bài thu hoạch quản lý báo chí truyền thông

UBND TỈNH HÀ TĨNH CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM BỘ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG TRƯỜNG ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG CÁN BỘ QUẢN LÝ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG LỚP BỒI DƯỠNG NÂNG CAO KIẾN THỨC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC V[.]

BỘ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG

TRƯỜNG ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG CÁN BỘ QUẢN LÝ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG

LỚP BỒI DƯỠNG NÂNG CAO KIẾN THỨC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BÁO CHÍ

BÀI THU HOẠCH

ĐỀ TÀI:

QUẢN LÝ BÁO CHÍ, TRUYỀN THÔNG TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG CÔNG

NGHIỆP LẦN THỨ TƯ

Họ tên học viên: Giang Khắc Bình

Chức vụ: Trưởng khoa

Đơn vị công tác: Học viện Dân tộc, Ủy ban Dân tộc

Hà Nội, năm 2021

MỤC LỤC

Trang

2 Tác động, ảnh hưởng của cách mạng công nghiệp lần thứ tư đến

công tác quản lý báo chí, truyền thông ở nước ta

7

3 Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý báo chí, truyền thông trong

bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư

12

BẢNG CHỮ VIẾT TẮT

PHẦN MỞ ĐẦU

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (còn được gọi là CMCN 4.0) là sự kết hợp của công nghệ trong các lĩnh vực vật lý, công nghệ số và sinh học, tạo ra những khả năng sản xuất hoàn toàn mới và có tác động sâu sắc đến đời sống kinh tế, chính trị, xã hội của thế giới và của từng quốc gia

Cùng với sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ, sự phổ biến của các phương tiện nghe - nhìn - tương tác cá nhân (đa phương tiện) như máy tính xách tay, điện thoại thông minh…, cuộc CMCN lần thứ tư đã mang đến cho công tác quản lý báo chí, truyền thông (BC,TT) ở nước ta vô vàn thách thức, phải đối mặt với các vấn đề quản lý thông tin trên một không gian rất “mở” nhưng cũng rất “ảo”, những vấn đề về an ninh truyền thông, hacker, tin tặc, các loại tội phạm thông tin đặc biệt nguy hiểm Vấn đề đặt ra là phải nhận thức rõ những tác động, ảnh hưởng của cuộc CMCN lần thứ tư đến công tác quản lý BC,TT ở nước ta, xác định rõ thực trạng phát triển và quản lý BC,TT, từ đó đề

ra giải pháp cấp bách và lâu dài nhằm phát triển ngành BC,TT và nâng cao hiệu

quả quản lý BC,TT Vì thế, tôi chọn đề tài "Quản lý báo chí, truyền thông trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư" làm bài thu hoạch kết thúc

khóa học

PHẦN NỘI DUNG

1 Một số khái niệm liên quan

1.1 Quản lý báo chí, truyền thông

1.1.1 Quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí

Báo chí là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu đối với đời sống xã hội, là cơ quan ngôn luận của các tổ chức Đảng, cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội, là diễn đàn của nhân dân lao động Báo chí không chỉ làm nhiệm vụ thông tin mà còn thực hiện công tác tuyên truyền làm cho các hoạt động xã hội phát triển theo định hướng của nhà cầm quyền và bình ổn xã hội Như vậy báo chí cũng là hình thức hoạt động cần sự quản lý của Nhà nước

Nói đến quản lý nhà nước đối với báo chí là nói đến những hoạt động của

bộ máy Nhà nước nhằm đảm bảo cho hoạt động báo chí được ổn định và phù hợp với xu thế phát triển chung của xã hội Với vai trò là thiết chế trung tâm trong hệ thống chính trị, Nhà nước đại diện cho nhân dân, đảm bảo cho công dân được thực hiện các quyền cơ bản của mình, trong đó có quyền về tự do ngôn luận, tự do báo chí Nhà nuớc có trách nhiệm điều tiết để đảm bảo báo chí phát triển, đáp ứng các nhu cầu về thông tin của nhân dân, đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, Nhà nước đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc đấu tranh chống các thế lực thù địch lợi dụng chính sách tự do ngôn luận, tự do báo chí để đưa ra các luận điệu sai trái, thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình” gây mất an ninh chính trị và trật tự xã hội

Có thể hiểu, Quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí là một dạng quản lý công vụ quốc gia của bộ máy Nhà nước - là công việc của bộ máy hành pháp

Nó là sự tác động có tổ chức và được điều chỉnh bằng pháp luật, trên cơ sở quyền lực Nhà nước đối với các quá trình xã hội và hoạt động báo chí do các cơ

quan có thẩm quyền trong hệ thống hành pháp từ Trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước, phát triển các mối quan

hệ xã hội, thỏa mãn nhu cầu tự do báo chí của công dân

1.1.2 Quản lý nhà nước trong lĩnh vực thông tin và truyền thông

Truyền thông được hiểu là quá trình trao đổi và tương tác các thông tin giữa hai người hoặc nhiều người với nhau để tăng sự hiểu biết, nhận thức của mỗi cá nhân và xã hội

Quản lý nhà nước trong lĩnh vực thông tin và truyền thông cũng như bất kỳ dạng quản lý công vụ của bộ máy hành pháp, mang tính quyền lực, tính tổ chức cao, được điều chỉnh bằng pháp luật, vừa mang tính phổ biến, vừa mang tính đặc thù quản lý ngành Hoạt động QLNN về thông tin, truyền thông góp phần nâng cao năng lực quản lý xã hội, sản xuất kinh doanh; xoá đói giảm nghèo; đảm bảo an toàn, an ninh quốc gia; góp phần giải phóng sức mạnh vật chất, trí tuệ và tinh thần, thúc đẩy phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân

Truyền thông là một lĩnh vực đa ngành, đa phương tiện (báo chí, website, truyền hình, phát thanh,…) Đứng đầu phương tiện truyền thông hiện nay thông qua mạng Internet đặc biệt là truyền thông xã hội (Social Media), cụ thể như Yahoo, Twitter, Facebook, Zalo… Báo chí là một loại phương tiện truyền thông nhưng nó gắn rất chặt với các phương tiện truyền thông khác, đặc biệt, trong bối cảnh bùng nổ thông tin, các phương tiện nghe - nhìn - tương tác cá nhân (smartphone, máy tính…) đang ngày cảng được phổ biến rộng rãi, dễ tiếp cận thì bản thân ngành báo chí và phương thức quản lý báo chí cũng phải có những sự thay đổi quyết liệt nhằm thích ứng với sự thay đổi của môi trường xã hội nhằm nâng cao hiệu quả QLNN về BC,TT

1.2 Cách mạng công nghiệp lần thứ tư

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư là sự kết hợp của công nghệ trong các lĩnh vực vật lý, công nghệ số và sinh học, tạo ra những khả năng sản xuất hoàn toàn mới và có tác động sâu sắc đến đời sống kinh tế, chính trị, xã hội của

thế giới Có thể khái quát bốn đặc trưng chính của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư:

(1) Dựa trên nền tảng của sự kết hợp công nghệ cảm biến mới, phân tích dữ liệu lớn, điện toán đám mây và kết nối internet vạn vật sẽ thúc đẩy sự phát triển của máy móc tự động hóa và hệ thống sản xuất thông minh

(2) Sử dụng công nghệ in 3D để sản xuất sản phẩm một cách hoàn chỉnh nhờ nhất thể hóa các dây chuyền sản xuất không phải qua giai đoạn lắp ráp các thiết bị phụ trợ - công nghệ này cũng cho phép con người có thể in ra sản phẩm mới bằng những phương pháp phi truyền thống, bỏ qua các khâu trung gian và giảm chi phí sản xuất nhiều nhất có thể

(3) Công nghệ nano và vật liệu mới tạo ra các cấu trúc vật liệu mới ứng dụng rộng rãi trong hầu hết các lĩnh vực

(4) Trí tuệ nhân tạo và điều khiển học cho phép con người kiểm soát từ xa, không giới hạn về không gian, thời gian, tương tác nhanh hơn và chính xác hơn

Có thể thấy, mục đích ban đầu của CMCN lần thứ tư không hướng đến lĩnh vực thông tin – truyền thông và cũng không liên quan gì đến lĩnh vực báo chí nhưng những hiệu ứng mà nó mang lại vô cùng to lớn Không chỉ tác động đến

kinh tế, xã hội và môi trường, cuộc cách mạng này còn làm thay đổi cả “lối sống, phong cách làm việc và cách thức giao tiếp” (Trương Ngọc Nam, 2021) của người dân, lên cả “chính phủ các nước, lên an ninh, chính trị và toàn vẹn lãnh thổ của nhiều quốc gia, nhiều vực trên thế giới; đến địa vị của các nước, các quốc gia, các vùng lãnh thổ, các doanh nghiệp, ” (Phan Xuân Dũng, 2018).

2 Tác động, ảnh hưởng của cách mạng công nghiệp lần thứ tư đến công tác quản lý báo chí, truyền thông ở nước ta

2.1 Những tác động mang tính toàn cầu

Không thể phủ nhận những lợi ích mà CMCN lần thứ tư mang đến cho chúng ta, trên hầu hết các lĩnh vực của đời sống Một mặt, nó mang đến những

cơ hội mang tính tích cực đến các quốc gia, đặc biệt là đối với quốc gia đang

phát triển như Việt Nam, có thể tận dụng để theo kịp với xu hướng phát triển của thế giới Mặt khác, các tác động này cũng đặt ra không ít thách thức, đòi hỏi các quốc gia phải tiến hành đổi mới và hội nhập mạnh mẽ hơn với thế giới để không bị tụt hậu khỏi xu thế của thời đại Ở đây, chúng tôi chỉ đề cập đến những tác động chủ yếu đến lĩnh vực báo chí và truyền thông

Trước hết, CMCN lần thứ tư đẩy nhanh tốc độ trao đổi thông tin

Cuộc CMCN lần thứ tư mà tiền đề của nó là sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ, với những phương tiện và giao thức mới trên nền tảng IoT (internet of things) đã đẩy nhanh tốc độ trao đổi thông tin đến mức độ đáng kinh ngạc như hiện nay và vẫn đang tăng tốc nhanh hơn nữa Chỉ xét trong lĩnh vực trao đổi thông tin cảm xúc giữa cá nhân với cá nhân ở cách nhau nửa vòng trái đất, nếu như trước đây, bằng các phương tiện truyền thống (thư từ), thông tin qua lại nhanh nhất cũng phải vài ngày (nếu vận chuyển bằng máy bay) hoặc thậm chí là vài tháng (nếu vận chuyện bằng tàu biển) thì giờ đây, trên nền tảng internet, thông tin có thể đến gần như tức thì Chi phí vận chuyển cũng gần như bằng 0 Trong lĩnh vực BC, TT, việc khai thác và truyền tải thông tin đến công chúng hầu như không chịu ảnh hưởng bởi khoảng cách địa lý Công chúng có thể chứng kiến, quan sát các sự kiện, sự việc đang diễn ra ở các xa hàng ngàn cây số một cách trực tiếp như là nó đang diễn ra ngay ở trước mắt (ví dụ như xem truyền hình trực tiếp một trận bóng đá hoặc một sự kiện chính trị - xã hội nào đó) Sở dĩ có thể làm được như vậy bởi bên cạnh cuộc cách mạng về truyền tải thông tin còn là cuộc cách mạng trong xử lý thông tin Sự xuất hiện công nghệ AI (trí tuệ nhân tạo) không chỉ xóa đi ranh giới về không gian – khoảng cách địa lý mà còn giảm thiểu khoảng cách về thời gian, đồng thời giảm tối đa chi phí thực tế cho việc xử lý và truyền tải thông tin

Thứ hai, CMCN lần thứ tư làm thay đổi cách thức con người tương tác, tiếp nhận và trao đổi thông tin

Nếu như trước đây, việc tiếp nhận và trao đổi thông tin hầu như phụ thuộc vào độ “nhanh nhạy” cũng như “thiện chí” của các cơ quan BC, TT thì hiện nay,

sự phụ thuộc đó cũng đã được giảm đi rất nhiều Khi internet còn chưa phổ biến, các công ty truyền thông hoàn toàn chủ động trong việc lựa chọn, cung cấp thông tin cho công chúng, trong đó nhiều thông tin bất lợi cho chính quyền được che giấu Một người dân bình thường để có được thông tin chỉ còn cách đọc báo, nghe đài… và chỉ có thể tiếp cận những thông tin đã được chính quyền và các cơ quan truyền thông lựa chọn

Tuy nhiên, hiện nay việc tiếp nhận thông tin của công chúng đã khác rất nhiều Việc bùng nổ các yếu tố truyền thông trên không gian mạng (email, blog,

social media, cùng hàng loạt ứng dụng như Yahoo, Twitter, Facebook, Zalo…) khiến cho công chúng có thể tiếp nhận các luồng thông tin khác nhau một cách nhanh chóng, không còn phụ thuộc quá nhiều vào các nhà cung cấp, các cơ quan truyền thông nhà nước như trước đây Đây thực sự là một cuộc cách mạng trong việc truyền bá và tiếp nhận thông tin, tuy nhiên nó cũng đặt ra hàng loạt vấn đề đối với công tác quản lý thông tin của các cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực truyền thông

2.2 Những tác động, ảnh hưởng đến cơ quan quản lý truyền thông ở Việt Nam

Trong lĩnh vực truyền thông, cuộc CMCN lần thứ tư tác động đến công tác quản lý và thực thi các hoạt động truyền thông ở cả chiều rộng lẫn chiều sâu, từ các cơ quan quản lý, cơ quan chức năng của Đảng, Nhà nước tới các doanh nghiệp, tổ chức, từ cấp lãnh đạo, quản lý đến các cấp thực thi trên rất nhiều lĩnh vực khác nhau

Thứ nhất, sự bùng nổ thông tin, cuộc cách mạng truyền thông với sự góp

mặt của hàng loạt công nghệ và thiết bị tiên tiến trong CMCN lần thứ tư sẽ ngày càng cho phép người dân tiếp cận gần hơn với Chính phủ và các cơ quan chức năng để nêu ý kiến và cùng phối hợp hoạt động Mặt khác, Chính phủ và các cơ quan chức năng cũng ngày càng phải đối mặt với sự tham gia của công chúng vào quy trình đưa ra quyết định khi vai trò trung tâm của họ trong việc thực thi chính sách suy giảm trước sự xuất hiện của các nguồn cạnh tranh mới, sự phân

phối lại và phân bổ quyền lực dưới sự hỗ trợ đắc lực của công nghệ “Chính phủ

và các cơ quan chức năng phải đối mặt với trách nhiệm giải trình trước công chúng trong việc ra quyết sách, cũng như đảm bảo luồng thông tin chính thống

có thể đến đúng lúc và tạo ra những ảnh hưởng tích cực, hạn chế các xung đột, mâu thuẫn, góp phần đảm bảo an ninh xã hội” (Phan Xuân Dũng, 2018)

Thứ hai, cuộc CMCN lần thứ tư tác động đến hầu hết các cơ quan báo chí,

các thiết chế truyền thông truyền thống bằng cách gây ra ảnh hưởng mạnh mẽ đến tất cả các yếu tố của chu trình truyền thông, bao gồm chủ thể truyền thông, nội dung thông điệp, kênh truyền thông, đối tượng tiếp nhận… và về cơ bản là tác động đến toàn bộ quá trình quản lý truyền thông:

Hiện nay, các phương tiện truyền thông truyền thống đang đối mặt với cuộc chiến sinh tồn Việc công chúng có thể tiếp cận thông tin một cách dễ dàng qua các phương tiện cầm tay, báo điện tử, email, mạng xã hội… buộc các cơ quan báo chí phải bổ sung hoặc thậm chí thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận công chúng Các tòa soạn báo, tạp chí truyền thống, bên cạnh báo giấy đã xuất hiện các ấn bản điện tử, thậm chí nhiều ấn bản báo in đã không còn xuất hiện trên các sạp báo nữa Mặc dù vậy, việc tiếp cận độc giả vẫn gặp rất nhiều khó khăn do trên không gian mạng hiện nay có rất nhiều nguồn cung thông tin khác nhau

Xu hướng hội tụ truyền thông buộc lãnh đạo các cơ quan BC, TT phải thay đổi cách thức quản lý, vận hành và tổ chức quy trình làm báo tại tòa soạn, cơ quan báo chí hay tổ chức truyền thông theo hướng đồng bộ, tinh gọn và hiệu quả Những người làm truyền thông cũng cần nắm bắt những xu hướng mới trong quá trình tác nghiệp Cách mạng công nghệ số đòi hỏi các phóng viên, nhà báo, các chuyên gia trong lĩnh vực truyền thông phải có các kỹ năng tổng hợp (biết viết, biết quay phim, chụp ảnh hay biết cả đồ họa, dựng hình và lập trình)

Sự phát triển của mạng xã hội cũng đòi hỏi những người làm báo và truyền thông phải có sự linh hoạt và nhạy bén để phân tích và xử lý dữ liệu, thông tin một cách nhanh chóng và chính xác đồng thời phải có kỹ năng chọn lọc và tìm

ra được các góc độ tiếp cận mang tính thời sự thu hút sự quan tâm của dư luận

xã hội

Bên cạnh đó, các công nghệ được sử dụng trong truyền thông không ngừng

biến đổi dẫn đến sự thay đổi trong hành vi tiếp nhận các sản phẩm truyền thông của công chúng Khác với việc tiếp nhận thông tin thụ động như trước đây, hiện nay công chúng không chỉ chủ động lựa chọn thông tin, quyết định thông tin mình muốn tiếp nhận mà còn chủ động tham gia vào quá trình truyền thông và góp phần tạo nên thông điệp cho quá trình truyền thông đó

media) đã tạo ra một thế hệ công chúng mới (hay được gọi là thế hệ công chúng 4.0) có cách tiếp nhận và phản hồi thông tin rất khác so với thế hệ trước Mạng

xã hội với đặc điểm kết nối và giao lưu giữa người dùng, nên nhanh chóng trở thành “quốc gia” đông dân cư nhất Theo thống kê của Cục dân số thế giới vào tháng 4-2017 thì dân số toàn cầu đạt 7,5 tỷ người, trong đó tính trung bình cứ 4 người thì lại có 1 người dùng Facebook Sự phát triển, xâm lấn mạnh mẽ của mạng xã hội đã thay đổi cách chúng ta giao tiếp và cách làm truyền thông với công chúng trong kỷ nguyên số Mạng xã hội thúc đẩy tạo ra một xã hội thông tin ở đó mỗi công chúng hay khách hàng trở thành một kênh thông tin mang thương hiệu cá nhân Mỗi công chúng thế hệ 4.0 giờ đây đều có thể trở thành kênh truyền thông Nguồn phát thông tin không chỉ độc quyền từ phía thương hiệu hay báo chí, mà mỗi cá nhân đều có thể trở thành nguồn cung cấp Công chúng đã vượt ra khỏi phạm vi bị động trong chu trình truyền thông để trở thành người làm chủ và có sức ảnh hưởng mạnh mẽ Vì vậy, những mô hình chiến dịch truyền thông phải thay đổi, hình thức và nội dung thông điệp trong các chiến dịch cũng phải biến đổi để phù hợp với cách vận hành trên mạng xã hội Trong bối cảnh đó, công tác chỉ đạo, quản lý BC, TT đang gặp không ít khó khăn Sự bùng nổ của mạng xã hội cùng hàng loạt ứng dụng như Zalo, Facebook, Youtube, khiến cho các cơ quan chức năng khó lòng kiểm soát thông tin Dù các cơ quan chức năng đã rất nỗ lực, nhiều lực lượng an ninh đã