TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ của MẠNH tử và ý NGHĨA của nó đối với VIỆC xây DỰNG NHÀ nước PHÁP QUYỀN VIỆT NAM HIỆN NAY

Giai đoạn Xuân Thu – Chiến Quốclà giai đoạn là giai đoạn chuyển biến mạnh mẽ , sâu sắc nhất trong lịch sử xã hội Trung Quốc khi đó Trung Quốc bị chia thành bảy nước lớn mạnh,các nước chư

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ CỦA MẠNH TỬ

VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM HIỆN NAY

MÔN : TRIẾT HỌC

TIỂU LUẬN

Họ và Tên Giáo Viên Giảng Dạy : TS Bùi Xuân Thanh

Họ Và Tên Học Viên : Nguyễn Tiến Vinh

Lớp : 21C1PHI61000416

MSSV : 212107216

I Lời Mở đầu

Mạnh Tử ( 372TCN- 289TCN)là đại biểu xuất sắc của Nho giáo thời Chiến Quốc, thời

kỳ nở rộ hàng trăm trường phái tư tưởng lớn như Pháp gia, Nho gia, Mặc gia Trong hoàn cảnh lịch sử đó, Mạnh Tử phát triển thêm tư tưởng của Khổng Tử với chủ trương dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh Tư tưởng chính trị - xã hội của Mạnh Tử được xây dựng nhất quán trên tinh thần nhân bản và dân bản.Tư tưởng đó không chỉ có giá trị về mặt học thuật mà còn có ý nghĩa thiệt thực đối với sự phát triển của xã hội ngày nay Những di sản mà Mạnh tử để lại cho đến ngày hôm nay đã thể hiện rõ quan niệm của ông

về triết lý và chính trị, trong đó tâm điểm là tư tưởng chính trị-xã hội với thuyết nhân chính

Xuất phát từ tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm Đảng ta về vai trò của Nho Giáo, về nhà nước pháp quyền của dân,do dân.Chúng ta nhận thấy công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam vẫn có thể tìm thấy trong tư tưởng của Mạnh Tử những bài học bổ ích, vẫn có ý nghĩa thiết thực đối với sự phát triển của xã hội,nếu chúng

ta biết kế thừa có chọn lọc và nâng chúng lên bình diện hiện đại

I.I Lịch sử hình thành tư tưởng chính trị- xã hội của Mạnh Tử

Trung Quốc cổ đại là một trong những cái nôi của nên văn minh phương Đông Lịch sử Trung Quốc cổ đại đã trải qua nhiều thiên nhiên kỉ và từng có những giai đoạn phát triển mạnh mẽ, đạt được nhiều thành tựu rực rỡ về mọi mặt Giai đoạn Xuân Thu – Chiến Quốclà giai đoạn là giai đoạn chuyển biến mạnh mẽ , sâu sắc nhất trong lịch sử xã hội Trung Quốc khi đó Trung Quốc bị chia thành bảy nước lớn mạnh,các nước chư hầu không ngừng tổ chức những liên minh để thôn tính lẫn nhau, xã hội Trung Quốc một mặt tiềm ẩn nguy cơ triệt tiêu lẫn nhau giữa các tập đoàn vua chúa, mặt khác chiến tranh liên miên cũng với việc tăng cường hình pháp của giai cấp thống trị làm cho đời sống của nhân dân hết sức cơ cực Bức trang toàn cảnh của xã hội Trung Quốc đương thời gắn liền với sự chinh phạt,vơ vét của cải của các vương hầu, lãnh chúa, đói rét, trộm cướp cùng với cảnh tôi giết vua, con giết cha, anh em, chồng vợ chia lìa nhau thường xuyên xảy ra Phẫn uất trước cảnh tính mạng con người bị coi rẻ do cuộc chiến gây ra , Mạnh Tử viết “ Đánh nhau giành đất, giết người thây chết đầy đồng,đánh nhau tranh thành, giết người thây chết đầy thành” Mặt khác chiến tranh và sự phát triển của kinh tế hành hóa đã thực

sự làm tan rã công xã nông thôn Công xã nông thôn tan rã cùng với việc mua bán ruộng

đất tự do đã mở đường cho sự tập trung ruộng đất vào trong tay một số ít lãnh chúa, địa chủ giàu có Đa số nông dân nghèo mất hết ruộng đất phải đi cày thuê,cuốc mướn để kiếm sống Trong bối cảnh lịch sử đó,lòng người thay đổi.Người ta chỉ theo đuổi theo tư dục mà không còn coi trọng nhân nghĩa Tất cả tình hình đó đã đẩy mâu thuẫn xã hội tới điểm đỉnh, đưa chế độ chiếm hữu nô lệ đến những giờ phút cuối cùng Bối cảnh lịch sử

đó khiến các nhà tư tưởng Trung Quốc đương thời không thể dửng dưng, an phận trước thân phận cùng cực của con người, trước một xã hội bị tàn phá bởi chiến tranh Sống trong thời đại xã hội đang chuyển mình dữ dội, họ bị cuốn theo dòng chảy “ thiên hạ như nước đổ cuộ cuồn cuộn” và tất cả đều cô gắng đưa ra lời giải đáp cho câu hỏi lớn nhất của lịch sử : Làm thế nào để thống nhất quốc gia về một mói, trị yên thiên hạ ? Đối với nho gia, trong bối cảnh đó đã xuất hiện một nhân vật mới là Mạnh Tử với lòng nhân ái và

có hoài bão lớn lao : Cứu đời, cứu người Do những đòi hỏi bức xúc của thời kỳ thiên hạ đại loạn,dân chúng cùng khổ nên Mạnh Tử quan tâm nhiều hơn đến các vấn đề cụ thể của đời sống chính trị,kinh tế Trong suy nghĩ của Mạnh Tử, xã hội đương thời đã ở trong tình trạng “ đời suy, đạo hỏng” và nhiệm vụ của ông là phải cứu vãn tình trạng ấy Để thực hiện điều đó, Mạnh Tử dựa trên học thuyết về tính thiện và tiếp tục tư tưởng đức trị của Khổng Tử, đề xuất đường lối nhân chính trong đạo trị nước Ông cũng chủ trương lấy phép tắc, đạo lý của các “ Thánh Vương” đời Tam đại, Ngũ đế để làm chuẩn mực , để giáo hóa dân, bình thiên hạ, gọi là pháp tiên vương.Đường lối ấy đã được Mạnh Tử thể hiện khá sâu sắc và nhất quán trong tư tưởng nhân chính và tư tưởng dân bản với tư cách

là hạt nhân trong tư tưởng chính trị-xã hội của ông

Tư tưởng chính trị - xã hội của Mạnh Tử cũng không xuất hiện trên mảnh đất trống

không, mà bắt nguồn , nảy sinh từ sự kế thừa quan điểm “ Trời trông nghe ở dân ta trông nghe” trong kinh thư cũng như trong truyền thống văn hóa Trung Quốc, đặc biệt kế thừa

tư tưởng đức trị của Khổng Tử, trên nền tảng học thuyết nhân, học thuyết chính danh của Khổng Tử Mạnh Tử nhấn mạnh vấn đề xã hội hóa nhân và cụ thể hóa tư tưởng đức trị của Khổng Tử thành đường lối nhân chính

Ngoài ra chính trị - xã hội của Mạnh Tử không chỉ phản ánh yêu cầu của thời đại với tư cách là sự kế thừa tư tưởng đức trị của Khổng Tử mà còn được ông xây dựng trực tiếp

trên nền tảng của thuyết tính thiện,là quan điểm khá đặc sắc của ông về đạo đức nhân sinh Với bốn đức nhân,nghĩa, lễ ,trí đều thuộc về tâm nên lương tâm với tính thiện là một,khi lương tâm thất lạc phải biết cách tìm lại nó- nó là đạo lý Đường lối nhân chính trong tư tưởng chính trị-xã hội của Mạnh Tử là hệ quả tất yêu của quan niệm về bản tính thiện con người của ông

Như vậy , cơ sở khách quan hình thành tư tưởng chính trị - xã hội của Mạnh Tử là bối cảnh lịch sử Trung Quốc thời Xuân Thu- Chiến Quốc Bên cạnh đó điều cực quan trọng

là ông đã kế thừa và phát triển tư tưởng Đức Trị của Khổng Tử

II Nội dung tư tưởng chính trị- xã hội của Mạnh Tử

II.1 Thuyết “ Nhân Chính” trong tư tưởng chính trị xã hội của Mạnh Tử

Trên cơ sở kế thừa và cải biến các phạm trù đạo đức của Khổng Tử, Mạnh Tử đã đặc biệt

đề cao vai trò của nghĩa, kết hợp với nhân với nghĩa thành phạm trù nhân nghĩa.Xuất phát

từ đó,ông vận dụng nhân nghĩa vào công việc chính trị của nhà cầm quyền,hình thành nên

tư tưởng nhân chính với những nội dung cơ bản: Xây dựng đường lối chính trị nhân nghĩa, hoàn thiện đạo đức vua quan, đề cao vai trò của dân theo tinh thần dân bản, dươn dân gắn liền với giáo hóa dân, cùng với những quan điểm về kinh tế, chiến tranh… Tư tưởng ấy chính là tâm điểm của toàn bộ triết học Mạnh Tử nói chung và tư tưởng chính trị -xã hội của ông nói riêng.Trong lịch sử tư tưởng Nho Gia, Mạnh Tử không phải là người đầu tiên đề xuất đường lối đức trị Khổng Tử (551-479) chính là người đặt nền móng cho chủ trưởng chính trị ấy với quan điểm “vi chính dĩ đức” tức là lấy đức để làm chính trị.Mạnh Tử kế thừa tư tưởng đức trị của Khổng Tử và cụ thế hóa tư tưởng ấy bằng đường lối nhân chính nhằm phản đối phương pháp “pháp trị” của giai cấp địa chỉ mới lên Vẫn trên nền tảng đức nhân của Khổng Tử, Nhưng Mạnh Tử chủ trương hiện thực hóa đức nhân trong đời sống xã hội, đưa ra tư tưởng nhân nghĩa và vận dụng nhân nghãi vào hiện thực xã hội thành nhân chính Do vậy ,muốn hiểu tư tưởng nhân chính của Mạnh Tử thì phải hiểu tư tưởng nhân nghĩa của ông và muốn hiểu nhân nghĩa cần phải hiểu tư tưởng nhân của Khổng Tử mà Mạnh Tử đã kế thừa

Trong tư tưởng của Khổng Tử, nhân là phạm trù luân lý đạo đức căn bản nhất mang nhiều nghĩa khác nhau Khổng Tử gắn liền nhân với thiên mệnh và cho rằng tất cả những

gì thuộc về tiên nghiệm đều là cái trời phú cho con người, nó là hạt nhân của hệ thống tri thức và đạo đức của con người Dù hiểu theo nghĩa trừu tượng hay cụ thể thì xét tới cùng

“ Nhân”là đạo làm người Có thể nói, phạm trù nhân là phạm trù xuất phát mang tính nền tảng của Khổng Tử trong quan niệm về đạo trị nước và trong chính sách cai trị của nhà cầm quyền,bởi lẽ ông chủ trương xây dựng một học thuyết chính trị lấy nhân làm tư tưởng chủ đạo, dùng đức và chính đanh dể điều chỉnh các mối quan hệ xã hội Trong học thuyết chính trị của mình ông gắn chặt nhân với lễ, coi nhân là nội dung của lễ còn lễ là hình thức của nhân.Trong suy nghĩ của ông ,xã hội không có lễ, con người sẽ không có đạo đức nhân nghĩa,nên không có trên- dưới, vua- tôi, cha-con…, không có sự uy

nghiêm,không có lòng thành kính

Trong bối cảnh xã hội thời Chiến Quốc, Mạnh Tử đã phát triển và làm rõ hơn nội dung của nhân.Theo ông,đầu mối của nhân là “lòng trắc ẩn”, nhân đứng đầu trong tứ thiện đức

và là đỉnh cao của tháp nhà đạo đức con người, từ đó làm nảy sinh các đức tính khác Nhân hay nhân tâm là thiên bẩm,là biểu lộ đầu tiên của tính thiện sơ khai, là tình cảm trìu mến âu yếm của mỗi người với cha mẹ… là lóng trắc ẩn tự nhiên của ta khi nhìn thấy đứa

bé ngã xuống giếng Chính vì vậy, trong tư tưởng Mạnh Tử, đức nhân không chỉ là đức riêng của người quân tử như quan niệm của Khổng Tử Mạnh Tử cho rằng đức nhân vẫn luôn ở bên cạnh ta Nếu ta đối xử thành thật với mọi người, cha con, vợ chồng… và lòng

ta không muốn hoạn nạn cho người khác, khi ấy ta đã là người có nhân Mạnh Tử đã đặt lòng tin mãnh liệt vào sự hiện hữu của đức nhân ở mọi người và vai trò của nó trong cuộc sống Theo ông, đức nhân có thể chiến thắng tất cả những tật xấu của con người như nước thằng lửa Ông còn tin vào sự chiến thức của đức nhân đối với sự bất nhân ngay trong tâm mỗi người cũng như trong một nước và trong cả thiên hạ Trong suy nghĩ của ông, sự hiện hữu và tỏa sáng của đức nhân sẽ chi phối mọi suy nghĩ và hành vi của con người,cũng giống như dòng sữa mẹ nuôi ta khôn lớn Chính vì lẽ đó, Mạnh Tử không gắn chặt nhân với lễ và không đề cao lễ như Khổng Tử

Theo Mạnh Tử, nhân là lương tâm của con người,nhân gắn chặt với nghĩa Nghĩa là con đường chính đại,là làm việc theo nghĩa phải,không lầm đường ,lạc lối Muốn giữ gìn đức nhân, con người phải có nghĩa.Nếu như đức nhân thể hiện trong những mối quan hệ của

ta với những người khác thì đức nghĩa thể hiện trong khi ta tự vấn lương tâm mình Mạnh

Tử rất quan tâm đến nghĩa và đề cao nghĩa nhằm thi hành đức nhân Nghĩa là điều nên nói,việc nên làm.Nói điều gì đó,làm việc gì đó mà lương tâm không cắn rứt thì điều nói,việc làm đó là điều nghĩa Như vậy, nghĩa không chỉ là đức tính cá nhân mà nghĩa còn

là một đức tính xã hội Gắn chặt nhân với nghĩa, Mạnh Tử khẳng định,kẻ tự xưng mình là người nhân nhưng chẳng thi hành điều nhân chẳn qua như một hạt lúa lép vô dụng

Kế thừa tư tưởng nhân của Khổng Tử nhưng Mạnh Tử đặc biệt nhấn mạnh vấn đề xã hội hóa nhân Với ông,Nhân không chỉ là đức tính của con người mà còn là hành động của

họ Đã có nhân nhưng điều quan tọng hơn là phải người ta phải chuyển hóa vào hành động của bản thân mình mới là người nhân.Trong bốn đức lớn do tứ đoan, vốn có ở tâm con người là :Nhân ,Nghĩa,Lễ, Trí, Mạnh Tử ít đề cập tới trí và lễ mà đặc biệt đề cao nhân và nghĩa, kết hợp chúng thành phạm trù nhân nghĩa.Theo ông ,trên mọi lĩnh vực của đạo làm người cũng như trong mọi mối quan hệ giữa người với người trong xã hội, xét tới cùng đều có hai mặt nhân nghĩa Nhân nghĩa cần thiết cho tất cả mọi người từ quần chúng nhân dân đến nhà cầm quyền

Về phạm trù chính, Khổng Tử nói nhiều tới chính, vi chính, chính sự Theo đó chính gắn liền với hình, đức gắn lễ Mặc dù Khổng Tử không giải thích rõ từ chính nhưng ông đã khẳng định sự ảnh hưởng và chi phối của nó đối với các lĩnh vực khác nhau của đời sống

xã hội.Trong tư tưởng chính trị-xã hội của Mạnh Tử,chính gắn liền với chính sự Con người thi hành chính sự là vua, nói rộng ra là nhà cầm quyền, đó là những con người đảm đương công việc trị nước, an dân,bình thiên hạ.Họ có nhiệm vụ đề ra đường lối trị quốc, dẫn dắt quần chúng nhân dân,thống nhất ý chí và hành động của quần chúng nhân dân vào việc giải quyết những vấn đề then chốt nhằm đạt đến những mục tiêu cụ thể Từ đó cho thấy, dù Khổng Tử và Mạnh Tử không nói tới chính trị, nhưng các từ chính hay chính sự mà các ông sử dụng đều có nghĩa là chính trị theo cách hiểu của chúng ta ngày

nay Như vậy, nhân chính tức là làm chính trị bằng nhân nghãi, Nói cách khác là lấy nhân nghĩa làm gốc trong công việc chính trị của nhà cầm quyền

Tóm lại, trong toàn bộ các phạm trù đạo đức của Nho Gia, Mạnh Tử chủ yếu nói tới các phạm trù nhân và nghĩa.Với phong các tư duy độc đáo của mình,ông đã thêm vào các phạm trù nhân,nghĩa những nội hàm,những ý tưởng mới mẻ,trên cơ sở đó kết hợp chúng thành phạm trù nhân nghĩa Chính sự kế thừa mang tính sáng tạo đó đã làm cho các phạm trù đạo đức của Nho gia mang những diện mạo và sắc thái mới Có thể nói, từ tư tưởng nhân nghĩa đến đường lối nhân chính, Mạnh Tử đã mở rộng đạo đức đến chính trị, làm cho đạo đức hóa thân vào chính trị Chính vì thế, tư tưởng chính trị-xã hội của ông chẳng những không phải là bản sao tư tưởng đức trị của Khổng Tử mà còn làm cho tư tưởng đức trị trở nên sâu sắc hơn, rõ ràng hơn, có ý nghĩa thiết thực hơn đối với xã hội Trung Quốc đương thời

Xuất phát từ tư tưởng nhân nghĩa, Mạnh Tử luôn luôn coi trọng dân, đề cao dân Mọi chủ trương ,đường lối,chính sách ông đưa ra đều hướng tới dân, vì dân Điều đó cho thấy,

tư tưởng chính trị-xã hội với đường lôi nhân chính của ông ,về thực chất là tư tưởng dân bản- tư tưởng lây dân làm gốc,nước.Nhân chính được hiểu theo nghĩa khái quát nhất là dùng nhân nghĩa trong chính trị

II.2 Đường lối dân bản trong tư tưởng chính trị xã hội của Mạnh Tử

Giống như Khổng Tử, Mạnh Tử nhấn mạnh tầm quan trọng của dân,nhưng khác ở chỗ ông nghiêng về triết lý : Nhà cầm quyền là thuyền còn thứ dân là nước Chính vì thế ông không gọi dân là cỏ mà chỉ gọi dân là thường,là những người có vị trí thấp trong xã hội Ông chỉ ra rằng, nếu nhà cầm quyền được lòng dân sẽ được tất cả,nhưng nếu để mất lòng dân sẽ mất tất cả.Như vậy , thương dân là để được lòng dân,muốn được lòng dân thì phải thương dân Đức nhân đã chuyển hóa thành phương pháp trị nước và phương pháp trị nước được gắn chặt trên nền tảng của đức nhân

Vượt xa Khổng Tử, Mạnh Tử đưa ra mệnh đề nổi tiếng khi đánh giá về vị trí,vai trò của dân “ Dân vi quý,xã tắc thứ chi, quân vi khinh”, đây là tư tưởng cơ bản chi phối các chính

sách cụ thể trong việc thực hiện đường lối nhân chính Đó cũng là tư tưởng tiến bộ của ông so với Khổng Tử và phần lớn các nhà tư tưởng Trung Quốc đương thời.Trong tư tưởng chính trị- xã hội của mình , ông luôn đòi hỏi nhà cầm quyền phải thấu hiểu nỗi khổ của dân và biết lo lắng cho đời sống của nhân dân.Đối với ông ,dùng nhân nghĩa trong chính trị,tức là thương dân,lo cho dân và coi trọng dân nên nhân nghĩa và tôn trọng dân luôn gắn liền với nhau,không tách rời nhau Tranh thủ sức dân- được lòng dân-lo cho dân

đã trở thành phương pháp trị nước.Nói cách khác, Mạnh Tử đã nối liền các mệnh đề được thiên hạ, được dân chúng, được lòng dân với việc thi hành nhân nghĩa của nhà cầm

quyền Sự sống còn của một chế độ xã hội do dân quyết định.Khi dân ủng hộ thì nhà nước tồn tại, xã hội ổn định,khi dân không ủng hộ,sớm muộn nhà nước cũng bị lật đổ,nên kẻcai trị phải biết dựa vào dân và phát huy sức dân Để phát huy sức mạnh của dân đối với quá trình xây dựng và phát triển đất nước, tất nhiên nhà cầm quyền phải biết lo lắng cho dân, đáp ứng yêu cầu của dân Xuất phát từ chủ trương dùng nhân nghĩa trong chính trị, nhằm nhấn mạnh hơn nữa vai trò của quần chúng nhân dân đối với sự tồn vong của một chế độ xã hội Mạnh Tử đưa ra tư tưởng lấy nhân làm trọng

Trong toàn bộ tư tưởng chính trị- xã hội của Mạnh Tử, chủ trương bảo dân, khoan thư sức dân,lo cho đời sống của dân là một trong những tư tưởng đặc sắc, thể hiện rõ nét tinh thần dân bản của ông Xuất phát từ tư tưởng nhân nghĩa ,một mặt Mạnh Tử đòi hỏi nhà cầm quyền phải giữ gìn sinh mệnh cho dân, mặt khác ông còn yêu cầu họ không được lạm dụng sức dân và phải giữ gìn của cải cho dân

“ Dân vi quý, Quân vi Khinh” nên ông phê phán gay gắt sự vơ vét tham lam của vua chúa đương thời, đồng thời lên án những kẻ giúp vua vơ vét tô thuế, giúp vua gây chiến tranh, đánh lại nước khác Tư tưởng bảo dân,lo cho đời sống của dân mà Mạnh Tử đề xuất với nhà cầm quyền không chỉ dừng lại ở phương tiện giáo hóa đạo đức cho kẻ cai trị.Nó chính là phương pháp trị nước theo tinh thần dân bản, đậm tính nhân văn, xứng đáng để người đời sau kế thừa như là bài học lịch sử bổ ích trong công việc trị nước

Thực hiện nhân chính là công việc của vua chúa nên trước hết vua chúa phải là những người có nhân đức,khi vua chúa là kẻ bất nhân,họ sẽ không chịu nghe theo lời hay,lẽ

phải Tư tưởng dân bản mà Mạnh Tử đề xuất với nhà cầm quyền được hình thành trên cơ

sở là tư tưởng nhân nghĩa của ông, Theo tư tưởng ấy,dân là gốc nước, nên nhà cầm quyền phải tôn trọng dân Tuy nhiên,dân có được làm gốc nước hay không lại phụ thuộc vào nhân đức, trí tuệ và sự giác ngộ của vua chúa.Quan điểm trên đây của Mạnh Tử một mặt cho thấy ông có tấm lòng nhân ái sâu sắc, Mặc khác ,nó cũng chỉ rõ một trong những phẩm chất quan trọng của nhà cầm quyền là phải dũng cảm gánh vác công việc xã hội, tỏ

rõ tinh thần trách nhiệm trước dân và dám nhận lỗi của mình trước nhân dân.Theo ông, một vị vua có nhân đức mới là điều kiện cần nhưng chưa đủ đẻ thực hiện nhân chính Điều quan trọng là vua phải thi hành nhân đức bằng những việc làm cụ thể hướng tới dân,

vì dân Thi hành nhân chính không phải chỉ là việc của vua mà còn là việc của các quan khanh-những người giúp vua trị nước Ông vua nhân đức biết làm nhân chính không chỉ

là ông vua biết thương dân mà còn biết sử dụng người hiền tài cho công cuộc trị nước của mình Sử dụng người tài đức là một phần của công việc trị nước, về mặt lý luận, đó là nguyên tắc mà nhà cầm quyền phải tuân theo nếu không muốn mất nước Làm thế nào để

có thể sử dụng người tài đức trong công việc trị nước Khổng tử cho rằng, trước hết nhà cầm quyền phải thực sự ái mộ người tài đức, sau đó phải cụ thể hóa sự ái mộ đó bằng những việc làm cụ thể Đối với Mạnh Tử, nhân tài là rường cột của quốc gia,là tài sản quý của đất nước,nên việc sử dụng người tài đức là điều kiện cho sự tồn tại và phát

triểncủa một chết độ xã hội Cũng chính vì thế, sử dụng người tài đức đã trở thành một phần quan trọng trong phương pháp trị nước Có thể nói, vấn đề sử dụng người tài đức

mà ông đề xuất với vua chúa thời đó đến nay vẫn là vấn đề mang tính thời sự cho đến tận ngày hôm nay

Tóm lại Mạnh tử đòi hỏi nhà cầm quyền phải tôn trọng đạo đức, hoan nghênh đạo lý, nghĩa là phải trọng người hiền.Trong suy nghĩ của ông, thi hành nhân chính không chỉ là đơn giản là thương dân,đề cao vai trò của dân, mà còn là tìm cho được người hiền giúp mình tỏng việc trị nước Nhân nghĩa là nền móng của ngồi nhà hanh phúc.Trong thực tế người ta ai cũng muốn vinh hiển nhưng lại dễ dàng đánh mất nhân nghĩa Hạnh Phúc và

sự vinh hiển không tự tìm đến mỗi người,Những thành quả và hạnh phúc mà mình đã có,

đang có, sẽ mất đi nếu như mình không biết giữ gìn nó, Ngau vàng của vua chúa không thể bền vững nếu như họ không nhìn thấy vai trò to lớn của quần chúng nhân dân- những người chở thuyền những cũng có thể lật thuyền

II 3 Chính sách kinh tế và giáo dục trong tư tưởng chính trị-xã hội của Mạnh Tử

Thời loạn lạc Xuân Thu- Chiến Quốc, trong mấy trăm năm chiến tranh liên tiếp, dân chúng Trung Hoa chịu nhiều nỗi khổ cực.Theo Mạnh Tử, sỡ dĩ dân chúng phạm nhiều tội

ác là do nhà cầm quyền cai trị dở làm cho dân đói khổ Để dưỡng dân, một mặt Mạnh Tử yêu cầu nhà cầm quyền chỉ thu một thứ thuế và thu thuế của dân có chừng mực, mặt khác,ông vạch ra chế độ điền địa với mục đích cứu dân, bảo đảm đời sống kinh tế cho dân.Thi hành chế độ điền địa ấy vừa thuận lợi cho việc thu thuế của chính phủ, vừa đảm bảo sự no ấm cho quốc dân Đối với việc thu thuế,nhà cầm quyền phải linh hoạt,cụ thể, mềm dẻo,nghĩa là phải tính đến tình hình cụ thể như được mùa,mất mùa để thu thuế cho hợp lí Thuế không hợp lý sẽ làm cho dân oán hận.Theo Mạnh Tử, thu thuế hợp lý là phải căn cứ và tình hình sản xuất cụ thể của dân để vừa đảm bảo cho công quỹ của đất nước vừa đảm bảo được đời sống nhân dân Quản điểm này một mặt mang tính nhân bản,mặt khác,nó nhắc nhở nhà cầm quyền phải linh hoạt trong việc thu thuế nói riêng và trong các chính sách kinh tế nói chung Muốn làm cho đời sống của dân được sung túc, nền kinh tế đất nước phồn vinh, nhà cầm quyền phải thi hành những chính sáchkinh tế như phân chia điền địa công bằng,thích hợp, sắp đặt ranh giới ruộng đất phân minh,khuyến khích dân phát triển sản xuất Trong tư tưởng chính trị- xã hội của Mạnh Tử , chủ trương dưỡng dân gắn liền với tư tưởng kinh tế Với Mạnh Tử, phát triển kinh tế là nhằm dưỡng dân một cách tốt nhât, ngược lại,muốn dưỡng dân thì phải phát triển kinh tế Bên cạnh đó , tư tưởng làm cho dân có “ hằng sản” là tư tưởng đặc sắc, đáng lưu ý của Mạnh Tử về trách nhiệm của nhà cầm quyền “ Hằng sản” là có nhà cửa, ruộng vườn, có cơm ăn ,áo mặc, là điều kiện để “ Hằng tâm”, Để dân có “ hằng sản” ,Mạnh Tử đề xuất những chính sách kinh tế chi tiết, cụ thể, như đo đạc lại đất đai để vạch ra ranh giới ruộng đất cho phân minh,công bằng Theo ông ,muốn làm nhân chính thì trước hết nhà cầm quyền phải sắp đặt ranh giới ruộng đất cho phân minh Như vậy, chính sách kinh tế của nhà cầm quyền