại

hy sinh, gian khổ, vượt mọi khó khăn, tham gia chiến đấu, công tácnhiều năm liền trên các chiến trường Lào, Campuchia, viết nên nhữngtrang sử truyền thống sáng ngời đạo đức cách mạng: "Quân đội ta cótinh thần yêu nước chân chính, lại có tinh thần quốc tế vô sản cao cả".Trong đó, đội ngũ cán bộ quân đội là những người luôn đi tiên phong,rất xứng đáng với lời khen ngợi đó của Bác Hồ

4 Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư.

Nếu như "Trung với nước, hiếu với dân" là phẩm chất đạo đứccách mạng hàng đầu, phản ánh mối quan hệ giữa cá nhân với Tổ quốc

và nhân dân (có sức mạnh to lớn, được ví như chiếc gậy thần" trong

cách mạng giải phóng dân tộc) thì cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô

tư là phẩm chất nền tảng của đạo đức cách mạng mà mỗi người phảiquán triệt Nó phản ánh mối quan hệ "tự mình đối với mình", tức làmỗi người tự lấy chính bản thân mình làm đối tượng để tu dưỡng, rènluyện trong hoạt động hàng ngày để hình thành những phẩm chất đạođức tốt đẹp đáp ứng yêu cầu, tiêu chuẩn về đạo đức của người cán bộcủa Đảng, của quân đội

Hồ Chí Minh thường xuyên nhắc nhở mọi người, nhất là đảng viên,cán bộ: "Với tự mình phải cần, kiệm, liêm, chính" Những phẩm chất

ấy, được xem như những phẩm chất đạo đức đặc trưng trong nhâncách của mỗi con người Nhấn mạnh phẩm chất "cần, kiệm, liêm,

chính", Hồ Chí Minh đã xem đó là 4 đức lớn của con người Ngườinói:

"Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông

Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc

Người có bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm, Chính

Thiếu một mùa, thì không thành trời

Thiếu một phương, thì không thành đất

Thiếu một đức, thì không thành người"1

Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, vốn là các khái niệm cơbản của đạo đức Nho giáo và đạo đức truyền thống Việt Nam, đãđược Hồ Chí Minh tiếp thu và bổ sung thêm nhiều nội dung mới phùhợp với yêu cầu của sự nghiệp xây dựng cuộc sống mới, con ngườimới Sau ngày đất nước tuyên bố độc lập, phát biểu trong phiên họpđầu tiên của Chính phủ lâm thời (3.9.1945), Hồ Chí Minh đã đặt ranhững yêu cầu hoạt động cấp bách có tính cách mạng sâu sắc.Người chỉ thị phải "mở một chiến dịch giáo dục lại tinh thần nhân

dân, bằng cách thực hiện: Cần, kiệm, liêm, chính", để khắc phục tàn

tích chế độ thực dân đô hộ đã làm hủ hóa tinh thần nhân dân ta

Trong tác phẩm "Đời sống mới" (1947), Người coi việc: "Nêu cao và

thực hành Cần, Kiệm, Liêm, Chính tức là nhen lửa cho đời sốngmới"2; và Người còn nói: "Cần, kiệm, liêm, chính là nền tảng của

Đời sống mới, nền tảng của Thi đua ái Quốc"1 .

Yêu cầu về thực hiện cần, kiệm, liêm, chính không bao giờ cũ, bởi

nó cần thiết với mỗi con người như cơm ăn, nước uống, khí thở hàngngày Nó còn được xem là cơ sở để tạo nên truyền thống văn hóa của

dân tộc, khi Người nói: "Thực hiện cần, kiệm, liêm, chính để xâydựng thuần phong mỹ tục trong toàn dân"2 Khẳng định vai trò đặc biệtquan trọng của cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư trong công cuộcxây dựng chế độ xã hội mới, hoàn thiện nhân cách của những cán bộ,đảng viên trong các cơ quan lãnh đạo của Đảng, bộ máy Nhà nước, HồChí Minh đã nhiều lần nhấn mạnh và đặt "cần, kiệm, liêm, chính, chí

công vô tư" liền theo sau cụm từ "đạo đức cách mạng" Trong "Di chúc" (1969), khi nói về Đảng, Người căn dặn: "Đảng ta là một Đảng cầm quyền Mỗi đảng viên và cán bộ phải thực sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thực sự cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư" 3 Cần, kiệm, liêm,

chính, chí công vô tư đã được Hồ Chí Minh giải thích với nhiều nộidung sâu sắc, sinh động cho nhiều đối tượng khác nhau

Cần: là lao động cần cù, siêng năng, có kế hoạch, chuyên sâu, sáng

tạo, thi đua sản xuất cho mau, cho tốt, cho nhiều; có năng suất, chấtlượng, hiệu quả, tự lực cánh sinh, không ỷ lại, lười biếng, dựa dẫm;phải kiên trì, bền bỉ, dẻo dai, có thái độ đúng với lao động, coi đó lànghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn sống, nguồn hạnh phúc của con người.Cán bộ và chiến sĩ phải cùng nhau hăng say luyện tập, thực hiện "thaotrường đổ mồ hôi, chiến trường đỡ đổ máu" Người nêu quan niệm đặc

sắc: "Không phân việc sang hèn, làm tốt đều là vẻ vang"1 để phê phán

tư tưởng địa vị, đặc quyền, đặc lợi của xã hội cũ

Kiệm: tức là tiết kiệm sức lao động, thì giờ, tiền bạc của nhân dân,

của Nhà nước và của bản thân mình, từ việc to đến việc nhỏ, không xa

xỉ, không lãng phí, không bừa bãi Cái gì cần chi mới chi, khônghoang phí, phô trương, hình thức Tiết kiệm khác với bủn xỉn, "xemđồng tiền to bằng cái nống" (cái nong) Bác dạy cán bộ quân đội: "Tiết

kiệm không phải là ép bộ đội, cán bộ và nhân dân nhịn ăn, nhịn mặc.Trái lại, tiết kiệm cốt để giúp vào tăng gia sản xuất, là để dần dần nângcao mức sống bộ đội, cán bộ và nhân dân Nói theo lối khoa học: tiếtkiệm là tích cực, chứ không phải là tiêu cực"2 Tiết kiệm là công việccủa mọi người Nhưng trước hết, đó là công việc của cán bộ, cơ quannhà nước, của những người giữ trọng trách, nắm giữ cơ sở vật chất,tiền bạc Người cán bộ không được tắc trách theo lối "nước sông cônglính", sử dụng một cách tùy tiện, lãng phí công sức của bộ đội.

Hồ Chí Minh còn chỉ rõ mối liên hệ mật thiết giữa cần và kiệm

Người căn dặn: "Cần với kiệm phải đi đôi với nhau, như hai chân của con người Cần mà không kiệm, "thì làm chừng nào xào chừng ấy" không lại hoàn không Kiệm mà không cần, "thì không tăng thêm,

không phát triển được" Mà vật gì đã không tiến tức là thoái"1 Người

xem cần và kiệm là những nội dung cơ bản của Thi đua ái quốc để

mau chóng đưa sự nghiệp cách mạng tới thắng lợi: "Một mặt, chúng ta

thi đua Kiệm Một mặt, chúng ta thi đua Cần Kết quả Cần cộng với kết quả Kiệm là: bộ đội sẽ đầy đủ, nhân dân sẽ ấm no, kháng chiến sẽ

mau thắng lợi, kiến quốc sẽ mau thành công, nước ta sẽ mau giầumạnh ngang hàng với các nước tiên tiến trên thế giới"2

Liêm: là trong sạch, không tham lam, không tham ô, luôn tôn trọng,

giữ gìn của công, của dân, không chiếm dụng của công làm của tư,không sách nhiễu nhân dân Không tham địa vị, không tham tiền tài,không tham sung sướng Không ham người tâng bốc mình Vì vậy màquang minh chính đại Không bao giờ hủ hóa Chỉ có một thứ ham là

ham học, ham làm, ham tiến bộ Người nói, ngày xưa, người làm quan không đục khoét dân, thì đó là Liêm (nghĩa hẹp) Ngày nay, trong xã

hội mới, chữ Liêm có nghĩa rộng hơn, là mọi người đều phải liêm Cán

bộ phải thực hành Liêm trước để làm kiểu mẫu cho dân "Liêm là

thước đo có tính người hay không? Do bất liêm mà đi đến tội ác, trộmcắp công khai hay bí mật, trực tiếp hay gián tiếp" Người dẫn lờiKhổng Tử: "Người mà không liêm không bằng súc vật" Người cònnói: "Một dân tộc biết cần, kiệm, biết liêm, là một dân tộc giầu về vậtchất, mạnh về tinh thần, là một dân tộc văn minh tiến bộ"1

Hồ Chí Minh đã sớm cảnh báo về nguy cơ tham nhũng của cán bộ,công chức trong bộ máy nhà nước: "Những người ở các công sở, từlàng cho đến Chính phủ Trung ương đều dễ tìm dịp phát tài, hoặcxoay tiền của Chính phủ, hoặc khoét đục nhân dân Vì vậy, những

người trong công sở phải lấy chữ Liêm làm đầu"2 Người còn chỉ rõmối quan hệ giữa các phẩm chất: "Có cần mới kiệm, có cần, kiệm mới

liêm Có cần, kiệm, liêm mới chính"3.

Chính: là không tà, là thẳng thắn, đứng đắn Điều gì không đứng

đắn, thẳng thắn, tức là tà Cần, kiệm, liêm là gốc rễ của chính; nhưngmột cây cần có gốc rễ, lại có ngành, lá, hoa, quả mới là hoàn toàn

Một người phải cần, kiệm, liêm, nhưng còn phải chính mới là người hoàn toàn Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Người có thiện và ác; việc có chính

và tà Làm việc chính là người thiện; làm việc tà là người ác" 1

Chính bao gồm trong các công việc cụ thể, biểu hiện trong các mốiquan hệ Mỗi người phải thường xuyên tự sửa mình để tăng điều tốt,

giảm điều xấu Đối với mình: luôn luôn làm điều hay, sửa điều dở Đối với người: chân thành giúp đỡ, đoàn kết, không dối trá, lừa lọc, nịnh nọt Đối với việc: làm việc có lợi cho dân, cho nước, đặt việc

công lên trên việc tư, vượt qua khó khăn, hy sinh để hoàn thành nhiệm

vụ Người nhắc nhở: "Việc thiện thì dù nhỏ mấy cũng cố làm, việc ác

dù nhỏ mấy cũng tránh Mỗi ngày cố làm một việc lợi cho nước (lợicho nước tức là lợi cho mình)"2

Chí công vô tư: theo Hồ Chí Minh, đây là một câu châm ngôn của

người xưa, dùng để định hướng, động viên mỗi người hoạt động phấn

đấu, tu dưỡng, rèn luyện để vươn tới cái tốt đẹp Người nói: "Khi làm

bất cứ việc gì cũng đừng nghĩ đến mình trước, khi hưởng thụ thì mìnhnên đi sau" "Phải lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ" Ngược lại, là

"dĩ công vi tư" phải loại bỏ Mình là người làm việc công phải có côngtâm, công đức Việc gì cũng phải công bình chính trực, không nên vì

tư ân, tư huệ, hoặc tư thù, tư oán Mình có quyền dùng người thì phảidùng những người có tài năng, làm được việc Phải trung thành với

Chính phủ, với đồng bào Chớ lên mặt làm quan cách mạng Những

anh hùng, liệt sĩ trong Đảng ta, đã vì nước, vì Đảng mà oanh liệt hy

sinh, nêu tấm gương chói lọi của đạo đức cách mạng, chí công vô tư

cho tất cả chúng ta học tập

Hồ Chí Minh còn chỉ ra mối quan hệ giữa các phẩm chất: một khi

đã cần, kiệm, liêm, chính thì sẽ dẫn đến chí công vô tư Ngược lại,

đã chí công vô tư, một lòng vì nước, vì dân, vì Đảng thì nhất định sẽthực hiện được cần, kiệm, liêm, chính, và có được nhiều đức tính tốt

khác Những điều này, nói thì dễ làm thì khó, cần phải tu dưỡng

suốt đời, rèn luyện thường xuyên Nói tóm tắt, siêng năng (cần), tằn

tiện (kiệm), trong sạch (liêm), chính là thiện Lười biếng, xa xỉ, tham lam là tà, là ác1 Thiện còn là "làm đúng chính sách của Đảng,

phục vụ quyền lợi đại đa số nhân dân (công nông) thực hành cần,

kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, để lợi ích cách mạng, nhân dânlên trên hết, trước hết; trái lại là cái ác"2 .

Khi nói chuyện với cán bộ quân đội, Bác đã nhiều lần nhắcnhở: "Muốn giữ vững nhân cách, tránh khỏi hủ hóa, thì phải luôn

thực hành bốn chữ mà Bác thường nói, đó là: Cần, kiệm, liêm, chính"1 "Cần, kiệm, liêm, chính của ta là đạo đức của người quân

nhân cách mạng Các chú phải thực hành điều đó" Đặc biệt, vớingười cán bộ quân đội, Bác đã chỉ rõ người cán bộ tự mình thựchành cần, kiệm, liêm, chính như thế cũng mới chỉ là thực hiệnđược một nửa chưa phải là hoàn toàn Chỉ khi mà người cán bộquân đội tích cực giáo dục, tuyên truyền, hướng dẫn bộ đội cũngthực hiện như mình, như vậy mới là cần, kiệm, liêm, chính hoàntoàn2 Theo Hồ Chí Minh, với quân đội phải siêng tập, siêng

đánh cho nên phải cần Binh sĩ phải tiết kiệm đạn dược, mỗi viên đạn, một quân thù, nên phải kiệm Mỗi người đều phải trong

sạch, không tham lam, không đem của công dùng vào việc tư, cho

nên phải liêm.

Với cán bộ cung cấp (hậu cần) của quân đội, là những người

trực tiếp nắm giữ cơ sở vật chất, làm công tác đảm bảo cho sinh

hoạt và chiến đấu của bộ đội, nên đã luôn được Bác dành cho sựquan tâm đặc biệt Bác căn dặn: "Nhiệm vụ chính của cán bộ cung

cấp là phụng sự đại đa số bộ đội, tức là người binh nhì, phải

thương yêu săn sóc người binh nhì Cán bộ cung cấp như là người

mẹ, người chị của người binh nhì" Do đó, "cán bộ cung cấp càngphải làm kiểu mẫu cần, kiệm, liêm, chính Các cơ quan cung cấpcần phải thực hành kiểm tra, phê bình và tự phê bình, để cải chính

dư luận, bảo rằng: cán bộ cung cấp thường hủ hóa" Mặt khác, cán

bộ hậu cần: "Phải thấy trước, lo trước Phải có sáng kiến và phảitháo vát Phải thật sự cần, kiệm, liêm, chính"1 "Đối với người cán

bộ quân y, đạo đức cách mạng đòi hỏi: "Lương y kiêm từ mẫu",nghĩa là một người thầy thuốc đồng thời phải là một người mẹhiền"2 Người lái xe phải: "Yêu xe như con, quý xăng như máu"

Hồ Chí Minh luôn đặt niềm tin vào quân đội và Người đã nêu lên

một yêu cầu rất cao: "Phải làm sao cho trong quân đội ta không có tham ô, lãng phí"3 Muốn vậy, phải kiên quyết khắc phục hiện tượng

quan liêu, "vì những người và những cơ quan lãnh đạo mắc bệnh quan liêu thành thử có mắt mà không thấy suốt, có tai mà không nghe thấu,

có chế độ mà không giữ đúng, có kỷ luật mà không nắm vững Kếtquả là những người xấu, những cán bộ kém tha hồ tham ô, lãng phí"1

Hồ Chí Minh đã đề ra những yêu cầu về chuẩn mực đạo đức và cũngchính Người đã gương mẫu thực hiện các yêu cầu đó trước hết Người

là tấm gương mẫu mực về cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư

Hơn nữa, Hồ Chí Minh còn là người hiểu rất sâu sắc những quanđiểm tư tưởng cơ bản của đạo đức Nho giáo và Người đã chọn lọc,tiếp thu những hạt nhân hợp lý trong quan niệm về những đức tính căn

bản nhất của con người (quân tử) như: Nhân Trí Dũng; Nhân nghĩa - lễ - trí - tín; hay quan niệm về những đức tính cần có theo quan niệm của đạo đức Nho giáo Việt Nam: Nhân - nghĩa - trí - dũng

liêm Từ đó, khi nói chuyện với các đối tượng cán bộ khác nhau,

trong những hoàn cảnh khác nhau, Hồ Chí Minh đã vận dụng mộtcách linh hoạt các phẩm chất đạo đức cơ bản đã có để hình thànhnhững bảng giá trị, chuẩn mực khác nhau một cách linh hoạt, phù hợp

với đối tượng đang cần được giáo dục Chẳng hạn, có lần đến nóichuyện với đông đảo cán bộ quân đội, Người yêu cầu: "Một người cán

bộ tốt phải có đạo đức cách mạng Quân sự giỏi song nếu không cóđạo đức cách mạng thì khó thành công Muốn có đạo đức cách mạng

phải có 5 điểm sau đây: Trí - Tín - Nhân - Dũng - Liêm"2 Nhưng khi nói

chuyện với những tướng lĩnh trong quân đội, Hồ Chí Minh lại nêu lên

6 yêu cầu phải rèn luyện Người nói: "Trong quân đội, nhiệm vụ của

người tướng là: phải trí, dũng, nhân, tín, liêm, trung"1

Như vậy với cán bộ quân đội là những người có trọng trách lãnhđạo, chỉ huy bộ đội hoàn thành các nhiệm vụ trên giao, Hồ Chí Minh

đã nhấn mạnh yêu cầu phải tu dưỡng, rèn luyện phát triển toàn diệncác phẩm chất đạo đức trong nhân cách người cán bộ quân đội Trong

đó, Người luôn nhấn mạnh tới hai phẩm chất đặc sắc nhất trong nhân

cách đạo đức của người cán bộ quân đội, đó là "trí", "dũng" Đây là

những phẩm chất quan trọng, đặc biệt cần thiết trong hoạt động quân

sự, giúp cho người cán bộ quân đội khi cầm quân có đủ sáng suốt,bình tĩnh, quyết đoán trong xử trí các tình huống chiến đấu kịp thời,chính xác Đó còn là cơ sở hình thành tài năng quân sự, thao lượctrong trận mạc, biết xây dựng thế trận, hạ quyết tâm chiến đấu giànhthắng lợi quyết định trong những trận đánh quyết định

Trí: là phải có óc sáng suốt để nhìn mọi việc, để suy xét địch cho

đúng, biết địch biết mình, biết người tốt thì nâng đỡ, biết người xấu thìkhông dùng, biết cái tốt của mình mà phát triển lên, biết cái xấu củamình để mà tránh Người có trí phải có óc sáng tạo, ham học, hamlàm, ham tiến bộ Phải ra sức học tập, nắm vững phương pháp biện

chứng, những chân lý phổ biến của chủ nghĩa Mác - Lênin để áp dụngmột cách sáng tạo vào hoàn cảnh thực tế của nước ta.

Dũng: là phải mạnh dạn, quả quyết nhưng không phải làm liều; là

không được nhút nhát, phải can đảm, dám làm những việc đáng làm,dám đánh những trận đáng đánh Phải có kế hoạch, phải kiên quyếtlàm ngay Hiểm nguy cũng phải làm Nghĩa là phải có lòng dũng cảmtrong mọi việc Vì đại nghĩa sẵn sàng chấp nhận hy sinh không quảnngại "Trợn mắt coi khinh ngàn lực sĩ, cúi đầu làm ngựa các nhiđồng", "Giàu sang không thể quyến rũ, nghèo khó không thể chuyển

lay, uy vũ không thể khuất phục" Trí - dũng song toàn là phẩm chất

đặc biệt cần thiết đảm bảo cho người cầm quân chắc chắn giành thắnglợi

III TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHỮNG HÌNH THỨC, BIỆN PHÁP NခNG CAO ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CỦA

NGƯỜI CÁN BỘ QUÂN ĐỘI

1 Kết hợp giữa tổ chức giáo dục, rèn luyện với tự giáo dục, tự rèn luyện đạo đức cách mạng của mỗi cán bộ quân đội.

Đạo đức cách mạng không phải là sản phẩm tự nhiên, sẵn có, mà

nó là sản phẩm của hoạt động tự giác giáo dục, rèn luyện bền bỉ củacác tổ chức đảng, chính quyền và các tổ chức quần chúng với hoạtđộng tự giác trong tự giáo dục, tự rèn luyện của mỗi người Mỗi bướcnâng cao đạo đức cách mạng của người cán bộ quân đội, trước hết gắnliền với mỗi bước nâng cao chất lượng giáo dục, phát huy được vaitrò, trách nhiệm của mỗi đoàn thể, mỗi tổ chức cách mạng, mà trướchết là của các tổ chức đảng, chính quyền trong quân đội Hồ Chí Minh

căn dặn: "Đảng ta phải ra sức tăng cường giáo dục toàn Đảng về lýtưởng cộng sản chủ nghĩa, về đường lối, chính sách của Đảng, vềnhiệm vụ và đạo đức của người đảng viên"1 Người còn luôn luônnhắc nhở mỗi đảng viên, cán bộ của Đảng phải ra sức học tập, rènluyện, trau dồi đạo đức cách mạng Người nói: "Đạo đức cách mạngkhông phải trên trời sa xuống Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàngngày mà phát triển và củng cố Cũng như ngọc càng mài càng sáng,vàng càng luyện càng trong"2.

Người chỉ rõ, đã là con người thì ai cũng có ưu điểm và khuyết điểm,

có thiện có ác, có tốt có xấu; vấn đề là phải kiên trì phát huy ưu điểm,sửa chữa khuyết điểm để tiến bộ không ngừng, hoàn thiện đạo đức.Người dạy: "Đá đi lâu cũng mòn Sắt mài lâu cũng sắc Ta cố gắng sửachữa thì khuyết điểm ngày càng bớt, ưu điểm ngày càng thêm Đảngviên và cán bộ ngày càng trở nên người chân chính cách mạng Đảngngày càng phát triển"1

Người còn căn dặn, không bao giờ được thỏa mãn, dừng lại, bằnglòng với những cống hiến, thành tích đã đạt được, cầu an hưởng lạc làthoái bộ Cái đó không chỉ đúng với mỗi cá nhân mà nó còn đúng với

cả một Đảng, một dân tộc Hồ Chí Minh nhắc nhở: "Một dân tộc, mộtĐảng và mỗi con người, ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn,không nhất định hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người yêu mến

và ca ngợi, nếu lòng dạ không trong sáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cánhân"2

Đối với mỗi cán bộ, đảng viên phải luôn nêu cao tinh thần tự giáctrong tự giáo dục, tự rèn luyện, toàn tâm, toàn ý phục vụ Đảng, phục

vụ nhân dân Người căn dặn: "Muốn trở nên người cách mạng chân

chính, không có gì là khó cả Điều đó hoàn toàn do lòng mình mà ra.Lòng mình chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì đồng bào thì mình sẽ tiếnđến chỗ chí công vô tư Mình đã chí công vô tư thì khuyết điểm sẽngày càng ít, mà những tính tốt ngày càng thêm"3.

Giáo dục đạo đức cách mạng luôn là một nội dung, yêu cầu thườngxuyên trong sự nghiệp giáo dục nói chung, giáo dục trong quân độinói riêng Người chỉ rõ: "Trong việc giáo dục và học tập, phải chútrọng đủ các mặt đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, vănhóa, mỹ thuật, lao động và sản xuất"1 Người luôn kiên trì sự nghiệp

"trồng người", mà trước hết là công tác đào tạo cán bộ có đầy đủ cảđức và tài, phẩm chất và năng lực để trở về tổ chức quần chúng, đưaphong trào cách mạng vào đúng quỹ đạo vô sản, đi tới thành công Bàihọc đầu tiên đối với người cách mạng, theo Hồ Chí Minh, phải là bài

học về đạo đức cách mạng "Tư cách một người cách mệnh" là bài mở

đầu của "Đường cách mệnh" (1927) đã cho thấy rõ điều đó.

Theo Hồ Chí Minh, giáo dục thế giới quan Mác - Lênin phải gắnvới giáo dục nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa; đó là cơ sở để xâydựng một nhân cách mới Người chỉ rõ: "Có học tập lý luận Mác -Lênin mới củng cố được đạo đức cách mạng, giữ vững lập trường,nâng cao sự hiểu biết và trình độ chính trị, mới làm tốt công tác Đảnggiao phó cho mình"2 Là lãnh tụ của Đảng, của dân tộc, trong suốtcuộc đời hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh luôn hướng về quầnchúng nhân dân để giáo dục, tuyên truyền, thức tỉnh và tổ chức quầnchúng tạo thành một khối thống nhất, lấy sức ta mà giải phóng cho ta.Người luôn khéo léo kết hợp từng bước nâng cao tư tưởng và tình cảmđạo đức; thông qua giáo dục từng bước nâng cao chủ nghĩa yêu nước,

lòng nhân đạo, tinh thần tương thân, tương ái Qua đó, từng bước làmnảy nở những tư tưởng và tình cảm đạo đức cách mạng cao đẹp ở mỗingười, mỗi cán bộ cách mạng, tạo thành chất keo gắn kết cả dân tộc,

mỗi cán bộ, chiến sĩ trong quân đội thành một khối thống nhất, có sức

mạnh to lớn đưa cách mạng tới thắng lợi; đồng thời tạo nên nét đẹptrong quan hệ giữa người với người, nếp sống thuần phong, mỹ tụccủa một quân đội nhân dân, của dân, do dân, vì dân, từ nhân dân mà

ra, vì nhân dân mà chiến đấu

Hồ Chí Minh còn nhắc nhở mọi người trong rèn luyện đạo đức

cách mạng cần phải có tinh thần nỗ lực, cố gắng cao độ, bền bỉ và thậntrọng Bởi vì, trau dồi đức tính tốt đẹp là một công việc khó khăn.Người nói: "Học cái tốt thì khó, ví như người ta leo núi; phải vất vả,khó nhọc mới lên đến đỉnh Học cái xấu thì dễ, như ở trên đỉnh núitrượt chân một cái là nhào xuống vực sâu"1 Người căn dặn mỗi đảng

viên, cán bộ: "Muốn giáo dục nhân dân, làm cho mọi người đều tốt cả

thì cán bộ, đảng viên phải tự giáo dục và rèn luyện hàng ngày Ngườixưa còn biết tu thân, mỗi buổi tối kiểm điểm mình và dùng hai cái lọ

đỗ đen, đỗ trắng để ghi việc tốt, việc xấu"1 Người cán bộ quân độiphải thường xuyên ý thức được yêu cầu tu dưỡng đạo đức cách mạng

là công việc phải làm thường xuyên, suốt đời, làm sao cho mỗi công

tác, đều mang theo giá trị đạo đức, ý nghĩa nhân đạo, nhân văn cao cảcủa một quân đội cách mạng nhất Giáo dục đi đôi với tổ chức hoạtđộng thực tiễn cách mạng là cách tốt nhất hình thành nhân cách, đạođức mới - đạo đức cách mạng

2 Miệng nói tay làm, luôn nêu gương về đạo đức cách mạng.

Tư tưởng gắn liền với hành vi, nhận thức đi đôi với thực hành, lờinói đi đôi với việc làm là đặc trưng tồn tại và phát triển của đạo đứcmới - đạo đức cách mạng Sức mạnh và sự hấp dẫn của đạo đức cáchmạng không chỉ bởi lý tưởng cách mạng, chân lý khoa học mà chủ yếucòn bởi hành vi cao đẹp có ý nghĩa xã hội lớn lao của người lãnh đạo,chỉ huy tạo nên sự chinh phục lòng người, làm cho quần chúngngưỡng mộ, cảm phục và noi theo Bổn phận của đảng viên, cán bộ làngười đi giáo dục, tuyên truyền giác ngộ cách mạng cho quần chúng.

Do vậy, muốn cho công việc đạt hiệu quả cao, người cán bộ phải làm

kiểu mẫu trong mọi việc Hồ Chí Minh đã từng viết: "Một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền"1.

Từ đó, Người yêu cầu: "Nói thì phải làm" chứ không thể nói mà

không làm, hoặc "nói một đường làm một nẻo, làm mất uy tín của

Đảng", quần chúng hoài nghi, mất niềm tin Trên các mặt trận chiếnđấu cũng như sản xuất, luôn thực hành "đảng viên đi trước, làng nướctheo sau", gương mẫu trong mọi việc, gian khổ đi trước, hưởng thụ đisau Người dạy: "Cán bộ, đảng viên, đoàn viên phải gương mẫu, phảithiết thực, miệng nói tay làm để làm gương cho nhân dân Nói hay mà

không làm thì vô ích Đó là một tật xấu"2 Người còn căn dặn cán bộ,đảng viên: "Trước mặt quần chúng, không phải ta cứ viết lên trán chữ

"cộng sản" mà ta được họ yêu mến Quần chúng chỉ quý mến nhữngngười có tư cách, đạo đức Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làmmực thước cho người ta bắt chước"3

Hồ Chí Minh là người khởi xướng các phong trào "Thi đua yêu nước" và cũng từ trong các phong trào cách mạng sôi nổi đó, mà tìm ra những gương mặt tiêu biểu - "Người tốt, việc tốt" - để biểu dương, khen

ngợi và nhân lên những điển hình tiên tiến Theo nhà nghiên cứu Trần

Kư, vườn hoa "người tốt, việc tốt" ấy đã được Người "kiên trì chuẩn

bị cho việc trồng rừng người xã hội chủ nghĩa trong tương lai"

"Người tốt, việc tốt theo Hồ Chí Minh, đó là biểu hiện sinh động nétđẹp của đạo đức mới, của con người mới Việt Nam đang hình thành

Bởi nếu ai cũng làm theo "người tốt, việc tốt" thì cái tốt sẽ thành phổ

biến"1

Hồ Chí Minh đã chỉ ra nhiều hình thức phong phú trong giáo dụctruyền thống yêu nước thương nòi, xả thân vì nghĩa lớn của con ngườiViệt Nam

Người đã trực tiếp viết nhiều bài với nhiều thể loại khác nhau để cangợi các vị anh hùng dân tộc, những người có công lớn trong lịch sửhàng ngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc ta; từ các vuaHùng dựng nước, Bà Trưng, Bà Triệu, Lê Lợi, Quang Trung, đếngương các đảng viên cộng sản trung kiên, bất khuất đã vì nước quênthân như: Phạm Hồng Thái, Trần Phú, Ngô Gia Tự, Lê Hồng Phong,

Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Văn Cừ để giáo dục đạo đức cách

mạng tận trung với nước, tận hiếu với dân cho đảng viên, cán bộ vànhân dân Theo Người, "lấy gương người tốt, việc tốt để hàng ngàygiáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất để xây dựng Đảng,xây dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới, cuộc sốngmới"1 Luôn thương yêu, quý trọng và có niềm tin sâu sắc ở con

người, Hồ Chí Minh đã rất chú ý khơi dậy tinh thần tự nguyện, tự giáccủa mỗi người trong tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng

Nói và thực hành trước mọi người, Hồ Chí Minh là một tấm gươngtrọn vẹn, sáng ngời về đạo đức cách mạng Người đã hiến dâng cả