SỰ KHÁC BIỆT GIỮA CƯƠNG LĨNH CHÍNH TRỊ đầu TIÊN của ĐẢNG và LUẬN CƯƠNG CHÍNH TRỊ năm 1930

SỰ KHÁC BIỆT GIỮA CƯƠNG LĨNH CHÍNH TRỊ ĐẦU TIÊN CỦA ĐẢNG VÀ LUẬN CƯƠNG CHÍNH TRỊ NĂM 1930 Bài viết trình bày những nội dung chủ yếu của Cương lĩnh chính trị đầu tiên và Luận Cương chính trị, đồng thời cũng chỉ ra sự khác biệt giữa 2 cương lĩnh, và có một số nhận xét về con đường cách mạng Việt Nam cũng như tính đúng đắn của Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam 1 Đặt vấn đề Cương lĩnh chính trị bao gồm những nội dung cơ bản như sau cương lĩnh lý luận, cương lĩnh thực tiễn và c.

SỰ KHÁC BIỆT GIỮA CƯƠNG LĨNH CHÍNH TRỊ ĐẦU TIÊN CỦA ĐẢNG VÀ LUẬN CƯƠNG CHÍNH TRỊ NĂM 1930

Bài viết trình bày những nội dung chủ yếu của Cương lĩnh chính trị đầu tiên và Luận Cương chính trị, đồng thời cũng chỉ ra sự khác biệt giữa

2 cương lĩnh, và có một số nhận xét về con đường cách mạng Việt Nam cũng như tính đúng đắn của Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam

1 Đặt vấn đề

Cương lĩnh chính trị bao gồm những nội dung cơ bản như sau: cương lĩnh lý luận, cương lĩnh thực tiễn và cương lĩnh xây dựng Đảng Trong đó có thể nói cương lĩnh lý luận và cương lĩnh thực tiễn là quan trọng bậc nhất, ngày nay chúng ta thường gọi đó là Cương lĩnh chính trị của Đảng

Khái niệm cương lĩnh lý luận và cương lĩnh thực tiễn là do Mác và Ăng-ghen đã khái quát trong Lời đề tựa cuốn “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” bản tiếng Pháp năm 1872 Cương lĩnh lý luận được xem là nền tảng chính của Cương lĩnh chính trị, còn Cương lĩnh thực tiễn được xem

là hạt nhân của Cương lĩnh chính trị Cả hai nội dung trên của Cương lĩnh chính trị đều có mối liên hệ với nhau, vừa có tính thống nhất, vừa có tính

bổ sung qua lại

- Cương lĩnh lý luận

Nội dung chủ yếu của nó là đề cập đến nền tảng lý luận tư tưởng của

Đảng Cương lĩnh lý luận của Đảng đề cập đến hai nội dung chủ yếu: thứ nhất, đó là thế giới quan tư tưởng và phương pháp luận Trong lời đề tựa

lần thứ 7 cho cuốn “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”, Ăng-ghen đã nhiều

lần nhấn mạnh rằng: chủ nghĩa duy vật lịch sử “là tư tưởng cơ bản quán

triệt từ đầu đến cuối trong Tuyên ngôn”; thứ hai, đó là các vấn đề lý luận

về tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của một quốc gia cụ thể trong một thời gian cụ thể Cũng trong tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”, Mác và Ăng-ghen qua những mục “người tư sản và vô sản”;

“người vô sản và người cộng sản” đã phân tích và trình bày lý luận về tình hình mâu thuẫn cơ bản trong xã hội tư bản chủ nghĩa giai đoạn tự do cạnh tranh và công nghiệp hóa, xu thế phát triển của giai cấp tư sản, bàn

về sự đấu tranh của giai cấp vô sản chống tư sản,

Nói theo cách của các nhà lý luận cách mạng Việt Nam, có thể hiểu cương lĩnh lý luận chính là nói đến tính chất, nhiệm vụ của một chính Đảng đã đề ra, đó cũng chính là trung tâm của các vấn đề tranh luận trong đảng để hình thành nên một Cương lĩnh chính trị

- Cương lĩnh thực tiễn

Đúng với tên gọi của nó, nội dung đề cập đến những vấn đề thực tế, những vấn mà chính Đảng phải hành động, là sự cụ thể hóa cương lĩnh lý luận Nói theo cách của các nhà lý luận cách mạng Việt Nam, cương lĩnh thực tiễn có thể được hiểu bằng các thuật ngữ như: đường lối, chính sách, phương châm, chiến lược, sách lược, Tất thảy các thuật ngữ ấy biểu đạt nội hàm của cương lĩnh thực tiễn trong các nội dung khác nhau, tầm vóc khác nhau

Cương lĩnh thực tiễn có những đặc điểm sau: phù hợp tính giai

đoạn, đáp ứng tính thời đại ; có tính hệ thống ; có tính khả thi.

2 Nội dung căn bản của 2 bản Cương lĩnh

2.1 Cương lĩnh chính trị đầu tiên (2/1930)

Cuối những năm 20 thế kỷ XX, sự phát triển của các tổ chức cách mạng và những chuyển biến tích cực trong phong trào yêu nước, phong trào công nhân và các tầng lớp khác đã dẫn đến sự ra đời của 3 tổ chức

cộng sản là Đông Dương Cộng sản Đảng, An Nam Cộng sản Đảng và Đông Dương Cộng sản Liên đoàn Cả 3 tổ chức này hoạt động riêng lẻ và tranh giành ảnh hưởng lẫn nhau, cho nên nhu cầu cấp thiết là phải thống nhất 3 tổ chức này thành một chính đảng duy nhất của giai cấp công nhân

Trước những yêu cầu bức thiết của cách mạng Việt Nam, Nguyễn

Ái Quốc đã thực hiện sứ mệnh lịch sử khi hợp nhất 3 tổ chức cộng sản này và thành lập nên chính đảng duy nhất cho cách mạng Việt Nam là Đảng Cộng sản Việt Nam Khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, đảng đã tiến hành xác lập nên Cương lĩnh chính trị đầu tiên cho mình thông qua

các văn kiện tiêu biểu: Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Điều lệ

vắn tắt; đã đặt những cơ sở, nền tảng vững chắc nhất cả về tư tưởng,

chính trị và tổ chức để phục vụ cho sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, tự

do cho dân tộc Việt Nam

Chính Người đã từng khẳng định ý nghĩa của Hội nghị hợp nhất 3 tổ

chức cộng sản để thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam: “Việc thành lập

Đảng là một bước ngoặt vô cùng quan trọng trong lịch sử cách mạng Việt Nam ta, nó chứng tỏ giai cấp vô sản ta đã trưởng thành và đủ sức lãnh đạo cách mạng”1

- Cương lĩnh lý luận

Mặc dù không trực tiếp dùng thuật ngữ cương lĩnh lý luận, song trong các văn kiện của Cương lĩnh chính trị đầu tiên của mình, Đảng Cộng sản Việt Nam cũng đã nêu lên được đầy đủ những nội dung căn bản của một cương lĩnh lý luận: thứ nhất, nói về nền tảng tư tưởng của đảng; thứ hai, nói về tính chất và nhiệm vụ của chính đảng của mình

Nói về nền tảng tư tưởng của Đảng: mặc dù Nguyễn Ái Quốc khi

soạn thảo các văn kiện Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Điều lệ 1

Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1995, tr.267-268.

tóm tắt cho Đảng Cộng sản Việt Nam không nhắc bất cứ lời nào đến tên của các nhà lý luận chủ nghĩa cộng sản khoa học của Chủ nghĩa Mác -Lê-nin, cũng không nhắc gì đến học thuyết, đến phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lê-nin, song chúng ta hoàn toàn có thể hiểu được Nguyễn Ái Quốc xác lập nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam

là chủ nghĩa Mác - Lê-nin thông qua một cách gián tiếp khi nói đến các vấn đề chủ đạo trong Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt và Điều lệ vắn tắt của Đảng Cộng sản Việt Nam

Trong Chánh cương vắn tắt, Nguyễn Ái Quốc có viết: “để đi tới xã

nguyện suốt đời của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác - Lê-nin, đồng thời đây cũng thể hiện là quan điểm “cương lĩnh tối đa” của một chính Đảng theo đảng kiểu mới của Lê-nin

Trong Chánh cương vắn tắt còn viết: “e) Dựng chính phủ công nông

chức chính quyền và quân đội theo mô hình Xô viết đại biểu công - nông binh như ở nước Nga

Trong Sách lược vắn tắt, Nguyễn Ái Quốc đã viết: “Đảng là đội tiên

của Lê-nin về một đảng kiểu mới - Đảng của giai cấp vô sản

Trong Điều lệ vắn tắt, mục Tôn chỉ, Nguyễn Ái Quốc có đề cập:

“Đảng Cộng sản Việt Nam tổ chức ra để lãnh đạo quần chúng lao khổ

làm giai cấp tranh đấu để tiêu trừ tư bản đế quốc chủ nghĩa, làm cho

2 Văn kiện Đảng toàn tập, t.2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, tr.2

3 Văn kiện Đảng toàn tập, t.2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, tr.2

4

Văn kiện Đảng toàn tập, t.2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, tr.4

5

Văn kiện Đảng toàn tập, t.2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, tr.7

nội dung cốt lõi của học thuyết Mác - đấu tranh giai cấp, và mục tiêu cuối cùng là xây dựng xã hội cộng sản

Trong Điều lệ vắn tắt, mục Lệ vào Đảng, Nguyễn Ái Quốc viết: “Ai

tin theo chủ nghĩa cộng sản, chương trình đảng và Quốc tế Cộng

chủ nghĩa Mác - Lê-nin làm nền tảng tư tưởng của mình

Nói về tính chất, nhiệm vụ của Đảng: mặc dù là một văn kiện tóm

gọn Song, trong Chánh cương vắn tắt, Nguyễn Ái Quốc đã trình bày khá đầy đủ những vấn đề căn bản về tính chất và nhiệm vụ cho Đảng Cộng sản Việt Nam

Nói về tính chất cách mạng, Nguyễn Ái Quốc đã phân tích cụ thể các vấn đề lý luận về tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của Việt

Nam lúc bấy giờ: “Tư bản bản xứ đã thuộc tư bản Pháp, vì tư bản Pháp

hết sức ngăn trở sức sinh sản làm cho công nghệ bản xứ không thể mở mang được Còn về nông nghệ một ngày tập trung đã phát sinh ra lắm khủng hoảng, nông dân thất nghiệp nhiều Vậy tư bản bản xứ không có thế lực gì ta không nên nói họ về phe đế quốc được, chỉ bọn đại địa chủ

phân tích trên Nguyễn Ái Quốc đã đi đến kết luận, cách mạng Việt Nam phải trãi qua nhiều giai đoạn: trước là cách mạng tư sản dân quyền có tính chất giải phóng, tiếp là thổ địa cách mạng để từ từ đi đến xã hội cộng sản Nguyễn Ái Quốc cũng đặt vấn đề cốt lõi là giải phóng dân tộc

Nói về nhiệm vụ, Nguyễn Ái Quốc đã viết rất cụ thể những vấn đề Đảng phải tranh đấu:

“A - Về phương diện xã hội thì:

a) Dân chúng được tự do tổ chức.

6

Văn kiện Đảng toàn tập, t.2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, tr.7

7

Văn kiện Đảng toàn tập, t.2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, tr.2

b) Nam nữ bình quyền,

c) Phổ thông giáo dục theo công nông hóa

B - Về phương diện chính trị

a) Đánh đổ đế quốc chủ nghĩa Pháp và bọn phong kiến

b) Làm cho nước Nam được hoàn toàn độc lập

c) Dựng chính phủ công nông binh

d) Tổ chức ra quân đội công nông

C - Về phương diện kinh tế

a) Thủ tiêu hết các thứ quốc trái

b) Thâu hết sản nghiệp lớn (như công nghiệp, vận tải, ngân hàng, ) của

tư bản đế quốc chủ nghĩa Pháp để giao cho Chính phủ công nông binh quản lý

c) Thâu hết ruộng đất của đế quốc chủ nghĩa làm của công chia cho dân cày nghèo

d) Bỏ sưu thuế cho dân cày nghèo

e) Mở mang công nghiệp và nông nghiệp

f) Thi hành luật ngày làm tám giờ”8

Như vậy có thể thấy cương lĩnh lý luận của Đảng hoàn toàn được thực hiện một cách đầy đủ trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng

do Nguyễn Ái Quốc chấp bút soạn thảo

- Cương lĩnh thực tiễn

Như đã đề cập, cương lĩnh thực tiễn tức là nói đến những chỉ đạo mang tính thực tiễn nhằm cụ thể hóa những vấn đề căn bản của cương lĩnh lý luận Trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt

8

Văn kiện Đảng toàn tập, t.2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, tr.2-3.

Nam, Nguyễn Ái Quốc cũng đã trình bày khá đầy đủ và chi tiết về cương lĩnh thực tiễn của Đảng

Những nội dung căn bản của cương lĩnh thực tiễn thể hiện trong

Sách lược vắn tắt, Chương trình tóm tắt, tức những văn kiện có tính chất

chỉ thị các hoạt động thực tiễn của Đảng Cộng sản Việt Nam

Đồng thời, Cương lĩnh chính trị cũng bảo đảm đầy đủ được cả 3 đặc điểm của cương lĩnh thực tiễn: phù hợp tính giai đoạn, đáp ứng tính thời

đại ; có tính hệ thống ; có tính khả thi.

Nói về phù hợp tính giai đoạn, đáp ứng tính thời đại Theo cách

hiểu như quan điểm của Lê-nin, tức là nói đến “cương lĩnh tối thiểu” và

“cương lĩnh tối đa” Lê-nin quan niệm rằng “cương lĩnh tối thiểu” của những người cộng sản Nga là hướng tới những gì trước mắt, tức là một cuộc cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới do giai cấp vô sản lãnh đạo để lật đổ nền chuyên chính của chế độ Nga hoàng, còn “cương lĩnh tối đa” tức là tiến tới chủ nghĩa xã hội Nói theo cách nói của các nhà lý luận cách mạng Việt Nam, có thể nói đến đó là phương hướng chính trị của Đảng Cộng sản Việt Nam

Trong Chánh cương vắn tắt, Nguyễn Ái Quốc đã đề cập đến phù

hợp tính giai đoạn, đáp ứng tính thời đại thông qua kết luận: “nên chủ

trương làm tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng để đi tới

mạng Việt Nam theo khuynh hướng vô sản là một bộ phận của cách mạng thế giới, đó là sự phù hợp với tính thời đại; nhưng đồng thời Nguyễn Ái Quốc cũng xác định rằng con đường cách mạng Việt Nam phải trãi qua 3 giai đoạn khác biệt, trong đó giai đoạn đầu tiên là cách

mạng tư sản dân quyền có nhiệm vụ chủ yếu là giải phóng dân tộc; giai

đoạn thứ hai là thổ địa cách mạng (cách mạng ruộng đất) nằm trong giai 9

Văn kiện Đảng toàn tập, t.2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, tr.2

đoạn phát triển chế độ dân chủ; và giai đoạn cuối là tiến tới chủ nghĩa xã hội Vì những đặc điểm và đặc thù của Việt Nam khác biệt so với nước Nga, cho nên tính phù hợp giai đoạn cũng phải được xem xét và phân chia một cách phù hợp cho tiến trình cách mạng ở Việt Nam, tiến trình cách mạng ở một nước phong kiến nửa thuộc địa không thể giống với tình hình như nước Nga đã từng trãi qua chủ nghĩa tư bản đế quốc

Nói về tính hệ thống Có thể thấy toàn bộ Cương lĩnh chính trị đầu

tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam là một hệ thống lý luận thống nhất, đầy đủ, toàn diện Các văn kiện tuy độc lập, nhưng có mối quan hệ mật thiết, sâu sắc lẫn nhau, văn kiện này phản ánh văn kiện kia, văn kiện này

là sự cụ thể hóa của văn kiện kia

Nói về tính khả thi Có thể thấy Cương lĩnh chính trị đầu tiên của

Đảng Cộng sản Việt Nam là văn kiện có tính khả thi nhất Nó phản ánh

đúng đắn về tính chất và nhiệm vụ của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với

hoàn cảnh đặc thù của riêng Việt Nam Đồng thời nó cũng thể hiện đúng

đắn về phương hướng chính trị và sách lược chính trị của Đảng Cộng sản

Việt Nam khi xem xét dựa vào những điều kiện cụ thể của Việt Nam Nếu so với Luận cương chính trị, có thể cho thấy sự ưu việt và tính đúng đắn của Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam, ngay

cả trên bình diện lý luận và trên thực tế lịch sử cách mạng Việt Nam

2.2 Luận Cương chính trị (10/1930)

Sau Hội nghị thành lập Đảng, Cương lĩnh chính trị và Điều lệ của Đảng được bí mật đưa vào phong trào cách mạng của quần chúng, phong trào cách mạng phát triển mạnh mẽ và tiến dần lên cao trào Ban chấp hành Trung ương lâm thời vừa được thành lập đã phải bước vào cuộc thử thách toàn diện trên cương vị đội tiền phong lãnh đạo cuộc đấu tranh mới của dân tộc

Tháng 4-1930, đồng chí Trần Phú được Quốc tế Cộng sản phái từ Moskva về nước, đồng chí được bầu bổ sung vào Ban chấp hành Trung ương Lâm thời và được phân công cùng với Ban Thường vụ chuẩn bị soạn thảo bản Luận cương chính trị trình Hội nghị lần thứ nhất Ban chấp hành Trung ương Đảng Hội nghị lần thứ nhất của ban chấp hành Trung ương Đảng đã quyết định thông qua bản Luận cương chính trị của Trần Phú và bầu Trần Phú làm Tổng bí thư Hội nghị đã quyết định đổi tên Đảng Cộng sản Việt Nam thành Đảng Cộng sản Đông Dương và ra Án nghị quyết thủ tiêu Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt mà Nguyễn

Ái Quốc đã đề ra từ Hội nghị thành lập Đảng

- Cương lĩnh lý luận

Mặc dù không trực tiếp dùng thuật ngữ cương lĩnh lý luận, song trong các văn kiện của Luận cương chính trị tháng 10 của Tổng bí thư Trần Phú, Đảng Cộng sản Đông Dương cũng đã nêu lên được đầy đủ những nội dung căn bản của một cương lĩnh lý luận: thứ nhất, nói về nền tảng tư tưởng của đảng; thứ hai, nói về tính chất và nhiệm vụ của chính đảng của mình

Nói về nền tảng tư tưởng của Đảng: Cũng giống như Cương lĩnh

chính trị, Luận cương không đề cập trực tiếp và cụ thể nhưng cũng gián tiếp xác nhận lấy chủ nghĩa Mác - Lê-nin làm nền tảng tư tưởng thông qua bản Luận cương chính trị và thông qua Án nghị quyết của Hội nghị lần thứ nhất Ban chấp hành Trung ương Đảng

Trong Luận cương chính trị của Đảng, Trần Phú viết: “Tư sản dân

quyền cách mạng được thắng lợi, chánh phủ công nông đã dựng lên rồi, thì công nghiệp trong nước được phát triển, các tổ vô sản được thêm mạnh, quyền lãnh đạo của vô sản sẽ thêm kiên cố, sức mạnh giai cấp tương đương sẽ nặng về vô sản Lúc đó sự tranh đấu sẽ thêm sâu, thêm rộng, làm cho cách mạng tư sản dân quyền tiến lên con đường cách

mạng vô sản”10 Luận điểm này thực chất là áp dụng lại tiến trình cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới theo mô hình cách mạng Nga của Lê-nin, như đã xảy ra ở Cách mạng Nga 1905 và Cách mạng Nga tháng 2-1917, dựa trên cơ sở của chủ nghĩa Mác - Lê-nin

Trong Án nghị quyết của Hội nghị lần thứ nhất Ban chấp hành Trung ương, trong mục Nhiệm vụ hiện thời của Đảng, điểm số 11, điểm

c, có viết “Đem Án nghị quyết của Quốc tế, chánh sách và kế hoạch của

Đảng mà thảo luận cho khắp trong Đảng, lấy đó làm căn bổn mà chỉnh

Nói về tính chất, nhiệm vụ của Đảng: khác với Cương lĩnh chính trị

đầu tiên, đến Luận cương chính trị, đồng chí Trần Phú đã có thời giờ để chuẩn bị, nghiên cứu và đề ra bản Cương lĩnh chính trị thứ hai cho Đảng Cộng sản Đông Dương, cho nên kết cấu trình bày tương đối tốt hơn Trần Phú đã trình bày tính chất và nhiệm vụ cách mạng Đông Dương thành một mục cụ thể

Nói về tính chất cách mạng Trần Phú đã phân tích thành 2 luận điểm12 Vấn đề thứ nhất, cuộc cách mạng Đông Dương phải trãi qua 2 giai đoạn đó là tư sản dân quyền cách mạng và xã hội cách mạng, trong đấy tư sản dân quyền có tính chất là thổ địa và phản đế Vấn đề thứ hai, Trần Phú luận rằng cần phải đánh đổ địa chủ và xem đánh đổ địa chủ phong kiến có mối quan hệ khăn khít với đánh đổ đế quốc chủ nghĩa Pháp

Nói về nhiệm vụ cách mạng Trần Phú viết:

“a) Đánh đổ đế quốc chủ nghĩa Pháp, phong kiến và địa chủ,

b) Lập chánh phủ công nông

10 Văn kiện Đảng toàn tập, t.2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, tr.98

11

Văn kiện Đảng toàn tập, t.2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, tr.119

12

Văn kiện Đảng toàn tập, t.2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, tr.97-98.