Thực trạng định kiến giới ở Việt Nam 123

MỤC LỤC 1MỞ ĐẦU 4CHƯƠNG 1 THỰC TRẠNG ĐỊNH KIẾN GIỚI Ở VIỆT NAM QUA MỘT SỐ BÁO CHÍ ĐIỆN TỬ HIỆN NAY 41 1 Vấn đề định kiến giới nhìn từ chiều dài lịch lịch sử dân tộc 71 2 Vấn đề định kiến giới ở Việt Nam qua khảo sát một số trang báo chí điện tử 16Chương 2 MỘT SỐ NGUYÊN NHÂN TỒN TẠI ĐỊNH KIẾN GIỚI VÀ CÁC GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC 162 1 Nguyên nhân tồn tại định kiến giới 202 2 Một số giải pháp nhằm hạn chế định kiến giới và nâng cao hiệu quả thực hiện bình đẳng giới ở Việt Nam trong giai đoạn tới 26KẾT.

MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1 THỰC TRẠNG ĐỊNH KIẾN GIỚI Ở VIỆT NAM QUA MỘT

SỐ BÁO CHÍ ĐIỆN TỬ HIỆN NAY 4

1.1 Vấn đề định kiến giới nhìn từ chiều dài lịch lịch sử dân tộc 4

1.2 Vấn đề định kiến giới ở Việt Nam qua khảo sát một số trang báo chí điện tử

7

Chương 2 MỘT SỐ NGUYÊN NHÂN TỒN TẠI ĐỊNH KIẾN GIỚI VÀ CÁC GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC 16

2.1 Nguyên nhân tồn tại định kiến giới 16

2.2 Một số giải pháp nhằm hạn chế định kiến giới và nâng cao hiệu quả thựchiện bình đẳng giới ở Việt Nam trong giai đoạn tới 20

KẾT LUẬN 26 TÀI LIỆU THAM KHẢO 27

là cuộc cách mạng lớn, khó khăn và lâu dài bởi rất nhiều nguyên nhân, trong đónguyên nhân sâu xa nhất chính là sự tồn tại dai dẳng của định kiến giới trong xãhội, tạo thành những lối mòn, thói quen trong nhận thức, thái độ và hành vi ứng

xử mà ngay cả người trong cuộc cũng khó nhận ra

Để nâng cao hiệu quả việc thực hiện bình đẳng giới và xóa bỏ các định kiếngiới, Đảng, Nhà nước đã huy động nhiều nguồn lực khác nhau, trong đó phải kểđến vai trò của các phương tiện truyền thông và báo chí Trong nỗ lực xoá bỏđịnh kiến giới, hướng đến bình đẳng giới dựa trên thế mạnh chuyển tải thông tintới công chúng, vai trò của truyền thông đại chúng là vô cùng quan trọng, thiếtyếu Truyền thông đã và đang cung cấp các thông tin cũng như định hướng dưluận xã hội, từ đó tác động tích cực và thúc đẩy bình đẳng giới

Trong hai thập niên vừa qua, đã có khá nhiều công trình, dự án nghiên cứu

về vai trò, khả năng của truyền thông, báo chí đối với việc thực hiện bình đẳnggiới Tuy nhiên, vẫn còn đó những khoảng trống cần tiếp tục được đào sâu, tìmhiểu và luận giải, nhất là vấn đề định kiến giới trên các trang báo chí Từ vai trò

và thực tiễn phát triển của báo chí nói chung, báo điện tử nói riêng những nămgần đây, hàng loạt vấn đề đặt ra cần phân tích, lí giải như: Vấn đề nữ giới trên

báo chí điện tử Việt Nam đang diễn ra như thế nào? Có tồn tại định kiến giớitrong nội dung tin tức trên báo chí điện tử hay không? Định kiến giới được biểuhiện ra sao trong nội dung tin tức của báo chí điện tử? Làm thế nào để hạn chế,tiến tới xóa bỏ tình trạng định kiến giới trên các trang báo này?

Có thể nhận thấy rằng, việc nghiên cứu định kiến giới trên báo chí điện tử

là rất cần thiết trong bối cảnh “Việt Nam đang huy động tối đa mọi nguồn lực đểthực hiện có hiệu quả công tác bình đẳng giới”, và “chiến lược quốc gia về bìnhđẳng giới là một bộ phận cấu thành quan trọng của chiến lược phát triển kinh tế -

xã hội của đất nước, là cơ sở nền tảng của chiến lược phát triển con người củaĐảng và Nhà nước” Xuất phát từ những ý nghĩa và tầm quan trọng như vậy,

chúng tôi lựa chọn vấn đề: “Tìm hiểu định kiến giới ở Việt Nam hiện nay qua

một số trang báo chí và định hướng giải pháp” để làm đề tài tiểu luận, bộ môn:

Giới trong lãnh đạo, quản lý

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là nhằm góp phần làm rõ thực trạng địnhkiến giới ở Việt Nam hiện nay qua một số trang báo chí điện tử Từ đó, lý giảinguyên nhân cũng như đề xuất một số giải pháp nhằm hạn chế định kiến giới vànâng cao hiệu quả việc thực thi bình đẳng giới

Để thực hiện được mục đích nghiên cứu nêu trên, đề tài sẽ tập trung giảiquyết các nhiệm vụ cơ bản như sau:

Thứ nhất, làm rõ thực trạng định kiến giới qua nội dung, hình thức của một

số trang báo chí điện tử ở Việt Nam hiện nay

Thứ hai, phân tích là luận giải các nguyên nhân tác động đến sự tồn tại của

định kiến giới trên các trang báo chí điện tử

Thứ ba, đề xuất một số giải pháp nhằm hạn chế định kiến giới trên báo chí

điện tử cũng như nâng cao hiệu quả thực thi chính sách bình đẳng giới của Đảng

và Nhà nước

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là vấn đề: “Tìm hiểu định kiến giới ở Việt

Nam hiện nay qua một số trang báo chí và định hướng giải pháp”.

Phạm vi nghiên cứu được giới hạn ở Việt Nam về mặt không gian và giaiđoạn hiện nay về mặt thời gian.

4 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh, đề tài sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp với phương pháp logic là chủyếu Ngoài ra, đề tài còn vận dụng linh hoạt các phương pháp nghiên cứu khácnhư: Sưu tầm tài liệu, so sánh, đối chiếu, phân tích

5 Đóng góp của đề tài

Thứ nhất, đề tài góp phần chỉ ra sự tồn tại của vấn đề định kiến giới ở một

số trang báo chí điện tử ở Việt Nam hiện nay

Thứ hai, từ việc làm rõ thực trạng, đề tài sẽ tập trung phân tích và làm rõ

nguyên nhân tồn tại định kiến giới và từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nângcao hiệu quả thực hiện bình đẳng giới ở Việt Nam

Thứ ba, xây dựng hệ thống tư liệu tham khảo liên quan đến vấn đề: “Định

kiến giới ở Việt Nam hiện nay”

CHƯƠNG 1 THỰC TRẠNG ĐỊNH KIẾN GIỚI Ở VIỆT NAM QUA MỘT

SỐ BÁO CHÍ ĐIỆN TỬ HIỆN NAY

1.1 Vấn đề định kiến giới nhìn từ chiều dài lịch lịch sử dân tộc

Khác với nhiều xã hội cổ xưa, Việt Nam, khi chuyển dịch từ xã hội nguyênthủy theo chế độ mẫu hệ sang xã hội có giai cấp theo chế độ phụ hệ, người phụ

nữ vẫn giữ vai trò quan trọng trong sinh hoạt xã hội Trong gia đình, họ là người

mẹ, người vợ, có nhiệm vụ điều khiển hầu hết công việc trong nhà Ngoài xãhội, họ là lực lượng lao động nòng cốt đã góp phần xây dựng nên nền văn minhlúa nước Việt Nam Không chỉ có vai trò xây dựng nên xã hội, trong lịch sử,không ít lần người phụ nữ đã hi sinh cả xương máu của mình trước sự tồn vongdân tộc “Giặc đến nhà, đàn bà cũng đánh”, những Hai Bà Trưng, Bà Triệu, LêChân, đã trở thành tấm gương tiêu biểu cho người phụ nữ Việt Nam anh hùngtrong sự nghiệp bảo vệ dân tộc, được nhân dân tôn vinh cho đến tận hôm nay.Bên cạnh đời sống vật chất, cũng cần phải nhìn nhận vai trò của hình ảnhngười phụ nữ trong thế giới tinh thần Chúng ta sẽ dễ dàng bắt gặp truyền thốngnày qua nhiều nét văn hóa đặc trưng của dân tộc Đó là tục thờ thánh Mẫu, thờcác vị nữ tướng, nữ anh hùng (Bà chúa Liễu Hạnh, bà chúa Sứ, bà chúa Kho ),hay những nghi thức thờ cúng người có công với dân làng mà không phân biệt lànam hay nữ đến các nữ anh hùng được lưu danh trong sử sách như Bà Trưng, BàTriệu, Võ Thị Sáu ; rồi qua những câu ca dao, dân ca, tục ngữ, hò vè phản ánhquan niệm nam nữ bình quyền, đề cao người phụ nữ như: “Ba xu một mớ đànông/Chị bỏ vào lồng chị xách đi chơi; “Thuận vợ thuận chồng tất bể đông cũngcạn”; “Lệnh ông không bằng cồng bà” Trong một nền văn hóa nông nghiệptrọng gia đình, trọng nếp nhà, người phụ nữ Việt thực sự nắm giữ vai trò hết sứcquan trọng trong xã hội Đó cũng là lý do trong suốt tiến trình lịch sử dân tộc,dẫu Việt Nam chịu nhiều ảnh hưởng từ các nền văn hóa nam quyền, đặc biệt làTrung Quốc, truyền thống tôn trọng phụ nữ vẫn luôn được ông cha ta giữ gìn,trở thành một bản sắc văn hóa tốt đẹp của nhân dân ta

Tất nhiên, cũng cần phải nói thêm về những định chế của thể chế phongkiến đã làm hạn chế rất nhiều vấn đề bình đẳng nam nữ Trong xã hội phongkiến, vai trò và vị trí của người phụ nữ không còn được coi trọng và đề cao nhưtrong thời kỳ mẫu hệ, thậm chí tại một số nước người phụ nữ còn bị coi rẻ, bịkhinh thường hay bị chèn ép bằng những hủ tục phong kiến hà khắc Đó là chiếckhóa trinh tiết thời trung cổ, là tục bó chân của phong kiến Trung Hoa hay tụccái chết danh dự của người Ấn Độ Tư tưởng phân biệt nam nữ trên thực tế đãdiễn ra trong gần 10 thế kỷ của chế độ phong kiến Việt Nam Tuy nhiên, ngườiViệt vẫn giữ được một nền văn hóa đặc sắc, mang đặc trưng riêng biệt của nềnvăn minh lúa nước, như tôn kính tổ tiên, tôn trọng các giá trị cộng đồng và giađình, lao động cần cù và hiếu học Chính vì vậy, người phụ nữ Việt Nam không

bị trói buộc bởi nhiều lễ giáo hà khắc, không bị truất bỏ mọi quyền hành tronggia đình và xã hội như phụ nữ ở nhiều quốc gia phong kiến khác Ở Việt Namngười phụ nữ vẫn là người tham gia đầy đủ vào tất cả các khâu lao động trong

xã hội và gia đình Người Việt dù bị ý thức hệ Nho giáo chi phối, song vẫn luônsống với tâm thức thờ Mẫu Tức là dành tình cảm đặc biệt cho người phụ nữ -người mẹ Người Việt Nam nói “công cha” câu trước thì “nghĩa mẹ” là câu sau.Đặt “thờ mẹ” trước cả “kính cha”

Năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam thành lập và đến tháng 10 cùng năm

Nghị quyết về Phụ nữ vận động đã được thông qua Nghị quyết nhận định: “Lực

lượng cách mạng của phụ nữ là một cái lực lượng rất trọng yếu” đối với “thắng lợi cách mạng” Trên cơ sở đó, ngày 20/10/1930, với mục đích “mưu quyền cho phụ nữ, làm cho phụ nữ triệt để giải phóng”, Phụ nữ Liên hiệp hội Đông Dương

đã được thành lập Kể từ đó đến năm 1945, hàng loạt các tổ chức, đoàn thể phụ

nữ đã được thành lập trên khắp cả nước, giữ nhiều vai trò quan trọng trong côngcuộc đi đến thắng lợi lịch sử 2/9/1945, mở ra một thời kỳ độc lập cho nước nhà.Ngay trong bản Hiến pháp đầu tiên của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

năm 1946 (sửa đổi qua các năm 1960, 1980, 1992, 2013) đã khẳng định: “Phụ

nữ có quyền bình đẳng với nam giới về các mặt sinh hoạt chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và gia đình”.

Ngày 3/10/1946, trên cơ sở các tổ chức, đoàn thể phụ nữ được thành lậptrước đây, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam đã ra đời Kể từ đó, Hội đã trở thành

tổ chức tối cao lãnh đạo phong trào phụ nữ trên toàn quốc Dưới sự chỉ đạo củaHội Liên hiệp Phụ nữ, phụ nữ Việt Nam đã tích cực tham gia công cuộc đấutranh bảo vệ nền độc lập nước nhà Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp vàchống Mỹ, họ đã trở thành lực lượng nòng cốt trong cả công tác trên tiền tuyếnlẫn hậu phương Bất kể là trên mặt trận mịt mù bom đạn khói lửa, hay trênnhững cánh đồng 5 tấn, không nơi nào là thiếu bóng dáng của người phụ nữ ViệtNam Những hình tượng “Đội quân tóc dài”, “Chị Hai năm tấn”, các nữ thanhniên xung phong Ngã Ba Đồng Lộc cùng rất nhiều tấm gương khác chắc chắn sẽmãi mãi được lưu danh trong trang sử nước nhà

Sau ngày 30/4/1975, Việt Nam bước vào kỷ nguyên của hòa bình và thốngnhất Cùng với công cuộc đổi mới đất nước, vấn đề nam nữ bình quyền tiếp tụcđược Đảng, Nhà nước chú trọng Các văn bản pháp quy đã ban hành trước đóđược nghiên cứu, đánh giá, bổ sung, phát triển để quyền bình đẳng nam nữ thực

sự đi vào cuộc sống Kể từ sau năm 1986 đến nay, rất nhiều văn bản pháp luậtliên quan đến nữ giới đã được ban hành như: Luật hôn nhân và gia đình (1959,

1986, 2000), Luật Bình đẳng giới (2007); luật Lao động (1992, 2012); LuậtPhòng, chống bạo lực gia đình (2007); Luật đất đai (2013); Luật Phòng chốngmua, bán người (2011) Đi cùng với văn bản pháp luật là các chỉ thị, hướng dẫncho từng giai đoạn, tiêu biểu gần đây nhất có thể kể đến: Quyết định số2351/QĐ-TTg ngày 24/12/2010 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Chiếnlược quốc gia về bình đẳng giới, giai đoạn 2011-2020”; Quyết định số 1696/QĐ-TTg ngày 02/10/2015 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Chương trình hànhđộng quốc gia về bình đẳng giới, giai đoạn 2016-2020”; Quyết định số1464/QĐ-TTg ngày 22/7/2016 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Đề ánphòng ngừa và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới giai đoạn 2016-2020, tầmnhìn đến năm 2030”; Quyết định số 938/QĐ-TTg ngày 30/6/2017 của Thủ tướngChính phủ về phê duyệt Đề án “Tuyên truyền, giáo dục, vận động, hỗ trợ phụ nữtham gia giải quyết một số vấn đề xã hội liên quan đến phụ nữ, giai đoạn 2017 -

2027”; Quyết định số 939/QĐ-TTg ngày 30/6/2017 của Thủ tướng Chính phủphê duyệt Đề án “Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2017-2025” Trong cácvăn bản hướng dẫn thực hiện luật pháp, chính sách này, vai trò của các hoạtđộng truyền thông luôn được đề cập và nhấn mạnh, mục tiêu là nâng cao nănglực tuyên truyền, xây dựng, phát triển mô hình thí điểm về bình đẳng giới, nângcao nhận thức của người dân về các vấn đề liên quan Quyết định Phê duyệtChiến lược Quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2011 - 2020 của Thủ tướngChính phủ cũng quy định rõ trong nội dung Tổ chức thực hiện đối với các tổchức, bộ ngành, trong đó nhấn mạnh: “Thông tấn xã Việt Nam, Đài Tiếng nóiViệt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam và các cơ quan thông tin đại chúng kháctăng thời lượng phát sóng, số lượng bài viết và nâng cao chất lượng tuyên truyền

về bình đẳng giới trong các chương trình, chuyên trang, chuyên mục”

Có thể nói, trải qua quá trình lịch sử, Việt Nam đã xây dựng được mộtkhung pháp lý khá hoàn thiện và chặt chẽ về bình đẳng giới Sự tiến bộ về mặtthể chế đã tạo được môi trường pháp lý tôn trọng sự công bằng, khuyến khích sựtham gia của cả hai giới trong các lĩnh vực của đời sống xã hội

1.2 Vấn đề định kiến giới ở Việt Nam qua khảo sát một số trang báo chí điện tử

Khi bàn về đề tài phụ nữ trên báo chí hiện nay, nhiều nhà nghiên cứu chorằng, báo chí đã và đang góp phần khẳng định, nâng cao vai trò, vị trí của phụ

nữ trong đời sống xã hội hiện đại Nhờ sự tác động của báo chí mà hình ảnh phụ

nữ có những thay đổi tích cực và cũng chính những đề tài phụ nữ lại là chất liệutạo ra những sản phẩm báo chí sinh động và hấp dẫn Các sản phẩm báo chítruyền thông ngày càng chú trọng lồng ghép vấn đề về bình đẳng giới, qua đógóp phần định hướng và xóa bỏ định kiến giới Báo chí viết về phụ nữ đã vàđang dần thoát khỏi khuôn mẫu người phụ nữ truyền thống chân yếu tay mềm,cam chịu, phụ thuộc, gắn liền với công việc nội trợ, chăm sóc gia đình Thayvào đó, hình ảnh người phụ nữ hiện đại, năng động, sáng tạo, tự tin, trở thành

đề tài được báo chí cập nhật, khai thác trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.Báo chí cũng bắt đầu khai thác hình ảnh những nữ chính trị gia, nữ doanh nhân,

nữ nghệ sĩ, hay những phụ nữ thành đạt và quyền lực, có đóng góp quan trọngvào sự phát triển của xã hội Rõ ràng, báo chí có thể tác động tích cực đến dưluận, chính sách, quan điểm xã hội về nữ giới, thúc đẩy bình đẳng giới và bảođảm quyền của phụ nữ Báo chí hiện nay đã và đang góp phần khẳng định, tônvinh vai trò, vị trí của phụ nữ trong xã hội hiện đại, góp phần thực hiện tốt sứmệnh của một nền báo chí nhân văn, vì sự tiến bộ xã hội Hãy cùng điểm quacác báo như: giadinh.net.vn, phunuonline.com.vn, vnexpress.net, tuoitre.vn đểthấy rõ vấn đề này.

* Về đặc điểm ngoại hình: Hình thức được ví như “tấm giấy thông hành”của người phụ nữ trong các lĩnh vực nghề nghiệp vốn được xem là địa hạt củanam giới Ví dụ như nghề phi công Rất khó tìm được bài viết nào về các nữ phicông mà không đề cập đến ngoại hình của họ ngay từ tiêu đề: “Ba nữ phi côngViệt Nam nổi hơn hotgirl” (giadinh.net.vn, 16/9/2014), “Cơ duyên đưa những côgái xinh đẹp đến với nghề phi công” (giadinh.net.vn, 13/5/2015), “Đội phi côngchân dài Việt Nam (tuoitre.vn, 30/5/2014), “Nữ phi công Hàn Quốc xinh đẹptrên đường bay Việt Nam” (vnexpress.net, 9/3/2015) Trong lĩnh vực thể thaocũng có hiện tượng tương tự Bài viết: Eugenie Bouchard: Công chúa băng giácủa làng banh nỉ (vnexpress.net, 3/7/2014) nhấn mạnh: “Trước khi có đượcchuỗi thành tích ấn tượng, Bouchard gây chú ý với người hâm mộ bởi vẻ ngoàitrong sáng và xinh đẹp Cô sớm lọt vào mắt xanh của hàng loạt thương hiệu thểthao và thời trang” Một bài viết khác về nữ vận động viên quần vợt này - Hoakhôi quần vợt khoe sắc với váy mỏng (vnexpress.net, 3/1/2015) viết: “Bouchardkhông chỉ thu hút giới hâm mộ bằng sắc đẹp mà còn bằng cả tài năng” Sẽ ra saonếu tác giả thay đổi cách viết một chút, chẳng hạn như: “Không chỉ thuyết phụcngười hâm mộ bằng chuỗi thành tích ấn tượng, Bouchard còn gây chú ý bởi vẻngoài trong sáng và xinh đẹp”; Hoặc: “Nữ vận động viên thu hút người hâm mộbằng tài năng và cả sắc đẹp của mình”? Chắc chắn, cách viết này sẽ không mangđến cho người đọc cảm giác nếu không có sắc đẹp thì tài năng của nữ vận độngviên quần vợt kia có lẽ đã không tỏa sáng đến thế Rõ ràng, diễn ngôn luôn cókhả năng mang lại cho chúng ta những thông điệp vượt ra ngoài câu chữ, và

định kiến là vấn đề của cách nhìn, cách đánh giá Cách viết của bài báo về nữvận động viên mang lại cảm giác thành tựu của cô ấy không hoàn toàn do tàinăng mà có Ngay cả tiêu đề: “Hoa khôi quần vợt khoe sắc với váy mỏng” cũnghàm chứa những thông tin ngoại vi không phù hợp và khá nhạy cảm1.

Cách thức mô tả ngoại hình người nổi tiếng trong các tin bài giải trí tồn tạikhá nhiều biểu hiện định kiến giới Dễ dàng nhận ra một số chủ đề được ưa thíchcủa báo chí khi khai thác tin bài về ngoại hình của người nổi tiếng: Nếu khôngphải là “bắt lỗi” người nổi tiếng trong cách ăn mặc, trang điểm thì sẽ là tập trung

mô tả sự hở hang, gợi cảm; nếu không phải là “soi” việc người nổi tiếng sử dụnghàng hiệu đắt tiền hay phẫu thuật thẩm mỹ, thì sẽ là “bóc phốt” dung nhan trongquá khứ hoặc bóc mẽ chuyện đời tư của họ và người thân trong gia đình

Trong các chủ đề này, nổi bật nhất có lẽ là việc tập trung mô tả sự hở hang,gợi cảm của các sao nữ Những cái tít như thế này dễ dàng được tìm thấy trêntrang đầu cũng như các chuyên mục giải trí của các trang báo chí: “Mỹ nhânViệt nào khoe vòng một sexy nhất dịp đầu năm?” (giadinh.net.vn, 22/02/2016),

“Nữ ca sĩ gây sốc vì gần như khỏa thân trên thảm đỏ” (giadinh.net.vn,03/6/2014), “Trào lưu “tự sướng” khoe vòng một nở rộ trong Vbiz”(giadinh.net.vn, 02/6/2014), “Hà Anh diện bikini len khoe vẻ nóng bỏng chàoGiáng sinh” (vnexpress.net, 11/12/2015), “Dàn mẫu không mặc nội y trình diễnváy voan mỏng” (vnexpress.net, 5/9/2016), Mốt không nội y hâm nóng đườngphố London, New York (vnexpress.net, 21/9/2016) Những tin bài như thế nàyxuất hiện với tần xuất dày đặc đi cùng với số lượng ảnh khổng lồ đặc tả khiếncho người xem có cảm giác các nữ diễn viên, người mẫu, người dẫn chươngtrình hiện nay đang đua nhau ăn mặc hở hang, gợi cảm Sẽ rất nguy hiểm nếu

“hở” và “hở bạo” được xem như là tiêu chí của cái đẹp, của sự xa hoa và nổitiếng Nhất là khi một bộ phận không nhỏ giới trẻ coi những nhân vật nổi tiếngnhư thần tượng, nhất cử nhất động của thần tượng đều trở thành khuôn mẫu để

họ làm theo Và ở một khía cạnh đáng lo ngại hơn - các trang báo mạng dường

1 Nguyễn Thị Tuyết Minh (2011), “Định kiến giới trong các sản phẩm truyền thông trên các phương tiện truyền thông đại chúng hiện nay”, Đề tài khoa học cấp Bộ, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội, tr.14-16.

như đang trở thành sân khấu và các người đẹp vô tình trở thành những nhân vậtphô diễn hình thể để mua vui, để người ta bình phẩm, soi mói, chỉ trích đầykhiếm nhã.

* Về đặc điểm tính cách, phẩm chất: Có một điểm khá thú vị khi khảo sát

về tính cách và giới được đề cập trên báo giadinh.net.vn, phunuonline.com.vn,vnexpress.net, tuoitre.vn, đó là hình ảnh người phụ nữ tự tin, biết kiềm chếcảm xúc, tham vọng, quyết đoán đã xuất hiện nhiều hơn Điều này cũng phầnnào phản ánh đúng thực tế cuộc sống hiện đại khi mà người phụ nữ ngày càngtham gia nhiều công việc và vị trí quan trọng trong xã hội, ngày càng độc lập vềtài chính cũng như tự tin thể hiện bản thân Tuy nhiên, so với các tính cáchtruyền thống khác vẫn được “chia phe” rõ ràng cho hai giới thì biểu hiện nàyvẫn khá mờ nhạt, nhất là trong các bài viết về hình ảnh những người phụ nữ tựtin, táo bạo, quyết đoán ấy lại hàm chứa những chi tiết đầy định kiến Chẳng hạnnhư việc đề cập đến “cái giá phải trả” khi người phụ nữ tham gia các trọng trách

xã hội hoặc cái nhìn có phần kì thị của những người xung quanh dành cho ngườiphụ nữ tự tin, thành đạt

Một điều dễ nhận thấy nữa là trong quá trình duy trì các khuôn mẫu về tínhcách của nam và nữ, các tin bài trên báo giadinh.net.vn, phunuonline.com.vn,vnexpress.net, tuoitre.vn lại xây dựng rất nhiều nhân vật “tiêu chuẩn kép” -mang ưu điểm của giới này nhưng lại là nhược điểm của giới khác: Tham vọng,độc lập, có năng lực lãnh đạo là các tố chất của nam nhưng lại là áp lực đối vớinữ; đảm đang, tình cảm, dịu dàng là tố chất của nữ nhưng lại không được cổ vũcho nam Nam giới đào hoa thì được ngưỡng mộ, phụ nữ đào hoa lại là mốinguy Tiết kiệm, tằn tiện, vun vén đối với phụ nữ là những đức tính đáng quý,nhưng đối với đàn ông thì lại trở thành nỗi ám ảnh, khiếp sợ của chị em2

* Về vị trí, vai trò, năng lực của nam và nữ:

- Trong mối quan hệ gia đình, 300 bài viết đề cập đến công danh sự nghiệptrên báo giadinh.net.vn, phunuonline.com.vn, vnexpress.net, tuoitre.vn, có tới

Nguồn: https://giadinh.net.vn, 20/10/2016;

134 bài mô tả nhân vật là nữ, 114 bài mô tả nhân vật là nam và 52 bài là cả haigiới Điều này đang phản ánh một thực tế của đời sống xã hội hiện đại - đó làngày càng nhiều phụ nữ tham gia đảm nhiệm các vị trí mà trước đây là địa hạtriêng của nam giới, từ thương trường cho tới chính trường đều có sự góp mặtngày càng nhiều của những gương mặt nữ giới tự tin, độc lập Tuy nhiên, chínhnhững bài viết này lại tồn tại những định kiến đối với giới nữ một cách khó nhậnbiết nhưng lại mạnh mẽ và dai dẳng nhất.

Trong tất cả các bài viết về ly hôn, ngoại tình mà “người thứ ba” là nữ thìmặc nhiên họ sẽ trở thành tội đồ Tuy nhiên, nếu người thứ ba là nam thì cụcdiện sẽ khác, vì người bị chỉ trích nặng nề lúc này không phải là người đàn ông

mà lại chính là người phụ nữ chẳng may say nắng kia Lí do là gì ư? Vẫn lànhững “lẽ thường” đã trở thành chân lí mà ai cũng công nhận là hiển nhiên đúngđắn như trong bài viết “Ngoại tình để dạy cho đàn ông một bài học?”(giadinh.net.vn, 20/11/2014): “Nhắc đến ngoại tình, người ta thường lên án đànông dù số lượng quý bà gia nhập “sân chơi” này ngày càng nhộn nhịp, xôm tụchẳng kém quý ông Tuy nhiên, hệ luỵ thường nghiêng về phía các chị em nếuchuyện ngoại tình vỡ lỡ, cho dù lý do đưa đẩy họ đến với cuộc chơi này là gìchăng nữa Không chỉ xã hội lên án, người tình quay lưng, chồng trừng phạt, concái không còn tôn trọng mà phụ nữ sau ngoại tình còn đối diện với sự ê chề,nhục nhã cũng như sự cắn rứt lương tâm không ngừng Trái với đàn ông thường

tự hào về bề dày chiến tích, phụ nữ luôn đau khổ nhiều hơn vì khi ngoại tình, họthường yêu đậm sâu chứ không đơn thuần chỉ là sự đổi trao xác thịt” Và thật lạ

là ngay cả những người phụ nữ đứng ngoài cuộc trót lên tiếng bênh vực thì cũngrất dễ có nguy cơ trở thành đối tượng bị chỉ trích, lên án vì thích thị phi, vì ghen

ăn tức ở, vì trăm ngàn những tật xấu mà chỉ cần nói ra là người ta gán ngay cho

“đàn bà”

Bên cạnh việc đánh giá nhân vật nữ “đóng khung” trong không gian bếpnúc, công việc nội trợ, ca ngợi phẩm chất hy sinh như một thuộc tính dành riêngcho nữ giới và coi đó như tiêu chuẩn để ghi nhận thành tích của họ, dường nhưcác tin bài trên báo chí còn ngầm truyền tải thông điệp: Phụ nữ giỏi hơn chồng

là có tội Về mặt bình đẳng giới, đây là một biểu hiện rất rõ ràng của định kiếngiới Các trang báo không hiếm những tin bài kiểu như: “Làm gì khi vợ kiếmtiền nhiều hơn chồng”, “Tổ ấm lung lay vì chồng lép vế vợ”, “Chồng thấp, vợcao”, “Nỗi khổ của những người vợ giỏi”, “Bi kịch gia đình vì chồng lép vế”,

“Tan tổ ấm vì vợ giỏi”, “Khó lấy chồng vì quá thông minh” Những tin bài nhưthế này luôn được bạn đọc quan tâm, lượng bình luận khá lớn và quan điểm củanhững người bình luận (kể cả nam và nữ) thường là ủng hộ việc phụ nữ phải biếtthua kém chồng và nên tỏ ra yếu đuối để gia đình được hạnh phúc Rõ ràng, việcđưa ra hiện tượng mà không phân tích thấu đáo của truyền thông đã khắc sâuthêm định kiến giới Người phụ nữ giỏi hơn chồng không hề có tội Sự rạn nứtgia đình có thể là do hai người chưa tìm được tiếng nói chung, người chồng cảmthấy “nam quyền” bị uy hiếp nên có những phản ứng tiêu cực để bảo vệ vai tròtrụ cột của mình, còn người vợ thì vừa phải tỏ ra thua kém chồng, vừa phải gồngmình để làm tốt cả công việc cơ quan cả vai trò nội trợ nên về lâu dài không thểđóng tròn vai Đây là tình huống xã hội phức tạp cần sự tư vấn cặn kẽ củachuyên gia, không thể phản ánh một cách dễ dãi trên các phương tiện thông tinđại chúng, khiến cho chính người phụ nữ cũng cảm thấy sự phấn đấu của mìnhtrong xã hội là nguyên nhân làm tan vỡ hạnh phúc gia đình3

- Trong mối quan hệ xã hội: Nếu như trong mối quan hệ gia đình, hình ảnhngười phụ nữ được miêu tả trong nội dung tin tức vẫn theo những khuôn mẫutruyền thống chứa đầy định kiến, thì trong mối quan hệ xã hội, những khuônmẫu mang định kiến này dường như vẫn đang được duy trì và cổ xúy trong cácbản tin Việc xây dựng chân dung nữ lãnh đạo, quản lý vẫn dựa theo những mô-tip truyền thống “giỏi việc nước, đảm việc nhà”, “vừa hồng, vừa chuyên” Theothống kê trên báo giadinh.net.vn, phunuonline.com.vn, vnexpress.net, tuoitre.vn,trong số 1.325 tin bài đề cập đến hình ảnh lãnh đạo, quản lý, có tới 37.1% là nữ,22,9 % là nam và 40% là cả hai giới Đây thực sự là tín hiệu đáng mừng, vừaphản ánh đúng thực tế đời sống xã hội với những đổi thay tích cực của một bộ

07/3/2014; Vương Linh, “Lý do phụ nữ thông minh xinh đẹp vẫn độc thân”, Nguồn: https://vnexpress.net, 27/9/2015.

phận lớn chị em phụ nữ tự tin, năng động, tài năng, vừa thể hiện sự biến chuyểntrong nhận thức về giới của những người làm báo trong quá trình sản xuất tinbài Tuy nhiên, nhìn riêng số liệu của báo Tuổi trẻ - một chuyên trang về các vấn

đề thời sự, chính trị, kinh tế - thì tỷ lệ nữ trong vai trò lãnh đạo, quản lý nhỏ hơnrất nhiều so với nam giới (22,6 % so với 36,2% trong tổng số 177 tin bài)4 Cáctrang còn lại chuyên về lĩnh vực văn hóa, giải trí, vì thế nhân vật lãnh đạo đượckhai thác chủ yếu trong vai trò là trợ lý, người quản lý cho ca sĩ, người mẫu,giám đốc các công ty giải trí, ông/bà chủ các nhà hàng, cửa hàng thời trang, mỹphẩm Nhìn chung, tần suất xuất hiện của nữ lãnh đạo trong các bài báo và bảntin là rất thấp so với nam lãnh đạo, đặc biệt là trong khối các cơ quan nhà nước.Điều này cho thấy hình ảnh lãnh đạo nữ đã không được phản ánh một cách đầy

đủ trong tin tức dù sự tham gia và cống hiến của họ vào lực lượng lao động rấtquan trọng Sự thiếu vắng hình ảnh lãnh đạo nữ trong tin tức không những làminh chứng cho việc tiếng nói và ý kiến của nữ giới không được thể hiện mộtcách đầy đủ mà còn gửi một thông điệp ngầm tới công chúng rằng rằng lãnh đạo

nữ không có quyền lực, hoặc không có phẩm chất lãnh đạo để xứng đáng đưavào các bản tin5

* Về cách thức phản ánh định kiến giới của báo chí:

- Về tần suất/chuyên mục phản ánh các nội dung liên quan đến định kiếngiới: Một điều đáng chú ý là trong số các bài liên quan đến nữ, đa số các tin bàitập trung ở chuyên mục Văn hóa, Giải trí, chuyên mục Gia đình hoặc Tâm sự.Trong khi đó, hình ảnh của nhân vật nữ vắng bóng hoặc rất mờ nhạt trong cácchuyên mục Chính trị, Xã hội hay Kinh tế, Quân sự Tổng hợp kết quả khảo sát

từ các báo giadinh.net.vn, phunuonline.com.vn, vnexpress.net, tuoitre.vn chothấy, tin bài ở các chuyên mục Văn hóa, Giải trí thường mang tính chất giải tríthuần túy, chú trọng cung cấp thông tin “sốt dẻo” để thỏa mãn trí tò mò của độcgiả hơn là đi sâu phân tích tình huống Chính vì thế, nhìn số lượng tin bài về nữ

4 Xem thêm bài viết: Đỗ Quyên, “39 tuổi liên tục sống giữa tin đồn "cô nổ" về sự giàu có, Lý Nhã Kỳ thực sự có

bao nhiêu tài sản?”, Nguồn: https://giadinh.net.vn, 11/7/2020; Kim Cương, “Anh Phúc luôn dành tình yêu cho con trai riêng của tôi”, Nguồn: https://giadinh.net.vn, 23/11/2015.

tr.29-30.