Tiểu luận phân tích chức năng tư tưởng của báo chí

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TIỂU LUẬN GIỮA KỲ HỌC PHẦN LÝ LUẬN VÀ CÁC THỂ LOẠI BÁO CHÍ TRUYỀN THÔNG Mã học phần HK212 JOU4053 Giảng viên Vũ Trà My Đề Phân tích chức năng tư tưởng của báo chí Lấy thí dụ chứng minh? Hà Nội, năm 2022 MỤC LỤC NỘI DUNG 4 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 4 1 1 Khái niệm chức năng 4 1 1 1 Trong triết học, xã hội học, chức năng chỉ 4 1 1 2 Trong ngôn ngữ học, chức năng chỉ 4 1 1 3 Chức năng trong báo chí 5 1 2 Hoạt động tư tưởng 5 1 2 1 Khái niệm.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TIỂU LUẬN GIỮA KỲ HỌC PHẦN: LÝ LUẬN VÀ CÁC THỂ LOẠI BÁO CHÍ

TRUYỀN THÔNG

Mã học phần: HK212-JOU4053 Giảng viên: Vũ Trà My

Đề:

Phân tích chức năng tư tưởng của báo chí

Lấy thí dụ chứng minh?

Hà Nội, năm 2022

MỤC LỤC

1.1.1 Trong triết học, xã hội học, chức năng chỉ: 4

2.1.3 Chức năng giáo dục chính trị tư tưởng 9

2.2.3 Chức năng giáo dục chính trị tư tưởng 14

NỘI DUNG

1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Khái niệm chức năng

1.1.1 Trong triết học, xã hội học, chức năng chỉ:

a) Tác động của các đặc tính của một hệ thống khách thể đối với hệ thống môi trường cùng năm trong một hệ thống các quan hệ với khách thể đang xem xét một hệ thống các quan hệ nhất định (như chức năng giác quan, chức năng tiền tệ )

b) Kết quả đối với một hệ thống xã hội của hiện tượng, sự kiện, yếu tố, thể chế xã hội có tác dụng góp phần vào sự vận hành, sự duy trì hệ thống xã hội đó Định nghĩa này giả định rằng một hệ thống có một sự thống nhất nhất định, gọi

là sự thống nhất chức năng

1.1.2 Trong ngôn ngữ học, chức năng chỉ:

a) Nhiệm vụ, vai trò của các đơn vị ngôn ngữ hoặc của các yếu tố trong hệ thống ngôn ngữ Ví dụ, chức năng khu biệt của các âm vị, chức năng phân giới của các âm, chức năng hình thái học

b) Sự cụ thể hóa vai trò của một yếu tố ngôn ngữ trong lời nói cụ thể Ví dụ, chức năng chủ ngữ, chức năng vị ngữ, chức năng định ngữ

c) Vai trò của ngôn ngữ đối với xã hội như chức năng làm phương tiện giao tiếp và công cụ biểu hiện tư duy của con người

d) Tác dụng của ngôn từ cụ thể trong giao tiếp, ví dụ, chức năng thông báo, chức năng cầu khiến, chức năng biểu cảm

e) Ngoài ra, cũng có một khuynh hướng ngữ pháp được gọi là “ngữ pháp chức năng”

=> Từ những khái niệm trên, có thể thấy: Chức năng (function) là tổng hợp

của vai trò và tác dụng Chức năng là những nhiệm vụ trọng tâm nhất, cơ bản

nhất mà một sự vật, hiện tượng phải đảm nhiệm để nó là chính nó chứ không phải là một thực thể nào khác

1.1.3 Chức năng trong báo chí

Báo chí có chức năng chính là “tuyên truyền tập thể, cổ động tập thể và tổ chức tập thể.” Báo chí phải đảm bảo 5 chức năng chính bao gồm: chức năng thông tin, chức năng văn hóa – giáo dục, chức năng tư tưởng, chức năng kinh doanh – dịch vụ và chức năng quản lý, giám sát xã hội

1.2 Hoạt động tư tưởng

1.2.1 Khái niệm hoạt động tư tưởng

- Hoạt động tư tưởng là hoạt động tác động vào thế giới tinh thần của con người, hình thành hệ ý thức xã hội cho phù hợp với những mục tiêu đã xác định

1.2.2 Mục đích của hoạt động tư tưởng

- Mục đích trực tiếp của công tác tư tưởng là liên kết các thành viên riêng rẽ của xã hội thành khối thống nhất trên cơ sở một lập trường chính trị chung, với trách nhiệm và thái độ tích cực để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

1.2.3 Nhiệm vụ của hoạt động tư tưởng

- Nhiệm vụ của hoạt động tư tưởng trong báo chí là nâng cao tính tự giác của quần chúng Để thực hiện mục tiêu này, báo chí phải góp phần nâng cao nhận thức của quần chúng Trình độ nhận thức là tiền đề quy định mức độ tự giác của nhân dân Tính tự giác thể hiện ở sự nhận thức vị trí của mỗi cá nhân trong các mối quan hệ xã hội, sự nhận thức mục đích, ý nghĩa cuộc sống, những nhu cầu

về lợi ích, về con đường và biện pháp để thực hiện nhu cầu đó

- Báo chí là một trong những phương tiện quan trọng của Đảng để thực hiện chức năng giáo dục chính trị, tư tưởng cho quần chúng Hoạt động giáo dục tư tưởng của báo chí dựa trên sự tác động của tính thuyết phục bằng việc thông tin

sự kiện, hiện tượng, quá trình của đời sống xã hội một cách trung thực và khách quan Sự phản ánh kịp thời, phong phú của các sự kiện kết hợp với minh chứng chặt chẽ về mặt khoa học là cơ sở tạo nên chất lượng mới trong nhận thức của

công chúng – sự nhận thức có lý trí, tự giác những quan điểm về cuộc sống, những lý tưởng xã hội, những giá trị của hiện thực

1.2.4 Nội dung của hoạt động tư tưởng

- Báo chí tiến hành các hoạt động tuyên truyền, cổ động và tổ chức tập thể

Cả 3 hoạt động này đều có mối liên hệ mật thiết với nhau

- Nội dung tuyên truyền của báo chí bao gồm:

1 Truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và thế giới quan khoa học của chủ nghĩa xã hội cho quần chúng

2 Tuyên truyền, giải thích cho quần chúng đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước về các lĩnh vực của đời sống xã hội

3 Phân tích, đánh giá, nhận định tính chất, xu hướng vận động các mâu thuẫn cơ bản của từng nước, từng khu vực và cả thế giới

4 Truyền bá những tri thức lịch sử văn hóa khoa học tiên tiến nhằm xây dựng và phát triển lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc

- Cổ động là hoạt động của báo chí nhằm đưa đến cho quần chúng những thông tin có khả năng tác động tích cực vào lập trường và thái độ của họ

- Tổ chức là hình thức hoạt động có tính bản chất của báo chí Đó là kết quả tổng hợp của tuyên truyền, cổ động và là cơ sở quan trọng để đánh giá hiệu quả của những hoạt động đó

2 CHỨC NĂNG TƯ TƯỞNG CỦA BÁO CHÍ

2.1 Phân tích chức năng tư tưởng của báo chí

- Hoạt động tư tưởng là hoạt động tác động vào thế giới tinh thần của con người hình thành hệ ý thức xã hội cho phù hợp với những mục tiêu đã xác định

- Đảng ta trong quá trình lãnh đạo cách mạng luôn coi trọng công tác tư tưởng, coi công tác tư tưởng là một trong số những công tác quan trọng nhất, song song với công tác tổ chức và công tác kiểm tra

Nội dung công tác tư tưởng của Đảng ta:

- Truyền bá hệ tư tưởng

- Truyền bá Cương lĩnh, đường lối, chính sách của Đảng

Mục đích của công tác tư tưởng:

- Để quần chúng nhân dân biến hệ tư tưởng của Đảng thành hệ tư tưởng của quần chúng nhân dân

- Để giác ngộ, nâng cao tính tự giác cho quần chúng nhân dân

- Để bồi dưỡng niềm tin, tình cảm cách mạng, cổ vũ hành động

Các loại hình của công tác tư tưởng:

- Hoạt động lý luận (Quán triệt và phổ biến hệ tư tưởng; Tổng kết thực tiễn để hình thành đường lối chiến lược, chủ trương, chính sách)

- Hoạt động tuyên truyền

- Hoạt động cổ động (Khi đã có đường lối chiến lược, Chủ trương, chính sách thì tuyên truyền và cổ động cho chúng)

Các công cụ tư tưởng:

- Hệ thống các trường lớp chính trị

- Sinh hoạt tư tưởng theo các cơ quan, đoàn thể, đơn vị, tổ chức

- Đội ngũ báo cáo viên

- Bảo tàng, Triển lãm, Pa nô, Áp phích, Các đội tuyên truyền

- Văn học nghệ thuật

- Báo chí (bao gồm các loại hình) là công cụ đặc biệt quan trọng

- Báo chí là công cụ tư tưởng quan trọng bởi lẽ báo chí hàng ngày hàng giờ thông qua hoạt động chuyển tải thông tin truyền bá hệ tư tưởng của Đảng

vào quần chúng nhân dân, hướng tính tích cực xã hội của quần chúng nhân dân vào việc thực hiện những mục tiêu mà Đảng và Nhà nước đặt ra

Nhóm chức năng tư tưởng của báo chí bao gồm các thành tố:

2.1.1 Chức năng mục tiêu

- Báo chí làm nhiệm vụ khách quan là chuyển tải thông tin một cách nhanh chóng, toàn diện và có định hướng Cũng như mọi hoạt động khác của con người, hoạt động báo chí bao giờ cũng hướng tới những mục tiêu xác định

- Mục tiêu của hoạt động báo chí là nâng cao tính tự giác cho đối tượng công chúng (Tự giác là làm việc gì tự mình hiểu mà làm, không cần phải nhắc nhở, đốc thúc) Để nâng cao tính tự giác cho công chúng, báo chí phải nâng cao nhận thức và tự nhận thức cho họ

- Để thực hiện tốt chức năng mục tiêu báo chí phải:

+ Giúp cho công chúng nhận thức thế giới khách quan một cách toàn diện, sâu sắc và đúng đắn

+ Định hướng xã hội cho công chúng một cách toàn diện, đúng đúng đắn

và khoa học

2.1.2 Chức năng định hướng

- Để nâng cao tính tự giác cho công chúng đòi hỏi báo chí phải định hướng cho họ một cách toàn diện và đúng đắn

- Định hướng xã hội :là tác động, giáo dục, giúp đỡ cho công chúng hiểu

và đánh giá đúng các sự kiện, hiện tượng của đời sống xã hội để từ đó họ xác định được mục tiêu, khuynh hướng và đặc điểm hành vi của mình

- Sự định hướng của báo chí được thể hiện ở các mặt:

+ Thứ nhất: Qua thông tin báo chí cung cấp giúp cho công chúng hiểu

được cái gì đang diễn ra Sự định hướng bắt đầu từ hiểu biết tất cả các sự kiện

hàng ngày diễn ra trong thế giới xung quanh để tạo thành bức tranh toàn cảnh về thế giới khách quan của con người mà con người sống trong nó

+ Thứ hai: Qua việc cung cấp thông tin báo chí giúp cho công chúng xác

định rõ được rằng trong điều kiện và hoàn cảnh cụ thể cần đạt tới cái gì, cả về trước mắt, cả về lâu dài từ quan điểm chính thống

+ Thứ ba: Sự định hướng được thể hiện qua việc đánh giá các sự kiện,

hiện tượng, các quá trình, các khuynh hướng, các nhân vật (Đương nhiên là

từ quan điểm chính thống) Sự đánh giá đó sẽ có sức thuyết phục, tác động mạnh mẽ tới đối tượng khi nó như là những kết luận được rút ra từ việc phân tích các sự kiện, hiện tượng, các quá trình, các khuynh hướng, các nhân vật

+ Thứ tư: Sự định hướng còn thể hiện ở việc phổ biến những giá trị,

những chuẩn mực, những phương thức, phương pháp hoạt động nhằm thực hiện những mục tiêu đề ra và đạt được những kết qủa cao nhất trong những điều kiện và hoàn cảnh cụ thể

2.1.3 Chức năng giáo dục chính trị tư tưởng

- Chức năng giáo dục chính trị tư tưởng của báo chí được thể hiện ở sự giáo dục, bao gồm giáo dục thường xuyên và giáo dục lại đối với công chúng báo chí

- Giáo dục - là hoạt động nhằm hình thành ý thức ở đối tượng Nội dung quan trọng nhất của giáo dục là hình thành tư duy kinh tế, giáo dục ý thức chính trị, ý thức lao động, ý thức đạo đức, ý thức luật pháp, tinh thần yêu nước và đấu tranh chống lại những tư tưởng và những chuẩn mực đạo đức xa lạ

a) Hoạt động giáo dục được thể hiện qua hoạt động:

- Tuyên truyền: là hoạt động truyền bá những tư tưởng nền tảng, quan

điểm cơ bản của hệ tư tưởng của chế độ Nội dung tuyên truyền cơ bản:

+ Tuyên truyền hệ tư tưởng

+ Tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước

+ Tuyên truyền các quan niệm khái quát về thời đại

+ Tuyên truyền hình thành lối sống mới

- Cổ động: là hoạt động của báo chí để phổ biến những thông tin thời sự,

tác động tích cực và có định hướng vào lập trường, thái độ, tình cảm của công chúng Bằng những thông tin phản ánh các sự kiện, hiện tượng hàng ngày về thực tiễn, cổ động được thể hiện trong những đánh giá rõ ràng nhằm hình thành nên mối quan hệ của công chúng với các sự kiện, hiện tượng ấy cho phù hợp với ý nghĩa của nó, định hướng hoạt động cho công chúng

- Tổ chức: Kết quả hoạt động tuyên truyền và cổ động của báo chí được

phản ánh trong việc hình thành ý thức và tự ý thức ở công chúng, trong việc giáo dục ý thức, trong việc định hướng toàn diện, sâu sắc và đúng đắn (khoa học)

=> Tuyên truyền, cổ động và tổ chức có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, đan xen trong nhau, là điều kiện và tiền đề của nhau khó có thể phân định rạch ròi

2.2 Ví dụ minh họa

2.2.1 Chức năng mục tiêu

Như đã nói ở trên, báo chí có chức năng mục tiêu nhằm nâng cao tinh thần tự giác của công chúng

Trên số báo điện tử của báo VNEPRESS có bài báo “Chủ tịch nước phát

động Tết trồng cây” (https://vnexpress.net/chu-tich-nuoc-phat-dong-tet-trong-cay-4424433.html ) đã thực hiện đúng chức năng mục tiêu của báo chí

Cụ thể như sau : nội dung bài báo đề cập đến vấn đề thực trạng trồng cây xanh ở Việt Nam và khuyến khích tinh thần tự giác của các cơ quan đoàn thể nói chung và của mỗi người nói chung đối với vấn đề này

Ảnh chụp màn hình trên trang báo điện tử VN Express

Bài báo đã trích dẫn cụ thể lời tuyên truyền của Chủ tịch nước, đưa ra những số liệu thống kê cụ thể nhằm tác động đến ý thức của mỗi người dân Để

từ đó nhân dân nhận thức được ý nghĩa vai trò của việc trồng cây và thực hiện hành động ý nghĩa đó

Cùng với nội dung phát động Tết trồng cây, ngay nội dung thứ 2 của bài báo đã có những dẫn chứng hành động cụ thể hưởng ứng Tết trồng cây

Như vậy, với bài báo trên, chức năng mục tiêu của báo chí đã thể hiện được đầy đủ mục tiêu vai trò của mình Bài báo đi từ lời nói đến hành động thực tiễn về việc tiếp thu ý kiến và hưởng ứng hoạt động Tết trồng cây do Nhà nước phát động

Ảnh chụp màn hình trên trang báo điện tử VN Express

Cũng trong tờ báo của BỘ Y TẾ có viết: “Chuyên gia phân tích mức độ nguy hiểm của chủng virus SARS-CoV-2 mới” https://moh.gov.vn/hoat-dong- cua-dia-phuong/-/asset_publisher/gHbla8vOQDuS/content/chuyen-gia-phan-tich-muc-o-nguy-hiem-cua-chung-virus-sars-cov-2-moi đã thực hiện đúng chức năng mục tiêu của báo chí

Cụ thể như sau : nội dung bài báo đề cập đến thực trạng số người nhiễm covid-từ 27/4/2021 đến 31/5/2021 tại Việt Nam và chuyên gia nêu mức độ mức

độ nguy hiểm của chủng virus SARS-CoV-2 mới và khuyến khích tinh thần tự giác chống dịch của các cơ quan đoàn thể nói chung và của mỗi người dân

Bài báo đã đưa ra những số liệu thống kê về số người nhiễm cụ thể nhằm tác động đến ý thức của mỗi người dân Để từ đó nhân dân nhận thức được sự nguy hiểm của virus SARS-CoV-2 và biện pháp phòng dịch

Nội dung thứ 2 bài báo nhằm mục tiêu nâng cao tính tự giác cho người dân bằng biện pháp chống dịch theo thông điệp 5K của Bộ y tế

Chức năng mục tiêu của báo chí đã thể hiện được đầy đủ mục tiêu vai trò của mình trong bài báo trên Bài báo đi từ thống kê sau đó nêu ra mức độ nguy hiểm của virus SARS-CoV-2 mới và khuyến khích tinh thần tự giác chống dịch của tất cả người dân và khuyến cáo thực hiện tốt thông điệp 5K

2.2.2 Chức năng định hướng

Mới đây nhất, Việt Nam đã cho ra mắt loại thuốc Molnupiravil để phòng chống dịch bệnh Covid-19 ở nước ta Tuy nhiên, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều thông tin trái chiều gây nhiễu động dư luận về hiệu quả của loại thuốc này Những lúc như thế này, vai trò định hướng của báo chí cần được phát huy một cách triệt để và hiệu quả nhất

https://tuoitre.vn/f0-nao-duoc-su-dung-thuoc-khang-virus-molnupiravir-20210827103635473.htm

https://nld.com.vn/suc-khoe/4-dieu-kien-de-f0-o-ha-noi-duoc-cap-thuoc-molnupiravir-20211216204915929.htm

Nhằm định hướng dư luận một cách đúng đắn, hiệu quả trong công tác phòng chống dịch bệnh, nhất là trong bối cảnh hiện nay khi số ca mắc tăng liên tục, chuyên mục y tế của các trang báo đã cập nhật nhiều bài đăng về đối tượng

và các cách sử dụng thuốc Molnipiravir Những bài đăng của các bài báo hoàn toàn được đưa ra theo lời khuyên của Chuyên gia, Bộ Y tế, đã được thử nghiệm

và cho kết quả tốt Những bài báo như thế này có vai trò định hướng dư luận rất tốt bởi nó đưa ra hiệu quả của thuốc, cách sử dụng hiệu quả và giá cả niêm yết Nhờ vào những bài báo như thế này, dư luận công chúng có thể tìm hiểu được

cụ thể thông tin của loại thuốc và đưa ra sự lựa chọn cho mình

Thời gian gần đây, tình trạng nhiều nghệ sĩ, ca sĩ, diễn viên… tham gia đóng quảng cáo kiểu “công nghiệp” tràn lan trên các mạng xã hội Facebook, YouTube… khiến nhiều người bức xúc, thậm chí ám ảnh và Thanh Niên đã phản ánh qua loạt bài "Bát nháo nghệ sĩ quảng cáo" Chưa dừng ở đó, nhiều người nổi tiếng tiếp tục khiến người dùng mạng xã hội Facebook hoang mang khi đồng loạt đăng bài tư vấn về tiền ảo, đầu tư vào tiền ảo, còn gọi là tiền mã hóa như một chuyên gia tài chính

https://vtv.vn/kinh-te/nguoi-noi-tieng-va-trao-luu-bom-xa-cua-coin-rac-20210515083145004.htm

https://thanhnien.vn/bat-nhao-nguoi-noi-tieng-quang-ba-tien-ao-bat-hop-phap-post1067147.html

Nhằm định hướng dư luận một cách đúng đắn về loại hình đầu tư tài chính này, nhất là trong bối cảnh hiện nay khi số người quan tâm đến tiền ảo tăng cao cộng với việc những KOL, người nổi tiếng PR sai lệch Chuyên gia và các kênh truyền thông đã đưa ra cảnh báo trên các phương tiện truyền thông đại chúng Những bài đăng của các bài báo hoàn toàn được đưa ra theo lời khuyên của Chuyên gia, và kênh chính thống Những bài báo như thế này có vai trò định hướng dư luận rất tốt bởi nó đưa ra quan điểm đúng đắn Nhờ đó, dư luận