LUẬN văn tư tưởng hồ chí minh về quân đội nhân dân

LỜI GIỚI THIỆU LUẬN VĂN Tư tưởng Hồ Chí Minh về quân đội nhân dân LỜI GIỚI THIỆU Quân đội nhân dân Việt Nam là quân đội kiểu mới, quân đội xã hội chủ nghĩa, quân đội của dân, do dân và vì dân, được sinh ra và lớn lên từ phong trào cách mạng của quần chúng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu Trong quá trình xây dựng, trưởng thành, chiến đấu và chiến thắng, quân đội ta luôn được Đảng Cộng sản Việt Nam, đặc biệt là Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm lãnh đạo, giá.

LUẬN VĂN-Tư tưởng Hồ Chí Minh về quân đội nhân dân

LỜI GIỚI THIỆU

Quân đội nhân dân Việt Nam là quân đội kiểu mới, quân đội xã hộichủ nghĩa, quân đội của dân, do dân và vì dân, được sinh ra và lớn lên

từ phong trào cách mạng của quần chúng dưới sự lãnh đạo của ĐảngCộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu

Trong quá trình xây dựng, trưởng thành, chiến đấu và chiến thắng,quân đội ta luôn được Đảng Cộng sản Việt Nam, đặc biệt là Chủ tịch

Hồ Chí Minh quan tâm lãnh đạo, giáo dục, rèn luyện, được nhân dâncác dân tộc Việt Nam thương yêu, đùm bọc, chở che, nuôi dưỡng.Chính sự lãnh đạo của Đảng và Bác Hồ, sự quan tâm nuôi dưỡng củanhân dân là những nhân tố cơ bản quyết định sự tồn tại, trưởng thành

và chiến thắng của quân đội ta

Là Người Cha thân yêu của các lực lượng vũ trang nhân dân ViệtNam nói chung, của Quân đội nhân dân Việt Nam nói riêng, Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã thường xuyên quan tâm giáo dục, rèn luyện quân đội

ta, làm cho quân đội ta luôn luôn tận trung với Đảng, với nước, tậnhiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc,

vì chủ nghĩa xã hội

Trung thành và vận dụng, phát triển sáng tạo học thuyết Mác Lênin về quân đội kiểu mới vào điều kiện cụ thể của Việt Nam; kếthừa và phát triển những giá trị tốt đẹp trong truyền thống xây dựnglực lượng vũ trang của dân tộc ta; học tập, tiếp thu có chọn lọc những

-kinh nghiệm trong xây dựng quân đội của các nước xã hội chủ nghĩa,Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng bước xây dựng, bổ sung và phát triển

hệ thống các quan điểm tư tưởng lý luận quý giá về xây dựng quân độinhân dân Những quan điểm tư tưởng lý luận đó đã, đang và sẽ mãimãi soi sáng sự nghiệp xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cáchmạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại

Nhân dịp kỷ niệm lần thứ 115 ngày sinh của Người và thiết thựcchào mừng kỷ niệm 60 năm ngày thành lập Quân đội nhân dân ViệtNam, 15 năm ngày Hội quốc phòng toàn dân, được sự cộng tác củaPGS, TS Nguyễn Vĩnh Thắng và TS Nguyễn Mạnh Hưởng, ViệnKhoa học xã hội nhân văn quân sự - Bộ Quốc phòng, Nhà xuất bản

Quân đội nhân dân xuất bản cuốn sách "Tư tưởng Hồ Chí Minh về quân đội nhân dân".

Trong cuốn sách này, các tác giả đã góp phần luận giải những nộidung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về quân đội nhân dân, đồngthời làm rõ một số vấn đề xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam theo

tư tưởng Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn mới của cáchmạng

Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc

Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân Phần một

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN

-NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN

Xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, quân đội nhân dân là mộtnội dung cơ bản, đặc biệt quan trọng trong tư tưởng quân sự Hồ ChíMinh, nhằm tạo nên cốt "vật chất" cho sức mạnh bạo lực cách mạngtrong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp của dântộc ta dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch HồChí Minh

Tư tưởng Hồ Chí Minh về quân đội nhân dân là một bộ phận hợpthành tư tưởng quân sự của Người, là sự phát triển tất nhiên, có cơ sởtrực tiếp từ chính tư tưởng bạo lực cách mạng, tư tưởng vũ trang toàndân, tư tưởng cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân của

Hồ Chí Minh Năm 1922, sau một thời gian tìm hiểu, nghiên cứu chế

độ thực dân, Hồ Chí Minh viết: "Chế độ thực dân, tự bản thân nó, đã

là một hành động bạo lực của kẻ mạnh đối với kẻ yếu Bạo lực đó,đem ra đối xử với trẻ em và phụ nữ lại càng bỉ ổi hơn nữa"1 Trong bài

Đông Dương khổ nhục viết năm 1928, Người nhấn mạnh: "Bị khuất

phục bằng vũ lực, bắt buộc phải chịu đựng bao nhiêu điều nhục nhã,

bị áp bức, bóc lột, dân Đông Dương không thể chịu ngồi yên màkhông phá gông xiềng của chủ nghĩa đế quốc Pháp"2

Bạo lực cách mạng là quy luật phổ biến của cách mạng xã hội chủnghĩa Bạo lực phản cách mạng chỉ có thể bị đánh bại bởi bạo lực cáchmạng, đó là một tư tưởng cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về cáchmạng xã hội chủ nghĩa Trong thực tiễn hoạt động trên con đường cứunước, cứu dân, Hồ Chí Minh ngày càng nhận thức sâu sắc những vấn

đề cơ bản về cách mạng xã hội chủ nghĩa nói chung và về tư tưởngbạo lực cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin nói riêng, trên sơ sở đóhình thành tư tưởng bạo lực cách mạng ở một nước thuộc địa, nửa

phong kiến như Việt Nam Lôgích phát triển tất nhiên từ tư tưởng bạolực cách mạng của Người là hình thành tư tưởng về quân đội cáchmạng với tư cách là công cụ bạo lực chủ yếu trong cuộc đấu tranh giaicấp, đấu tranh dân tộc, trong quá trình cách mạng của giai cấp côngnhân và nhân dân lao động Việt Nam

Dùng bạo lực cách mạng để chống lại bạo lực phản cách mạng làvấn đề tất yếu khách quan, mà chủ nghĩa Mác - Lênin đã từng chỉ ra

Vì vậy, Hồ Chí Minh khẳng định: "… chúng tôi quyết dùng súng, đạn,gươm, dao để đạp đổ" sự thống trị của chủ nghĩa đế quốc, thực dân,

"giành lại độc lập tự do cho Việt Nam"3 Sự "quyết dùng súng, đạn,gươm, dao" ấy đã thể hiện rất rõ tư tưởng bạo lực cách mạng của HồChí Minh, mà bản chất của nó là bạo lực cách mạng của quần chúngnhân dân, và dĩ nhiên, nòng cốt của sức mạnh bạo lực cách mạng ấy làlực lượng vũ trang nhân dân, là quân đội nhân dân Đánh giá vai tròcủa tư tưởng bạo lực cách mạng đối với tư tưởng quân sự Hồ Chí

Minh, đồng chí Trường Chinh trong bài "Hồ Chủ tịch và những vấn

đề quân sự của cách mạng Việt Nam", nêu rõ: "Tư tưởng bạo lực cách

mạng; nền tảng móng của toàn bộ học thuyết của Mác và ăngghen,như Lênin đã nói, cũng là tư tưởng cách mạng bất di bất dịch của

Đảng ta Nó cũng chính là điểm xuất phát của tư tưởng quân sự của

Chủ tịch Hồ Chí Minh"4

V.I Lênin, trong tác phẩm Quân đội cách mạng và chính phủ cách

mạng viết năm 1905, đã chỉ rõ quân đội cách mạng là "trụ cột của

chính phủ cách mạng" và nhấn mạnh: "Cần có quân đội cách mạng đểđấu tranh bằng quân sự và lãnh đạo quần chúng về mặt quân sự chốnglại những tàn dư của lực lượng quân sự của chế độ chuyên chế Cần có

quân đội cách mạng vì những vấn đề lịch sử vĩ đại chỉ có thể được giải

quyết bằng vũ lực, mà trong cuộc đấu tranh hiện đại, thì tổ chức vũ

lực có nghĩa là tổ chức quân sự"5; quân đội "là công cụ mà quần chúngnhân dân và các giai cấp trong nhân dân sử dụng để giải quyết nhữngcuộc xung đột vĩ đại trong lịch sử"6 Luận điểm quân đội là "trụ cột" là

"công cụ" trên của V.I Lênin đã chỉ rõ vai trò, tầm quan trọng và sựcần thiết của tổ chức quân sự cách mạng và giai cấp công nhân, nhândân lao động phải tổ chức ra quân đội với tư cách là "tổ chức vũ lực"trong cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc, trong quá trình cáchmạng của giai cấp công nhân Quán triệt tư tưởng đó của V.I Lênin,

Hồ Chí Minh nêu rõ: "Muốn đánh giặc phải có quân đội"7

Sự ra đời của quân đội cách mạng, quân đội của giai cấp công nhân,quân đội của dân, do dân, vì dân xuất phát trực tiếp từ tư tưởng bạolực cách mạng của Người, từ đòi hỏi của chính nhu cầu cách mạng củagiai cấp công nhân và nhân dân lao động Việt Nam Không phải đếnkhi chính thức thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quânthì Hồ Chí Minh mới hình thành tư tưởng về quân đội nhân dân, mà tưtưởng này là một bộ phận hợp thành, gắn với tư tưởng bạo lực cáchmạng và xuất phát trực tiếp từ tư tưởng bạo lực cách mạng, là một nộidung quan trọng trong tư tưởng quân sự của Người Vậy nên, nghiêncứu tư tưởng Hồ Chí Minh về quân đội nhân dân phải nắm vững vàquán triệt sâu sắc tư tưởng bạo lực cách mạng và đặt trong chỉnh thểthống nhất với tư tưởng quân sự của Người, gắn với thực tiễn xâydựng, chiến đấu và trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam doĐảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh tổ chức, lãnh đạo, giáo dục, rènluyện

Tư tưởng Hồ Chí Minh về quân đội nhân dân có cơ sở trực tiếp và

là sự vận dụng, phát triển sáng tạo tư tưởng của các nhà kinh điển củachủ nghĩa Mác - Lênin về đấu tranh giai cấp, phương pháp cách mạng,

về vũ trang quần chúng và đặc biệt là học thuyết về chiến tranh vàquân đội vào điều kiện cụ thể của cách mạng Việt Nam, một nướcthuộc địa nửa phong kiến, làm những nhiệm vụ của cách mạng dân tộcdân chủ nhân dân, tiến lên làm cách mạng xã hội chủ nghĩa

Tư tưởng Hồ Chí Minh về quân đội nhân dân là sự tiếp thu có chọnlọc những tinh hoa văn hóa quân sự trên thế giới, kinh nghiệm tổchức, xây dựng quân đội của các nước, nhất là kinh nghiệm xây dựngHồng quân Liên Xô và Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc vào tổchức, xây dựng quân đội kiểu mới của giai cấp công nhân và nhân dânlao động Việt Nam

Tư tưởng về quân đội nhân dân của Hồ Chí Minh còn là sự kế thừatruyền thống khoa học nghệ thuật quân sự của dân tộc trong quá trìnhlịch sử dựng nước và giữ nước, đặc biệt là nghệ thuật tổ chức, xâydựng lực lượng vũ trang, xây dựng quân đội của dân tộc trong điềukiện lịch sử mới Đó là "tổng thể những di sản tinh thần, tư tưởng vànghệ thuật quân sự được tích lũy, phát triển và lưu truyền trong lịch sửchống giặc ngoại xâm để dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt

Nam Gồm: Một là, truyền thống yêu nước nồng nàn, quật cường, bất khuất, quyết đánh quyết thắng Hai là, truyền thống cố kết dân tộc để

giữ nước, "cả nước chung sức đánh giặc" Mỗi khi có giặc ngoại xâmthì cả nước cùng đứng lên chống giặc "trăm họ là binh", "tướng sĩ mộtlòng phụ tử", "giặc đến nhà đàn bà cũng đánh", với lực lượng vũ tranglàm nòng cốt gồm nhiều thứ quân, có quân của triều đình (cấm quân,

sương quân), quân các lộ (tỉnh) phủ, châu và hương binh, dân binh ởcác làng xã, động, bản cả dân tộc "kết thành một làn sóng vô cùngmạnh mẽ to lớn nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước"; khi

hết giặc thì "ngụ binh ư nông", kết hợp xây dựng kinh tế với củng cố quốc phòng, làm cho "quốc phú binh cường" Ba là, truyền thống

"đem đại nghĩa thắng hung tàn, lấy chí nhân thay cường bạo", khéoléo kết hợp đánh địch bằng quân sự với ngoại giao và binh vận,giương cao ngọn cờ đại nghĩa để thức tỉnh lương tri, cảm hóa lòngngười, tranh thủ sự đồng tình của nhân dân và binh sĩ nước đối địch;sẵn lòng "hòa hiếu", mở rộng bang giao nếu họ lui quân và chấm dứtxâm lược, đối xử nhân đạo, khoan dung "mở đường hiếu sinh" khi họ

đầu hàng Bốn là, truyền thống nghệ thuật quân sự độc đáo của một

dân tộc nhỏ thường xuyên chống lại chiến tranh xâm lược của nhữngnước lớn, có đạo quân xâm lược đông; đó là nghệ thuật "lấy nhỏ thắng

lớn", "lấy ít địch nhiều", "lấy yếu chống mạnh", "dĩ đoản chế trường",

"lấy chất lượng cao thắng số lượng đông", mưu trí, sáng tạo "lựclượng dùng một nửa mà công việc gấp đôi"8

Truyền thống quân sự Việt Nam là một di sản quân sự quý giá, mộtnhân tố quan trọng tạo nên sức mạnh quân sự Việt Nam Những giá trịtruyền thống nghệ thuật quân sự của dân tộc là cơ sở quan trọng hìnhthành tư tưởng quân sự, cũng như tư tưởng về quân đội nhân dân của

Hồ Chí Minh, được Người kế thừa và phát triển lên một trình độ mới,một chất lượng mới trong quá trình tiến hành chiến tranh cách mạnggiải phóng dân tộc, xây dựng quốc phòng, tiến hành chiến tranh nhândân bảo vệ Tổ quốc nói chung và xây dựng quân đội nhân dân nóiriêng trong điều kiện lịch sử mới

Các cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về quân đội nhân dânquan hệ thống nhất với nhau; mỗi cơ sở có vị trí, vai trò riêng, khôngthể tuyệt đối hóa một cơ sở nào Các cơ sở đó, cùng với quá trình hoạtđộng cách mạng cứu nước, cứu dân, và đặc biệt quá trình tổ chức, lãnhđạo, giáo dục và rèn luyện quân đội ta của Chủ tịch Hồ Chí Minh,hình thành nên tư tưởng của Người về quân đội nhân dân.

Đặt quân sự trong mối quan hệ chặt chẽ, thống nhất với các lĩnh vựckhác: chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, tư tưởng…; đồng thời giảiquyết các mối quan hệ đó trong từng thời điểm lịch sử, từng giai đoạn

cụ thể, trong từng hoàn cảnh và điều kiện cụ thể trong quá trình thựchiện các nhiệm vụ quân sự, là một nét tiêu biểu phản ánh tính biệnchứng trong tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh Tư tưởng về quân độinhân dân của Hồ Chí Minh cũng được đặt trong mối quan hệ biệnchứng với các nội dung khác trong tư tưởng quân sự, cũng như trong

tư tưởng của Người về các lĩnh vực khác của cách mạng Việt Nam

Hồ Chí Minh không bao giờ và không khi nào tách rời quân sự với cácmặt khác, không bao giờ sa vào quân sự đơn thuần, mặc dù lĩnh vựcquân sự là lĩnh vực rất đặc thù Người luôn luôn nhìn thấu và nhậnthức một cách sâu sắc các mối quan hệ giữa các lĩnh vực, đồng thờigiải quyết thành công các mối quan hệ đó trong thực tiễn cách mạng

và thực tiễn xây dựng quân đội ta Vì vậy, nghiên cứu tư tưởng HồChí Minh về quân đội nhân dân không chỉ cần phải đặt trong tổng thể

tư tưởng quân sự của Người, mà còn cần phải đặt trong và gắn với quátrình Người lãnh đạo, chỉ đạo toàn bộ cách mạng Việt Nam

I Tư tưởng Hồ Chí Minh về bản chất, chức năng, nhiệm vụ của quân đội

Vấn đề bản chất giai cấp luôn luôn là vấn đề cơ bản, cốt lõi nhất,

đặc biệt hệ trọng đối với bất cứ quân đội nào trên thế giới Vấn đề cơbản cốt lõi này của quân đội, từ xưa đến nay, đã được rất nhiều nhà lýluận trên thế giới đề cập đến với những lập trường và các góc độ khác

nhau Trong Tuyển tập luận văn quân sự, Ph ăngghen chỉ rõ: Quân

đội là một tập đoàn người vũ trang có tổ chức, do nhà nước xây dựngnên và dùng vào cuộc chiến tranh tấn công hay phòng ngự

Luận điểm kinh điển trên cho thấy rõ tính chất, bản chất và chứcnăng của quân đội với tư cách là một tổ chức quân sự, thể hiện trên

những nội dung cơ bản sau: Một là, quân đội là một tổ chức quân sự,

một tổ chức xã hội của xã hội, nhưng là tổ chức xã hội đặc thù, khácvới tất cả các tổ chức xã hội khác còn lại của xã hội Sự khác nhau đóchủ yếu biểu hiện ở chỗ, quân đội là một tổ chức chặt chẽ có hệ thống,

có cơ cấu, biên chế phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của hoạt độngquân sự, và sử dụng hệ thống vũ khí chuyên dùng đáp ứng trực tiếpcho nhu cầu quân sự, nhu cầu của chiến tranh mà các tổ chức khác của

xã hội không thể có được Hai là, quân đội do nhà nước tổ chức và

xây dựng, cho nên quân đội là công cụ và là công cụ bạo lực của mộtnhà nước nhất định; quân đội mang bản chất giai cấp của nhà nước đã

tổ chức ra nó; bản chất giai cấp của nhà nước tổ chức ra quân đội quyđịnh bản chất giai cấp của quân đội Hay nói cách khác, bản chất giaicấp của quân đội được quy định bởi bản chất giai cấp của giai cấp vànhà nước đã tổ chức và xây dựng nên quân đội Không có nhà nước

phi giai cấp, do vậy cũng không thể có thứ quân đội phi giai cấp Ba

là, chức năng, nhiệm vụ của quân đội được nhà nước sử dụng để tiến

hành chiến tranh, hoặc là phòng ngự, hoặc là tiến công Vì thế, chức

năng chủ yếu của bất cứ quân đội nào cũng đều là chiến đấu; nhiệm vụchủ yếu của mọi quân đội là đánh thắng, hoàn thành sứ mệnh mà nhànước và giai cấp tổ chức ra nó giao cho quân đội với tư cách là một tổchức quân sự, một công cụ bạo lực

Trong tư tưởng về quân đội nhân dân, Hồ Chí Minh luôn luôn coivấn đề bản chất giai cấp của quân đội là vấn đề sống còn của quân đội

ta Trong Chỉ thị thành lập đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng

quân ngày 22 tháng 12 năm 1944, Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu rõ:

"1 Tên đội Việt nam tuyên truyền giải phóng quân nghĩa là chính trị

trọng hơn quân sự Nó là đội tuyên truyền Vì muốn hành động có kếtquả thì về quân sự, nguyên tắc chính là nguyên tắc tập trung lựclượng, cho nên, theo chỉ thị mới của Đoàn thể, sẽ chọn lọc trong hàngngũ những du kích Cao - Bắc - Lạng số cán bộ và đội viên kiên quyết,hăng hái nhất và sẽ tập trung một phần lớn vũ khí để lập ra đội chủlực

Vì cuộc kháng chiến của ta là cuộc kháng chiến của toàn dân cầnphải động viên toàn dân, vũ trang toàn dân, cho nên trong khi tậptrung lực lượng để lập một đội quân đầu tiên, cần phải duy trì lựclượng vũ trang trong các địa phương cùng phối hợp hành động và giúp

đỡ về mọi phương diện Đội quân chủ lực trái lại có nhiệm vụ dìu dắtcán bộ vũ trang của các địa phương, giúp đỡ huấn luyện, giúp đỡ vũkhí nếu có thể được, làm cho các đội này trưởng thành mãi lên

2 Đối với các đội vũ trang địa phương: đưa các cán bộ địa phương

về huấn luyện, tung các cán bộ đã huấn luyện đi các địa phương, traođổi kinh nghiệm, liên lạc thông suốt, phối hợp tác chiến

3 Về chiến thuật: vận dụng lối đánh du kích, bí mật, nhanh chóng,tích cực, nay Đông mai Tây, lai vô ảnh, khứ vô tung.

Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân là đội quân đàn anh,mong cho chóng có những đội đàn em khác

Tuy lúc đầu quy mô của nó còn nhỏ, nhưng tiền đồ của nó rất vẻvang Nó là khởi điểm của giải phóng quân, nó có thể đi suốt từ Bắcchí Nam, khắp đất nước Việt Nam"9

Đánh giá về ý nghĩa của Chỉ thị thành lập đội Việt Nam tuyên

truyền giải phóng quân, ép-ghê-nhi Ca-bê-lép, trong tác phẩm "Đồng

chí Hồ Chí Minh" viết: "Chỉ thị của Hồ Chí Minh về việc thành lập

"Đội tuyên truyền vũ trang" đã trở thành đường lối chung của nhữngngười cộng sản Việt Nam về vấn đề quân sự Nguyên tắc hết sức quantrọng của lý luận Mác - Lênin về sự kết hợp hình thức đấu tranh chínhtrị và đấu tranh vũ trang khi chuẩn bị cách mạng đã được Hồ ChíMinh phát triển một cách sáng tạo, có tính đến những điều kiện cụ thểcủa Việt Nam Nguyên tắc đó là cơ sở cho hoạt động chính trị - tổchức của Đảng cả trong khi chuẩn bị Cách mạng Tháng Tám, trongcuộc kháng chiến chống thực dân Pháp

Nhiều năm sau, trong cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam khỏibọn đế quốc xâm lược và bè lũ tay sai của chúng, những người cộngsản Việt Nam lại giành được những kết quả đặc biệt to lớn trong việcthực hiện triệt để sách lược kết hợp linh hoạt các sức mạnh to lớn trêncác mặt trận vũ trang, chính trị, ngoại giao"10

Trong Chỉ thị thành lập đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân,

Hồ Chí Minh chưa trực tiếp nói đến đây là quân đội của quốc gia, vì

lúc đó Đảng và nhân dân ta chưa giành được chính quyền, đất nướccòn chìm trong ách nô lệ của phong kiến, thực dân đế quốc Ngườicũng chưa trực tiếp nói Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân làđội quân mang bản chất giai cấp công nhân Tuy nhiên, tư tưởng vềquân đội quốc gia của một nước Việt Nam mới đã được hình thành:

"Nó là khởi điểm của giải phóng quân, nó có thể đi suốt từ Bắc chíNam, khắp đất nước Việt Nam" Đây là cơ sở để ngày 22 tháng 5 năm

1946, sau khi giành được chính quyền hơn 8 tháng, Chủ tịch Hồ Chí

Minh ký Sắc lệnh số 71 về việc Quân đội của nước Việt Nam là một

quân đội quốc gia 11 Cũng theo Chỉ thị thành lập thì Đội Việt Nam

tuyên truyền giải phóng quân là đội quân chủ lực của cuộc khángchiến toàn dân, "Vì cuộc kháng chiến của ta là cuộc kháng chiến củatoàn dân cần phải động viên toàn dân, vũ trang toàn dân", cho nênphải "tập trung lực lượng để lập một đội quân đầu tiên" Đến năm

1949, Hồ Chí Minh đã nêu rõ quá trình phát triển và trưởng thành củaquân đội ta trong những năm đầu: "Đội du kích đầu tiên của nước talập ở Cao Bằng, với 12 người, trong đó có hai nữ đồng chí Đội này

do các đồng chí Lê Quảng Ba, Hoàng Sâm và Bằng Giang phụ trách.Toàn Đội chỉ có một khẩu "pạc - hoọc", hai khẩu súng kíp và giáomác Thấy vậy, người khác có thể cười rằng đó là trò chơi trẻ con.Nhưng chính từ cái hạt cỏn con đó mà nay đã phát triển thành hàngchục vạn Vệ quốc quân và hàng trăm vạn dân quân du kích đang oanhliệt kháng chiến từ Bắc đến Nam, làm cho giặc Pháp phải kinh hồn,thế giới phải khen phục

Trong mấy tháng, đội du kích số một ấy phát triển đã khá Đảnggiao cho đồng chí Võ Nguyên Giáp cải tổ thành đội Nam tiến Khi đã

lấy lại sáu tỉnh Việt Bắc và đã thành lập chính quyền nhân dân, độiNam tiến đổi tên là Quân Giải phóng Cách mạng Tháng Tám thànhcông, Chính phủ Cộng hòa thành lập, Quân giải phóng trở nên Vệquốc quân"12.

Trong Chỉ thị trên, Người cũng chưa nói trực tiếp đến bản chất giaicấp công nhân của quân đội, nhưng việc Đảng Cộng sản tổ chức raquân đội, và chỉ rõ vai trò, chức năng, nhiệm vụ của nó đã nói lên ĐộiViệt Nam tuyên truyền giải phóng quân là đội quân mang bản chấtgiai cấp công nhân Việt Nam, gánh vác sứ mệnh lịch sử của giai cấpcông nhân, của nhân dân và dân tộc Việt Nam trong cuộc đấu tranhgiải phóng dân tộc, trong cuộc cách mạng của giai cấp công nhân ViệtNam dưới sự lãnh đạo của Đảng

Trong Báo cáo tại Hội nghị lần thứ ba của Ban Chấp hành Trung

ương Đảng, khoá II, tháng 4 năm 1952, Hồ Chí Minh chỉ rõ: Quân đội

ta là quân đội "Quyết chiến quyết thắng", có "lập trường chính trị

vững chắc, lập trường quân đội của nhân dân do giai cấp công nhân lãnh đạo" 13 Tư tưởng của Người ở đây càng cho thấy rõ, bản chất giai

cấp của "quân đội của nhân dân do giai cấp công nhân lãnh đạo" làbản chất giai cấp công nhân; đồng thời quân đội mang bản chất giaicấp công nhân là quân đội của nhân dân và do giai cấp công nhân lãnhđạo

Như vậy, theo tư tưởng Hồ Chí Minh, bản chất giai cấp của Quânđội nhân dân Việt Nam là bản chất giai cấp công nhân Giai cấp côngnhân Việt Nam thông qua chính đảng của mình lãnh đạo toàn thể nhândân lao động Việt Nam tiến hành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân

và cách mạng xã hội chủ nghĩa Việc quân đội ra đời - một công cụbạo lực chủ yếu trong cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc doĐảng ta lãnh đạo là đòi hỏi tất yếu, quân đội ấy là quân đội của giaicấp công nhân, của nhân dân và dân tộc Việt Nam, mang bản chất giaicấp công nhân Việt Nam

Bản chất giai cấp công nhân của quân đội ta, theo Hồ Chí Minh,

trước hết và cơ bản nhất biểu hiện ở mục tiêu, lý tưởng chiến đấu của

quân đội Trong buổi chiêu đãi mừng quân đội ta tròn 20 tuổi, ngày 22tháng 12 năm 1964, Hồ Chí Minh nêu rõ: "Quân đội ta trung vớiĐảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập, tự do của

Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khókhăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng"14 Đây là luậnđiểm nổi tiếng của lãnh tụ Hồ Chí Minh được khái quát một cách côđọng, chỉ rõ nội dung bản chất giai cấp công nhân, mục tiêu, lý tưởngchiến đấu của quân đội ta, quân đội của dân, do dân và vì dân, dưới sựlãnh đạo của Đảng của giai cấp công nhân Việt Nam Trung với Đảng,hiếu với dân là bản chất chính trị, tư tưởng của quân đội nhân dân, và

đó cũng là bản chất cách mạng triệt để của giai cấp công nhân ViệtNam Quân đội ta được Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ ChíMinh tổ chức, lãnh đạo, giáo dục và rèn luyện, được vũ trang bằng lýluận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, mang bảnchất cách mạng của giai cấp công nhân Việt Nam, là một tổ chức quân

sự kiểu mới ở Việt Nam

Bản chất giai cấp của quân đội không phải chỉ thể hiện ở chỗ quânđội ấy là con em của tầng lớp xã hội nào, không phải là một cái gìchung chung trừu tượng, mà điều quyết định và bao giờ cũng phải

được biểu hiện cụ thể ở mục tiêu, lý tưởng chiến đấu Chiến đấu cho

ai, vì ai, vì cái gì luôn luôn là vấn đề cơ bản thể hiện sâu sắc bản chấtgiai cấp của bất cứ quân đội nào Quân đội nhân dân Việt Nam, theo

tư tưởng Hồ Chí Minh là quân đội của giai cấp công nhân, của nhândân lao động Việt Nam; sinh ra và lớn lên trong phong trào đấu tranhcách mạng của nhân dân Việt Nam; chiến đấu vì lý tưởng độc lập dântộc và chủ nghĩa xã hội, vì tự do và hạnh phúc của nhân dân, đặt dưới

sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam

Mục tiêu, lý tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam, giai cấp côngnhân và nhân dân lao động Việt Nam là độc lập dân tộc và chủ nghĩa

xã hội Khi chưa có chính quyền nhà nước, đất nước còn trong cảnh

"vong quốc nô", nhân dân lao động còn chìm đắm trong kiếp "ngựatrâu", sống dưới ách đô hộ của phong kiến, thực dân, thì các lực lượng

vũ trang của quần chúng, mà Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóngquân là một tổ chức vũ trang chủ lực phải chiến đấu giành chínhquyền về tay nhân dân lao động Trong các cuộc kháng chiến chốngxâm lược, mục tiêu của cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ cũng

là mục tiêu chiến đấu của quân đội ta Đó là giành độc lập cho dân tộc,giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc, đưa cả nước tiến lên chủnghĩa xã hội Như vậy, mục tiêu, lý tưởng của Đảng, của giai cấp côngnhân, mục tiêu, nhiệm vụ của cách mạng cũng là mục tiêu, lý tưởngchiến đấu của quân đội ta Hay nói cách khác, quân đội ta chiến đấu lànhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu, lý tưởng của Đảng, của giai cấpcông nhân, thực hiện thắng lợi mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể của cáchmạng trong từng giai đoạn Đó là sự biểu hiện sâu sắc của bản chất

giai cấp công nhân của quân đội ta, một tổ chức quân sự kiểu mới củanhân dân Việt Nam

Chính từ sự ra đời, cũng như hoạt động, chiến đấu của tổ chức vũ trangnày trong thời kỳ Tổng khởi nghĩa của Cách mạng Tháng Tám đã nói lênnét rất đặc sắc và độc đáo trong tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng quânđội nhân dân Vì vậy, sự phát triển của quân đội ta, sau khi giai cấp côngnhân và nhân dân lao động Việt Nam đã giành được chính quyền nhànước, trở thành quân đội quốc gia, quân đội của nhà nước mới của nhândân lao động Việt Nam, nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là lô gíchphát triển tất yếu

Sự thống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân với tính nhân dân

và tính dân tộc của quân đội ta là một nội dung cốt lõi trong tư tưởng

Hồ Chí Minh về quân đội nhân dân

Vấn đề lý luận về bản chất giai cấp của quân đội là một trong nhữngnội dung cơ bản của học thuyết Mác - Lênin về chiến tranh và quânđội Đây là vấn đề cốt tử trong xây dựng quân đội cách mạng - quânđội kiểu mới của giai cấp vô sản Đây còn là vấn đề mà kẻ thù thườngtập trung công kích với những luận điệu hết sức phản động "quân độitrung lập", "quân đội đứng ngoài chính trị" nhằm "phi chính trị hóaquân đội", tước bỏ sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản đối với quân đội xãhội chủ nghĩa, làm cho quân đội biến chất về chính trị, đi ngược lại lợiích của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động, thậm chí quaysúng bắn lại nhân dân, phủ nhận sự thống nhất giữa bản chất giai cấpcông nhân với tính chất nhân dân của quân đội kiểu mới

Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã nêu lên những tưtưởng quan trọng về sự thống nhất giữa bản chất giai cấp với tính chấtnhân dân của quân đội Tuy nhiên, không phải là sự thống nhất giữabản chất với tính chất chung chung, trừu tượng, vì bản chất và tínhchất là hai khái niệm không cùng một loại, không cùng một bậc,không cùng một trình độ như khái niệm bản chất và quy luật Hơn thếnữa, không phải sự thống nhất giữa bản chất giai cấp với tính chấtnhân dân là quy luật của bất cứ quân đội nào, mà sự thống nhất củamột bản chất với một tính chất xác định trong một sự vật hiện tượngxác định, đó là sự thống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân với tínhchất nhân dân của quân đội kiểu mới của giai cấp vô sản.

V.I Lênin, khi nhận xét về sự khác nhau giữa quân đội tư sản vớiquân đội kiểu mới - quân đội xã hội chủ nghĩa - đã rút ra kết luận quantrọng: không phải bất cứ kiểu quân đội nào cũng có sự thống nhất giữabản chất giai cấp với tính chất nhân dân, mà sự thống nhất đó chỉ cóthể có ở quân đội kiểu mới -quân đội xã hội chủ nghĩa Đối với quânđội tư sản V.I Lênin viết: "Quân đội thường trực là một quân đội xarời nhân dân và được rèn luyện để bắn vào nhân dân"15 Vì "bất cứ ởđâu quân đội thường trực cũng trở thành công cụ phản động, tôi tớ củabọn tư sản trong cuộc đấu tranh chống lại lao động, cũng là tên đaophủ đối với tự do của nhân dân"16 Do đó, ở quân đội tư sản không thể

và không bao giờ có thể có được sự thống nhất giữa bản chất giai cấpvới tính chất nhân dân, mặc dù trong quân đội tư sản cũng có con emcủa nhân dân lao động bị giai cấp tư sản mua chuộc hoặc bắt buộcphải cầm súng theo chế độ quân dịch

Ngược lại, quân đội xã hội chủ nghĩa - quân đội kiểu mới của giaicấp vô sản có sự thống nhất gắn bó chặt chẽ giữa bản chất giai cấpcông nhân với tính chất nhân dân V.I Lênin viết: "Chúng ta biết rằng

có một tiếng nói khác hiện nay đang phát ra từ trong quần chúng nhândân, nói rằng: từ nay trở đi, không còn phải sợ người cầm súng nữa

Vì anh ta bảo vệ người lao động và sẽ thẳng tay đập tan sự thống trịcủa bọn bóc lột"17

Như vậy, quy luật ra đời, vận động, phát triển, nội dung giai cấp vàchức năng xã hội của quân đội kiểu mới là cơ sở khách quan quy định

sự thống nhất giữa bản chất giai cấp với tính chất nhân dân của quânđội kiểu mới Sự thống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân với tínhchất nhân dân là thuộc tính căn bản của quân đội kiểu mới của giai cấpcông nhân Là Người Cha thân yêu của các lực lượng vũ trang nhândân Việt Nam, trong quá trình xây dựng quân đội ta, Hồ Chí Minhluôn đặt lên hàng đầu vấn đề xây dựng bản chất cách mạng, bản chấtgiai cấp công nhân cho quân đội ta, coi đó là vấn đề sống còn củaquân đội cách mạng Đóng góp to lớn và giá trị nhất của Hồ Chí Minh

về lý luận xây dựng quân đội là vấn đề: xây dựng bản chất giai cấpcông nhân cho quân đội nhân dân ở một nước mà thành phần tham giaquân đội đa số là con em của các tầng lớp lao động, chủ yếu là nôngdân

Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề bản chất giai cấp của quân độinhân dân là sự vận dụng sáng tạo nguyên tắc giai cấp trong xây dựngquân đội kiểu mới của chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể củaViệt Nam, kế thừa truyền thống, kinh nghiệm quý báu và nâng lên tầmcao mới tư tưởng của ông cha "trăm họ là binh" trong lịch sử dựng

nước và giữ nước của dân tộc ta Trong đó, sự thống nhất, gắn bó giữabản chất giai cấp công nhân với tính chất nhân dân trong xây dựngquân đội nhân dân là một trong những nội dung then chốt trong tưtưởng của Người về xây dựng quân đội.

Để chỉ quân đội ta là quân đội thuộc kiểu nào, Hồ Chí Minh thườngdùng khái niệm "quân đội nhân dân" Theo tư tưởng của Người, kháiniệm "quân đội nhân dân" mà Người sử dụng được hiểu theo hai khía

cạnh: Một là, khái niệm "quân đội nhân dân" là cùng một loại, cùng

một cấp độ với các khái niệm "quân đội kiểu mới", "quân đội xã hộichủ nghĩa", "Hồng quân công nông", mà các nhà kinh điển của chủnghĩa Mác - Lênin đã nêu lên trong học thuyết về chiến tranh và quân

đội Hai là, nội hàm của khái niệm: "quân đội nhân dân" mà Hồ Chí

Minh thường dùng là sự tổng hòa những đặc trưng bản chất sau đây:

- Trung với Đảng, hiếu với dân sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độclập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội

- Cán bộ chiến sĩ thương yêu nhau như ruột thịt, chia ngọt sẻ bùi

- Quân và dân như cá với nước

- Có tinh thần yêu nước chân chính lại có tinh thần quốc tế cao cả

- Do Đảng ta xây dựng, Đảng ta lãnh đạo và giáo dục

Như vậy, toàn bộ những đặc trưng bản chất của quân đội nhân dân

là sự thống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân với tính chất nhândân và tính dân tộc của quân đội Sự thống nhất đó được Hồ Chí Minhkhái quát sâu sắc, cụ thể và cô đọng trong xây dựng quân đội ở mộtnước tiểu nông, thành phần xã hội giai cấp chủ yếu là nông dân Đây

cũng là một đóng góp quan trọng của Hồ Chí Minh vào kho tàng lýluận của chủ nghĩa Mác - Lênin trong xây dựng quân đội kiểu mới củagiai cấp vô sản.

Theo Hồ Chí Minh, sự thống nhất gắn bó giữa bản chất giai cấpcông nhân với tính chất nhân dân của quân đội ta thể hiện ở tính quy

luật hình thành và phát triển của nó Một là, quân đội ta do Đảng của

giai cấp công nhân tổ chức, xây dựng và giáo dục, mang bản chất củagiai cấp công nhân, chiến đấu vì mục tiêu, lý tưởng của giai cấp côngnhân, vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội; mục tiêu, lýtưởng chiến đấu của quân đội nhân dân và cũng là mục tiêu, lý tưởngchiến đấu của Đảng của giai cấp công nhân; là sự thống nhất giữaquyền lợi cơ bản của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và

của dân tộc Việt Nam Hai là, quân đội gắn bó với nhân dân, từ nhân

dân mà ra, vì nhân dân mà hy sinh chiến đấu, trong thành phần thamgia quân đội là con em của các tầng lớp nhân dân lao động nhưng khi

đã vào quân đội đều phải rèn luyện theo lập trường, bản chất của giai

cấp công nhân Ba là, quân đội được sinh ra và lớn lên từ phong trào

cách mạng của dân tộc, thừa hưởng những giá trị truyền thống tốt đẹptrong lịch sử hào hùng dựng nước và giữ nước của dân tộc Từ khi có

sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, độc lập dân tộc và chủnghĩa xã hội đã là con đường đi lên và mục tiêu hướng tới của dân tộcViệt Nam; quân đội chiến đấu vì sự thắng lợi của mục tiêu ấy, tự thânnhững điều đó đã nói lên quân đội ta mang tính dân tộc rất sâu sắc

ở đây cần phải thấy thêm: việc phân biệt, phân tích từng nội dungtính nhân dân, tính dân tộc hay bản chất giai cấp công nhân của quânđội chỉ có tính chất tương đối; các nội dung đó thống nhất, quan hệ

biện chứng, xen lồng lẫn nhau Trong nội hàm bản chất giai cấp côngnhân đã chứa đựng tính nhân dân và tính dân tộc; tính chất nhân dânhay tính dân tộc vừa là sự phản ánh, là một biểu hiện cụ thể của bảnchất giai cấp công nhân vừa có nội dung của bản chất giai cấp côngnhân Cho nên nói, tăng cường bản chất giai cấp công nhân cũng cónghĩa là làm sâu sắc thêm tính chất nhân dân và tính chất dân tộc củaquân đội và ngược lại xây dựng quân đội của dân, do dân, vì dân thìcũng có nghĩa là tăng cường bản chất giai cấp công nhân của quân đội.

Sự thống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân với tính nhân dân

và tính dân tộc được quy định từ bản chất của Đảng, người tổ chức vàlãnh đạo quân đội Đảng Cộng sản Việt Nam không chỉ là đảng đạibiểu cho lợi ích của giai cấp công nhân Việt Nam mà còn là người đạibiểu lợi ích của nhân dân và toàn thể dân tộc Việt Nam Giai cấp côngnhân, nhân dân và dân tộc Việt Nam đã sinh ra Đảng Cộng sản ViệtNam Đứa con thân yêu của giai cấp, của dân tộc và nhân dân ấy đãchèo lái con thuyền cách mạng Việt Nam vượt qua bao thác ghềnh,thực hiện sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, đem lạiđộc lập tự do cho Tổ quốc, hạnh phúc thực sự cho nhân dân Quân đội

ta được sinh ra bởi người tổ chức đó, ngay đầu tiên đã là sự thống nhấtgiữa bản chất giai cấp công nhân với tính nhân dân và tính dân tộc; sựthống nhất này ngày càng được củng cố, phát triển trong quá trìnhtrưởng thành và chiến thắng của quân đội

Như vậy, tính quy luật của quá trình hình thành và phát triển củaquân đội ta là cơ sở khách quan quy định sự thống nhất gắn bó giữabản chất giai cấp công nhân với tính nhân dân và tính dân tộc củaquân đội Sự thống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân với tính chất

nhân dân và tính dân tộc của quân đội ta về khách quan là vốn có từ

tính quy luật của quá trình hình thành và phát triển của quân đội ta

-quân đội kiểu mới của giai cấp vô sản; về chủ quan là vai trò của

Đảng Cộng sản, của Hồ Chí Minh - người trực tiếp tổ chức, giáo dục,rèn luyện gắn kết bản chất giai cấp công nhân với tính chất nhân dân

và tính dân tộc trong quá trình xây dựng quân đội ta Đó là sự thốngnhất biện chứng, tác động lẫn nhau vừa phản ánh bản chất, tính chất,đặc điểm của quân đội ta, một quân đội cách mạng; vừa nói lên mụctiêu, lý tưởng chiến đấu và cội nguồn sức mạnh của Quân đội nhândân Việt Nam Một sự suy giảm của mặt này không thể không ảnhhưởng, tác động đến mặt kia Chẳng hạn, nếu bản chất giai cấp côngnhân của quân đội bị suy giảm, mai một sẽ tác động trực tiếp đến mụcđích vì dân, thậm chí khi bản chất giai cấp của quân đội bị biến chất từchính trị cách mạng sang chính trị phản cách mạng thì quân đội sẽquay súng bắn vào nhân dân, phản bội lại lợi ích dân tộc; do đó sựthống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân với tính chất nhân dân vàtính dân tộc của quân đội bị phá vỡ

Sự thống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân với tính chất nhândân và tính dân tộc của quân đội đến mức độ nào, ngày càng gắn bóhơn hay ngày càng xa rời là tùy thuộc vào việc giải quyết các mốiquan hệ quân đội với Đảng, quân đội với đất nước, quân đội với nhândân Nhận thức sâu sắc vấn đề trên, trong quá trình xây dựng, giáodục, rèn luyện quân đội ta, Hồ Chí Minh thường xuyên quan tâmchăm lo đến việc giải quyết đúng đắn các mối quan hệ đó

Lý luận và thực tiễn xây dựng quân đội nhân dân khẳng định rằng:việc giải quyết các mối quan hệ bản chất giữa quân đội với Đảng,

quân đội với nhân dân cũng tác động đến xu hướng vận động của bảnchất giai cấp của quân đội theo hai chiều thuận, nghịch: bản chất giaicấp công nhân của quân đội hoặc là ngày càng được tăng cường, củngcố; hoặc là ngày càng bị mai một, phai mờ, thậm chí biến mất.

Như vậy, để không ngừng tăng cường bản chất cách mạng cho quânđội nhân dân, một trong những vấn đề hết sức quan trọng là tăngcường sự thống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân với tính chấtnhân dân trong quá trình xây dựng quân đội Xa rời sự lãnh đạo củaĐảng Cộng sản hoặc xa rời nhân dân đều phá vỡ sự gắn bó thống nhấtgiữa bản chất giai cấp công nhân với tính chất nhân dân của quân độinhân dân Những thảm kịch ở Liên Xô và Đông Âu đầu những năm 90của thế kỷ XX là bài học đau xót và là lời cảnh tỉnh cho những ai xarời những nguyên lý, nguyên tắc về sự thống nhất giữa bản chất giaicấp công nhân với tính chất nhân dân của chủ nghĩa Mác - Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh về xây dựng quân đội kiểu mới, quân đội của giaicấp công nhân, quân đội nhân dân

Tư tưởng Hồ Chí Minh về bản chất giai cấp của quân đội, về sựthống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân với tính chất nhân dân vàtính dân tộc của quân đội nhân dân không chỉ có giá trị lý luận chỉ đạocông cuộc xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trong sáu thập kỷqua, mà còn là di sản lý luận quý báu soi sáng sự nghiệp xây dựngquân đội ta trong giai đoạn hiện nay Trong điều kiện mới, khi mà vấn

đề xây dựng quân đội nhân dân trong cơ cấu kinh tế nhiều thành phầnvận động theo cơ chế thị trường, cùng với sự biến động của cơ cấu xãhội - giai cấp hết sức đa dạng và phức tạp, thì vấn đề xây dựng bảnchất giai cấp công nhân của quân đội và tăng cường sự thống nhất

giữa tính chất nhân dân, tính dân tộc với bản chất giai cấp công nhâncủa quân đội gặp nhiều thách thức mới, đang là vấn đề thu hút sự chú

ý, quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học trong và ngoài quânđội

Vận dụng và phát triển sáng tạo quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin về xây dựng quân đội kiểu mới của giai cấp công nhân vào điềukiện cụ thể của nước ta, Hồ Chí Minh đã nêu lên và không ngừng

-hoàn chỉnh quan điểm quân đội của dân, do dân, vì dân, một quân đội

từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu Đây không những là sựvận dụng sáng tạo học thuyết Mác - Lênin về xây dựng quân đội củagiai cấp công nhân vào một nước thuộc địa nửa phong kiến; mà còn làthể hiện tư tưởng nhân văn đặc sắc trong di sản tư tưởng quân sự của

Quân đội kiểu mới - quân đội xã hội chủ nghĩa là một quân đội cáchmạng, mang bản chất giai cấp công nhân, phục vụ lợi ích của nhândân lao động, hoàn toàn khác về chất với quân đội của giai cấp bóclột V.I Lênin so sánh: "Cũng như tư liệu sản xuất, quân đội trước kia

là công cụ áp bức nằm trong tay giai cấp bóc lột Nhưng ngày nay, ởNga, cả hai cái đó đều trở thành những công cụ của cuộc đấu tranh vìlợi ích của những người lao động"19 và "Chúng ta biết rằng có mộttiếng nói khác hiện nay đang phát ra từ trong quần chúng nhân dân,nói rằng:từ nay trở đi không còn phải sợ người cầm súng nữa, vì anh

ta bảo vệ những người lao động và sẽ thẳng tay đập tan ách thống trịcủa bọn bóc lột"20

Theo Hồ Chí Minh, Quân đội nhân dân Việt Nam là quân đội kiểumới, do Đảng của giai cấp công nhân Việt Nam sáng lập, giáo dục

và rèn luyện, mang bản chất của giai cấp công nhân, "… là quân độinhân dân do dân đẻ ra, vì dân mà chiến đấu, yêu nước, yêu dân"21 ởđây, tư tưởng nhân văn được thể hiện bao trùm trong những đặctrưng cơ bản của quân đội kiểu mới mà Hồ Chí Minh đã khái quátmột cách hết sức ngắn gọn, cô đọng, súc tích

Từ nhân dân mà ra, quân đội ta là con em của các tầng lớp nhân dânlao động, chủ yếu là nông dân, "nhân dân là nền tảng, là cha mẹ của

bộ đội" Điều đặc sắc ở đây là, mặc dầu thành phần tham gia quân đội

là con em của các tầng lớp nhân dân lao động, chủ yếu là nông dân,nhưng quân đội ta lại mang bản chất giai cấp của giai cấp công nhân,

có sự thống nhất chặt chẽ giữa bản chất triệt để cách mạng của giaicấp công nhân với tính nhân dân thực sự và tính dân tộc chân chính, làhoàn toàn phù hợp với bản chất giai cấp của quân đội kiểu mới của

giai cấp công nhân Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong bài "Tư tưởng

Hồ Chí Minh với quá trình trưởng thành và chiến thắng của quân đội ta", viết: "Lực lượng tham gia quân đội là những thanh niên yêu nước,

con em của các giai cấp, các tầng lớp nhân dân của cộng đồng các dântộc Việt Nam, đại bộ phận là con em công nhân, nông dân và nhândân lao động Qua được giáo dục, rèn luyện trong quân đội, họ đã trởthành những cán bộ, chiến sĩ trung với nước, trung với Đảng, hiếu vớidân, chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do, vì chủ nghĩa xã hội"22

Sự thống nhất này đã quy định mục đích "vì dân" của quân đội nhândân Tư tưởng "vì dân" là tư tưởng nhân văn đặc sắc, thấm đượm tìnhngười trong di sản tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh Bởi lẽ, một trongnhững câu hỏi phải đặt ra khi tổ chức ra quân đội là quân đội đó chiếnđấu, hy sinh vì ai? Quân đội đó sẽ cầm súng bắn vào ai? Đây chính là

sự khác nhau về chất giữa quân đội của nhà nước bóc lột với quân độikiểu mới - quân đội của nhà nước xã hội chủ nghĩa Hồ Chí Minh đãkhẳng định, quân đội phải "vì dân", quân đội từ nhân dân mà ra, vìnhân dân mà chiến đấu

Chức năng chính trị - xã hội của quân đội ta là công cụ để giải

phóng dân tộc, giải phóng nhân dân lao động, lớp người đông đảo nhấttrong xã hội Việt Nam bị bọn đế quốc thực dân và tay sai của chúng

áp bức, bóc lột nặng nề Thực tiễn lịch sử xây dựng, trưởng thành vàchiến thắng của quân đội ta đã thể hiện sâu sắc tư tưởng "vì dân" trongchức năng chính trị - xã hội của quân đội ta Tuy nhiên, tuỳ theo yêucầu, nhiệm vụ cách mạng của từng thời kỳ mà chức năng chính trị - xãhội của quân đội ta có sự thay đổi và phát triển, nhưng tựu trung lạitheo tư tưởng Hồ Chí Minh, thì lực lượng vũ trang nhân dân, quân đội

nhân dân "vừa phải đánh giặc giỏi, vừa phải ra sức giúp đỡ nhân dân

và tuyên truyền vận động nhân dân Khi cần thiết phải tích cực thamgia xây dựng kinh tế và giúp dân sản xuất"23

Chức năng chính trị - xã hội của quân đội ta, theo tư tưởng Hồ ChíMinh bao gồm: chiến đấu, công tác và sản xuất Chức năng của quânđội bao giờ cũng biểu hiện và thông qua việc thực hiện những nhiệm

vụ cụ thể trong từng giai đoạn cách mạng Trong bài nói với quân đội

về tình hình và nhiệm vụ trước mắt tại Hội nghị cao cấp toàn quânngày 20 tháng 3 năm 1958, trước tình hình đất nước tiếp tục đấu tranhthống nhất nước nhà và tiến hành cải tạo, xây dựng chủ nghĩa xã hội ởmiền Bắc, Người chỉ rõ nhiệm vụ trước mắt của quân đội ta:

"- Một là, chúng ta phải xây dựng quân đội ngày càng hùng mạnh

và sẵn sàng chiến đấu để giữ gìn hoà bình, bảo vệ đất nước, bảo vệcông cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và làm hậu thuẫncho cuộc đấu tranh thống nhất nước nhà Nhiệm vụ đó bao gồm việcxây dựng quân đội thường trực và xây dựng lực lượng hậu bị

- Hai là, tích cực tăng gia sản xuất để góp phần xây dựng kinh tế vàcủng cố hậu phương

Hai nhiệm vụ ấy đều rất quan trọng, nhất trí và kết hợp chặt chẽ vớinhau vì đều nhằm làm cho quân đội ta ngày càng mạnh và miền Bắcngày càng vững chắc Đảng và Chính phủ giao cho quân đội hainhiệm vụ đó và quân đội ta phải cố gắng hoàn thành cho thắng lợi"24.Như vậy, theo Hồ Chí Minh các chức năng, nhiệm vụ của quân độiquan hệ chặt chẽ và thống nhất với nhau, không được xem nhẹ mộtchức năng nào, một nhiệm vụ nào Việc thực hiện các chức năng,

nhiệm vụ đó vừa đảm bảo cho quân đội ngày càng mạnh lên vừa gópphần thực hiện thắng lợi những nhiệm vụ của cách mạng.

Chiến đấu bao giờ cũng là chức năng chủ yếu của bất cứ quân đội

nào Nhiệm vụ chủ yếu của mọi quân đội là đánh thắng, hoàn thànhtrọng trách mà giai cấp và nhà nước tổ chức ra nó giao cho Chiến đấu

vì mục tiêu chính nghĩa vì nhân dân, hoặc là chiến đấu vì mục tiêu phinghĩa chống lại nhân dân, xâm lược, nô dịch các quốc gia dân tộc khácđều do bản chất giai cấp của giai cấp, nhà nước tổ chức ra quân độiquy định Vì vậy, nội dung cụ thể của chức năng chiến đấu của từngquân đội có khác nhau Về chức năng chiến đấu của quân đội ta, HồChí Minh chỉ rõ: "Đội quân cách mạng thực hiện nhiệm vụ đánh đổ đếquốc, làm cho nước Việt Nam hoàn toàn độc lập"25, "bảo vệ đồng bào,giữ gìn Tổ quốc"26, "sẵn sàng chiến đấu để giữ gìn hoà bình, bảo vệđất nước, bảo vệ công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc vàlàm hậu thuẫn cho cuộc đấu tranh thống nhất nước nhà"27, và cho đến

"sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì chủnghĩa xã hội"28 Như vậy có thể thấy, chiến đấu để giải phóng dân tộc,chống xâm lược, giành độc lập tự do cho Tổ quốc, hoà bình và hạnhphúc của nhân dân… là những nội dung cụ thể thể hiện chức năngchiến đấu của quân đội ta theo tư tưởng Hồ Chí Minh; đồng thời, lýtưởng chiến đấu vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là mục tiêuxuyên suốt của quân đội ta trong quá trình tồn tại và phát triển Vìvậy, trong quá trình xây dựng quân đội, Hồ Chí Minh thường xuyênchăm lo và rất quan tâm đến việc giáo dục mục tiêu, lý tưởng chiếnđấu cho quân đội ta, để quân đội có thể hoàn thành thắng lợi chứcnăng và nhiệm vụ của mình

Là quân đội cách mạng, quân đội kiểu mới của giai cấp công nhân,quân đội ta không chỉ thực hiện chức năng đội quân chiến đấu, mà còn

là đội quân công tác, đội quân tuyên truyền, vận động quần chúng

thực hiện các nhiệm vụ của cách mạng Ngay từ khi mới ra đời, trong

Chỉ thị thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân, Hồ Chí

Minh đã nêu rõ chức năng của "đội tuyên truyền", "nghĩa là chính trịtrọng hơn quân sự", "tuyên truyền trọng hơn tác chiến" Không nhữngthế mà trong quá trình xây dựng, trưởng thành và chiến thắng, quânđội ta bằng những hoạt động phong phú, đa dạng đã tuyên truyền, giáodục đường lối, chính sách của Đảng cho quần chúng, giác ngộ quầnchúng, động viên quần chúng đứng lên đấu tranh thực hiện thắng lợiđường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước Chức năng này thể hiệnrất rõ nội dung bản chất của quân đội cách mạng, quân đội không chỉ

là đánh giặc cứu nước mà còn phải tuyên truyền, vận động quần chúngnhân dân cùng thực hiện thắng lợi những mục tiêu, nhiệm vụ của cáchmạng dưới sự lãnh đạo của Đảng của giai cấp công nhân

Bên cạnh việc chỉ rõ quân đội phải ra sức "thi đua giết giặc lậpcông", Hồ Chí Minh còn nêu lên quân đội phải "Ra sức giúp đỡ đồngbào nông dân thực hiện chính sách ruộng đất của Đảng và của Chínhphủ"29 Điều đó có nghĩa là mọi cán bộ, chiến sĩ quân đội đều phải gầngũi với nhân dân, phải tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dânthực hiện thắng lợi đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật củaĐảng và Nhà nước Người cho đó là chức năng quan trọng và lànhiệm vụ "nặng nề nhưng rất vẻ vang" Trong cuộc kháng chiến chống

Mỹ, cứu nước, nhiệm vụ cụ thể của quân đội theo Hồ Chí Minh, còn

"Phải cố gắng cùng với địa phương làm tốt hơn nữa nhiệm vụ của hậu

phương lớn đối với tiền tuyến lớn, để đánh thắng giặc Mỹ Đó lànhiệm vụ hàng đầu"30.

Là quân đội kiểu mới của Nhà nước kiểu mới, quân đội ta còn tích

cực thực hiện chức năng sản xuất theo yêu cầu, nhiệm vụ của Nhà

nước phù hợp với từng điều kiện, từng hoàn cảnh cụ thể Quân độikhông chỉ trực tiếp lao động sản xuất, xây dựng đất nước, mà còn giúp

đỡ nhân dân lao động sản xuất, phát triển kinh tế Thực hiện chức năngnày, quân đội vừa đáp ứng một phần nhu cầu vật chất của mình, vừagóp phần phục vụ quốc kế dân sinh Tháng 3 năm 1958, Hồ Chí Minh

dành hẳn một bài riêng Nói về nhiệm vụ sản xuất của quân đội, đã chỉ

rõ nhiệm vụ thứ hai của quân đội là "… tăng gia sản xuất cùng với toàn

dân để tiến dần lên chủ nghĩa xã hội Tham gia sản xuất là một nhiệm

vụ vẻ vang mà Đảng và Chính phủ giao cho quân đội"31 Đến năm

1961, trong Bài nói chuyện tại Đại hội liên hoan chiến sĩ thi đua toàn

quân ngày 11 tháng 7, Người tiếp tục cụ thể thêm: "Thấm nhuần tinh thần làm chủ, cần kiệm xây dựng quân đội, phải tăng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm để tự cải thiện mức sống của mình và giảm nhẹ sự đóng góp của đồng bào Đồng thời phải nghiêm khắc chống tham ô lãng phí"32

Về chức năng, nhiệm vụ lao động sản xuất của quân đội được HồChí Minh thường xuyên lưu tâm và đề cập đến trong các bài nói và bàiviết của Người về quân đội Theo Hồ Chí Minh, ý nghĩa quan trọngcủa nhiệm vụ lao động sản xuất không chỉ góp phần cải thiện đời sốngcủa chính bộ đội mà còn làm giảm nhẹ sự đóng góp của nhân dân.Người cho rằng, quân đội muốn thực hiện tốt nhiệm vụ lao động sảnxuất không chỉ phải tích cực tham gia phát triển sản xuất, xây dựng

kinh tế mà cần phải tham gia có hiệu quả vào sự phát triển kinh tế - xãhội đất nước; đồng thời phải kiên quyết và tích cực chống tham ô, lãngphí Chống tham ô lãng phí ngay trong quá trình lao động sản xuất,xây dựng kinh tế, và chống cả tham ô, lãng phí trong các hoạt độnghuấn luyện, công tác, chiến đấu của quân đội Người thường xuyênnhắc nhở cán bộ chiến sĩ quân đội: "Chú ý tiết kiệm sức người và sứccủa, giữ gìn thật tốt vũ khí, trang bị"33.

Chức năng, nhiệm vụ của quân đội, theo Hồ Chí Minh còn thể hiện

ở tinh thần đoàn kết quốc tế, giúp đỡ cách mạng nước bạn Trong Thư

gửi đơn vị bộ đội ta có nhiệm vụ tác chiến ở Thượng Lào ngày 3 tháng

4 năm 1953, Người chỉ rõ và căn dặn: "Lần này là lần đầu tiên, cácchú nhận một nhiệm vụ quan trọng và vẻ vang như nhiệm vụ này, tức

là giúp nhân dân nước bạn Mà giúp nhân dân nước bạn tức là mình tựgiúp mình

Để làm tròn nhiệm vụ chiến đấu, từ trên xuống dưới các chú cầnphải:

Vượt mọi khó khăn, thi đua diệt địch, chiến đấu anh dũng ở bên đócũng như ở ta;

Nêu cao tinh thần quốc tế, tôn trọng chủ quyền, tôn trọng phong tụctập quán, kính yêu nhân dân của nước bạn;

Tuyệt đối giữ gìn kỷ luật, giữ gìn danh tiếng của Quân đội nhân dânViệt Nam;

Tất cả phải có quyết tâm rất cao, rất bền, tranh nhiều thắng lợi"34

Các chức năng của quân đội ta là sự phản ánh hết sức sâu sắc tưtưởng về quân đội nhân dân của Hồ Chí Minh Nội dung cụ thể cácchức năng của quân đội ta rất đa dạng và phong phú, phản ánh nhiệm

vụ cụ thể của cách mạng Việt Nam qua các giai đoạn khác nhau và sựphát triển, trưởng thành của quân đội ta qua từng giai đoạn

II Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng quân đội về chính trị

Xây dựng quân đội về chính trị là nguyên tắc cơ bản trong xây dựngquân đội kiểu mới của giai cấp công nhân Trong quá trình xây dựngquân đội, Hồ Chí Minh không những chỉ rõ vai trò, vị trí, tầm quantrọng của vấn đề xây dựng quân đội về chính trị, mà còn nêu lên mộtcách có hệ thống những yêu cầu, nội dung và nguyên tắc, biện pháp cụthể thực hiện xây dựng quân đội ta về chính trị Đồng thời, Ngườithường xuyên chỉ đạo một cách sát sao quá trình xây dựng quân đội tanói chung, xây dựng quân đội về chính trị nói riêng

Xây dựng quân đội về chính trị là vấn đề mà Người đặc biệt quantâm trong quá trình tổ chức cũng như giáo dục, rèn luyện quân đội

Ngay trong Chỉ thị thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng

quân, Hồ Chí Minh đã xác định: Tên Đội Việt Nam tuyên truyền giải

phóng quân "nghĩa là chính trị trọng hơn quân sự" Khi đọc Báo báotại Hội nghị lần thứ ba của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, khoá II,tháng 4 năm 1952, Người tiếp tục nhấn mạnh: "Trong việc chỉnh huấn

bộ đội, phải lấy chính trị làm gốc"35 "Chính trị trọng hơn quân sự",

"phải lấy chính trị làm gốc" thể hiện rất rõ tư tưởng xây dựng quân đội

về chính trị của Hồ Chí Minh trong xây dựng quân đội nhân dân

ở đây có hai vấn đề cần phải làm rõ: Thứ nhất, quá trình tổ chức và

xây dựng quân đội, một tổ chức quân sự, một lực lượng vũ trang củaĐảng, của cách mạng, theo tư tưởng Hồ Chí Minh, không thuần tuý làmột tổ chức làm những nhiệm vụ quân sự đơn thuần, mà là một tổchức vũ trang thực hiện những nhiệm vụ theo yêu cầu của cách mạngViệt Nam Vì vậy, Người giải thích rõ thêm, "Nó là đội tuyên truyền";Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân là "một đội quân đầutiên" Nhiệm vụ của "đội tuyên truyền", "đội quân đầu tiên" này phải

"dìu dắt", "giúp đỡ", "huấn luyện" các cán bộ vũ trang ở các địaphương để phát triển lên, làm nòng cốt cho cuộc kháng chiến toàndân, toàn diện của nhân dân ta Nhiệm vụ của Đội Việt Nam tuyêntruyền giải phóng quân, của quân đội còn phải "tuyên truyền", "vậnđộng" quần chúng nhân dân thực hiện đường lối, chủ trương, chínhsách của Đảng và Nhà nước, thực hiện các nhiệm vụ của cách mạng.Với ý nghĩa như trên, hoạt động của tổ chức quân sự này là "chính trị

trọng hơn quân sự" Thứ hai, "Chính trị trọng hơn quân sự", "phải lấy

chính trị làm gốc", nghĩa là tổ chức và hoạt động của quân đội phảidựa trên cơ sở và nguyên tắc xây dựng quân đội kiểu mới của giai cấpcông nhân, đường lối chính trị của Đảng Cộng sản Mọi hoạt độngquân sự của tổ chức vũ trang này phải vì mục tiêu, lý tưởng của Đảng

là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; chiến đấu giành độc lập tự docho Tổ quốc, hạnh phúc cho nhân dân; phục vụ thắng lợi cuộc đấutranh giải phóng dân tộc và xây dựng xã hội mới dưới sự lãnh đạo củaĐảng Cái "gốc" chính trị của Quân đội nhân dân Việt Nam, theo tưtưởng Hồ Chí Minh, là ở chỗ đó

Do đó, xây dựng, huấn luyện, giáo dục quân đội phải dựa trên cái "gốc"chính trị đó và phải nhằm tới thực hiện thắng lợi mục tiêu chính trị củangười tổ chức và lãnh đạo quân đội là Đảng Cộng sản Bất cứ trongtrường hợp nào cũng không được xa rời cái "gốc" đó Theo đó, sự trungthành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và nhân dân, với lý tưởng độc lập dântộc và chủ nghĩa xã hội, thực hiện thắng lợi đường lối cách mạng, đườnglối quân sự của Đảng là những nội dung cốt lõi của cái "gốc" chính trịcần xây dựng, giáo dục cho quân đội trong tất cả các giai đoạn Chính vìvậy, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ phải "chọn lọc" trong hàng ngũ những dukích Cao - Bắc - Lạng số cán bộ và đội viên kiên quyết, hăng hái nhất"36

để đảm bảo sự chắc chắn cho cái "gốc" chính trị ngay từ buổi đầu quânđội ta mới thành lập Người tiếp tục nhấn mạnh: "Quân sự mà không cóchính trị như cây không có gốc, vô dụng lại có hại"37 Đây là luận điểmrất đặc sắc của Người về vai trò của cái "gốc" chính trị trong xây dựngquân đội Rõ ràng, theo Hồ Chí Minh không thể có thứ quân đội phichính trị, quân đội phi giai cấp; chính trị không những là cơ sở cho cácmặt xây dựng khác của quân đội mà nó còn là nhân tố quyết định sựtrưởng thành và chiến thắng của quân đội; thoát ly chính trị của ĐảngCộng sản thì quân đội không còn là quân đội của giai cấp công nhân,quân đội của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân nữa Vì vậy, Ngườichỉ rõ đã là quân đội nhân dân thì "phải học tập chính trị", "phải học chínhsách của Đảng"

Theo Hồ Chí Minh, chính trị của quân đội bao giờ cũng "biểuhiện ra trong lúc đánh giặc"38 Mục tiêu, lý tưởng chiến đấu củaquân đội ta là vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; đồng thời,đánh giặc và đánh thắng lại là biểu hiện tập trung chính trị của quân

đội Điều đó vừa cho thấy bản chất giai cấp, bản chất chính trị củaquân đội ta, vừa cho thấy nhiệm vụ chính trị cụ thể của quân đội với

tư cách là một tổ chức quân sự, một lực lượng vũ trang của Đảng

Đã là quân đội thì chức năng chủ yếu của nó là chiến đấu, là đánhgiặc, nhiệm vụ chủ yếu của nó bao giờ cũng là đánh thắng, và đó là

sự "biểu hiện" chính trị của quân đội

Có hiểu rõ mối quan hệ giữa chính trị và quân sự trong tư tưởng

quân sự Hồ Chí Minh, chúng ta mới có thể hiểu được thực chất tưtưởng của Người về chính trị của quân đội và xây dựng quân đội ta

về chính trị Người thường xuyên nhắc nhở quân đội ta phải ra sứchọc tập chính trị, "Học chính cương, chính sách rồi thì phải thực

hiện Nếu thuộc lầu mà không biết đánh giặc thì vô dụng"39 Trongkhi khẳng định chính trị là "gốc", "chính trị trọng hơn quân sự" thì

Hồ Chí Minh lại nhấn mạnh chính trị phải "biểu hiện ra trong lúcđánh giặc" Đánh giặc và đánh thắng là nhiệm vụ cao nhất của quânđội với tư cách là lực lượng vũ trang cách mạng, quân đội sẽ trở nên

"vô dụng" nếu không hoàn thành được nhiệm vụ ấy, ý nghĩa sâu sắccủa tư tưởng Hồ Chí Minh: chính trị "biểu hiện ra trong lúc đánhgiặc" chính là ở chỗ đó Nhưng cần phải hiểu thêm là, quân đội đánhgiặc là thực hiện nhiệm vụ quân sự của Đảng, đánh giặc phải trên cơ

sở đường lối, quan điểm của Đảng, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, vìmục tiêu chính trị của Đảng Thoát ly những điều đó thì việc chiếnđấu và đánh giặc của quân đội sẽ mất phương hướng, và hành độngquân sự của quân đội không chỉ "vô dụng" mà "lại có hại"

Tầm quan trọng đặc biệt của công tác chính trị được quy định bởitầm quan trọng đặc biệt của chính trị trong quá trình xây dựng quân

đội Muốn bảo đảm cho cái "gốc" chính trị được vững chắc, làm cơ

sở cho việc xây dựng các mặt khác thì nhất thiết phải quan tâm vàthực hiện tốt công tác chính trị trong quá trình xây dựng quân đội.Buông lỏng, xem nhẹ công tác chính trị thực chất là buông lỏng,xem nhẹ việc chăm sóc cho cái "gốc" chính trị của quân đội

Nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò của việc xây dựng quân đội vềchính trị, trong Báo cáo Chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lầnthứ II của Đảng ngày 11 tháng 2 năm 1951, Hồ Chí Minh nêu rõ:

"Trong công cuộc xây dựng và phát triển quân đội, chúng ta phải ra sức đẩy mạnh việc xây dựng và củng cố công tác chính trị và quân sự

trong bộ đội ta Phải nâng cao giác ngộ chính trị, nâng cao chiến thuật

và kỹ thuật, nâng cao kỷ luật tự giác của bộ đội ta Phải làm cho quân đội ta thành một quân đội chân chính của nhân dân"40 Theo Người,công tác chính trị trong quân đội cần phải được xây dựng và củng cốkhông ngừng, không khi nào được xem nhẹ Tiến hành công tác chínhtrị là đòi hỏi từ chính yêu cầu của công cuộc "xây dựng và phát triểnquân đội" Công tác chính trị được thực hiện tốt, có hiệu quả thì thúcđẩy sự phát triển của sự nghiệp xây dựng quân đội; ngược lại, công tácchính trị không được chú ý đúng mức, không tiến hành một cách cóhiệu quả thì sự nghiệp xây dựng quân đội không thể đạt được kết quảtốt

Trong xây dựng quân đội, Hồ Chí Minh chú ý đến cả công tác chínhtrị và công tác quân sự, nhưng Người luôn đặt công tác chính trị lêntrước, điều đó cho thấy sự quan tâm đặc biệt của lãnh tụ Hồ Chí Minhđối với vấn đề xây dựng về chính trị của quân đội ta Tuy nhiên,không phải vì thế mà Người xem nhẹ công tác quân sự và các mặt

công tác khác Trái lại, trong khi khẳng định cần phải tăng cường,củng cố công tác chính trị trong quân đội, thì đồng thời Người cũngnhấn mạnh phải tăng cường công tác quân sự, phải nâng cao chiếnthuật và kỹ thuật, nâng cao kỷ luật cho bộ đội ta, để quân đội ta thực

sự hùng mạnh, thực sự là quân đội nhân dân Các mặt công tác củaquân đội quan hệ chặt chẽ và tác động lẫn với nhau, đan xen lẫn nhau,không thể tách rời nhau trong quá trình xây dựng và trưởng thành củaquân đội

Sự vững mạnh của quân đội là kết quả tổng hợp của toàn bộ các mặtcông tác, của toàn bộ nội dung công tác trong quá trình xây dựng, giáodục và huấn luyện quân đội Theo Hồ Chí Minh, công tác chính trịkhông những đóng vai trò trực tiếp quyết định sự vững mạnh về chínhtrị của quân đội, mà còn có trong tất cả các nội dung, tất cả các mặtcông tác quân sự, kỹ thuật, hậu cần, định hướng chính trị và nâng caohiệu quả tất cả các mặt công tác khác trong quân đội Do đó, chấtlượng chính trị của quân đội nói riêng, sức mạnh tổng hợp của quânđội nói chung là kết quả tổng hợp của toàn bộ các mặt công tác, trong

đó công tác chính trị có vai trò đặc biệt quan trọng

Trong Báo cáo trước Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ươngĐảng, khoá II, ngày 25 tháng 1 năm 1953, Hồ Chí Minh tiếp tục nhấn

mạnh: "Phải tăng cường công tác chính trị, luôn luôn nâng cao trình độ

chính trị và giác ngộ giai cấp của bộ đội ta; phải đảm bảo sự chấp hành

chính sách của Đảng và Chính phủ; phải triệt để giữ gìn kỷ kuật tự giác

về mặt quân sự và về mặt chính trị Vì vậy cần phải tăng cường sự lãnh

đạo của Đảng trong quân đội và phải thực hiện dân chủ trong bộ đội"41.Sau đó 4 ngày, khi nói chuyện tại Hội nghị tổng kết Chiến dịch Tây

Bắc ngày 29 tháng 1 năm 1953, công tác chính trị và mối quan hệ giữacông tác này với các mặt công tác khác trong quân đội được Người nêulên một cách rõ ràng trong một chỉnh thể thống nhất của quá trình xâydựng, giáo dục, huấn luyện quân đội:

"- Phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong quân đội,

- Phải tăng cường giáo dục chính trị để nâng cao giác ngộ xã hộichủ nghĩa cho toàn quân,

- Phải tăng cường huấn luyện quân sự và kỹ thuật,

- Phải chấp hành nghiêm chế độ và kỷ luật,

- Phải hoàn thành tốt kế hoạch sản xuất"42

Các mặt công tác trong quân đội luôn được Hồ Chí Minh đặt chúngtrong mối quan hệ với nhau Khi bàn đến vấn đề kỷ luật của bộ đội thìNgười lại lưu ý đến vấn đề chính trị và quân sự; khi nói đến công tácquân sự thì bao giờ Người cũng đặt nó trong mối quan hệ với các mặtcông tác khác, đặc biệt với công tác chính trị

Hồ Chí Minh cho rằng, vấn đề quyết định trong quá trình xây dựngquân đội ta nói chung, xây dựng quân đội về chính trị nói riêng là

phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội Sự lãnh

đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng Cộng sản Việt Nam đốivới quân đội là nhân tố quyết định sự trưởng thành và chiến thắng củaquân đội ta Không thể nói tăng cường công tác chính trị mà lại khôngbàn đến tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội Bàn vềtăng cường công tác chính trị trong quân đội thì vấn đề trước hết vàquyết định nhất là phải bàn đến tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối

với quân đội Công tác chính trị là một công tác cơ bản nhằm đảmbảo, giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội;

và đồng thời, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng lại là nhân tố quyếtđịnh, là nội dung, yêu cầu cơ bản của công tác chính trị trong quânđội Mối quan hệ biện chứng này được Hồ Chí Minh và Đảng ta giảiquyết rất thành công trong quá trình lãnh đạo, giáo dục và rèn luyệnquân đội ta, làm cho quân đội luôn tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổquốc và nhân dân, thực sự là quân đội kiểu mới của giai cấp côngnhân, quân đội của dân, do dân, vì dân, hoàn thành xuất sắc mọinhiệm vụ mà Đảng, Tổ quốc và nhân dân giao phó

Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Quân đội ta có sức mạnh vô địch, vì nó là mộtquân đội nhân dân do Đảng ta xây dựng, Đảng ta lãnh đạo và giáodục"43 Đảng ta xây dựng, Đảng ta lãnh đạo và giáo dục là nhân tốquyết định làm cho quân đội ta có "sức mạnh vô địch" Bản chất giaicấp công nhân, tính nhân dân và tính dân tộc, cũng như "sức mạnh vôđịch" của quân đội ta đều bắt nguồn từ sự "lãnh đạo", "giáo dục" củaĐảng Cộng sản Việt Nam Công tác chính trị không những phải giữvững và đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội mà còn phảităng cường sự lãnh đạo đó Những nội dung hoạt động, từ công tác tổchức đến công tác tư tưởng của công tác chính trị trong quân đội đềuphải nhằm theo hướng đó Vai trò lãnh đạo của Đảng đối với quân độiđược Hồ Chí Minh chỉ rõ thêm: "Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chínhphủ, được sự giúp đỡ hết lòng của nhân dân, trải qua 14 năm phấnđấu, quân đội ta đã hoàn thành nhiệm vụ mà Đảng và Chính phủ giaocho; đã có truyền thống vẻ vang là tuyệt đối trung thành với Đảng, vớinhân dân; chiến đấu anh dũng; công tác và lao động tích cực; tiết kiệm,

cần cù, khiêm tốn, giản dị; đoàn kết nội bộ; đồng cam cộng khổ với nhândân, luôn luôn sẵn sàng khắc phục khó khăn hoàn thành nhiệm vụ"44.Theo Hồ Chí Minh, những nội dung: tăng cường giáo dục mục tiêu,

lý tưởng chiến đấu vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội;giáo dục đường lối, nhiệm vụ cách mạng của Đảng cho quân đội; xáclập hệ tư tưởng Mác - Lênin, làm cho hệ tư tưởng đó trở thành hệ tưtưởng chủ đạo trong đời sống tinh thần của quân đội; thực hiện đườnglối, nguyên tắc tổ chức của giai cấp công nhân trong tổ chức xây dựngquân đội; tăng cường vai trò của các tổ chức đảng và đội ngũ cán bộchính trị trong quân đội… là những nội dung then chốt nhằm tăngcường sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản đối với quân đội

Trong quá trình xây dựng quân đội về chính trị, Hồ Chí Minh cho

rằng cần phải xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ chính

trị, vai trò của những người "chính trị viên" trong quân đội Theo

Người, chính trị viên là người trực tiếp tiến hành công tác chính trịtrong quân đội, đóng vai trò rất quan trọng trong xây dựng quân đội vềchính trị nói riêng và xây dựng quân đội vững mạnh toàn diện nóichung Hiệu quả của công tác chính trị trong quân đội phụ thuộc quyếtđịnh vào chất lượng và hoạt động của đội ngũ cán bộ chính trị, của độingũ chính ủy, chính trị viên trong quân đội

Ngay từ năm 1944, khi Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quânchưa được thành lập, Người đã chỉ rõ: "Về mặt chính trị, cấp nào cũng

có một người chính trị phái viên do đoàn thể cách mạng chọn trong bộđội ấy hoặc phái người ngoài đến làm"45 Theo tư tưởng của Người,trong quân đội không những nhất thiết phải cần có đội ngũ cán bộ