Qua các bài học, các em được nghe hát, nghe nhạc, được tập hát, được biết một số kiến thức phổ thông về Âm nhạc, tất cả những cái đó sẽ tạo thành một trình độ văn hoá âm nhạc tối thiểu đ
Trang 1MỤC LỤC
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 3 2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh
nghiệm
3
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 4 2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động
giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và học sinh
8
1 Mở đầu
Trang 21.1 Lý do chọn đề tài
Âm nhạc là một nhu cầu trong đời sống tinh thần của trẻ Trẻ em tham gia
ca hát là được tự hoạt động để nhận thức thế giới xung quanh và bản thân mình Bằng ngôn ngữ đặc thù của mình như; giai điệu, nhịp điệu, tính chất chặt chẽ về tiết tấu, sự hài hoà về âm thanh giúp học sinh mở rộng tầm hiểu biết phong phú thêm về kinh nghiệm sống, mang lại cảm giác xúc động về thẩm mỹ mới mẻ, mạnh mẽ, giúp cho việc phát triển trí tuệ óc tưởng tượng và có tác dụng giáo dục tình cảm, đạo đức cho trẻ em Việc triển khai môn học Âm nhạc ở trường Tiểu học có ý nghĩa nhân văn rất lớn, phù hợp với công ước quốc tế về quyền trẻ em Qua các bài học, các em được nghe hát, nghe nhạc, được tập hát, được biết một
số kiến thức phổ thông về Âm nhạc, tất cả những cái đó sẽ tạo thành một trình
độ văn hoá âm nhạc tối thiểu để góp phần cùng các môn học khác giáo dục nhân cách, làm cho các nội dung học tập ở nhà trường có tính toàn diện, làm thăng bằng, hài hoà các hoạt động của trẻ em Muốn đạt được những yêu cầu trên Bản thân người giáo viên dạy bộ môn năng khiếu nói chung và bộ môn âm nhạc nói riêng phải cho học sinh hiểu được khái niệm về âm nhạc Từ đó giáo viên cho học sinh làm quen với các âm thanh của các nốt Dựa trên những nốt nhạc đó các nhạc sỹ đã sáng tác nên những giai điệu, đấy chính là những tác phẩm và những tác phẩm yêu cầu học sinh, yêu cầu chúng ta phải hiểu được nội dung sắc thái tình cảm của bài hát
Là giáo viên được phân công giảng dạy bộ môn, tôi nhận thấy đại đa số các em rất thích ca hát nhưng lại ngại học các nội dung Tập đọc nhạc, Âm nhạc thường thức hay tìm hiểu về các nhạc cụ Qua thực tế giảng dạy từ những năm học trước Tôi nhận thấy rằng trước một bài tập đọc nhạc, một câu chuyện Âm nhạc… để các em hiểu, nắm được và thực hiện tốt yêu cầu của bài cũng như tạo
sự hứng thú cho các em trong giờ học thì đòi hỏi người giáo viên cần có một phương pháp truyền đạt, hướng dẫn thật tốt, đơn giản nhưng mang lại hiệu quả cao nhất, để giúp các em nắm bắt, tiếp thu nhanh nhất kiến thức bài học
Bản thân là giáo viên được đào tạo chuyên sâu và được phân công giảng dạy bộ môn Âm nhạc tại trường Tiểu học Nga Phượng 2, qua thực tế dự giờ ở một số trường, trao đổi tiếp xúc với các đồng nghiệp khác, qua khảo sát chất
lượng học bộ môn Âm nhạc của học sinh, tôi đã đưa ra “Một số giải pháp rèn kĩ năng hát tập thể cho học sinh lớp 5 trường Tiểu học Nga Phượng 2 ” với yêu
cầu nhằm nâng cao chất lượng dạy và học cho thầy và trò trong chương trình giảng dạy môn Âm nhạc
1.2 Mục đích nghiên cứu
+ Rèn học sinh kĩ năng hát tập thể
+ Giúp cho các em biết cảm nhận những cái hay, cái đẹp trong các bài hát, các bài tập đọc nhạc cũng như Âm nhạc thường thức
+ Giáo dục học sinh một cách nhẹ nhàng thoải mái và yêu thích môn học
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Nghiên cứu khái quát chương trình Âm nhạc tiểu học
- Nghiên cứu về một số kinh nghiệm rèn kĩ năng hát tập thể cho học sinh lớp 5
Trang 3- Tổng kết, rút ra một số bài học sinh nghiệm trong quá trình nghiên cứu
đề tài để vận dụng trong quá trình giảng dạy bộ môn Âm nhạc
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Nghiên cứu tài liệu qua các đầu sách tham khảo, trên mạng Internet Tài liệu sách, báo Tạp chí giáo dục tiểu học -Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
+ Điều tra tình hình thực tế học sinh trong nhà trường
+ Thông qua dự giờ, thăm lớp, trao đổi với đồng nghiệp về những thuận lợi, khó khăn khi dạy môn Âm nhạc lớp 5
+ Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin:
+ Tổng hợp điều tra mức độ học sinh luyện tập trong các giờ học
+ Kiểm tra việc tập luyện của học sinh để đánh giá, phân loại học sinh + Phương pháp thống kê, xử lý số liệu: Sử dụng bảng biểu đối chiếu, xử
lý số liệu, so sánh số liệu
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
Âm nhạc là một môn học mang tính nghệ thuật cao, nó khác rất nhiều so với môn học khác, tuy nó không đòi hỏi sự chính xác một cách tuyệt đối nhưng lại đòi hỏi người học phải có sự yêu thích, sự đam mê thậm chí là một chút cái gọi là “năng khiếu”, điều này không phải học sinh nào cũng có được Học Âm nhạc mang đến cho học sinh những phút giây thư giãn, thoải mái, học mà chơi, chơi mà học Thông qua những giai điệu, những câu hát, những lời ca, những
cử chỉ, những điệu bộ, Âm nhạc giúp các em nhận thức những hình tượng âm thanh, giai điệu, kích thích cảm xúc của các em, giúp các em cảm thụ những giai điệu qua từng bài hát, từng nét nhạc Âm nhạc là một năng khiếu tự nhiên, việc dạy Âm nhạc trong nhà trường không nhằm đào tạo các em trở thành những người hoạt động âm nhạc chuyên nghiệp, những người sáng tác nhạc sau này Qua môn học, trẻ em được hoạt động, được nhận thức, được cảm thụ âm nhạc qua các bài học, các em được nghe hát, nghe nhạc, được tập hát, đọc nhạc, trò chơi âm nhạc, biết một số kiến thức phổ thông về âm nhạc… tất cả những cái đó
sẽ tạo thành một trình độ văn hóa âm nhạc tối thiếu góp phần cùng các môn học khác giáo dục nhân cách, làm cho các nội dung học tập ở trường phổ thông có tính toàn diện, làm thăng bằng, hài hòa các hoạt động học tập của trẻ em Chính
vì vậy hiệu quả giáo dục phụ thuộc vào năng lực tổ chức và hoạt động của thầy Song quá trình giáo dục âm nhạc là một quá trình phức tạp gồm nhiều giai đoạn
và liên tục cùng với quá trình đào tạo con người xuất phát từ nhân cách phát triển toàn diện của trẻ
Căn cứ vào đặc điểm của môn nghệ thuật Âm nhạc và trên cơ sở lứa tuổi của trẻ, để giúp học sinh có được những kiến thức Âm nhạc phù hợp với lứa tuổi
Trang 4về: Học mạnh dạn tự tin khi tham gia các hoạt động Âm Nhạc ở trong và ngoài nhà trường Để thực hiện được nhiệm vụ và nội dung chương trình giảng dạy môn Âm nhạc phải đảm bảo những yêu cầu:
+ Cung cấp kiến thức cơ sở Âm Nhạc, những kỹ năng hoạt động Âm Nhạc cho giáo viên dạy Âm Nhạc
+ Trang bị phương pháp giảng dạy kết hợp các phân môn trong chương trình bồi dưỡng tình cảm và thị hiếu nghệ thuât, khả năng tổ chức các hoạt động
Âm Nhạc trong nhà trường, phương pháp dạy Âm Nhạc phải tuân theo những nguyên tắc chung của phương pháp dạy học, phương pháp dạy hát và dạy nhạc cho trẻ phải dạy đại trà cho tất cả mọi học sinh, không chỉ bồi dưỡng và dạy cho các em có năng khiếu, có những năng lực đặc biệt về Âm nhạc
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
* Thuận lợi : Nhà trường có sân chơi, bãi tập, đồ dùng, thiệt bị dạy học bảo đảm tối thiểu nhu cầu dạy và học của giáo viên và học sinh trong trường Được sự hỗ trợ chỉ đạo sát sao của Ban giám hiệu nhà trường Học sinh ngoan,
đa số các em rất yêu thích môn Âm nhạc Có thái độ học tập hoạt động tập thể tích cực
*Khó khăn: Đối với học sinh trường tiểu học Nga Phượng 2 đa phần các
em là con em nông thôn, điều kiện chưa được đầy đủ CH Nên việc tham gia các câu lạc bộ Âm nhạc do trường hoặc phòng văn hoá huyện Nga Sơn tổ chức chưa có Vì thế hiểu biết về âm nhạc đang còn hạn chế, chưa sâu rộng, không kích thích các em học tập Đa phần học sinh bị chi phối, ảnh hưởng về các môn chính, lo cho thi, lo đánh giá, phần nào sao nhãng việc học môn Âm nhạc Một nguyên nhân khách quan khác cũng không kém phần quan trọng liên quan đến hiệu quả và chất lượng bộ môn đó là thời gian dành cho bộ môn quá ít (1tiết/ tuần)
Để nắm bắt tình hình học tập bộ môn Âm Nhạc của học sinh tiểu học tôi
đã theo dõi quá trình học của các em, thấy chất lượng còn rất thấp, phần lớn các
em vẫn chưa cảm thụ hết môn nghệ thuật này Qua trao đổi với học sinh tôi thấy
đa số các em rất thích học nhạc, học hát nhưng lại không hiểu thế nào là hát đúng nhạc, hát có truyền cảm…
Để thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học của Bộ giáo dục và đào tạo, tôi đã đi tìm hiểu thực tế và dự giờ ở một số trường có giáo viên chuyên trách, khảo sát chất lượng đầu năm của học sinh tại trường, từ đó rút ra “Một số giải pháp rèn kĩ năng hát tập thể cho học sinh lớp 5”
Ngay từ đầu năm tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng học hát nhạc của các em khối 5 và đi sâu nghiên cứu thực nghiệm tại trường làm đối chứng Phiếu kiểm tra có nội dung như sau:
Trang 51 BÀI KIỂM TRA KHẢO SÁT CHẤT LƯỢNG
Môn: Âm nhạc
Câu 1: Em hãy hát và biểu diễn tập thể bài “Reo vang bình minh” và cho biết tên nhạc sĩ sáng tác?
Kết quả thu được như sau:
Tổng số
học sinh Đánh giá hoàn thành các nhận xét Ghi chú
52
T Số Tỉ lệ% T số Tỉ lệ% T số Tỉ lệ%
Từ kết quả khảo sát trên, vấn đề đặt ra là làm thế nào để học sinh biết hát tập thể, hát hoà giọng khi học Âm nhạc? Điều đó phụ thuộc rất nhiều vào phương pháp, cách tổ chức dạy học của giáo viên Mỗi chúng ta phải biết vận dụng linh hoạt, tìm ra các biện pháp dạy học thì mới phát huy được hết khả năng của học sinh, đồng thời đem lại niềm vui, sự hứng thú và hiệu quả học tập cho các em
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
2.3.1 Giải pháp 1: Rèn kĩ năng hát hoà hợp trong tập thể
Trong trường học việc hát tập thể còn hạn chế, nhiều lý do khách quan Nghi lễ Chào cờ hát quốc ca là một nghi thức quan trọng thể hiện lòng yêu nước,niềm tự hào dân tộc của mỗi người dân Việt Nam nói chung và học sinh nói riêng , ở các trường học tất cả các cấp đều duy trì tốt thường xuyên trang trọng Khi cất lên lời ca, các em sẽ tưởng nhớ và biết ơn tới những anh hùng liệt
sỹ vì tổ quốc đã hy sinh vì Tổ quốc Hiện nay một số trường, không tổ chức hát quốc ca mà chỉ cho học sinh nghe bài hát từ băng đĩa,hoặc chỉ cử một em học sinh lên hát các lớp khác đứng trang nghiêm làm lễ mà không hát Cách làm này
đã làm giảm đi một phần trang nghiêm và ý nghĩa của buổi lề chòa cờ, thậm chí lâu dần học sinh quên mất lời và giai điệu của bài hát
Trong giờ học hát chúng ta vẫn thấy học sinh hát còn chưa được đều, người hát to, người hát nhỏ, hát sớm, hát chậm Ở học sinh tiểu học không thể tránh khỏi tình trạng như vậy song ở trường tiểu học hình thức hát là hát tập thể (đồng ca, tốp ca, hợp xướng, hát tập thể trong lớp và sân trường) vẫn còn phổ biến Giáo viên cần phải phân tích và giáo dục học sinh biết biểu hiện tính thống nhất và sức mạnh của tập thể trong tiếng hát chung, đó là tiếng hát hoà hợp là hát đều về nhịp điệu, về âm lượng (tức là không có tiếng hát e dè, lí nhí, không
có tiếng hát trội giọng, gào thét) Các giọng hát đều ấm áp, trong sáng, góp giọng của từng người trong tiếng hát chung Dạy được điều này giáo viên cần thường xuyên khích lệ những em rụt rè, chưa quen hoạt động tập thể, đồng thời
sự tập luyện thường xuyên chắc chắn sẽ tạo được những ý thức và kĩ năng hát hoà hợp trong tập thể Nếu thực hiện được như vậy sẽ làm cho chất lượng tiếng hát ngày một nâng lên, giọng hát của các em được hoà đồng, tạo một sức mạnh
Trang 6phát ra âm thanh đều, hay hơn, lại bảo vệ được sức khoẻ và giọng hát cho học sinh
2.3.2 Giải pháp 2: Rèn kĩ năng biểu diễn bài hát trước tập thể
Học sinh trong trường việc hát tập thể trong những ngày lễ lớn kỷ niệm 20/11, múa Việc hát sân trường vẫn còn e ngại chưa thực sự mạnh dạn, tự tin rèn luyện kỹ năng và hướng dẫn cho học sinh hát tập thể rất cần thiết trong lớp, trường Vì vậy giáo viên cần vận dụng linh hoạt phương pháp làm mẫu, phương pháp bắt chước, phương pháp vấn đáp gợi mở, phương pháp học nhóm Muốn phát huy tính tích cực học tập của học sinh thì giáo viên là người có vai trò hết sức quan trọng, đó là quá trình chuẩn bị của giáo viên: giọng hát, phong cách biểu diễn, cách tiến hành dạy hát theo lối móc xích và thay bằng việc hát mẫu giáo viên có thể đánh đàn giai điệu cả bài cho học sinh nghe một hai lần và sau
đó đánh từng câu ngắn để học sinh hát
Học hát thực chất là quá trình nghe và bắt chước của học sinh để hát đúng giai điệu, lời ca của bài hát Sự bắt chước này gồm hoạt động nghe giáo viên hát mẫu, hoặc đánh đàn rồi tái hiện lại Với sự bắt chước đó thì chưa thể coi là sáng tạo, vậy muốn có sự sáng tạo giáo viên cần phải làm như thế nào?
Trong quá trình học hát, giáo viên có thể yêu cầu học sinh hát và tự kiểm tra lẫn nhau, khuyến khích kỹ năng nghe và đánh giá của từng em Ngoài ra, giáo viên khơi gợi để học sinh nói lên cảm nhận của mình về bài hát, điều này
bổ sung và làm giàu khả năng cảm thụ âm nhạc của các em
Ví dụ: Giáo viên đặt câu hỏi: Em hãy nêu cảm nhận của mình về bài hát: Ước mơ (lớp 5), học sinh sẽ trả lời qua phần gợi mở của giáo viên về nội dung bài hát nói lên điều gì? Giai điệu bài hát như thế nào? Qua bài hát này bản thân
em học tập được gì? (Quyền và nghĩa vụ của em ở trong đó) bởi cái hay cái đẹp của bài hát gắn liền với chính nội dung và hình thức của tác phẩm đó Để thấy được cái hay cái đẹp đó các em phải có những kỹ năng và tri thức cần thiết khi nghe, cảm thụ, đánh giá hoặc tái tạo (nếu tham gia trình diễn)
Học xong bài hát, học sinh cần thể hiện sự sáng tạo trong việc trình bày
và biểu diễn bài hát Với bài hát cụ thể giáo viên thường hướng dẫn học sinh trình bày bài hát theo gợi ý của mình, như hát mấy lần, cách kết thúc ra sao Tuy nhiên, giáo viên có thể đề nghị học sinh tìm những cách trình bày khác, sau đó nên khuyến khích, đánh giá kết quả việc làm của các em
Ví dụ: Khi học bài hát Những bông hoa những bài ca Nhạc và lời: Hoàng Long (lớp 5), giáo viên đưa ra yêu cầu: Tự chọn nhóm 4-5 học sinh và biểu diễn bài hát có động tác phụ hoạ Học sinh sẽ có những cơ hội sau đây để phát huy sự sáng tạo
- Học sinh tự chọn nhóm có giọng hát thích hợp về âm vực để trình bày bài hát: Giáo viên không nên áp đặt các em vào từng nhóm, để các em tự chọn
sẽ làm học sinh phấn khởi, vui thích khi được làm việc trong nhóm phù hợp về
sở thích, về âm vực, chất giọng,
- Học sinh tự chọn cách trình bày bài: các em có thể trình bày bài Những bông hoa những bài ca một hoặc hai lần, mỗi câu hát sẽ do em nào đảm nhiệm hay cả nhóm cùng hát Bài hát này giáo viên cũng có thể gợi ý, các em hát có thể chọn để sử dụng các hình thức trình bày bài hát như lĩnh xướng, hoà giọng, đối
Trang 7đáp Như vậy hình thức trình bày bài hát của mỗi nhóm sẽ rất đa dạng, phong phú, giàu tính sáng tạo
- Học sinh tự chọn động tác phụ hoạ cho bài hát: Học sinh có thể nghĩ ra động tác phù hợp với nội dung bài hát và tập trình bày cho đều, đẹp (hát kết hợp vận động hoặc múa, hát kết hợp một vài động tác múa phụ hoạ)
- Tuy nhiên để sự sáng tạo đạt hiệu quả cao, giáo viên cần tạo điều kiện về thời gian cho học sinh chuẩn bị Thông thường giáo viên thông báo trước một tuần để học sinh chọn nhóm và tập cách trình bày, biểu diễn bài hát Với những bài hát khác, giáo viên vẫn có thể vận dụng các phương pháp dạy học trên Đương nhiên, học sinh càng quen cách làm thì khả năng kết hợp theo nhóm và
tư duy sáng tạo của các em càng phát triển
Sau khi tập hết toàn bộ lời ca của bài hát, giáo viên hướng dẫn động tác múa đơn giản hoặc vỗ tay theo nhịp Cuối cùng cho học sinh biểu diễn theo nhóm và từng cá nhân (thể hiện giọng hát của mình kết hợp múa phụ hoạ)
2.3.3 Giải pháp 3: Vận dụng và khai thác triệt để tính năng của các thiết bị đồ dùng dạy học
* Sử dụng nhạc cụ (đàn, nhạc cụ gõ)
Đây là yêu cầu tối thiểu của một tiết dạy hát, đòi hỏi giáo viên dạy Âm nhạc phải biết đánh đàn và sử dụng đàn thành thạo Việc sử dụng nhạc cụ trong tiết học âm nhạc đóng vai trò rất quan trọng, âm thanh vang lên qua tiếng đàn
để tác động vào thính giác, gợi lên những cảm xúc, tình cảm, tâm trạng ở người nghe, đồng thời cũng là phương tiện để thu hút sự hứng thú học nhạc của học sinh, và được sử dụng cả trong khi dạy hát và tập đọc nhạc
Với các thiết bị đồ dùng được cấp tôi đã khai thác triệt để tính năng của cây đàn phím điện tử trong giảng dạy bởi cao độ của đàn rất chính xác, hệ thống
âm sắc và tiết tấu của đàn tương đối hoàn chỉnh Qua cách đổi mới phương pháp dạy học trước đây từ phương pháp hát mẫu cho học sinh nghe sau đó dạy truyền khẩu cho học sinh từng câu một Phương pháp này không mang lại hiệu quả cao
Trang 8vì người giáo viên luôn đóng vai trò chủ đạo nên rất mệt khi lên lớp Với phương pháp đổi mới hiện nay “Lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên là người gợi mở” Qua nhiều tiết dạy tôi đã nghiên cứu và mạnh dạn phối kết hợp tốt các phương pháp giảng dạy sao cho phù hợp để các em cảm thấy thích thú không bị nhàm chán
+ Cây đàn phím điện tử là phương tiện chính để tôi sử dụng trong giờ dạy học + Nhạc cụ gõ đơn giản học sinh tự làm, ví dụ: Thanh phách, hay những nhạc
cụ tạo ra âm thanh (chai nhựa đựng viên bi, hòn sỏi, hạt đậu ) Vào đầu tiết dạy hát giáo viên có thể hát và biểu diễn theo đàn có âm nhạc nhạc điệu kèm theo giúp cho bài hát thêm sinh động, thu hút sự chú ý của học sinh muốn được học hát bài đó Ngoài giáo viên hát mẫu ra có thể học sinh nghe giai điệu bài hát (giúp giáo viên đỡ phải hát mẫu nhiều đồng thời làm cho tai nghe của học sinh phát triển thêm) dạy từng câu giáo viên chỉ cần hát mẫu 1 lần, sau đó đàn giai điệu trên đàn cho học sinh nghe, nó không những có tác dụng trong khi dạy hát
mà còn có tác dụng sửa sai những câu khó hát
Ví dụ : Câu 2: Trong bài “Những bông hoa những bài ca”;
Đây là Câu hát khó đòi hỏi giáo viên phải có phương pháp dạy nhanh và đúng Vậy giáo viên đánh giai điệu trên đàn nhiều lần và cho học sinh đọc theo nốt nhạc
Cứ sửa sai như vậy thì học sinh chắc chắn hát sẽ đúng và chuẩn xác, cách sửa sai trên đàn, trên bảng phụ có thể sử dụng cho tất cả những bài hát ở tiểu học Sửa sai về cao độ, trường độ, dấu luyến đều có thể dạy được, học sinh sẽ lĩnh hội kiến thức nhanh hơn, tạo tiền đề cho sự phát triển âm nhạc của các em sau này
Sau khi giáo viên đã sửa sai cho học sinh và các em hát lời một cách chính xác, đồng thời để các em hát chắc nhịp của bài hát, giáo viên nên cho các
em hát kết hợp gõ đệm theo nhịp, theo phách, theo tiết tấu của bài hát Lúc này giáo viên sẽ cho các em sử dụng các loại nhạc cụ gõ để vừa hát vừa kết hợp gõ đệm, như vậy giờ học sẽ phong phú hơn rất nhiều
* Sử dụng tranh ảnh minh hoạ:
- Tranh ảnh minh hoạ cho từng bài, từng tiết học cụ thể là rất cần thiết Các phương tiện đó giáo viên phải biết sử dụng cho phù hợp với nội dung từng bài học Biết minh hoạ một cách nhuần nhuyễn, thú vị thì sẽ gây được hứng thú học tập của các em.Qua quá trình dạy học đã cho thấy, nếu chỉ lặp đi lặp lại những kiến thức và nội dung trong sách giáo khoa thì học sinh sẽ không hứng thú học tập và vai trò của giáo viên trên lớp cũng không phát huy được Mặt khác nên bikết hợp và lồng ghép phù hợp một số nội dung ngoài sách giáo khoa thì tiết học sẽ rất hấp dẫn và sinh động Vì vậy giáo viên cần phải biết kết hợp kiến thức sách giáo khoa nhưng cũng cần mở rộng kiến thức một cách khoa học Đặc biệt với môn Âm nhạc Trong quá trình dạy học giáo viên phải biết kết hợp
lô gíc các hình thức dạy học với nhau thì tiết học sẽ gây nhiều ấn tượng giúp học sinh không bị nhàm chán, hiệu quả bài dạy sẽ rất cao Các câu chuyện phải
có tranh ảnh để minh hoạ thêm cho học sinh, ngoài ra học sinh cũng phải có đầy
đủ các phương tiện học tập như: sách, vở, bút
Trang 92.3.4 Giải pháp 4: Sử dụng linh hoạt các phương pháp để dạy cho học sinh một số kĩ thuật khi hát
*Luyện thanh (luyện giọng) :
Vào đầu tiết học hát giáo viên nên cho học sinh khởi động giọng để làm mềm mại cơ quan cảm âm và phát âm của trẻ Học sinh sẽ nhạy cảm với việc nghe đúng, hát đúng cao độ, phát âm và nhả chữ Luyện thanh đơn giản chỉ tiến hành từ 2-3 phút với một thang 5 âm hoặc một vài quãng giai điệu đặc trưng của bài hát, sử dụng vài nguyên âm đáng chú ý của bài
VD: Trước khi vào học hát giáo viên cho học sinh khởi động giọng qua 2 mẫu luyện thanh đơn giản dưới đây:
Giáo viên đánh đàn theo chuỗi âm thanh đi lên rồi đi xuống để học sinh luyện giọng với cao độ vừa phải phù hợp với tầm cữ giọng của học sinh Nếu tiết học nào cũng được luyện giọng như vậy thì học sinh hát sẽ không bị mệt, thoáng giọng trong sáng hơn, giáo viên cần nhắc học sinh không được gào thét, không được hát to quá và phát ra âm lượng lớn Các em chỉ nên hát với âm lượng từ nhỏ, hơi nhỏ tới mạnh vừa, vì đặc điểm cơ thể trẻ nói riêng và cơ quan phát âm còn rất non nớt Phương pháp luyện thanh giúp học sinh cả về đọc và nghe nhạc, phát triển âm vang, tròn ấm, mang lai sự khỏe khoắn cho giọng hát của trẻ
* Lấy giọng
Việc lấy giọng để hát một bài cụ thể rất quan trọng Nếu lấy giọng hát phù hợp với tầm cữ giọng trung của lớp sẽ giúp các em dễ dàng sử dụng giọng của mình để hát đúng cao độ bài hát, đồng thời tập cho các em bắt vào bài hát chuẩn xác, đồng đều Nếu lấy giọng ở tầm cữ cao quá hoặc thấp quá đều gây khó khăn cho các em, tiếng hát của các em sẽ mất đi sự trong sáng, tự nhiên, dễ tạo ra sự chệch choạc khi vào bài
Ví dụ: Bài hát Những bông hoa những bài ca và Hát mừng có âm vực hơi cao nên khi dạy cho học sinh, giáo viên cần dịch giọng thấp xuống cho phù hợp với đối tượng học sinh (-4 trên phím đàn điện tử)
*Hát kết hợp luyện tập
Luyện tập là một quá trình liên tục trong dạy học hát, qua đó để hình thành kĩ năng thể hiện âm nhạc, giúp học sinh cảm thụ âm nhạc, hiểu về nhịp điệu, tiết tấu, sắc thái, cách thể hiện âm nhạc từ việc dạy một câu hát đến việc tiếp cận với các bài hát đều thông qua luyện tập Quá trình luyện tập phải được thực hiện cho đến khi hoàn thiện một bài học
Ví dụ: Dạy tất cả các bài hát ở tiểu học
+ Giáo viên dạy từng câu ngắn ( qua tiếng đàn hay giọng hát) + Học sinh hát theo
Trang 10+ Sau khi dạy xong cả bài hát, giáo viên cho học sinh tập gõ đệm, luyện tập theo tổ, nhóm, cá nhân và tập biểu diễn Đó chính là những khâu luyện tập cuối cùng để củng cố bài học giúp học sinh hình thành kĩ năng hát (bao gồm cách hát, học thuộc lời ca, hát đúng giai điệu và biểu diễn bài hát )
Với phương pháp này lúc đầu, các em có thể hát chưa đúng nhưng sau khi được luyện tập nhiều học sinh sẽ dần dần tự điều chỉnh để hát đúng và đều Cũng có thể trong một tiết học, các em chưa khắc phục ngay được những sai sót
và còn phải luyện tập ở nhà, ở các tiết học sau Vì nếu học sinh chưa được luyện tập nhiều lần thì sẽ chưa thể hình thành kĩ năng âm nhạc Học sinh không thể nhận biết, không thể thông hiểu, không thể vận dụng được những kiến thức âm nhạc, dù chỉ là những kiến thức sơ giản ở mức độ phổ thông
*Uốn nắn những sai sót
Trong quá trình học hát, học sinh tập hát có sai sót là điều thường thấy Bởi vậy giáo viên không nên nôn nóng, hoang mang, sửa chữa có nhiều thủ pháp, những quy tụ ở chỗ không làm cho người hát luống cuống và mặc cảm, cần nâng đỡ các em vui vẻ để vượt qua khó khăn nhất là đối với những học sinh yếu Khi học sinh hát sai giáo viên cần phát hiện sớm và chỉ rõ chỗ sai cho học sinh Thông qua việc hát mẫu với âm thanh (tiếng đàn) để học sinh được sửa sai kịp thời nhất Khi tập hát cho các em, có thể hướng dẫn cho các em với tốc độ chậm vừa nhưng khi đã học xong toàn bộ lời ca, phải cho các em hát đúng tốc
độ cần thể hiện
Giáo viên nên tập cho các em phát âm rõ ràng, chuẩn xác, không hát "ê a" với từng tiếng không phát âm sai, ngọng vần, ngọng phụ âm nhưng lại phải biết ngân giọng ở những tiếng có độ ngân dài và luyến để hướng dẫn học sinh hát đúng
Ví dụ: Khi học bài Ước mơ (Lớp 5) cần hướng dẫn để học sinh hát đúng
những chỗ ngân dài và luyến Giáo viên nên hướng dẫn cho học sinh cách lấy hơi và dùng hơi hợp lý.Khi dạy hát cần có dấu lấy hơi ghi trên lời ca và ra hiệu cho học sinh lấy hơi thống nhất theo phương pháp hợp lý đã định
Trước khi dạy hát và trong lúc học sinh tập hát, giáo viên cần uốn nắn tư thế ngồi, đứng cho đúng cách ( ngồi ngay ngắn, lưng thẳng không nghiêng vẹo) Khi các em hát sai, giáo viên cần chỉ rõ chỗ sai và hát mẫu để các em sửa chữa ngay Chú ý bảo vệ giọng hát cho học sinh, không để cho các em hát quá to, quá mạnh, hạn chế sự hưng phấn của trẻ khi hát như gào thét làm ảnh hưởng tới thanh đới của trẻ
